ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ
ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡེ
ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ-ཊཱི་ཀཱ
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ
ཨ་ན་ནྟ་ཉཱ་ཎཾ ཀ་རུ་ཎཱ་ནི་ཀེ་ཏཾ,
ན་མཱ་མི ནཱ་ཐཾ ཛི་ཏ་པ་ཉྩ་མཱ་རཾ;
དྷ་མྨཾ ཝི་སུ་དྡྷཾ བྷ་ཝ་ནཱ་ས་ཧེ་ཏུཾ,
ས་ངྒྷ་ཉྩ སེ་ཊྛཾ ཧ་ཏ་ས་བྦ་པཱ་པཾ.
ཀ་སྶ་པཾ ཏཾ མ་ཧཱ་ཐེ་རཾ, ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀཾ;
དཱི་པ་སྨིཾ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་མྷི, སཱ་ས་ནོ་ད་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཾ.
པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་རཱ་དྷཱི་ནཾ, ས་དཱ་ར་ཉྙ་ནི་ཝཱ་སི་ནཾ;
པཱ་ཀ་ཊཾ ག་ག་ནེ ཙ་ནྡ-མ་ཎྜ་ལཾ ཝི་ཡ སཱ་ས་ནེ.
ས་ངྒྷ་སྶ པི་ཏ་རཾ ཝ་ནྡེ, ཝི་ན་ཡེ སུ་ཝི་སཱ་ར་དཾ;
ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝ་ས་ནྟོ་ཧཾ, ཝུ་ཌྜྷི་པྤ་ཏྟོ་སྨི སཱ་ས་ནེ.
ཨ་ནུ་ཐེ་རཾ མ་ཧཱ་པ་ཉྙཾ, སུ་མེ་དྷཾ སུ་ཏི་ཝི་སྶུ་ཏཾ;
ཨ་ཝི་ཁ་ཎྜི་ཏ་སཱི་ལཱ་དི-པ་རི་སུ་དྡྷ་གུ་ཎོ་ད་ཡཾ.
བ་ཧུ་སྶུ་ཏཾ ས་ཏི་མ་ནྟཾ, ད་ནྟཾ ས་ནྟཾ ས་མཱ་ཧི་ཏཾ;
ན་མཱ་མི སི་ར་སཱ དྷཱི་རཾ, ག་རུཾ མེ ག་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཀཾ.
ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་མ་ཏ་ཀྐེ་སུ, ས་དྡ་ས་ཏྠ་ན་ཡ་ཉྙུ་སུ;
ཡ་སྶ་ནྟེ་ཝཱ་སི་བྷི་ཀྑཱུ་སུ, སཱ་ས་ནཾ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ.
ཡོ སཱི་ཧ་ལི༹་ནྡོ དྷི་ཏི་མཱ ཡ་ས་སྶཱི,
ཨུ་ལཱ༹་ར་པ་ཉྙོ ནི་པུ་ཎོ ཀ་ལཱ་སུ;
ཛཱ་ཏོ ཝི་སུ་དྡྷེ ར་ཝི་སོ་མ་ཝཾ་སེ,
མ་ཧ་བྦ་ལོ ཨ་བྦྷུ་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཏེ་ཛོ.
ཛི་ཏྭཱ་རི་ཝ་གྒཾ ཨ་ཏི་དུ་པྤ་ས་ཡ྄ཧཾ,
ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ཀྐ་མེ་ན;
པ་ཏྟཱ་བྷི་སེ་ཀོ ཛི་ན་དྷ་མྨ་སེ་ཝཱི,
ཨ་བྷི་པྤ་ས་ནྣོ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་མྷི.
ཙི་རཾ ཝི་བྷི་ནྣེ ཛི་ན་སཱ་ས་ན་སྨིཾ,
པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀེ སུ་ཊྛུ ཝི་ནི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ;
སུ་དྷཾ་ཝ སཱ་མ་གྒི་ར་སཾ པ་ས་ཏྠཾ,
པཱ་ཡེ་སི བྷི་ཀྑཱུ པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལེ.
ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རེ ཝི་པུ་ལེ ཙ ར་མྨེ,
ཏ་ཏྲ་པྤི་ཏེ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑེ;
བྷི་ཀྑཱུ ཨ་སེ་སེ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི,
ས་ནྟ་པྤ་ཡ་ནྟོ སུ་ཙི་རཾ ཨ་ཁ་ཎྜཾ.
ས་དྡྷ་མྨ་ཝུ་དྡྷིཾ ཨ་བྷི་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ,
ས་ཡ་མྤི བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཡི་ཏྭཱ;
ནི་ཡོ་ཛ་ཡཾ ག་ནྠ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ,
ཨ་ཀཱ་སི ཝུ་དྡྷིཾ ཛི་ན་སཱ་ས་ན་སྶ.
ཏེ་ནཱ་ཧ་མ་ཙྩ་ནྟ་མ་ནུ་གྒ་ཧཱི་ཏོ,
ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ས་ངྒ་ཧེ་ན;
ཡ་སྨཱ པ་ར་ཀྐ་ནྟ་བྷུ་ཛ་ཝ྄ཧ་ཡེ་ན,
ཨ་ཛ྄ཛྷེ་སི་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ག་ཎ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ.
ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་པ་དཱ་ན་མ་ཏྠཾ,
སེ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ;
ས་ནྡ་སྶ་ཡི་སྶཾ ས་ཀ་ལཾ སུ་བོ་དྡྷུཾ,
ནི་སྶཱ་ཡ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་པྤ་བྷཱ་ཝཾ.
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ན་མ་སྶི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏ་སྶ ཝི་སི་ཊྛ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝི་སི་ཊྛ་གུ་ཎ་ཡོ་གེ་ན ཧི ཝ་ནྡ་ནཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝོ, ཝ་ནྡ་ནཱ་ར་ཧེ ཙ ཀ་ཏཱ ཝ་ནྡ་ནཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བ་ཧུ་དྷཱ པ་པ་ཉྩེ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ, མ་ཡཾ པ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མེ་ཝ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མ, ཏ་སྨཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་ད་མེ་ཝ ཧི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི –
‘‘ཨི་ཏི མེ པ་ས་ནྣ་མ་ཏི་ནོ, ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ;
ཡཾ སུ་ཝི་ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ, ཧུ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི.
ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་པཱ་ཊ་ཝ་ཏོ, ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་པཱ་ཊ་ཝ་ཉྩ རཱ་གཱ་དི་མ་ལ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཡ་སྨིཾ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ས་མ་ཡེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ནེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན དོ་ས་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན མོ་ཧ་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་མེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༦.༡༠; ༡༡.༡༡).
ཏ་སྨཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛ་ནེ་ན ཝི་ཀྑཱ་ལི་ཏ་མ་ལཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ པཱ་ཊ་ཝ་སི་དྡྷི.
ཨ་ཐ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛ་ན་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་པཱ་ཊ་ཝཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་སྶ ས་མཱ་དྷི་ཧེ་ཏུ་ཏྟཾ –
‘‘ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཁོ པ་ན, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ལ་བྷ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝེ་དཾ, ལ་བྷ་ཏི དྷ་མྨ་ཝེ་དཾ, ལ་བྷ་ཏི དྷ་མྨཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ པཱ་མོ་ཛྫཾ, པ་མུ་དི་ཏ་སྶ པཱི་ཏི ཛཱ་ཡ་ཏི, པཱི་ཏི་མ་ན་སྶ ཀཱ་ཡོ པ་སྶ་མྦྷ་ཏི, པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡོ སུ་ཁཾ ཝེ་དི་ཡ་ཏི, སུ་ཁི་ནོ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༦.༡༠; ༡༡.༡༡).
ས་མཱ་དྷི་སྶ ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ – ‘‘ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༥; ༤.༩༩; ༥.༡༠༧༡). ཏ་ཏོ ཨེ་ཝཾ པ་ཊུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཊི་ཉྙཱ་མ་ཧ་ཏྟ་ཀ་ཏཾ ཁེ་ད་མ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཡི་སྶ་ཏི.
ཨ་ཐ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ་ཡ ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞ་སུ་ཁ་བ་ལ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏོ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་ཎཱ་མེ་ན ཧི ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞ་སུ་ཁ་བ་ལཱ་ནི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་སཱི་ལི་སྶ, ནི་ཙྩཾ ཝུ་ཌྜྷཱ་པ་ཙཱ་ཡི་ནོ;
ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨཱ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཨཱ་ཡུ ཝ་ཎྞོ སུ་ཁཾ བ་ལ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༡༠༩) –
ཏ་ཏོ ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞ་སུ་ཁ་བ་ལ་ཝུ་དྡྷི་ཡཱ ཧོ་ཏེ་ཝ ཀཱ་རི་ཡ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ.
ཨ་ཐ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གཱ་ར་ཝ་སྶ པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་པ་རི་ཧཱ་ནཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ. ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནཱ་ཝ་ཧ་ཉྷི ཏཱི་སུ་པི ར་ཏ་ནེ་སུ གཱ་ར་ཝཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ས་ཏྟི་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ. ཀ་ཏ་མེ ས་ཏྟ? ས་ཏྠུ་གཱ་ར་ཝ་ཏཱ, དྷ་མྨ་གཱ་ར་ཝ་ཏཱ, ས་ངྒྷ་གཱ་ར་ཝ་ཏཱ, སི་ཀྑཱ་གཱ་ར་ཝ་ཏཱ, ས་མཱ་དྷི་གཱ་ར་ཝ་ཏཱ, སོ་ཝ་ཙ་སྶ་ཏཱ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༧.༣༤).
ཧོ་ཏེ་ཝ ཙ ཏ་ཏོ པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་པ་རི་ཧཱ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཾ.
ཨ་ཐ ཝཱ པ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠཱུ་སུ པཱུ་ཛཱ་ཡ པུ་ཉྙཱ་ཏི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་སྶཱ པུ་ཉྙཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཾ –
‘‘པཱུ་ཛཱ་ར་ཧེ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏོ, བུ་དྡྷེ ཡ་དི ཝ སཱ་ཝ་ཀེ;
པ་པ་ཉྩ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ, ཏི་ཎྞ་སོ་ཀ་པ་རི་དྡ་ཝེ.
ཏེ ཏཱ་དི་སེ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏོ, ནི་བྦུ་ཏེ ཨ་ཀུ་ཏོ་བྷ་ཡེ;
ན ས་ཀྐཱ པུ་ཉྙཾ ས་ངྑཱ་ཏུཾ, ཨི་མེ་ཏྟ་མ་པི ཀེ་ན་ཙཱི’’ཏི. (དྷ. པ. ༡༩༥-༡༩༦; ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༠.༡-༢);
པུ་ཉྙཱ་ཏི་ས་ཡོ ཙ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཱུ་པཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཨེ་ས དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ, ས་བྦ་ཀཱ་མ་ད་དོ ནི་དྷི;
ཡཾ ཡ་དེ་ཝཱ་བྷི་པ་ཏྠེ་ནྟི, ས་བྦ་མེ་ཏེ་ན ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི. (ཁུ. པཱ. ༨.༡༠);
ཨུ་པཱ་ཡེ་སུ ཙ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཧོ་ཏེ་ཝ ཀཱ་རི་ཡ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ. ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ ཧི ནི་ར་ཏི་ས་ཡ་པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ་ས་མྦུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻ་པྤ་བྷཱ་ཝོ པུ་ཉྙཱ་ཏི་ས་ཡོ་ཏི བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ནྟ་རཱ་ཡེ་པི ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཧོ་ཏི, བྷ་ཡཱ་དི་ཨུ་པ་དྡ་ཝ་ཉྩ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠ’’ནྟི.
ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ནྡ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ཏ་མྨཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ སེ་ས་ར་ཏ་ནཱ་ནཾ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡཾ…པེ… ག་ཏི་ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, སཱ ན ཝི་ན་ཡ་དེ་ས་ནཱ ཝི་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་པ་དྷཱ་ནཱ, ནཱ་པི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་པ་དྷཱ་ནཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་པ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པྤ་དྷཱ་ན་མེ་ཝ ཏཱ་ཝ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཐོ་མ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡཾ, པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀི་ར་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ, པ་ར་དུ་ཀྑཾ ཝི་ཀྑི་པ་ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀི་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ, པ་ར་དུ་ཀྑེ ས་ཏི ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཾ ཧིཾ་ས་ཏི ཝི་བཱ་དྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ར་དུ་ཀྑེ ས་ཏི སཱ་དྷཱུ་ནཾ ཀ་མྤ་ནཾ ཧ་ད་ཡ་ཁེ་དཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཀ་རུ་ཎཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་མི་ཏི སུ་ཁཾ, ཏཾ རུ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ. ཨེ་སཱ ཧི པ་ར་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཀཱ་མ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏྟ་སུ་ཁ་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཱ་ནཾ སུ་ཁཾ རུ་ནྡྷ་ཏི ཝི་བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ སཱི་ཏ་ལཾ ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལཾ, ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལཾ ཧ་ད་ཡཾ ཨ་སྶཱ་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡོ, ཏཾ ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡཾ.
ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་རེ་སཾ ཧི་ཏོ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་སུ་ཁཱ་དི་ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཙྪ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ, བྱཱ་པཱ་དཱ་ར་ཏཱི་ནཾ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་ས་ནྟཱ་པ་ཝི་ཙྪེ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ མེ་ཏྟཱ་མུ་དི་ཏཱ་ན་མྤི ཙི་ཏྟ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་རཱུ་པ་ཏཱ་པཱ་ས་ཧ་ན་ར་སཱ ཨ་ཝི་ཧིཾ་ས་བྷཱུ་ཏཱ ཀ་རུ་ཎཱ ཝི་སེ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཙི་ཏྟ་པྤ་སྶ་དྡྷི ཝི་ཡ སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི. ཀ་རུ་ཎཱ་མུ་ཁེ་ན ཝཱ མེ་ཏྟཱ་མུ་དི་ཏཱ་ན་མྤི ཧ་ད་ཡ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ནི་བ་ནྡྷ་ན་བྷཱུ་ཏཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཉྩ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ས་ཝི་ས་ཡ་བྱཱ་པི་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཧ་ད་ཡ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཏི་པི མེ་ཏྟཱ་མུ་དི་ཏཱ་ནཾ སཱ་ཏི་ས་ཡེ ཧ་ད་ཡ་སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཏྟེ ས་ཀ་ལ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཏཱ་ས་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཀ་རུ་ཎཱ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ‘‘ཧ་ད་ཡ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ནི་དཱ་ནཱ ཧི ས་བྦེ་པི བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ནི་བྦཱ་པི་ཡ་མཱ་ན་སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་པ་སྶ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ར་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི་པི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ཀ་པྤཱ་ནཾ ཨ་ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པ་སྶེ་ཝ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་ས་མྦྷ་ར་ཎ་ནི་ར་ཏ་སྶ ས་མ་དྷི་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་སྶ ཙ ས་ནྣི་ཧི་ཏེ་སུ་པི ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མུ་པ་ནཱི་ཏ་ཧ་ད་ཡཱུ་པ་ཏཱ་པ་ནི་མི་ཏྟེ་སུ ན ཨཱི་ས་ཀ་མྤི ཙི་ཏྟ་སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་མ་ཧོ་སཱི་ཏི. ཨེ་ཏ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ཏཱི་སུ་པི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་རུ་ཎཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ, ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྙཱ་ཝ ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ པ་ཀཱ་རེ་ཧི དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ན་ཊྛེ་ན པ་ཛྫོ་ཏོ་ཏི པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏོ. ས་ཝཱ་ས་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ན ཧ་ཏཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏཾ ཝི་ཧ་ཏཾ. པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏེ་ན ཝི་ཧ་ཏཾ པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏཾ, མུ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཏེ་ན, ས་ཡཾ ཝཱ མུ་ཡ྄ཧ་ཏི, མོ་ཧ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ ཏ་ནྟི མོ་ཧོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ. སྭེ་ཝ ཝི་ས་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཏ་མོ ཝི་ཡཱ་ཏི མོ་ཧ་ཏ་མོ, པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏོ མོ་ཧ་ཏ་མོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མོ, ཏཾ པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མཾ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཧི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ས་ཏི་པི པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝེ ས་དྡྷཱ་དྷི་མུ་ཏྟེ་ཧི ཝི་ཡ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ཧི ཙ ས་ཝཱ་ས་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ ཝི་སེ་སོ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི སཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཧཱ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཐོ་མེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི.
ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནྟ་རེ་ན པ་རོ་པ་དེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་ག་མ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཏྠ ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ བ་ལེ་སུ ཙ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ ས་མ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ, པ་ར་ས་ནྟ་ཏི་ཡ་ཉྩ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ་ཝ ཝི་སེ་ས་ཏོ མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་ག་མེ་ན ཐོ་མེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏོ’’ཏི པ་དེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་པ་ཉྙཱ ཝི་ཡ དེ་ས་ནཱ་པ་ཉྙཱ་པི སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ན, ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་སྶ ཉེ་ཡྻ་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ ས་ཀ་ལ་ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠེ་ན ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏེ་ན ས་བྦ་ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཙྪཱ་ད་ཀ་སྶ མོ་ཧ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་དྷ་མི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་ནཱ་སོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་དྷ་མ་ན་ནྟེ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ཀཱ་ར་ཎོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ས་ས་ནྟཱ་ན་མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་དྷ་མ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཝཱ་ས་ན་པྤ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི, པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ན མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་དྷ་མ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ‘‘མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་དྷ་མ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.
ཀིཾ པ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏོ་ཡེ་ཝེ་ཀོ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ་ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ན པ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡ་ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི? ཏ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ག་ཎ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ན ཧི སོ ཏཱ་དི་སོ ཀི་ལེ་སོ ཨ་ཏྠི, ཡོ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཧཱ་ནེ་ན ན པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི.
ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ཛྫཱ ཝི་ཡ ས་ཀ་ལ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ, ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ སཾ་སཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཏ་བྦི་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ག་ཎ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏོ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི.
ན་རཱ ཙ ཨ་མ་རཱ ཙ ན་རཱ་མ་རཱ, ས་ཧ ན་རཱ་མ་རེ་ཧཱི་ཏི ས་ན་རཱ་མ་རོ, ས་ན་རཱ་མ་རོ ཙ སོ ལོ་ཀོ ཙཱ་ཏི ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀོ, ཏ་སྶ ག་རཱུ་ཏི ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀ་ག་རུ, ཏཾ ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀ་ག་རུཾ. ཨེ་ཏེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛ་ས་ཏྟཱ་ན་མྤི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ན ཙེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཙོ་དེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཉྙོ ཧི ས་དྡ་ཀྐ་མོ, ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྠ་ཀྐ་མོ. ཨཱི་དི་སེ་སུ ཧི ས་མཱ་ས་པ་དེ་སུ པ་དྷཱ་ན་མྤི ཨ་པྤ་དྷཱ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ས་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༣༦). ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ ལོ་ཀོ, ག་རུ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ག་རུ་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་སྶེ་ཝ ཡུ་ཛྫ་ན་ཏོ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. སོ ཧི ལོ་ཀཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་ཉྙ་པཱ་པཱ་ནི ཏ་བྦི་པཱ་ཀོ ཙཱ་ཏི ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་མ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ.
ཨ་ཐ ཝཱ ས་མཱུ་ཧ་ཏྠོ ལོ་ཀ་ས་དྡོ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀཱི་ཡ་ཏི པ་ཉྙཱ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ས་ཧ ན་རེ་ཧཱི་ཏི ས་ན་རཱ, ས་ན་རཱ ཙ ཏེ ཨ་མ་རཱ ཙཱ་ཏི ས་ན་རཱ་མ་རཱ, ཏེ་སཾ ལོ་ཀོ་ཏི ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀོ་ཏི པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་མ་ར་ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཏེ་པི ཧི མ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་མ་རཱ. ན་རཱ་མ་རཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ ག་ཧ་ཎཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘ས་ཏྠཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ན’’ནྟི (དཱི. ནི. ༡.༡༥༧). ཏ་ཐཱ ཧི ས་བྦཱ་ན་ཏྠ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏ་པྤ་རཱ་ཡ ནི་ར་ཏི་ས་ཡཱ་ཡ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ པ་ཛཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟཱུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ནི་རུ་པ་མ་པྤ་བྷཱ་ཝ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཙ ས་བྦ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མ་གཱ་ར་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀ་ག་རུ’’ནྟི.
སོ་བྷ་ནཾ ག་ཏཾ ག་མ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སུ་ག་ཏོ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ་ནཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཏེ་སཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ སོ་བྷ་ནཾ, ཏ་ཐཱ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ དུ་ཏ་ཝི་ལ་མྦི་ཏ་ཁ་ལི་ཏཱ་ནུ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ནི་པྤཱི་ལ༹་ནུ་ཀྐུ་ཊི་ཀ་ཀུ་ཊི་ལཱ་ཀུ་ཊི་ལ་ཏཱ་དི- དོ་ས་ར་ཧི་ཏ་མ་ཝ་ཧ་སི་ཏ་རཱ་ཛ་ཧཾ་ས་ཝ་ས་བྷ་ཝཱ་ར་ཎ་མི་ག་རཱ་ཛ་ག་མ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ག་མ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ག་མ་ན་ཉྩ ཝི་པུ་ལ་ནི་མྨ་ལ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་ཏི་ཝཱི་རི་ཡཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ས་ཧི་ཏ་མ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ ཡཱ་ཝ མ་ཧཱ་བོ་དྷི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ སོ་བྷ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཀ་ལ་མྤི ལོ་ཀཾ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཉཱ་ཎེ་ན ས་མྨཱ ག་ཏོ ཨ་ཝ་ག་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ, ཏ་ཐཱ ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟོ ས་མྨཱ ག་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ, ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ ག་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ, ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ ག་ཏོ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ན ཡེ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱ, ཏེ ཀི་ལེ་སེ ན པུ་ནེ་ཏི ན པ་ཙྩེ་ཏི ན པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི སུ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ནི. མེ་ཏྟ་གཱུ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་སོ ༢༧) ན་ཡེ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ སུ་ནྡ་རཾ ཋཱ་ནཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ, ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ཝཱ ག་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ, ཡ་སྨཱ ཝཱ བྷཱུ་ཏཾ ཏ་ཙྪཾ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཀཱ་ལ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ས་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་མྨཱ ག་ད་ཏཱི་ཏི སུ་ག་ཏོ, ད-ཀཱ་ར་སྶ ཏ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨི་ཏི སོ་བྷ་ན་ག་མ་ན་ཏཱ་དཱི་ཧི སུ་ག་ཏོ, ཏཾ སུ་ག་ཏཾ.
པུ་ཉྙ་པཱ་པ་ཀ་མྨེ་ཧི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ག་ཏི་ཡོ, ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སཱ. ཏཱ པ་ན ནི་ར་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ. ཏཱ་ཧི ས་ཀ་ལ་སྶ་པི བྷ་ཝ་གཱ་མི་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྩ་ཧི་པི ག་ཏཱི་ཧི སུ་ཊྛུ མུ་ཏྟོ ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ག་ཏི་ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ག་ཏི་ཡཱ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ཡ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘དེ་ཝཱ་ཏི་དེ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –
‘‘ཡེ་ན དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྱ་སྶ, ག་ནྡྷ་བྦོ ཝཱ ཝི་ཧ་ངྒ་མོ;
ཡ་ཀྑ་ཏྟཾ ཡེ་ན ག་ཙྪེ་ཡྻཾ, མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་བྦ་ཛེ;
ཏེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ས་ཝཱ ཁཱི་ཎཱ, ཝི་དྡྷ་སྟཱ ཝི་ན་ལཱི༹་ཀ་ཏཱ’’ཏི. (ཨ. ནི. ༤.༣༦);
ཏཾ་ཏཾ་ག་ཏི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ན་ཉྷི ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན བོ་དྷི་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ན་ཏྠི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ག་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་བྷ་ཝ་ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ་ཧི སུ་པ་རི་མུ་ཏྟོ, ཏཾ ག་ཏི་ཝི་མུ་ཏྟཾ. ཝ་ནྡེཏི ན་མཱ་མི, ཐོ་མེ་མཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཐ ཝཱ ག་ཏི་ཝི་མུ་ཏྟནྟི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཐོ་མེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧི དྭཱི་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ ཙ. ཏེ་སུ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ཏོ ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ་དི་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཙི་ཏྟ་སྶ ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏོ ཝི་རུ་དྡྷེ་སུ་པི ནི་ཙྩཾ ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀ་ཀཱ་ལཱ་ག་མ་ན་ཏོ ཙ. སཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ པ་ཡོ་ག་ཏོ ཙ དུ་ཝི་དྷཱ, པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ཏི་ཝི་དྷཱ ཙ, ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི, ས་མྨཱ་ག་ད་ན་ཏྠེ་ན སུ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན པ་ཡོ་ག་ཏོ པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི, ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མཾ ག་ཏི་ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ན་ཏྠེ་ན ཙ སུ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན ཏི་ཝི་དྷཱ་པི ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི, ཨ་ཝ་སི་ཊྛེ་ན ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཙཱ་པི ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཨ་ཐ ཝཱ ཏཱི་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཧེ་ཏུ་ཏོ, ཕ་ལ་ཏོ, ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཙ. ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏུ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ, སཱ པ་ཋ་མ་པ་དེ་ན ད་སྶི་ཏཱ. ཕ་ལཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཱ, པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ, ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཱ, རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་དཱ ཙཱ་ཏི. ཏཱ་སུ ཉཱ་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ན་ཏྠེ་ན ཙ སུ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཱ ཏ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན, རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་དཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ག་མ་ན་སོ་བྷ་ན་ཏྠེ་ན སུ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཝི་ནཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་པ་ཀཱ་རོ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཨ་བཱ་ཧི་རཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཏི་ཝི་དྷ་ཡཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ. སོ ས་མྨཱ་ག་ད་ན་ཏྠེ་ན སུ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏ་ཏྠ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་ཉྩོ་དི་ཏ་མཱ་ན་སོ ཧི བྷ་ག་ཝཱ སཾ་སཱ་ར་པ་ངྐ་ཏོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་མུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལཾ. ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྷི མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ས་མྨཱ་ག་མ་ན་ཏྠེ་ན སུ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་དཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་དི་ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ སུ་ག་ཏ་ས་དྡ་སྶ. ཨི་ཏ་རེ་ཧི ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ པ་དྷཱ་ན་པྤ་དྷཱ་ན་བྷེ་དཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷ་ཏོ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ར་ཎ་ཉྷེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ནཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཏ་ད་ཉྙ་མ་པྤ་དྷཱ་ནཾ. ཏེ་སུ པ་དྷཱ་ནེ་ན པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨི་ཏ་རེ་ན ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟིཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པུ་གྒ་ལེ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ན ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ཝ་ནྡ་ནེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཝ་ནྡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཁེ་ཏྟ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀི་ཡེ་སུ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གུ་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏོ ས་བྦ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་སི་དྡྷོ ཧི ཨ་ཏྠོ ‘‘ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀ་ག་རུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་པ་ཉྩཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཙ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཨ་པ་ག་མ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ནུ་རཱུ་པཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ན་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནཾ. ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཝ་བོ་དྷེ་ན ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མ་ཉྙཾ ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་དི་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཉཱ་ཎཾ, ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎཾ, ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎཾ. ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ སེ་སཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ, ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སུ ཨ་ཀ་མྤ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ད་ས བ་ལཱ་ནི, ཙུ་དྡ་ས བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, སོ་ལ༹་ས ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ, ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ པ་ཉྙཱ་པ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཎ་ཙཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟིཾ, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་ཏྟིཾ. ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་བྷཱ་ཝོ, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཐ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན པུ་བྦ་ཀཱ་རི་བྷཱ་ཝོ, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཨ་པ་ར་ནྟ་པ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ན་ཏྟ་ནྟ་པ་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་སི་དྡྷི, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན པ་རེ་སཾ ཏཱ་ར་ཎཾ, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ས་ཡཾ་ཏ་ར་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི.
ས་བྦེ་ས་ཉྩ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཀ་རུ་ཎཱ ཨཱ་དི ཏ་ནྣི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་ཉྙཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་ཏི ཨཱ་དི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ད་སྶ་ནེ་ན ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་ནི་དཱ་ན་ཉྷི སཱི་ལཾ ཏ་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཝི་ར་ཏི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, སཱ ཙ ཛྷཱ་ན་ཏྟ་ཡ་ས་མྤ་ཡོ་གི་ནཱི་ཏི. པ་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ. སཱི་ལ་ཉྩ ས་བྦེ་སཾ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་དི, ས་མཱ་དྷི མ་ཛ྄ཛྷེ, པ་ཉྙཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མྤི ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ན་ཡ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་སོ ཨེ་ཝ ཧི ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ད་སྶ་ནུ་པཱ་ཡོ, ཡ་དི་དཾ ན་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀོ ནཱ་མ ས་མ་ཏྠོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎེ ཨ་ནུ་པ་དཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ? ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –
‘‘བུ་དྡྷོ་པི བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ཎེ་ཡྻ ཝ་ཎྞཾ,
ཀ་པྤ་མྤི ཙེ ཨ་ཉྙ་མ་བྷཱ་ས་མཱ་ནོ;
ཁཱི་ཡེ་ཐ ཀ་པྤོ ཙི་ར་དཱི་གྷ་མ་ནྟ་རེ,
ཝ་ཎྞོ ན ཁཱི་ཡེ་ཐ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༠༤; ༣.༡༤༡; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༢༥; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༥༣; བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༤.༤; ཨ་པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༧.པ་ར་པྤ་སཱ་ད་ཀ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ);
ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ན་པི བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནཾ པ་ཏི ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་ན ‘‘ནོ ཧེ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པི་ཙ མེ, བྷ་ནྟེ, དྷ་མྨ་ནྭ་ཡོ ཝི་དི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༢. ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པེ་ན ས་ཀ་ལ་ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་དྡྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏུཾ ‘‘བུ་དྡྷོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷོཏི ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ. བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝནྟི ཀ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ. བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱཏི ཙ པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ. ཡནྟི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཀ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ. ཨུ་པ་ག་ཏོཏི ཨ་པ་ར་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ. ཝ་ནྡེཏི ཀི་རི་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ. ཏནྟི ནི་ཡ་མ་ནཾ. དྷ་མྨནྟི ཝ་ནྡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ. ག་ཏ་མ་ལཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རནྟི ཙ ཏ་བྦི་སེ་ས་ནཾ.
ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷ་ས་དྡ་སྶ ཏཱ་ཝ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི བུ་དྡྷོ, བོ་དྷེ་ཏཱ པ་ཛཱ་ཡཱ་ཏི བུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཏྠུ་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་སོ ༩༧; པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༢) ནི་དྡེ་ས་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ནི་དྡཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་ག་མ་ཏོ, བུ་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ཝི་ཀ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བུ་དྡྷ་ཝཱ་ཏི བུ་དྡྷོ ཛཱ་ག་ར་ཎ་ཝི་ཀ་ས་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་སྶ་ཙི་པི ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ན་ཝ་བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཉེ་ཡྻ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཀ་མྨ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ག་མ་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི བུ་དྡྷ་ཝཱ་ཏི བུ་དྡྷོ ཡ་ཐཱ ‘‘དི་ཀྑི་ཏོ ན ད་དཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན པཱ་ར་མི་ཏཱ་པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཧ ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་ཧ་ཏ་ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏ་ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻ་གུ་ཎ་ག་ཎཱ་དྷཱ་རོ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནོ བུ་དྡྷོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘བུ་དྡྷོ་ཏི ཡོ སོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཡ་མྦྷཱུ ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ པུ་བྦེ ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ སཱ་མཾ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷི, ཏ་ཏྠ ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ བ་ལེ་སུ ཙ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཏྠུ་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་སོ ༩༧; པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༡).
ཨ་པི-ས་དྡོ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ. ཏེ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟོ སོ་པི ནཱ་མ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་གུ་ཎ་དྷ་མྨེ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི. བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝནྟི ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ. བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཙ. ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱཏི པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨུ་པ་ག་ཏོཏི པ་ཏྟོ, ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏ་སྶ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ག་ཏ་མ་ལནྟི ཝི་ག་ཏ་མ་ལཾ, ནི་དྡོ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ནྡེཏི པ་ཎ་མཱ་མི, ཐོ་མེ་མི ཝཱ. ཨ་ནུ་ཏྟ་རནྟི ཨུ་ཏྟ་ར་ར་ཧི་ཏཾ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨནྟི ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཨ་པཱ་ཡ་ཏོ ཙ སཾ་སཱ་ར་ཏོ ཙ ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནེ ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཨེ་ཝཾ ཝི་ཝི་དྷ་གུ་ཎ་ག་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བུ་དྡྷོ་པི བྷ་ག་ཝཱ ཡཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ, ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ, ཏ་མེ་ཝཾ བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ས་བྦ་དོ་ས་མ་ལ་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་དྡྷ་མྨཾ ན་མཱ་མཱི་ཏི. པ་རི་ཡ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་པི ཏ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྟཱ ཨི་དྷ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡ་ས་མུ་དྡཾ ཨ་དྷི་ག་ཉྪི, ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ས་མྨ་སཱི’’ཏི ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ་པི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྨ་ས་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི སོ་པི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཡཾ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏཱ་ཧི པཱ་ར་མི་ཏཱ་ཧི ས་ཧ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ད་ཡོ་པི ཨི་དྷ དྷ་མྨ་ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏཱ་པི ཧི ཝི་ག་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ག་ཏ་མ་ལཱ, ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ ཙཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎཱ་ཡ ཀ་ཏ་མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་པེ་ས་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་ཉྙཱ་ཝི་སེ་ས་པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ནི་མྨ་ལཱ་ནཾ དཱ་ན་ད་མ་ས་ཉྙ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཀ་པྤཱ་ནཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ས་ཀྐ་ཙྩཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎེ་ཧི ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ་ཙི་ནྟེ་ཡྻ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རེ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མུ་ཁེ་ན མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་དཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི, ‘‘ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མེ་ན ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཡ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝི་མོ་ཀྑ་ས་མྤ་དཱ་ཡ. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ་ཡ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཡ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཋ་མེ་ན ཁ་ཡ་ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ཝི་ཛྫཱུ་པ་མ་ཏཱ་ཡ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝ་ཛི་རཱུ་པ་མ་ཏཱ་ཡ. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ཝི་རཱ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མེ་ན ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ས་ངྑ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝི་ཝེ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ཨ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་མ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཡཾ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི, ‘‘ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ པུ་རི་མེ་ན ཨ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏཱ་ཡ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཨེ་ཧི་པ་སྶི་ཀ་ཏཱ་ཡ. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ཨོ་པ་ནེ་ཡྻི་ཀ་ཏཱ་ཡ, པ་ཙྪི་མེ་ན པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི. ‘‘ག་ཏ་མ་ལ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན དྷ་མྨ་སྶ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཉྙ་སྶ ཝི་སི་ཊྛ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན ཝི་པུ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཾ. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཾ དྷ་མྨ་སྶ ད་སྶེ་ཏི, དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་བྷ་ཝ་ས་མྤ་དཾ. བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཝཱ དྷ་མྨ་སྶ ག་ཏ་མ་ལ་བྷཱ་ཝོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་གུ་ཎེ་ན ཧི སོ དོ་སཱ་ནཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ ཧི ཏ་དུ་ཏྟ་རི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཧ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ‘‘ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཧ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི.
༣. ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་དྷ་མྨ་གུ་ཎེ་ཧི ས་དྡྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷཾ ཐོ་མེ་ཏུཾ ‘‘སུ་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སུ་ག་ཏ་སྶཱཏི ས་མྦ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་སོ. ‘‘ཏ་སྶ པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨོ་ར་སཱ་ནནྟི པུ་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་ནཾ. མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ནནྟི ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ ཏེ་ན ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ནྣནྟི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནི་དྡེ་སོ. ཏེ་ན ཙ ས་ཏི་པི ཏེ་སཾ ས་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་བྷཱ་ཝེ ཨི་མཾ ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི མ་གྒ་ཊྛ་ཕ་ལ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ས་མཱུ་ཧནྟི ས་མུ་དཱ་ཡ་ནི་དྡེ་སོ. ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷནྟི གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་སཾ་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སོ. ཏེ་ན ཨ་ས་ཏི་པི ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཡཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཏ་ཏྠ ཨུ་ར་སི བྷ་ཝཱ ཛཱ་ཏཱ སཾ་བ་དྡྷཱ ཙ ཨོ་ར་སཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ཛ་ཏཱ་ཡ པི་ཏུ ས་ནྟ་ཀ་སྶ དཱ་ཡ་ཛྫ་སྶ ཝི་སེ་སེ་ན བྷཱ་གི་ནོ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་པི ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ས་ཝ་ན་ནྟེ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟ་ཀ་སྶ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁ་སྶ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ར་ཏ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན བྷཱ་གི་ནོ་ཏི ཨོ་ར་སཱ ཝི་ཡ ཨོ་ར་སཱ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ཨོ་ཀྐ་མ་མཱ་ནཱ ཨོ་ཀྐ་ནྟཱ ཙ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་རེ ཝཱ་ཡཱ་མ་ཛ་ནི་ཏཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟི. སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནཱ་པི ཧི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ.
ཡ་དི་པི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ས་མ་ཡེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་ཡ ཏ་ད་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་རོ, མཱ་ར་ཝཱ་ཧི་ནཱི ཝཱ ན ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏི, ཏེ་ཧི པ་ན ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎེ ཝི་མ་ཐི་ཏེ ཏེ་པི ཝི་མ་ཐི་ཏཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེ ‘‘མཱ་ར་མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཁ་ནྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་མཱ་རཱ་ནཾ ཝི་ཡ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་ར་སྶ་པི གུ་ཎ་མཱ་ར་ཎེ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཀི་ལེ་ས་བ་ལ་ཀཱ་ཡོ ‘‘སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཀཱ་མཱ ཏེ པ་ཋ་མཱ སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (སུ. ནི. ༤༣༨; མ་ཧཱ་ནི. ༢༨, ༦༨, ༡༤༩). སཱ ཙ ཏེ་ཧི དི་ཡ་ཌྜྷ་ས་ཧ་སྶ་བྷེ་དཱ, ཨ་ན་ནྟ་བྷེ་དཱ ཝཱ ཀི་ལེ་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི ས་ཏི་དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཐཱ་དི་གུ་ཎ་པྤ་ཧ་ར་ཎེ་ཧི ཨོ་དྷི་སོ ཝི་མ་ཐི་ཏཱ ཝི་ཧ་ཏཱ ཝི་དྡྷ་སྟཱ ཙཱ་ཏི མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ. ཨེ་ཏེ་ན ཏེ་སཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཛཱ་ཏ་པུ་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧི, ཨ་ན་ཡེ ན ཨི་རི་ཡ་ན་ཏོ, ཨ་ཡེ ཙ ཨི་རི་ཡ་ན་ཏོ ཨ་རི་ཡཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ས་དེ་ཝ་ཀེ་ན ལོ་ཀེ་ན ས་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ, ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ན་ཉྩ ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ ཨ་རི་ཡཱ, ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་ངྒྷོ་ཏི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷོ, ཨ་རི་ཡོ ཙ སོ ས་ངྒྷོ ཙཱ་ཏི ཝཱ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷོ, ཏཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ར་ཏ་ནཱ་ན་མྤི ས་མ་དྷི་ག་མོ ས་ངྒྷ་ར་ཏ་ནཱ་དྷཱི་ནོ་ཏི ཨ་སྶ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨི་དྷེ་ཝ ‘‘སི་ར་སཱ ཝ་ནྡེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སུ་ག་ཏ་སྶ ཨོ་ར་སཱ་ནཾ པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ པ་བྷ་ཝ་ས་མྤ་དཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཾ ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ. ‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི ས་མཱུ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཾ མ་གྒ་ཊྛ་ཕ་ལ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན པ་བྷ་ཝ་ས་མྤ་དཾ ད་སྶེ་ཏི ས་བྦ་ས་ངྒྷཱ་ནཾ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘སུ་ག་ཏ་སྶ ཨོ་ར་སཱ་ནཾ པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ, ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི ས་མྨཱ་ཨུ་ཛུ་ཉཱ་ཡ་སཱ་མཱི་ཙི་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ, ‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི ས་མཱུ་ཧ’’ནྟི ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ་དི་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ, ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ’’ནྟི ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘སུ་ག་ཏ་སྶ ཨོ་ར་སཱ་ནཾ པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན ཧི ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏཱ. ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་དཱ་སི་དྡྷཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ ཧི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ མཱ་རཾ མཱ་ར་པ་རི་སཾ ཝཱ ཨ་བྷི་ཝི་ཛི་ན་ནྟི. ‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི ས་མཱུ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་དྡྷ་སྟ་ཝི་པ་ཀྑེ སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ད་སྶེ་ཏི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ’’ནྟི ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཉྩ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་དི, ས་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཱ སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ མ་ཛ྄ཛྷེ, ཨ་སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ས་བྦེ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་གུ་ཎཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ནྟི.
༤. ཨེ་ཝཾ གཱ་ཐཱ་ཏྟ་ཡེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ས་ཀ་ལ་གུ་ཎ་སཾ་ཀི་ཏྟ་ན་མུ་ཁེ་ན ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ པ་ཎཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏཾ་ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏེ པ་ཡོ་ཛ་ནེ པ་རི་ཎཱ་མེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ཏི མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ར་ཏ་ནཾ, བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ས་ངྒྷཱ. ཏེ་ས་ཉྷི ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎེ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟ་སྶ ཨ་མ་ཏཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཡ་སྨིཾ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ས་མ་ཡེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ནེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན དོ་ས…པེ… ན མོ་ཧ་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་མེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ. ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཁོ པ་ན, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ལ་བྷ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝེ་དཾ, ལ་བྷ་ཏི དྷ་མྨ་ཝེ་དཾ, ལ་བྷ་ཏི དྷ་མྨཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ པཱ་མོ་ཛྫཾ, པ་མུ་དི་ཏ་སྶ པཱི་ཏི ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༦.༡༠; ༡༡.༡༡).
ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཊྛོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཾ མ་ཧ་གྒྷ་ཉྩ, ཨ་ཏུ་ལཾ དུ་ལླ་བྷ་ད་སྶ་ནཾ;
ཨ་ནོ་མ་ས་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གཾ, ར་ཏ་ནཾ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༣; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༢༢༣; ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༦.༣; སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༢༦);
ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ད་ཡོ ཙ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི.
ཝ་ནྡ་ནཱ་ཝ ཝ་ནྡ་ནཱ་མ་ཡཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དཱ་ན་མ་ཡཾ, སཱི་ལ་མ་ཡ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༣.༣༠༥; ཨི་ཏི་ཝུ. ༦༠). ཝ་ནྡ་ནཱ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཏི་ཎྞཾ ར་ཏ་ནཱ་ནཾ གུ་ཎ་ནི་ནྣ་ཏཱ, ཐོ་མ་ནཱ ཝཱ. པུ་ཛྫ་བྷཱ་ཝ་ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ པུ་ཉྙཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནཾ པུ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝཱ. སུ་ཝི་ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོཏི སུ་ཊྛུ ཝི་ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་སཱ་ད་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ཙ ཁེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏཾ པུ་ཉྙཾ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་སྶ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ་ནཾ ཝི་ཧ་ན་ནེ ས་མ་ཏྠ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཧུ་ཏྭཱཏི པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ. ཏ་སྶ ‘‘ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྶཱཏི ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ, ཏ་སྶ. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི བ་ལེ་ན.
༥. ཨེ་ཝཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྶཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶཱ ཏཱ་ཝ གུ་ཎཱ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཀ་དུ་ཀཱ་དི་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཨེ་ཀ་ཀཱ་དཱི་ནི ཨ་ངྒཱ་ནི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ དེ་སི་ཏེ་ཧི སུ་ཏྟ་ནྟེ་ཧི པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་སྶ ཝི་སི་ཊྛ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རོ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྶ ཨཱ་ག་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ནུ་ག་ཏཱ ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན་ནུ ཙ ཨེ་ཀ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན དེ་སི་ཏཱ་ནི སུ་ཏྟཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་མོ. ཀ་སྶ པ་ན ཨེ་ཀ་ཀ་དུ་ཀཱ་དཱི་ཧི པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝོ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ, སུ་ཏྟཱ་ནི པ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟོ ཨཱ་ག་མོ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མུ་དཱ་ཡེ སུ་ཏྟ་ནྟི ཝོ་ཧཱ་རོ, ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟ་ས་མུ་དཱ་ཡེ ཨཱ་ག་མོ་ཏི ཝོ་ཧཱ་རོ. ཨེ་ཀ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཨུ་ཏྟ་རོ ཨ་དྷི་ཀོ་ཏི ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རོ, ཨཱ་ག་མི་སྶ་ནྟི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏ་སྨཱ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ཏྠ་པ་ར་ཏྠཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨཱ་ག་མོ, ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན ཏཾ་ཏཾ་ཨ་བྷི་པ་ཏྠི་ཏ་ས་མི་དྡྷི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ཝ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ ཝ་རོ, ཨཱ་ག་མོ ཙ སོ ཝ་རོ ཙ སེ་ཊྛ་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ག་མ་ཝ་རོ, ཨཱ་ག་མ་ས་མྨ་ཏེ་ཧི ཝཱ ཝ་རོ་ཏི ཨཱ་ག་མ་ཝ་རོ. ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རོ ཙ སོ ཨཱ་ག་མ་ཝ་རོ ཙཱ་ཏི ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རཱ་ག་མ་ཝ་རོ, ཏ་སྶ.
པུ་ངྒ་ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཨུ་ས་བྷཱ, ཨ་ས་ནྟ་ས་ན་པ་རི་སྶ་ཡ་ས་ཧ་ན་སྶ པ་རི་པཱ་ལ་ནཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ཏཾ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ ཨེ་ཝ པུ་ངྒ་ཝཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་པུ་ངྒ་ཝཱ, ཏེ་སཾ. ཧེ་ཏཱུ་པ་མཱ་དི་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་དེ་ས་ནཱ་ན་ཡ་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཙི་ཏྟ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཛ་ན་ན་སྶ. སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནཱིཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ) པ་ན ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནུ་བུ་དྡྷ་སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཾ ཨ་ནུ་ག་མྨ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ས་ཙྩཱ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨ་རི་ཡཱ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བུ་དྡྷཱ. ཨ་ཡ་མྤི ཨཱ་ག་མོ ཏེ་ཧི ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན གུ་ཎ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོ ཨེ་ཝ. ཨ་ཐ ཝཱ བུ་དྡྷཱ ཙ ཨ་ནུ་བུ་དྡྷཱ ཙ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བུ་དྡྷཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ནེ་ཝ ཧི ཏི་ཎྞཾ པི་ཊ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མོ བྷཱ་སི་ཏོ, ཡཱ ‘‘པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་དེ་ས་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏོ ས་ངྒཱ་ཡ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་པུ་ངྒ་ཝཱ་ནཾ ཝི་ཙི་ཏྟ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཛ་ན་ན་སྶ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཐོ་མ་ནཱ ཀ་ཏཱ. སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ ཙཱ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པ་ཀ་ཏི, ཡཱ ཏཾ་ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ ཨཱ་དི་ཏོ ཏ་སྶ ཏ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཝི་སེ་ས་གུ་ཎ་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན ཐོ་མ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནཱི་པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནཱི་སཱ་ར་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱི་སུ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ‘‘ས་དྡྷཱ་ཝ་ཧ་གུ་ཎ་སྶ, པ་ར་ཝཱ་ད་མ་ཐ་ན་སྶ, ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷེ་ད་ཛ་ན་ན་སྶ, ཏ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎེ་ཧི ཨོ་གཱ་ལ༹ྷ་སྶ ཨ་བྷི་ཎྷ་སོ ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ཝི་ཙི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཐོ་མ་ནཱ ཀ་ཏཱ.
༦. ཨ་ཏྠོ ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐཱ, སཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ, ཏྠ-ཀཱ་ར་སྶ ཊྛ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ‘‘དུ་ཀྑ་སྶ པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༧; ༢.༨). ཨཱ་དི་ཏོཏི་ཨཱ་དི་མྷི པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ. ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙ་ཏཱ་ཡ པ་ར་མེ་ན ཙི་ཏྟ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཝ་སི་ཏཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཝ་སི་ནོ, ཐེ་རཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སཾ ས་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི. ཡཱཏི ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ. ས་ངྒཱི་ཏཱཏི ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཡཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ’’ཏི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ནུ་ས་ངྒཱི་ཏཱ ཙ ཡ་ས་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ཧི པ་ཙྪཱ་པི དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ས་ངྒཱི་ཏཱི་སུ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་མ་ན་ཝི་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏི.
༧. སཱི་ཧ་སྶ ལཱ་ན་ཏོ ག་ཧ་ཎ་ཏོ སཱི་ཧ་ལོ༹, སཱི་ཧ་ཀུ་མཱ་རོ. ཏཾ་ཝཾ་ས་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པེ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ, ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་ས་ཏཱ་ཡ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པ་སྶ ཙ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་བྷ་ཏཱཏི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཏོ ཨཱ་ནཱི་ཏཱ. ཨ་ཐཱཏི པ་ཙྪཱ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཧི ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏྠཾ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཋ་པི་ཏཱ་ཏི. ཏེ་ན སཱ མཱུ་ལ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་མ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ནནྟི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ནཾ, དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ནནྟི ཝཱ སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་ཡ ཋ་པི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༨. ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ་ནཱཏི ཀ་ཉྩུ་ཀ་ས་དི་སཾ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཾ་ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ་ན. ཏ་ཏོཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ. ཨ་ཧནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. མ་ནོ་ར་མཾ བྷཱ་སནྟི མཱ་ག་དྷ་བྷཱ་སཾ. སཱ ཧི ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ མ་ནཾ ར་མ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ནྟི་ན་ཡཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ’’ནྟི, པཱ་ལི༹་ག་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཾ པཱ་ལི༹་ཙྪཱ་ཡཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ཡི་ནི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ག་ཏ་དོ་སནྟི ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ས་ནྟ་ར་ར་ཧི་ཏཾ.
༩. ས་མ་ཡཾ ཨ་ཝི་ལོ་མེ་ནྟོཏི སི་དྡྷ་ནྟཾ ཨ་ཝི་རོ་དྷེ་ནྟོ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧི ཐེ་ར་ཝཱ་དཱ་པི ཨི་དྷ པ་ཀཱ་སཱི་ཡི་སྶ་ནྟི. ཐེ་ར་ཝཾ་ས་དཱི་པཱ་ནནྟི ཐི་རེ་ཧི སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཐེ་རཱ, མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་ད་ཡོ, ཏེ་ཧི ཨཱ་ག་ཏཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ ཐེ་ར་ཝཾ་སོ. ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མ་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏེ་ན ཏ་སྶ ས་མུ་ཛྫ་ལ་ན་ཏོ ཐེ་ར་ཝཾ་ས་དཱི་པཱ, མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ ཐེ་རཱ, ཏེ་སཾ. ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ནི་ཙྪཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, ག་ཎྛི་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཁཱི་ལ་མ་དྡ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཐཱ. སུ་ཊྛུ ནི་པུ་ཎོ ས་ཎྷོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི སུ་ནི་པུ་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ནི་ཙྪི་ནོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡཾ ཉཱ་ཎཾ. སུ་ཊྛུ ནི་པུ་ཎོ ཚེ་ཀོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི སུ་ནི་པུ་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ. ཨེ་ཏེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་དི་ཏྠེ་ར་པ་ར་མྤ་རཱ་བྷ་ཏོ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མོ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ་ཏི ཏ་སྶ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.
༡༠. སུ་ཛ་ན་སྶ ཙཱཏི ཙ-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་ཡ, ཨ་ཐ ཁོ སཱ་དྷུ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཏོ་ས་ན་ཏྠ་ཉྩཱ’’ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ན ཙ ‘‘ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་སུ་ཀ་ར་ཏཱ་ཡ ཏེ་ས་མྤི བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ. ཙི་ར་ཊྛི་ཏ་ཏྠནྟི ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཨ་ཏྠཾ, ཙི་ར་ཀཱ་ལཱ་ཝ་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་ཉྷི ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་བྱ་ཉྫ་ན་སུ་ནི་ཀྑེ་པ་སྶ ཨ་ཏྠ་སུ་ནཱི་ཏ་སྶ ཙ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཡཱ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘དྭེ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ ཨ་ས་མྨོ་སཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཀ་ཏ་མེ དྭེ? སུ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཉྩ པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཨ་ཏྠོ ཙ སུ་ནཱི་ཏོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༢.༢༡).
༡༡-༡༢. ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶཱ མ་ཧ་ནྟ་ཏྟཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ‘‘སཱ་ཝ་ཏྠི་པ་བྷཱུ་ཏཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ན ཨི་དྷ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ན ཏཾ ཨི་དྷ ཝི་ཙཱ་ར་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙ. ཏ་ཏྠ དཱི་གྷ་སྶཱཏི དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་སྶ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶཱཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ་སྶ. ‘‘ས་ངྒཱི་ཏཱི་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཡཱ མེ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟེ་ནཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཏ་ཏྠ་པི ས་ངྒཱི་ཏཱི་ནཾ དྭི་ནྣནྟི དཱི་གྷ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. མེཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, མ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་དནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཧེ་ཊྛཱ དཱི་གྷ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠི་པ་བྷུ་ཏཱི་ནཾ ན་ག་རཱ་ནཾ ཡཱ ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀ་ཏཱ, ཏ་སྶཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཾ ན ཨི་དྷ བྷི་ཡྻོ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཡཱ་ནི ཙ ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏེ་ས་མྤི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཾ ན ཨི་དྷ བྷི་ཡྻོ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༡༣. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ན ཨི་དྷ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཝ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘སུ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏྟཱ་ནཾ ཡེ ཨ་ཏྠཱ ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཝི་ནཱ ན པ་ཀཱ་ས་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
༡༤. ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ ཙ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཀ་ཐི་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་དེ་སཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་དྷ་མྨེ ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏི – ‘‘སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ སཱི་ལ་ཀ་ཐཱཏི ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཱི་ལ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ. དྷུ་ཏ་དྷ་མྨཱཏི པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་ངྒཱ་ད་ཡོ ཏེ་ར་ས ཀི་ལེ་ས་དྷུ་ན་ན་ཀ་དྷ་མྨཱ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ས་བྦཱ་ནཱིཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་ས, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ དྭེ་ཏི ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ་ནི ཡོ་ག་ཀ་མྨ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཙ་རི་ཡཱ་ཝི་དྷཱ་ན་ས་ཧི་ཏོཏི རཱ་ག་ཙ་རི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ས་ཧི་ཏོ. ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི, ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཙ་ཏ་སྶོ ཨཱ་རུ་པྤ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཨ་ཊྛ་པི ཝཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མ་ཏྟཱ་ནི ཛྷཱ་ནཱ་ནི ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཝཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི, ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ.
༡༥. ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷེ་དཱ ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ ས་བྦཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ. ཉཱ་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་དི་ནཱ པ་ཉྙཱ་ཡ སཾ་ཀ་ལེ་ཏྭཱ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ནི་ཙྪ་ཡོ པ་ཉྙཱ་ས་ངྐ་ལ་ན་ནི་ཙྪ་ཡོ.
༡༦. པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ, ཏ་སྶ དེ་ས་ནཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་དེ་ས་ནཱ, པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ པ་ན གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་སྶ སུ་དུ་ཀྐ་ར་ཏཱ་ཡ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མཱ, ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་ར་ལ་དྡྷི་ས་ངྐ་ར་ར་ཧི་ཏཱ, ཨེ་ཀ་ཏྟ་ན་ཡཱ་དི་ས་ཧི་ཏཱ ཙ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ནི་པུ་ཎ་ན་ཡཱ’’ཏི. པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏ་ནྟི་མ་གྒཱ.
༡༧. ཨི་ཏི པ་ན ས་བྦནྟི ཨི་ཏི-ས་དྡོ པ་རི་ས་མཱ་པ་ནེ, པ་ན-ས་དྡོ ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་རེ, ཨེ་ཏཾ ས་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ན ཝི་ཙཱ་ར་ཡི་སྶཱ་མི པུ་ན་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༡༨. ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ནྟོ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷེ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷེ ཋ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན མ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨཱ་ག་མཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ, ན སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནཱི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཝི་སེ་ས་ཏོ’’ཏི ཙ ཨི་དཾ ཝི་ན་ཡཱ་བྷི་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཧོ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.
༡༩. ཨི་ཙྩེ་ཝཱཏི ཨི་ཏི ཨེ་ཝ. ཏ་མྤཱིཏི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་མྤི. ཨེ་ཏཱ་ཡཱཏི མ་ནོ་ར་ཐ་པཱུ་ར་ཎི་ཡཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པཾ ཨཱ་བྷ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་སྶ ནི་མི་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་མ་ཏྠཱ་ཡ སུ་ཛ་ན་སྶ ཙ ཏུ་ཊྛ་ཏྠཾ ཙི་ར་ཊྛི་ཏ་ཏྠ་ཉྩ དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ་ན ཏ་ཏོ་ཧཾ, སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ‘‘སཱ་ཝ་ཏྠི་པ་བྷུ་ཏཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རཾ. ཧེ་ཊྛི་མ་ནི་ཀཱ་ཡེ་སུ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཙ ཝི་ཙཱ་རི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་མྤི ཧི ཨི་དྷ ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝཱ་ཏི.
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡. རཱུ་པཱ་དི་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ ནི་པཱ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རཱ་ག་མོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རཱ་ག་མ་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཡ་དི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ, ‘‘ཡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ, སོ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རཱ་ག་མོ ནཱ་མ ནི་པཱ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་གོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་སྶི་ཏཾ ཨ་ཏྠ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ ཡོ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རཱ་ག་མོ ཝུ་ཏྟོ, སོ ནི་པཱ་ཏ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨེ་དི་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཏ་སྶ ནི་པཱ་ཏེ་སུ…པེ… ཝུ་ཏྟཾ ནི་དཱ་ན་མཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ གཱ་ཡ་ནཾ ཀ་ཐ་ནཾ ས་ངྒཱི་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཏཾ་ཏཾ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ སུ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་དི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཙ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཋ་པི་ཏཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ས་ངྒཱི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ མ་ཧ་ཏཱི ས་ངྒཱི་ཏི མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི, པ་ཋ་མཱ མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི, ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལོ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལོ, ཏ་སྨིཾ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ. ནི་ད་དཱ་ཏི དེ་ས་ནཾ དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་དི་ཏཾ ཝི་དི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ནི་དཱ་ནཾ. ཡོ ལོ་ཀི་ཡེ་ཧི ཨུ་པོ་གྒྷཱ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སྭཱ་ཡ་མེ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀོ ག་ནྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ན ‘‘ས་ནི་དཱ་ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༣.༡༢༦) ཝི་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དི་དེ་ས་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ ཝུ་ཏྟཾ ནི་དཱ་ན་མཱ་དཱི’’ཏི.
༡. ‘‘སཱ པ་ནེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བཱ་ཧི་ར་ནི་དཱ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏི་དི་སི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ནི་དཱ་ནཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏུཾ ‘‘ཡཾ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦེ དྷ་མྨེ པ་དཱ་ནི པ་ད་ཝི་བྷཱ་གཾ ཏ་ད་ཏྠ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ པི་ཎྜ་ཏྠཱ་དི་ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ པ་དཱ་ནི ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ནི་པཱ་ཏ་པ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོཏི པ་དཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ, ན པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་དཱ་ནི ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ, པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོཏི ཝཱ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ད་པ་ད་ཝི་གྒ་ཧཱ པ་ད་ཝི་བྷཱ་ག་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ ‘‘ཛེ་ཏ་སྶ ཝ་ནཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མཱ་ས་པ་དེ་སུ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་ཏྠ་ཏོཏི པ་ད་ཏྠ་ཏོ. ཏཾ པ་ན པ་ད་ཏྠཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཀྐ་མེ་ན པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ་སྶ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨི་ད་མ་ཏྠ་པུ་ཙྪཱ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨེ་ཝཾ་ག་ཏཱ་ནི པུ་ཐུ་སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨི་དཾ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ. ག་ཏ-ས་དྡོ ཧི པ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏ་ཐཱ ཝི་དྷཱ་ཀཱ་ར-ས་དྡཱ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་དྷ་ཡུ་ཏྟ་ག་ཏ་ས་དྡེ ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ཀཱ་ར་ཏྠེ ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ ཏེ སུ་ནྷཱ་ཏཱ སུ་ཝི་ལི་ཏྟཱ ཀ་པྤི་ཏ་ཀེ་ས་མ་སྶཱུ ཨཱ་མུ་ཀྐ་མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལཱ་བྷ་ར་ཎཱ ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ཝ་ས་ནཱ པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་པྤི་ཏཱ ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཙཱ་རེ་ནྟི སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཏྭཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི སཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ་ཏི. ནོ ཧི་དཾ, བྷོ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༨༦) པུ་ཙྪཱ་ཡཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ (ཨ. ནི. ༡.༤༨), ཨེ་ཝ་མཱ་ཡུ་པ་རི་ཡ་ནྟོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༤༤; པཱ་རཱ. ༡༢) ཙ ཨཱ་དཱི་སུ པ་རི་མཱ་ཎེ.
ན་ནུ ཙ ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ ཏེ སུ་ནྷཱ་ཏཱ སུ་ཝི་ལི་ཏྟཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཡུ་པ་རི་ཡ་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན པུ་ཙྪ་ནཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ་ཏི? ན, ཝི་སེ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྱཱ་ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༣༤; པཱ་ཙི. ༤༡༧; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༦༥), ན པ་ན ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏེ་ན མ་ཙྩེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི (དྷ. པ. ༥༣) ཨུ་པ་མཱ་དི་ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཡ་ཐཱ ཧི…པེ… བ་ཧུ’’ནྟི (དྷ. པ. ༥༣) ཨེ་ཏྠ པུ་པྥ་རཱ་སི་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཏོ མ་ནུ་སྶཱུ་པ་པ་ཏྟི་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི- ཨཱ་དི་དཱ་ནཱ་དི་པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཧེ་ཏུ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ སོ་བྷཱ་སུ་ག་ནྡྷ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ མཱ་ལཱ་གུ་ཎ་ས་དི་སི་ཡོ པ་ཧཱུ་ཏཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ མ་རི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ མ་ཙྩེ་ན ས་ཏྟེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཛོ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ པུ་པྥ་རཱ་སི་མཱ་ལཱ་གུ་ཎཱ་ཝ ཨུ་པ་མཱ. ཏེ་སཾ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རོ ཡ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་ར་ནི་ག་མ་ན་ཏྠོ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟཾ, སོ པ་ན ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རོ ནི་ཡ་མི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་མཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པ་མཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་དི་སི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤཱ་ཡ ཨཱ་ཀ་པྤ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཡོ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་དི་ས་ནཱ་ཀཱ་རོ, སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་དེ་སོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏེ…པེ… ཨུ་པ་དེ་སེ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ སུ་ག་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཏ་ཏྠ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎཱ་ནཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཧཾ་ས་ནཾ ཨུ་ད་གྒ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཾ, ཡོ ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ པ་ནཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ག་ར་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, སོ ཙ ག་ར་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རོ ‘‘ཝ་ས་ལཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཁུཾ་ས་ན་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ ཨི་དྷ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ་པི ཨུ་པ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ པུ་པྥ་རཱ་སི་ཨཱ་དི་ས་དྡཱ་ནཾ ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ་ཏི ཁོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན དྷ་མྨ་སྶ སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ནི་ཡོ་ཛི་ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཏ་ཏྠ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཏེ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ, སཱ་དྷུ བྷ་ནྟེ, སུ་ཊྛུ བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཝ་དེ་ཧཱིཏི ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཾ ཝ་དཱ་མི, ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཎཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ད་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ནི་ད་སྶཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ ནོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཧི་ཏ་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘ནོ ཝཱ, ཀ་ཐཾ ཝོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. སོ པ་ན ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རོ ནི་ཡ་མི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ནོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ’’ཏི.
ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ནི་པུ་ཎནྟི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ, ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚ་ཏི་པུ་ཀྑ་ལ་སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏ་ཨ་ངྐུ་ས་དི་སཱ་ལོ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝཱ ཨཱ་དྷཱ་རཱ་དི་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ ན་ཡཱ ནཱ་ནཱ་ན་ཡཱ. ན་ཡཱ ཝཱ པཱ་ལི༹་ག་ཏི་ཡོ, ཏཱ ཙ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་ལོ་ཀི་ཡཱ་དི་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་དྷཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་ཀ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཏི ནཱ་ནཱ་ན་ཡཱ, ཏེ་ཧི ནི་པུ་ཎཾ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མ་ནྟི ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ནི་པུ་ཎཾ. ཨཱ་ས་ཡོ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, ཏེ ཙ ས་སྶ་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀེ, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣནྟི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ངྐཱ་ས་ན་པ་ཀཱ་ས་ན་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི ཨ་ཏྠ་པ་དེ་ཧི ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ནི་རུ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི བྱ་ཉྫ་ན་པ་དེ་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཝི་ཝི་དྷ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་པ་ད་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ ཙ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ན ས་ནྟི, ཡེ ཧ་རི་ཏ་བྦཱ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མྤི ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ཨ་ཊྛ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཧ་ཏ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཙ ན ས་ཀྐཱ ཨི་དྷ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྠུཾ. ས་ཙེ པ་ན མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ག་ཏཱ ཙ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ, ཏེ་སཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ སཱ་ས་ན་སྶ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ, ཏེ་སཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཏེ ཧི དི་ཊྛི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ དི་ཊྛི་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཧི ཧ་རི་ཏཱ ཨ་པ་ནཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘པ་ཊཱི’’ཏི ཝཱ ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ‘‘པ་ཙྪཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ བོ་དྷེ་ཏི ‘‘ཏ་སྨིཾ པ་ཊི་པ་ཝི་ཊྛ་མྷི, ཨ་ཉྙོ ཨཱ་ག་ཉྪི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༩༨༥; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཝ་གྒོ, ཝ་ཏྠུ་གཱ་ཐཱ ༤) ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན པ་ཙྪཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མ་གྒེ་ཧི ཧ་རི་ཏེ་སུ པ་ཙྪཱ ཧ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡོ ཙ ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ན ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན ཙ ས་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ པུ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ, ཧ་རི་ཏེ་སུ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་སུ པ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི. པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ས་མུ་དཱ་ཡེ བྷ་ཝཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ མ་གྒོ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཏ་སྶ པ་ན ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན ཙ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཝི་དྷ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི.
ན ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་སི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏོ. ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཀོ ས་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཏུ’’ནྟི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ བྷ་ཝ་ཏི, དྷཱ་ར་ཎ་བ་ལ་ད་སྶ་ན་ཉྩ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི སུ་ཏཱ་ཀཱ་རཱ་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ན ཧེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏཱ་པ་རི་ཧཱ་རོ དྭི་ནྣཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཐེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་བྦ་ཐཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ ས་མ་ཏྠོ ཨ་ས་མ་ཏྠོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི.
‘‘ཡོ པ་རོ ན ཧོ་ཏི, སོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ས་ས་ནྟ་ཏི་ཡཾ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཏི་ཝི་དྷོ་པི མེ-ས་དྡོ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠེ དི་སྶ་ཏི, ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ན་སཱ་མི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷེ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ – ‘‘མེ-ས་དྡོ ཏཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་པ་ས་གྒོ ཀི་རི་ཡཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི, ཛོ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ས་ཏི་པི ཏ་སྨིཾ སུ་ཏ-ས་དྡོ ཨེ་ཝ ཏཾ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་པ་ས་གྒ་སྶ སུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ ས་ཨུ་པ་ས་གྒ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཙ ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་སྶཱཏི སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ. ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནཱ་ནི ཨི་དྷ སུ་ཏ་ས་དྡེ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་ནྟི ཝཱ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ’’ཏི. མ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏཱིཏི ཡ་དཱ མེ-ས་དྡ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཝ་སེ་ན ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་དཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏཱིཏི ཡ་དཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན སཱ་མི་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་དཱ.
སུ་ཏ་ས་དྡ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ པ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཛོ་ཏ་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ་དཱི་ནཾ སོ་ཏ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཏ་ད་བྷི་ནཱི་ཧ་ཊཱ་ན་ཉྩ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཝཱ་ཀྱཱ་ནཾ ཨེ་ཝ་ཀཱ་ར་ཏྠ་ས་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘སུ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ སུ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཡཱ་མ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ སུ་ཏཾ སུ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ནི་ཡཱ་མེ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ས་མྨཱ སུ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ས་དྡོ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི སུ་ཏ་ནྟི ཨ་སྶུ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛཱ་དི་ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ན ཨི་དཾ མ་ཡཱ དི་ཊྛཾ, ན ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ སུ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ས་མྨ་དེ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ཝཱ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ ཨ་ཡ་མ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ – ‘‘ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཏ་ད་པེ་ཀྑ་སྶ སུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ས་ཝ་ན-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ‘‘སུ་ཡྻ་ཏཱི’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ས་ཝ་ན་ཧེ་ཏུ་ས་ཝ་ན་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ད་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ཧི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཱཏི ཡཱ སཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི, ཏ་སྶཱ. སཱ ཧི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱ’’ཏི. ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨེ་ཏེ་ན ཨི་མི་སྶཱ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ. སུ་ཏ་ནྟི དྷ་མྨ་པྤ་ཀཱ་ས་ནནྟི ཡ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ དྷ་མྨ་ཏྠ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎཾ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, མ་ཡཱཏི ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ.
ཨེ་ཝ་ནྟི ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་ས་ནནྟི ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ནི་ད་སྶེ་ཏ་བྦ་སྶ ནི་ད་སྶི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ས་ཀ་ལ་མྤི སུ་ཏྟཾ པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་ས་དྡ་ཏྟཱ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་བ་ནྡྷ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཙ པུ་གྒ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སུ་ཏ་ནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་པྤ་ཀཱ་ས་ན’’ནྟི. ན ཧི པུ་གྒ་ལ་ཝོ་ཧཱ་ར་ར་ཧི་ཏེ དྷ་མྨ་པྤ་བ་ནྡྷེ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི.