.ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ.
ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡེ
དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ-ཊཱི་ཀཱ
༡. པ་ཋ་མ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀཾ
༡. ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་གྒོ
༡. ཝ་ཛྫ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཋ་མེ པ་ཧཱ་ར་སཱ་དྷ་ན་ཏྠནྟི ད་ཎྜ་པྤ་ཧཱ་ར་སྶ སུ་ཁ་སི་དྡྷི-ཨ་ཏྠཾ. ཀ་ཉྫི་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟཾ ཀ་ཉྫི་ཡཾ, ཨཱ་ར་ནཱ་ལཾ, ཡཾ བི་ལ་ངྒ་ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཡ་ཏྠ སི་ཉྩ་ཏི, སཱ ཀ་ཉྫི་ཡ་ཨུ་ཀྑ་ལི་ཀཱ བི་ལ་ངྒ་ཐཱ་ལི་ཀཱ, ཏཾ་ས་དི་སཾ ཀཱ་ར་ཎཾ བི་ལ་ངྒ་ཐཱ་ལི་ཀཾ. སཱི་ས་ཀ་ཊཱ་ཧཾ ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཡོ་གུ་ལ༹་པྤ་ཝེ་ས་པྤ་མཱ་ཎཾ ཚི་དྡཾ ཀ་ཏྭཱ. ས་ངྑ་མུ་ཎྜ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ས་ངྑཾ ཝི་ཡ མུ་ཎྜ་ཀ་ར་ཎཾ ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. རཱ་ཧུ་མུ་ཁ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི རཱ་ཧུ་མུ་ཁ་ག་ཏ་སཱུ་རི་ཡ་ས་དི་ས་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ.
ཛོ་ཏི་མཱ་ལི་ཀནྟི ཛོ་ཏི་མཱ་ལ་ཝ་ནྟཾ ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཧ་ཏྠ་པ་ཛྫོ་ཏི་ཀནྟི ཧ་ཏྠ་སྶ པ་ཛྫོ་ཏ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ར་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨེ་ར་ཀ་ཝ་ཏྟ་ས་དི་སེ ས་རཱི་ར་ཏོ ཙ་མྨ་ཝ་ཏྟེ ཨུ་པྤཱ་ཊ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཙཱི་ར་ཀ་ཝཱ་སི་ཀ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ས་རཱི་ར་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ཊི་ཏ་ཝ་ཏྟ་ཙཱི་ར་ཀེ་ཧི ནི་ཝཱ་སཱ་པ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཡ་ཐཱ གཱི་ཝ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་དྡྷེ ཀ་ནྟི་ཏྭཱ ཀ་ཊི་ཡཾ ཋ་པེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ གོ་པྥ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་ནྟི་ཏྭཱ་པི ཀ་ཊི་ཡ་མེ་ཝ ཋ་པེ་ནྟི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཀ་ཊི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་ནྟི་ཏྭཱ གོ་པྥ་ཀེ་སུ ཋ་པེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཎེ་ཡྻ་ཀ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཎི་མི་ག་ས་དི་ས་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ཡ་ཝ་ལ་ཡཱ་ནི ད་ཏྭཱཏི ཨ་ཡ་ཝ་ལ་ཡཱ་ནི པ་ཊི་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ. ཨ་ཡ་སཱུ་ལཱ་ནི ཀོ་ཊྚེ་ནྟཱིཏི ཀ་པྤ་ར་ཛ་ཎྞུ་ཀ་ཀོ་ཊཱི་སུ ཨ་ཡ་སཱུ་ལཱ་ནི པ་ཝེ་སེ་ནྟི. ཏནྟི ཏཾ ཏ་ཐཱ་ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ཏྟཾ.
བ་ལི༹་ས་མཾ་སི་ཀནྟི བ་ལི་སེ་ཧི མཾ་སུ་པྤཱ་ཊ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀ་ཧཱ་པ་ཎི་ཀནྟི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་མ་ཏྟ་སོ ཚི་ནྡ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀོ་ཊྚེ་ནྟཱིཏི ཚི་ནྡ་ནྟི. ཁཱ་རཱ་པ་ཏ་ཙྪི་ཀནྟི ཏ་ཙྪེ་ཏྭཱ ཁཱ་རཱ་པ་སི་ཉྩ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. པ་ལི་གྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཀནྟི པ་ལི་གྷ་སྶ ཝི་ཡ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཾ ཀ་རོ་ནྟི ཨ་ཡ་སཱུ་ལ་སྶ ཀོ་ཊྚ་ནེ་ན. པ་ལཱ་ལ་པཱི་ཋ་ཀནྟི པ་ལཱ་ལ་པཱི་ཋ་སྶ ཝི་ཡ ས་རཱི་ར་སྶ སཾ་ཝེ་ལླ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀཱ་ར་ཎི་ཀཱཏི གྷཱ་ཏ་ན་ཀཱ་ར་ཀཱ. པ་ལཱ་ལ་ཝ་ཊྚིཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ པ་ལཱ་ལ་པཱི་ཋཾ ཀ་རོ་ནྟཱ པ་ལཱ་ལཾ ཝ་ཊྚིཾ ཀ་ཏྭཱ སཾ་ཝེ་ལླ་ན་ཝ་སེ་ན པུ་ན ཝེ་ཋེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཚཱ་ཏ་ཀ་སུ་ན་ཁེ་ཧཱིཏི ཁུ་དྡ་ཀེ་ཧི ཀོ་ལེ་ཡྻ་ཀ་སུ་ན་ཁེ་ཧི. ཏེ ཧི བ་ལ་ཝ་ནྟཱ ཛ་ཝ་ཡོ་གཱ སཱུ་རཱ ཙ ཧོ་ནྟི. ས་ཧ་སྶ་བྷ་ཎྜི་ཀནྟི ས་ཧ་སྶ་ཏྠ་ཝི་ཀཾ.
ཡཱ་ཧ་ནྟི ཡཾ ཨ་ཧཾ. ཡནྟི ཙ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཨ་ཧ’’ནྟི. ཚི་ནྣ་མཱུ་ལ་ཀེཏི ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་སྶ ཨུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ས་ཉྪི་ནྣ་མཱུ་ལ་ཀེ.
ཝ་ཛྫ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པ་དྷཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢. དུ་ཏི་ཡེ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱཱུ་ལ༹ྷ་ས་ངྒཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ས་དི་སནྟི ཡུ་དྡྷ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་བྷ་ཏོ་རཱ་སི་ཀ་ཏ་ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནི་སེ་ནཱ་མ་ཛ྄ཛྷ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ས་དི་སཾ. དཱ་ན་ཉྩ ཡུ་དྡྷ་ཉྩ ས་མཱ་ན་མཱ་ཧཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཐཾ པ་ནཱི་ད་མུ་བྷ་ཡཾ ས་མཱ་ནཾ? ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝི་ནཱ་ས་བྷཱི་རུ་ཀོ ཧི ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, བྷོ་ག་ཀྑ་ཡ་བྷཱི་རུ་ཀོ དཱ་ནཾ དཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏ་ཉྩ ར་ཀྑི་སྶཱ་མི, ཡུ་ཛ྄ཛྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཧི ཝ་ད་ནྟོ ན ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཛཱི་ཝི་ཏེ པ་ན ཨཱ་ལ་ཡཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ‘‘ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དི་ཙྪེ་དོ ཝཱ ཧོ་ཏུ མ་ར་ཎཾ ཝཱ, ག་ཎྷི་སྶཱ་མེ་ཏཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ’’ནྟི ཨུ་སྶ་ཧ་ནྟོ་ཝ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ‘‘བྷོ་གེ ཙ ར་ཀྑི་སྶཱ་མི, དཱ་ན་ཉྩ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ་པི ན ད་དཱ་ཏི, བྷོ་གེ་སུ པ་ན ཨཱ་ལ་ཡཾ པི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་སྶ་ཧ་ནྟོ་ཝ དེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ དཱ་ན་ཉྩ ཡུ་དྡྷ་ཉྩ ས་མཾ ཧོ་ཏི. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ – ཨ་པྤཱ་པི ས་ནྟཱ བ་ཧུ་ཀེ ཛི་ན་ནྟི, ཡ་ཐཱ ཙ ཡུ་དྡྷེ ཨ་པྤ་ཀཱ་པི ཝཱི་ར་པུ་རི་སཱ བ་ཧུ་ཀེ བྷཱི་རུ་པུ་རི་སེ ཛི་ན་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་དྡྷཱ་དི་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་པྤ་ཀ་མྤི དཱ་ནཾ ད་ད་ནྟོ བ་ཧུ་ཝི་དྷཾ ལོ་བྷ་དོ་ས་ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་དི་བྷེ་དཾ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི, བ་ཧུ་ཉྩ དཱ་ན་ཝི་པཱ་ཀཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི དཱ་ན་ཉྩ ཡུ་དྡྷ་ཉྩ ས་མཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་མྤི ཙེ ས་དྡ་ཧཱ་ནོ ད་དཱ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ སོ ཧོ་ཏི སུ་ཁཱི པ་ར་ཏྠཱ’’ཏི.
ཨ་གཱ་ར་སྶ ཧི་ཏཾ ཀ་སི་གོ་ར་ཀྑཱ་དི ཨ་གཱ་རི་ཡཾ, ཏཾ ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ, པ་བྦ་ཛྫཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་གཱ་ར་སྶ…པེ… ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫ’’ནྟི. ས་བྦཱུ་པ་དྷི་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨུ་པ་དྷཱི – ཀཱ་མུ་པ་དྷི, ཁ་ནྡྷུ་པ་དྷི, ཀི་ལེ་སུ་པ་དྷི, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རུ་པ་དྷཱི་ཏི. ཀཱ་མཱ་པི ཧི ‘‘ཡཾ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶཾ, ཨ་ཡཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་དོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༩.༣༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཁ་སྶ, ཏ་ད་སྶཱ་ད་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཝཱ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་དྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ཁ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ‘‘ཨུ་པ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཁ་ནྡྷཱ་པི ཁ་ནྡྷ་མཱུ་ལ་ཀ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀི་ལེ་སཱ་པི ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་པི བྷ་ཝ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨུ་པ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ས་བྦེ་སཾ ཨུ་པ་དྷཱི་ནཾ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ པ་ཧཱ་ནཾ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་བྦཱུ་པ་དྷི་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཾ, ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཁ་ནྡྷཱུ་པ་དྷི…པེ… ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི.
པ་དྷཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཏ་པ་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཏ་པ་ནཱི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ ཨ་ནཱི་ཡ-ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་པ་ནྟཱི་ཏི ཏ་པ་ནཱི་ཡཱ’’ཏི. ཏ་པ་ནྟཱིཏི ཝི་བཱ་དྷེ་ནྟི, ཝི་ཧེ་ཋེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་པ་ནཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ, དི་ཊྛེ ཙེ་ཝ དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡ་ཉྩ ཏ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ནེ་ན ཙ ཧི་ཏཱ་ཏི ཏ་པ་ནཱི་ཡཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་པ་ནྟི ཏེ་ནཱ་ཏི ཏ་པ་ནཾ, ཨ་ནུ་ཏཱ་པོ, ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧི་ཏཱ་ཏི ཏ་པ་ནཱི་ཡཱ. ཨ་ནུ་སོ་ཙ་ཏཱིཏི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཧུ་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏཾ ཨ་ནུ་ག་མྨ སོ་ཙ་ཏི. སོ་ཙ་ན་ཉྷི ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཧོ་ཏི ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝི་བྷ་ཏྟཾ. ན་ནྡ་ཡ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནི པཱ་ཀ་ཊཱ་ནཱི་ཏི ཏཱ་ནི ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ དྭེ་བྷཱ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྠུཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ ཀི་རཱ’’ཏི ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏེཏི དྭེ བྷཱ་ཏ་རོ. པུ་ན ཀིཾ མ་གྒ་སཱིཏི པུ་ན ཀིཾ ཨི་ཙྪ་སི.
ཏ་པ་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཨུ་པ་ཉྙཱ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥. པ་ཉྩ་མེ ཨི་མ་ཉྷི དྷ་མྨ་དྭ་ཡནྟི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ, པ་དྷཱ་ན་སྨིཾ ཨ་ནོ་ས་ཀྐ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྷ་མྨ་དྭ་ཡཾ. ཨི་མི་ནཱཏི ‘‘ཨ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨི་མཾ དཱི་པེ་ཏཱིཏི ‘‘ཡཱ་ཝ སོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཏཱ་ཝཱ་ཧཾ ས་ནྟུ་ཊྛོ ཨ་ཧོ་སི’’ནྟི ཨེ་ཏཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. པ་དྷཱ་ན་སྨིནྟི ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷེ. ཨི་མ་མ་ཏྠནྟི ‘‘པ་དྷཱ་ན་སྨི་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ. ཝཱི་རི་ཡ་པྤ་ཝཱ་ཧེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཨ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ག་མ་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ པ་ཊི་ཝཱ་ནཾ, ཏ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་ཊི་ཝཱ་ནཱི, ན པ་ཊི་ཝཱ་ནཱི ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ནཱི, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ནི་ཏཱ, ཨ་ནོ་ས་ཀྐ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ནི་ཏཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐ་མ་ནཱ ཨ་ནོ་ས་ཀྐ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནོ་ས་ཀྐ་ནཱཏི ཨ་པྤ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི.
ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་པ་ཊི་པ་དཱཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་ཏྟི. སཱ ཧི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི ཝི་སེ་ས་མ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡ, ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི ཝཱ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ, སཱ ཨེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་པ་ཊི་པ་དཱ. ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ན་པ་དྷཱ་ནནྟི ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་དྷཱ་ནཾ, ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ནོ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཝཱི་རི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨུ་པ་ཉྙཱ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. སཾ་ཡོ་ཛ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦. ཚ་ཊྛེ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཧི་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡཱ, ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཱ དྷ་མྨཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ད་ས་ནྣཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ཏཱ. ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡེ་སུ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ ནི་བྦི་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན. ཛ་ན་ནཾ ཛཱ་ཏི, ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ཏི ཁ་ནྡྷ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི, ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁ་ནྡྷ་པ་རི་པཱ་ཀོ ཨེ་ཀ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པུ་རཱ་ཎ་བྷཱ་ཝོ. ཨེ་ཀ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པྤ་བ་ནྡྷ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷེ་དོ ཨི་དྷ མ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཁ་ནྡྷ་བྷེ་ད་ཏོ’’ཏི. ཨ་ནྟོ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་པོ. པ་རི་དེ་ཝོ ནཱ་མ ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ཕུ་ཊྛ་སྶ ཝཱ་ཙཱ་ཝི་པྤ་ལཱ་པོ. སོ ཙ སོ་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་ལཱ་ལ་པྤི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི པ་རི་དེ་ཝེ་ཧཱི’’ཏི. ལཱ་ལ་པྤི་ཏཾ ཝཱ་ཙཱ་ཝི་པྤ་ལཱ་པོ, སོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་དྡོ་ཡེ་ཝ.
དུ་ཀྑནྟི ཨི་དྷ ཀཱ་ཡི་ཀཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་དུ་ཀྑེ་ཧཱི’’ཏི. མ་ནོ་ཝི་གྷཱ་ཏ་དོ་མ་ན་སྶེ་ཧཱིཏི མ་ན་སོ ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀ་རེ་ཧི དོ་མ་ན་སྶེ་ཧི. བྱཱ་པཱ་ད་ས་མྤ་ཡོ་གེ་ན མ་ན་སོ ཝི་ཧ་ན་ན་ར་ས་ཉྷི དོ་མ་ན་སྶཾ. བྷུ་སོ ཨཱ་ཡཱ་སོ ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ ཡ་ཐཱ ‘‘བྷུ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི, སོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ཕུ་ཊྛ་སྶ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཙེ་ཏོ་དུ་ཀྑ་པྤ་བྷཱ་ཝི་ཏོ དོ་སོ་ཡེ་ཝ. ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ན་ཉྷི ཨཱ་ཡཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན དོ་ས་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རོ ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ. ཏཾ ཙུ་དྡ་ས་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་སི་ཀེ་ཧི ཨ་ཉྙོ ཨེ་ཀོ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དྷ་མྨོ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཡཾ ཝི་སཱ་དོ་ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི.
སཾ་ཡོ་ཛ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཀ་ཎྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧. ས་ཏྟ་མེ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀ་ཎྷཱ གཱ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ‘‘ཀ་ཎྷཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཱ ‘‘ཀ་ཎྷཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཨ་པྤ་བྷ་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝཱ ‘‘ཀ་ཎྷཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀ་ཎྷ་ཏཱ་ཡཱཏི ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡ. ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱིཏི ཙ ཨ་པཱ་ཡཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙ དོ་བྷ་གྒི་ཡཾ. ས་ར་སེ་ནཱཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ན ཧི་རཱི་ཡ་ཏི ན ལ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཧི་རི་ཀོ, པུ་གྒ་ལོ, ཙི་ཏྟཾ, ཏཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཝཱ. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨ་ཧི་རི་ཀྐ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨེ་ཀ་སྶ ཀ-ཀཱ་ར་སྶ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཧི་རི་ཀནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧི་རི་ཀ་ནྟི ཨ་ཧི་རི་ཀ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ན ཨོ་ཏྟ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནོ་ཏྟཱ་པཱི, པུ་གྒ་ལོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཝཱ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནོ་ཏྟཱ་པི་བྷཱ་ཝོ’’ཏི.
ཀ་ཎྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. སུ་ཀྐ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨. ཨ་ཊྛ་མེ ‘‘སུ་ཀྐཾ ཝ་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ན ཝ་ཎྞ་སུ་ཀྐ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་ནཾ སུ་ཀྐ་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཧེ་ཏུ་ཏོ པ་བྷ་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཙཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཝ་ཎྞ་སུ་ཀྐ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སུ་ཀྐ་ཏཱ་ཡཱཏི སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡ. ཧི་རཱི པཱ་པ་དྷ་མྨེ གཱུ་ཐཾ ཝི་ཡ པ་སྶ་ནྟཱི ཛི་གུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་པ་ཏོ ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཧི་རཱི’’ཏི. ཨོ་ཏྟ་པྤཾ ཏེ ཨུ་ཎྷཾ ཝི་ཡ པ་སྶ་ནྟཾ ཏ་ཏོ བྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷཱ་ཡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨོ་ཏ་པྤ’’ནྟི. ཨི་ད་ཉྩ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་པྤ་ཡོ་གཱི པཱ་པ་ཏོ ཝི་མུ་ཁ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ, ཏ་སྨཱ ནེ་སཾ ཨི་དཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ – ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཧི་རཱི, བ་ཧི་དྡྷཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ. ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི ཧི་རཱི, ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི ཨོ་ཏ་པྤཾ. ལ་ཛྫཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཱ ཧི་རཱི, བྷ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ. ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཧི་རཱི, ཝ་ཛྫ་བྷཱི་རུ་ཀ་བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨོ་ཏྟ་པྤ་ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧི་རིཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ཛཱ་ཏིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ, ཝ་ཡཾ, སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ, བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ. ཀ་ཐཾ? ‘‘པཱ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ན ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ, ཧཱི་ན་ཛ་ཙྩཱ་ནཾ ཀེ་ཝ་ཊྚཱ་དཱི་ནཾ ཀ་མྨཾ, མཱ་དི་ས་སྶ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨི་དཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཛཱ་ཏིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱ་པཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཧི་རིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘པཱ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ད་ཧ་རེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་མྨཾ, མཱ་དི་ས་སྶ ཝ་ཡེ ཋི་ཏ་སྶ ཨི་དཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱ་པཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཧི་རིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘པཱ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མེ་ཏཾ དུ་བྦ་ལ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ, མཱ་དི་ས་སྶ སཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨི་དཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱ་པཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཧི་རིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ, ན པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ, མཱ་དི་ས་སྶ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ ཨི་དཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱ་པཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཧི་རིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧི་རིཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟོ ཙ ཧི་རིཾ ནི་སྶཱ་ཡ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ན ཀ་རོ་ཏི.
ཀ་ཐཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ? ‘‘ས་ཙེ ཏྭཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶ་སི, ཙ་ཏཱུ་སུ པ་རི་སཱ་སུ ག་ར་ཧ་པྤ་ཏྟོ བྷ་ཝི་སྶ་སི, ཏ་ཏོ ཏཾ སཱི་ལ་ཝ་ནྟོ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཝི་ཝ་ཛྫི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ བ་ཧི་དྡྷཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ ནི་སྶཱ་ཡ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ.
ཀ་ཐཾ ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི ཧི་རཱི? ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘མཱ་དི་ས་སྶ ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ དྷུ་ཏ་དྷ་ར་སྶ ན ཡུ་ཏྟཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི པཱ་པཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི ཧི་རཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘སོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཀུ་ས་ལཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, སཱ་ཝ་ཛྫཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, སུ་དྡྷཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༤༠).
ཀ་ཐཾ ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི ཨོ་ཏྟ་པྤཾ? ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ལོ་ཀཾ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ ཁོ ཏྭཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་སི, ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ ཏཱ་ཝ ཏཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི, མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ ལོ་ཀེ ཙ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ཏེ ན ཡུ་ཏྟཾ པཱ་པཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘མ་ཧཱ ཁོ པ་ནཱ་ཡཾ ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སོ, མ་ཧ་ནྟ་སྨིཾ ཁོ པ་ན ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ ས་ནྟི ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨི་དྡྷི་མ་ནྟོ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཝི་དུ་ནོ. ཏེ དཱུ་ར་ཏོ་པི པ་སྶ་ནྟི, ཨཱ་ས་ནྣཱ་པི ན དི་སྶ་ནྟི, ཙེ་ཏ་སཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཛཱ་ན་ནྟི, ཏེ་པི མཾ ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི ‘པ་སྶ་ཐ, བྷོ, ཨི་མཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཾ, ས་དྡྷཱ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ས་མཱ་ནོ ཝོ་ཀི་ཎྞོ ཝི་ཧ་ར་ཏི པཱ་པ་ཀེ་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧཱི’ཏི. ས་ནྟི དེ་ཝ་ཏཱ ཨི་དྡྷི་མ་ནྟི་ནི་ཡོ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཝི་དུ་ནི་ཡོ, ཏཱ དཱུ་ར་ཏོ་པི པ་སྶ་ནྟི, ཨཱ་ས་ནྣཱ་པི ན དི་སྶ་ནྟི, ཙེ་ཏ་སཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཛཱ་ན་ནྟི, ཏཱ་པི མཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི ‘པ་སྶ་ཐ, བྷོ, ཨི་མཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཾ, ས་དྡྷཱ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ས་མཱ་ནོ ཝོ་ཀི་ཎྞོ ཝི་ཧ་ར་ཏི པཱ་པ་ཀེ་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧཱི’ཏི…པེ… སོ ལོ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ…པེ… པ་རི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི ཨོ་ཏྟ་པྤཾ.
ལ་ཛྫཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ལ་ཛྫཱཏི ལ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རོ, ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཎྛི་ཏཱ ཧི་རཱི. བྷ་ཡནྟི ཨ་པཱ་ཡ་བྷ་ཡཾ, ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཎྛི་ཏཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པཱ་པ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ དྭཱི་སུ ཨ་ཡོ་གུ་ལེ༹་སུ ཨེ་ཀོ སཱི་ཏ་ལོ བྷ་ཝེ་ཡྻ གཱུ་ཐ་མ་ཀྑི་ཏོ, ཨེ་ཀོ ཨུ་ཎྷོ ཨཱ་དི་ཏྟོ. ཏེ་སུ ཡ་ཐཱ སཱི་ཏ་ལཾ གཱུ་ཐ་མ་ཀྑི་ཏ་ཏྟཱ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟོ ཝི་ཉྙུ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ན ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨི་ཏ་རཾ ཌཱ་ཧ་བྷ་ཡེ་ན. ཨེ་ཝཾ པ་ཎྜི་ཏོ ལ་ཛྫཱ་ཡ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟོ པཱ་པཾ ན ཀ་རོ་ཏི, ཨོ་ཏྟ་པྤེ་ན ཨ་པཱ་ཡ་བྷ་ཡ་བྷཱི་ཏོ པཱ་པཾ ན ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ལ་ཛྫཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཱ ཧི་རཱི, བྷ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ.
ཀ་ཐཾ ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཧི་རཱི, ཝ་ཛྫ་བྷཱི་རུ་ཀ་བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ? ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧི ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ, ས་ཏྠུ་མ་ཧ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ, དཱ་ཡ་ཛྫ་མ་ཧ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ, ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་མ་ཧ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཏ་ཏྠ གཱ་ར་ཝེ་ན ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཧི་རིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ པཱ་པཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ཏྟཱ་ནུ་ཝཱ་ད་བྷ་ཡཾ, པ་རཱ་ནུ་ཝཱ་ད་བྷ་ཡཾ, ད་ཎྜ་བྷ་ཡཾ, དུ་གྒ་ཏི་བྷ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཝ་ཛྫ་ཏོ བྷཱ་ཡ་ནྟོ ཝ་ཛྫ་བྷཱི་རུ་ཀ་བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཏཱ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ན པ་ན ནེ་སཾ ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་པྤ་ཡོ་གོ. ན ཧི ལ་ཛྫ་ནཾ ནི་བྦྷ་ཡཾ, པཱ་པ་བྷ་ཡཾ ཝཱ ཨ་ལ་ཛྫ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
སུ་ཀྐ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཙ་རི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩. ན་ཝ་མེ ལོ་ཀནྟི ས་ཏྟ་ལོ་ཀཾ. ས་ནྡྷཱ་རེ་ནྟཱིཏི ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་ནྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དྷཱ་རེ་ནྟི. ཋ་པེ་ནྟཱིཏི མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡཾ ཋ་པེ་ནྟི. ར་ཀྑ་ནྟཱིཏི ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་ནྡྷཱ་ར་ཎེ་ན མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ར་ཀྑ་ནྟི. ག་རུ་ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ན པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཐཱཏི ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ན པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཐ, ཨ་ཡ་མཱ་ཙཱ་རོ ན ལ་བྦྷེ་ཡྻ. མཱ་ཏུ་ཙྪཱ་ཏི ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དྱ་ཏྠོ. ཏེ་ན མཱ་ཏུ་ལཱ་ནཱི་ཏི ཝཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བྷ་རི་ཡཱ་ཏི ཝཱ ག་རཱུ་ནཾ དཱ་རཱ་ཏི ཝཱ་ཏི ཨི་མེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ མཱ་ཏུ བྷ་གི་ནཱི མཱ་ཏུ་ཙྪཱ. མཱ་ཏུ་ལ་བྷ་རི་ཡཱ མཱ་ཏུ་ལཱ་ནཱི. ག་རཱུ་ནཾ དཱ་རཱ མ་ཧཱ་པི་ཏུ་ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏུ་ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་ནཾ བྷ་རི་ཡཱ. ཡ་ཐཱ ཨ་ཛེ་ལ༹་ཀཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཨ་ཛེ་ལ༹་ཀཱ་ད་ཡོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ར་ཧི་ཏཱ མཱ་ཏཱ་ཏི ས་ཉྙཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ བྷི་ནྣ་མ་རི་ཡཱ་དཱ ས་བྦ་ཏྠ ས་མྦྷེ་དེ་ན ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀོ ཡ་དི ལོ་ཀ་པཱ་ལ་དྷ་མྨཱ ན བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ས་བྦ་ཏྠ ས་མྦྷེ་དེ་ན ཝ་ཏྟེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ པ་ནི་མེ ལོ་ཀ་པཱ་ལ་ཀ་དྷ་མྨཱ ལོ་ཀཾ པཱ་ལེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ན་ཏྠི ས་མྦྷེ་དོ་ཏི.
ཙ་རི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠. ད་ས་མེ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟཱཏི ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ, ཨ་ཝི་ཧི་ཏཱ ཝཱ. ཝ་སྶེཏི ཝ་སྶཱ་ར་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི, ཨུ་ཏུ་ཝ་སྶེཏི ཧེ་མ་ནྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཨེ་ཀི་ནྡྲི་ཡཾ ཛཱི་ཝཾ ཝི་ཧེ་ཋེ་ནྟཱཏི རུ་ཀྑ་ལ་ཏཱ་དཱི་སུ ཛཱི་ཝ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ. ཨེ་ཀི་ནྡྲི་ཡནྟི ཙ ཀཱ་ཡི་ནྡྲི་ཡཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཝ་ད་ནྟི. ས་ངྒྷཱ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟཱཏི ཝི་ནཱ་སཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟཱ. སཾ་ཀ་སཱ་ཡི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐཱ ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སཾ ཝ་སི་སྶ་ནྟི. ཨ་པ་ར་ཛྫུ་ག་ཏཱ་ཡ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷི་ཡཱ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་པ་ར་ཛྫུ ག་ཏཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་པ་ར་ཛྫུ་ག་ཏཱ, ཏ་སྶཱ ཨ་པ་ར་ཛྫུ་ག་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ, ཨ་པ་ར་སྨིཾ དི་ཝ་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷི་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རེ པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. མཱ་ས་ག་ཏཱ་ཡ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷི་ཡཱ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦཱཏི མཱ་སོ ག་ཏཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་ཏི མཱ་ས་ག་ཏཱ, ཏ་སྶཱ མཱ་ས་ག་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ, མཱ་སེ པ་རི་པུ་ཎྞེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷི་པུ་ཎྞ་མ་ཏོ པ་རཱ་ཡ པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རེ པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནེ ན ཀ་མྤ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་བ་ལཾ, ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ན་པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཝཱི་རི་ཡ་སཱི་སེ་ན ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཾ བ་ལཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལཾ. ཝཱི་རི་ཡུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་ན ཧི ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝ་ནཱ བ་ལ་ཝ་ཏཱི ཐི་རཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ བ་ལ་ཝ་ཏཱི ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝ་ནཱ བ་ལ་ཝ་ནྟོ ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སཱི་སེ་ན ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ཧོ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ – ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལཾ? ཡཱ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་མྨཾ, ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལཾ. ས་ཏྟ་པི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལ’’ནྟི (དྷ. ས. ༡༣༦༡).
ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན. དུ་ར་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི དུ་ར་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན. ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་མ་དྡ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་དྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ན་ཝ་མ་དྡ་ན་ཊྛེ་ན. ཨེ་ཏཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནི དྭེ་པི བ་ལཱ་ནི. ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ ནཱ་ག་ཏནྟི ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྭི་ནྣཾ བ་ལཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ ནཱ་ག་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༡༢. དུ་ཏི་ཡེ ཝི་ཝེ་ཀཾ ནི་སྶི་ཏ་ནྟི ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ, ཡ་ཐཱ ཝཱ ཝི་ཝེ་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཛྷཱ་ནཾ ‘‘ཝི་ཝེ་ཀ་ཛ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཝེ་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ ‘‘ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏོ’’ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ནི་སྶ་ཡ་ཊྛོ ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཨ་ས་ཏི་པི ཝཱ པུ་བྦཱ་པ་ར་བྷཱ་ཝེ ‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་མུ་པྤཱ་ད་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་དྷ་མྨ་བྱཱ་པཱ་རཱ ནི་སྶ་ཡ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘ཏ་ད་ངྒ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ་སྶ ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་དྷ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. བྷཱ་ཝི་ཏ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ ཧི ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཱ བ་ལ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ, ཏེ་སཾ ཀི་ཙྩཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་ཝེ་ཀོ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོཏི ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ. ཡ་དི་པི ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ས་ངྑཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཙི་ཏྟཾ, ས་ངྑཱ་རེ་སུ པ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ ནི་བྦཱ་ནེ ནི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི ཨུ་ཎྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ སཱི་ཏ་ནི་ནྣ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ ཝི་ཡ.
‘‘པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ་མྤཱི་ཏི ཨེ་ཀེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཏྟ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཝེ་ཀ་དྭ་ཡཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཏཱ་ཝ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘ཨེ་ཝཱ་ཧཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཝི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་ཏྠ ནི་ནྣ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧེ་ཊྛཱ ཀ་སི་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨཱ་རུ་པྤཱ་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཏེ་སཾ ཛྷཱ་ནཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ་པི ཏེ་སཾ ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་སྨཱ པ་ཧཱ་ན་ཝི་ན་ཡོ ཝི་ཡ ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷཱ་པི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཝི་ཝེ་ཀེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་བྦི་སི་ཊྛཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ས ན་ཡོ ཝི་རཱ་ག་ནི་སྶི་ཏ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཝེ་ཀ་ཏྠཱ ཨེ་ཝ ཧི ཝི་རཱ་གཱ་ད་ཡོ’’ཏི.
ཝོ་སྶ་གྒ-ས་དྡོ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏྠོ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཏྠོ ཙཱ་ཏི ཝོ་སྶ་གྒ་སྶ དུ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཝོ་སྶ་ཛྫ་ན་ཉྷི པ་ཧཱ་ནཾ ཝི་སྶ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་རོ་དྷ་ན་པ་ཀྑ་ནྡ་ན་མྤི ཙ. ཏ་སྨཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཝོ་སྶ་གྒོ, ཏ་ཐཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཏ་ནྣི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝི་སྶ་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཝོ་སྶ་གྒོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝོ་སྶ་གྒོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡཾ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོཏི ཨ་ཡཾ མི་སྶ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཙ. པུ་བྦེ ཝོ་སྶ་གྒ་ཝ་ཙ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ལེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ’’ཏི. པ་རི་ཎ་མ་ནྟནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཏ་ད་ངྒ་ཏ་ནྣི་ནྣ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན པ་རི་ཎ་མ་ནྟཾ. པ་རི་ཎ་ཏནྟི མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན པ་རི་ཎ་ཏཾ. པ་རི་ཎཱ་མོ ནཱ་མ ཨི་དྷ པ་རི་པཱ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་པ་ཙྩ་ནྟཾ པ་རི་པ་ཀྐ་ཉྩཱ’’ཏི. པ་རི་པཱ་ཀོ ཙ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ལཱ་བྷེ་ན ལ་དྡྷ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་སྶ ཀི་ལེ་སེ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏུཾ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏུཾ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཡྭཱ་ཡཾ ན་ཡོ ‘‘ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟོ, སེ་སེ་སུ དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ནེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མ་ཏྠཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏེ་ཧཱིཏི ས་བྦེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨེ་ཧི. ས་བྦེ་སནྟི ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཝི་ཝེ་ཀཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱཏི ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་ཝེ་ཀཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏ་ཉྩ ཁོཏི ཏ་དེ་ཝ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ.
༡༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་སཱི་སེ་ན ཧི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ. སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཧེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ ཧི ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟཱ སུ་ཁཾ དི་ཝ་སཾ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨི་ཙྩེ་ཝ ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀ་ཏྠཱ་ཡཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན སེ་ཀྑ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ‘‘ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ས་མཱ་ཧི་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་པ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀ་ཏྠཱ་ཡ བྷཱ་ཝེ་ནྟི.
ཡེ པ་ན ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཀོ་པི ཧུ་ཏྭཱ བ་ཧུ་དྷཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༣༨; མ. ནི. ༡.༡༤༧; སཾ. ནི. ༢.༧༠; ༥.༨༣༤, ༨༤༢) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ པ་ཏྠེ་ནྟཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟི, ཏེ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀ་ཏྠཱ་ཡ བྷཱ་ཝེ་ནྟི. ཡེ ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ‘‘ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨ་ཙི་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ནི་རོ་དྷཾ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏྭཱ སུ་ཁཾ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟི, ཏེ ནི་རོ་དྷ་པཱ་ད་ཀ་ཏྠཱ་ཡ བྷཱ་ཝེ་ནྟི. ཡེ པ་ན ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པ་རི་ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟི, ཏེ བྷ་ཝ་ཝི་སེ་ས་ཏྠཱ་ཡ བྷཱ་ཝེ་ནྟི.
ཡུ་ཏྟཾ ཏཱ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཡ བྷ་ཝ་ཝི་སེ་ས་ཏྠ་ཏཱ ཝི་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀ་ཏྠ་ཏཱ་པི ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ཛྷཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀ་ཏྠ་ཏཱ པ་ན ནི་རོ་དྷ་པཱ་ད་ཀ་ཏྠ་ཏཱ ཙ ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶེ་ཝ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀཱ, སཱ ཀ་ཐཾ ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? པ་ར་མྤ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ད་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ན་མྤི ཧི པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཡ་ཐཱ ‘‘ཏི་ཎེ་ཧི བྷ་ཏྟཾ སི་དྡྷ’’ནྟི.
༡༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ས་ས་ཀ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏ་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱིཏི པ་ཐ་ཝི་ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ས་ས་ཀ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏ་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ས་ལླཱ་པི་ཀཱ ཨུ་པ་མཱ – པ་ཐ་ཝཱི ཀི་ར ས་ས་ཀཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཧེ ས་ས་ཀཱ’’ཏི. ས་ས་ཀོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀོ ཨེ་སོ’’ཏི. ཀ་སྨཱ མ་མེ་ཝ ཨུ་པ་རི ས་བྦ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ ཀ་པྤེ་ནྟོ ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟོ མཾ ན ཛཱ་ནཱ་སཱི་ཏི? སུ་ཊྛུ ཏ་ཡཱ ཨ་ཧཾ དི་ཊྛོ, མ་ཡཱ ཨ་ཀྐ་ནྟ་ཊྛཱ་ན་ཉྷི ཨ་ངྒུ་ལ་གྒེ་ཧི ཕུ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ཝི་སྶ་ཊྛ་ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ, ཀ་རཱི་སཾ ཀ་ཊ་ཀ་ཕ་ལ་མ་ཏྟཾ, ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དཱི་ཧི པ་ན ཨ་ཀྐ་ནྟ་ཊྛཱ་ན་མྤི མ་ཧ་ནྟཾ, པ་སྶཱ་ཝོ་པི ནེ་སཾ གྷ་ཊ་མ་ཏྟོ, ཨུ་ཙྩཱ་རོ་པི པ་ཙྪི་མ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ཨ་ལཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཏ་ཡཱ་ཏི ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ པ་ཏི་ཏོ. ཏ་ཏོ ནཾ པ་ཐ་ཝཱི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཧོ དཱུ་རཾ ག་ཏོ་པི ན་ནུ མ་ཡ྄ཧཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་རི པ་ཏི་ཏོ་སཱི’’ཏི? སོ པུ་ན ཏཾ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟོ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ཏི་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་མྤི ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ པ་ཏ་མཱ་ནོ ས་ས་ཀོ ནེ་ཝ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨ་ནྟཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ན ཀོ་ཊིནྟི ན པུ་བྦ་ཀོ་ཊིཾ. ཨི་ཏ་རེ་སནྟི ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙུ་ནེ་ཡྻ་པ་ད་པ་ར་མཱ་ནཾ.
༡༥. པ་ཉྩ་མེ ས་མ་ཐེ་ཧི ཨ་དྷི་ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས བྷེ་ད་ཀ་ར་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཝི་ཝཱ་དོ་ཡེ་ཝ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ‘‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑཱུ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནུ་ཝ་ད་ནྟི སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༡༥) ཙ་ཏ་སྶོ ཝི་པ་ཏྟི་ཡོ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཨ་ནུ་ཝཱ་དོ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. པ་ཉྩ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ‘‘ས་ཏྟ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༡༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ‘‘ཡཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཀི་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཱ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཾ ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨཾ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༡༥) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ས་ངྒྷ་ཀི་ཙྩཾ ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
༡༦. ཚ་ཊྛེ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་ནཱ་མོཏི ‘‘སེ་ལོ, ཀཱུ་ཊ་ད་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ན་བྷི་ཉྙཱ་ཏོ. ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཨི་དཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཧི ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ན ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཀི་རི་ཡ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ཏྠཱ ཨི་དྷ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ‘‘ཨ་ནྣེ་ན ཝ་ས་ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ནེ་ན ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་མེ་ཝེ་ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཏྟཾ, ན ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཏ་སྶ ཨ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ས་ཏ་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ནི་ར་ཏི་ས་ཡ་སཱ་དུ་ཝི་པུ་ལཱ་མ་ཏ་ར་ས་ས་དྡྷ་མྨ་ཕ་ལ་ཏཱ་ཡ སཱ་དུ་ཕ་ལ་ནི་ཙྩ་ཕ་ལི་ཏ་མ་ཧཱ་རུ་ཀྑེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་མི་ཏོ. སཱ་དུ་ཕ་ལཱུ་པ་བྷོ་གཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཧི རུ་ཀྑ་སྶ སཱ་དུ་ཕ་ལ་ཏཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་ནྟོ. ས་མྤ་ཏྟ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཧི ཀི་ཉྩི ཋཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཏཾ་ཏཾ་པ་དེ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཨུ་པ་ས་ངྐ་ནྟོ་ཏི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ག་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཨུ་པ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱཏི པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་དཱི་པ་ན’’ནྟི. ཏ་ཏོཏི ཡཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཏྟོ ‘‘ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ.
ཡ་ཐཱ ཁ་མ་ནཱི་ཡཱ་དཱི་ནི པུ་ཙྪ་ནྟོཏི ཡ་ཐཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཀ་ཙྩི ཏེ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཁ་མ་ནཱི་ཡཾ, ཀ་ཙྩི ཡཱ་པ་ནཱི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁ་མ་ནཱི་ཡཱ་དཱི་ནི པུ་ཙྪ་ནྟོ ཏེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མོ་དོ ཨ་ཧོ་སི པུ་བྦ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ སོ་པི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏ་ད་ནུ་ཀ་ར་ཎེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མོ་དོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཾ པ་ན ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མོ་ད་ཏཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱི་ཏོ་ད་ཀཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་མྨོ་དི་ཏནྟི སཾ་ས་ནྡི་ཏཾ. ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝནྟི ས་མྨོ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མཱ་ན་ཏཾ. ཁ་མ་ནཱི་ཡནྟི ‘‘ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ན་ཝ་དྭཱ་རཾ ས་རཱི་ར་ཡ་ནྟཾ དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་སྶ་ཧཾ, ཀ་ཙྩི ཁ་མི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ’’ནྟི པུ་ཙྪ་ཏི. ཡཱ་པ་ནཱི་ཡནྟི ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དི་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཀཾ ཙི་ར་པྤ་བ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཡཱ་པ་ནཱ་ཡ ཀ་ཙྩི ཡཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ. སཱི་ས་རོ་གཱ་དི་ཨཱ་བཱ་དྷཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཙྩི ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷཾ. དུ་ཀྑ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཙྩི ཨ་པྤཱ་ཏ་ངྐཾ. ཏཾ་ཏཾ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ ཨུ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཙྩི ལ་ཧུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་བ་ལ་ཡོ་ག་ཏོ ཀ་ཙྩི བ་ལཾ. སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མྦྷ་ཝེ་ན ཀ་ཙྩི ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་བྦ་ཏྠ ཀ་ཙྩི-ས་དྡཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
བ་ལ་པྤ་ཏྟཱ པཱི་ཏི པཱི་ཏིཡེ་ཝ. ཏ་རུ་ཎ་པཱི་ཏི པཱ་མོ་ཛྫཾ. ས་མྨོ་དཾ ཛ་ནེ་ཏི ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཀཾ, ཏ་དེ་ཝ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ. ས་མྨོ་དི་ཏ་བྦ་ཏོ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡ་ནྟི ཨི་མཾ པ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མྨོ་དི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་རི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ས་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཡྻ་མཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོཏི ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏ་མ་དྷུ་ར་ཏཾ ཨཱ་ཧ, ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཡ་མཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོཏི ཝི་མ་དྡ་ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏཾ. བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ཝ་ཙ་ན་ཙཱ་ཏུ་རི་ཡ་མཱ་ཧ. ཨ་ཏྠ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཾ. ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧཱིཏི ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི.
ཨ་ཏི་དཱུ་ར་ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ནཱ་ཏི་དཱུ་རཾ ན་ཙྩཱ་ས་ནྣཾ ནཱ་མ ག་ཧི་ཏཾ, ཏཾ པ་ན ཨ་ཝ་ཀཾ་ས་ཏོ ཨུ་བྷི་ནྣཾ པ་སཱ་རི་ཏ་ཧ་ཏྠཱ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནེ་ན ད་ཊྛ་བྦཾ. གཱི་ཝཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱཏི གཱི་ཝཾ པ་རི་ཝ་ཊྚ་ན་ཝ་སེ་ན པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ.
ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱཏི ཨེ་ཏཾ ‘‘ཀོ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱ’’ཏི པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ དུ་ཝི་དྷཱ ཧི པུ་ཙྪཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཙྪཱ་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་གཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟོ ཨ་གཱ་རི་ཀོ, ཏ་སྶ པུ་ཙྪཱ ཨ་གཱ་རི་ཀ་པུ་ཙྪཱ. ཨ་གཱ་རི་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཨ་ན་གཱ་རི་ཀོ པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ག་ཏོ, ཏ་སྶ པུ་ཙྪཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཀ་པུ་ཙྪཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ‘‘ཛ་ན་ཀོ ཧེ་ཏུ, པ་གྒཱ་ཧ་ཀོ པ་ཙྩ་ཡོ. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཧེ་ཏུ, སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ པ་ཙྩ་ཡོ. ས་བྷཱ་གོ ཧེ་ཏུ, ཨ་ས་བྷཱ་གོ པ་ཙྩ་ཡོ. པུ་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཧེ་ཏུ, ས་ཧ་པ་ཝ་ཏྟོ པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་བྷ་ཛྫ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཧེ་ཏུ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡོ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༨༦) ཝི་ཡ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་དྡཱ ས་མཱ་ན་ཏྠཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝི་ས་མ་ཙ་རི་ཡཱཏི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ.
ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ, ཝི་ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཡེ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ནི་ཀྑ་ནྟོ པ་ཋ་མོ ཡཱ་མོ’’ཏི ཨུ་པ་རི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཏ་རོཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀ་ནྟ་ཏ་རོ མ་ནོ་ར་མོ, ཏཱ་དི་སོ ཙ སུ་ནྡ་རོ བྷ་དྡ་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ནྡ་རེ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཀོཏི དེ་ཝ་ནཱ་ག་ཡ་ཀྑ་ག་ནྡྷ་བྦཱ་དཱི་སུ ཀོ ཀ་ཏ་མོ? མེཏི མ་མ. པཱ་དཱ་ནཱིཏི པཱ་དེ. ཨི་དྡྷི་ཡཱཏི ཨི་མཱ་ཡ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ དེ་ཝི་དྡྷི་ཡཱ. ཡ་ས་སཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་དི་སེ་ན པ་རི་ཝཱ་རེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཙ. ཛ་ལནྟི ཝི་ཛྫོ་ཏ་མཱ་ནོ. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀ་ནྟེ་ན ཀ་མ་ནཱི་ཡེ་ན ཨ་བྷི་རཱུ་པེ་ན. ཝ་ཎྞེ་ནཱཏི ཚ་ཝི་ཝ་ཎྞེ་ན ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞ་ནི་བྷཱ་ཡ. ས་བྦཱ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡཾ དི་སཱཏི ད་ས དི་སཱ པ་བྷཱ་སེ་ནྟོ, ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ སཱུ་རི་ཡོ ཝི་ཡ ཙ ཨེ་ཀོ་བྷཱ་སཾ ཨེ་ཀཱ་ལོ་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་རཱུ་པེཏི ཨུ་ལཱ༹་ར་རཱུ་པེ ས་མྤ་ནྣ་རཱུ་པེ.
‘‘ཙོ་རོ, ཙོ་རོ; ས་པྤོ, ས་པྤོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བྷ་ཡེ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏཾ. ‘‘ཝི་ཛ྄ཛྷ, ཝི་ཛ྄ཛྷ; པ་ཧ་ར, པ་ཧ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀོ་དྷེ. ‘‘སཱ་དྷུ, སཱ་དྷཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣༢༧.སཾ. ནི. ༢.༡༢༧; ༣.༣༥; ༥.༡༠༨༥) པ་སཾ་སཱ་ཡཾ. ‘‘ག་ཙྪ, ག་ཙྪ; ལུ་ནཱ་ཧི, ལུ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏུ་རི་ཏེ. ‘‘ཨཱ་ག་ཙྪ, ཨཱ་ག་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལེ. ‘‘བུ་དྡྷོ, བུ་དྡྷོ་ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (བུ. ཝཾ. ༢.༤༤) ཨ་ཙྪ་རེ. ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཐཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ, ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཐཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཧཱ་སེ. ‘‘ཀ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀ, ཀ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༣༥༣; སཾ. ནི. ༢.༦༣) སོ་ཀེ. ‘‘ཨ་ཧོ སུ་ཁཾ, ཨ་ཧོ སུ་ཁ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨུ་དཱ. ༢༠; དཱི. ནི. ༣.༣༠༥; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༣༢) པ་སཱ་དེ. ཙ-ས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྟོ. ཏེ་ན ག་ར་ཧཱ་ཨ་ས་མྨཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ‘‘པཱ་པོ, པཱ་པོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ག་ར་ཧཱ་ཡཾ. ‘‘ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཀ, ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་མྨཱ་ནེ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ན་ཡི་དཾ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་སེ་ན དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ན་པུཾ་ས་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ དྷ་མྨ་སྶ དེ་ས་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. དོ་ས་ནཱ་ས་ན་ཏོཏི རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ. གུ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཏོཏི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎཱ་ནཾ ས་མྤཱ་པ་ན་ཏོ. ཡེ གུ་ཎེ དེ་ས་ནཱ ཨ་དྷི་ག་མེ་ཏི, ཏེ་སུ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་དྡྷཱ་ཛ་ན་ན་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཛ་ན་ན་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་དྡྷཱ་པ་མུ་ཁཱ ཧི ལོ་ཀི་ཡཱ གུ་ཎཱ, པ་ཉྙཱ་པ་མུ་ཁཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ.
སཱི་ལཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཏྠ་ཏོ, ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ. སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ས་དྡ་པྤ་ཡོ་ག་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཏོ, ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྠ་ཏོ. སི་ནི་དྡྷ་མུ་དུ་མ་དྷུ་ར་ས་དྡ་པྤ་ཡོ་ག་ཏཱ་ཡ ཀ་ཎྞ་སུ་ཁ་ཏོ, ཝི་པུ་ལ་ཝི་སུ་དྡྷ་པེ་མ་ནཱི་ཡ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཧ་ད་ཡ་ངྒ་མ་ཏོ. མཱ་ནཱ་ཏི་མཱ་ན་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན ཨ་ན་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ན་ཏོ, ཐ་མྦྷ་སཱ་ར་མྦྷ་ནི་མྨ་དྡ་ནེ་ན ཨ་པ་ར་ཝ་མྦྷ་ན་ཏོ. ཧི་ཏཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་རེ་སཾ རཱ་ག་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་དི་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཏོ, ཀི་ལེ་ས་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན པ་ཉྙཱ་ཝ་དཱ་ཏ་ཏོ. ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་རུ་ཏ་མ་ཉྫུ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་པཱ་ཐ་ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏོ, པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ཝི་རུ་དྡྷ་སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝི་མ་དྡ་ཀྑ་མ་ཏོ. ཨཱ་པཱ་ཐ་ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ སུ་ཡྻ་མཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོ, ཝི་མ་དྡ་ཀྑ་མ་ཏཱ་ཡ ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝཱི་མཾ་སི་ཡ་མཱ་ན་ཧི་ཏ་ཏོ. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ས་དྡྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ད་ཝི་ག་མ་ན་ཏོ, ས་མྨཱ་ཝཱ་ད་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཏོ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ས་མུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏོ, ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་སཾ་རོ་པ་ན་ཏོ, ཨ་པཱ་ཡ་དྭཱ་ར་པི་དྷཱ་ན་ཏོ, ས་གྒ་མོ་ཀྑ་དྭཱ་ར་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཏོ, པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ, ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ན་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་ཊྛ་པི་ཏནྟི ཀེ་ན་ཙི ཨ་དྷོ་མུ་ཁཾ ཋ་པི་ཏཾ. ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏནྟི ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏཾ. ཨུ་པ་རི་མུ་ཁནྟི ཨུ་དྡྷཾ་མུ་ཁཾ. ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཡྻཱཏི ཝི་ཝ་ཊཾ ཀ་རེ་ཡྻ. ཧ་ཏྠེ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ‘‘པུ་ར་ཏྠཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཨུ་ཏྟ་རཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཝཱ ག་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ནི་སྶ་ནྡེ་ཧཾ ཨེ་ས མ་གྒོ, ཨེ་ཝཾ ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝ་དེ་ཡྻ. ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱིཏི ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑེ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱི.
ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏཾ ཨཱ་དྷེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ནཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཀྐུ་ཛྫེ་ཡྻ. ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་མུ་ཁཾ, ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་ཋ་པི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ པ་ཏི་ཏནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ད་དྭ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ན ཡ་ཐཱ་ས་ངྑྱཾ. ཀཱ་མཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་ད་ཡོ་པི པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི པ་ན ས་ཝི་སེ་སཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ ས་ཏྟེ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ག་ཧ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ར་མཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཛྫཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༣༡༠). ས་བྦོ ཨ་པཱ་ཡ་གཱ་མི་མ་གྒོ ཀུ་མྨ་གྒོ ‘‘ཀུ་ཙྪི་ཏོ མ་གྒོ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ཛུ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ མི་ཙྪ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ མི་ཙྪཱ་མ་གྒོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་གྒ་མོ་ཀྑ་མ་གྒཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་པྤི་ཨཱ་དི་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ པ་དཱི་པོ ན ཏ་ཐཱ ཨུ་ཛྫ་ལོ, ཡ་ཐཱ ཏེ་ལ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ་ཏི ཏེ་ལ་པ་ཛྫོ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ.ཨེ་ཏེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏུ་ཀྐུ་ཛྫ་ན་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཝི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་ཨུ་པ་མོ་པ་མི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ཧི.
པ་ས་ནྣ་ཀཱ་རནྟི པ་ས་ནྣེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦཾ ས་ཀྐཱ་རཾ. ས་ར་ཎནྟི པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རཱ་ཡ་ཎ’’ནྟི. པ་རཱ་ཡ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཨ་ན་ཏྠ་ནི་སེ་དྷ་ནེ་ན ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ནེ་ན ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་གྷ་སྶ, ཏཱ་ཏཱ, ཧི་ཏ་སྶ ཙ ཝི་དྷཱ་ཏཱ’’ཏི. ཨ་གྷ་སྶཱཏི དུ་ཀྑ་ཏོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, པཱ་པ་ཏོ་ཏི པ་ན ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ. ནི་སྶ་ཀྐེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ནཱ་ཡཾ ག་མི-ས་དྡོ ནཱི-ས་དྡཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ དྭི་ཀ་མྨ་ཀོ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཛཾ གཱ་མཾ ནེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐཱ. ‘‘ས་ར་ཎ་ནྟི ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ. ཏ་སྶ ཙཱ་ཡ་མ་ཏྠོ – ག་མ་ན་ཉྩ ཏ་ད་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན བྷ་ཛ་ནཾ ཛཱ་ན་ནཾ ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བྷ་ཛཱ་མཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པུ་རི་མ་སྶ པུ་རི་མ་སྶ པ་ཙྪི་མཾ པ་ཙྪི་མཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ. བྷ་ཛ་ནཾ ཝཱ ས་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ. སེ་ཝ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱ. པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཾ ཝ་ཏྟ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཐཱ་པི ཨ་ན་ཉྙ་ས་ར་ཎ་ཏཾ་ཡེ་ཝ དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི པ་ད་སྶ བུ་ཛ྄ཛྷཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཀ་ཐཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་སཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒེ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནི་རོ་དྷེཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པི ཕ་ལ་ཊྛཱ ཨེ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ, ན མ་གྒ་ཊྛཱ་ཏི ཏེ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ན་ནུ ཙ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་པི ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི? ཀི་ཉྩཱ་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན མ་གྒ་ཊྛཱ ཨེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ན ཨི་ཏ་རེ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་མ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནེ དྷཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི. ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་མ་ནེ་ན ཧི ཨ་པཱ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝོ. ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དྱ་ཏྠོ, པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཝཱ. ཏེ་ན ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ, ཝི་རཱ་གོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠; ཨ. ནི. ༤.༣༤) སུ་ཏྟ་པ་དཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ‘‘ཝི་ཏྠཱ་རོ’’ཏི ཝཱ ཨི་མི་ནཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏཱ་ཡ, ནི་བྦཱ་ནཾ ཏ་སྶ ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ནི་བྦཱ་ན་ཉྷི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཡཱ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་སྨཱ ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཱ་ནཾ ‘‘ཏཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྣཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་པྤ་ཧཱ་ན་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ནི་ཡྻཱ་ནཱ་ནུ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ ནི་ཡྻཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ. པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ པ་ན ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་ས་མ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོ ལ་བྦྷ་ཏི ཨེ་ཝ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ པཱ་ཋཱ་རུ་ལ༹ྷོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཀཱ་མ་རཱ་གོ བྷ་ཝ་རཱ་གོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་བྷེ་དོ ས་བྦོ་པི རཱ་གོ ཝི་ར་ཛྫ་ཏི པ་ཧཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི རཱ་ག་ཝི་རཱ་གོཏི མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཨེ་ཛཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ སོ་ཀ་སྶ ཙ ཏ་དུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ས་བྦ་སོ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏྟཱ ཨ་ནེ་ཛ་མ་སོ་ཀ་ནྟི ཕ་ལཾ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལནྟི ཨ་ཝི་རོ་དྷ་དཱི་པ་ན་ཏོ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཾ, ཨི་ཊྛཾ པ་ཎཱི་ཏ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. པ་གུ་ཎ་རཱུ་པེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ, པ་ཀ་ཊྛ་གུ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ ཝཱ པ་གུ་ཎཾ. ས་བྦ་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
དི་ཊྛི་སཱི་ལ་ས་ངྒྷཱ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཡཱ་ཡཾ དི་ཊྛི ཨ་རི་ཡཱ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ ནི་ཡྻཱ་ཏི ཏ་ཀྐ་ར་སྶ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ དི་ཊྛི་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༤, ༣༥༧; མ. ནི. ༡.༤༩༢; ༣.༥༤; ཨ. ནི. ༦.༡༢; པ་རི. ༢༧༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ, ‘‘ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནི ཨ་ཁ་ཎྜཱ་ནི ཨ་ཙྪི་དྡཱ་ནི ཨ་ས་བ་ལཱ་ནི ཨ་ཀ་མྨཱ་སཱ་ནི བྷུ་ཛི་སྶཱ་ནི ཝི་ཉྙུ་པྤ་ས་ཏྠཱ་ནི ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛཱ་ནི ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ནི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ཧི སཱི་ལེ་ཧི སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༤; མ. ནི. ༡.༤༩༢; ༣.༥༤; ཨ. ནི. ༦.༡༢; པ་རི. ༢༧༤) ཙ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ སཱི་ལཱ་ན་ཉྩ སཾ་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན, དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཾ་ཧ་ཏོཏི གྷ་ཊི་ཏོ, ས་མེ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ཧི ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི དཱུ་རེ ཋི་ཏཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ སཾ་ཧ་ཏཱ ཨེ་ཝ. ཨ་ཊྛ ཙ པུ་གྒ་ལ དྷ་མྨ་ད་སཱ ཏེཏི ཏེ པུ་རི་ས་ཡུ་ག་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་ད་སཱ. ཏཱི་ཎི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ས་ར་ཎ་ནྟི ག་མ་ནེ་ན ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ག་མ་ནེ་ན ཙ ཏཱི་ཎི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་ནི. པ་ཊི་ཝེ་དེ་སཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ད་ཡ་ག་ཏཾ ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཝེ་དེ་སི.
ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ཝི་ས་ཡ་པྤ་བྷེ་ད་ཕ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷེ་དཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྟུ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཏ་ཏྠ ཀོ་ས་ལླཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་སུ ཨ་ཏྠ་ཀོ་ས་ལླ་ཏྠཾ ‘‘ས་ར་ཎཾ, ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ, ཡོ ཙ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪ་ཏི, ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་པྤ་བྷེ་དོ, ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཕ་ལཾ, སཾ་ཀི་ལེ་སོ, བྷེ་དོ་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་དྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཏེ་ན ཝི་ནཱ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཝོ་དཱ་ནཾ ན ག་ཧི་ཏཾ, ན་ནུ ཝོ་དཱ་ན་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པི ཏ་ཏྠ ཀོ་ས་ལླཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཏཾ པ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ག་ཧི་ཏཾ. ཡཱ་ནི ཧི ནེ་སཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཨ་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན, ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ན་ཉྩ པ་ཧཱ་ནེ་ན ཝོ་དཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཧིཾ་ས་ཏྠ་སྶ དྷཱ་ཏུ་ས་དྡ་སྶ ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ པ་དཾ ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ‘‘ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི ས་ར་ཎ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ པ་ན ཧིཾ་ས་ནཾ ཀེ་སཾ, ཀ་ཐཾ, ཀ་སྶ ཝཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ སོ་དྷེ་ནྟོ ‘‘ས་ར་ཎ་ག་ཏཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བྷ་ཡནྟི ཝ་ཊྚ་བྷ་ཡཾ. ས་ནྟཱ་སནྟི ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དུ་ཀྑ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ དུ་ཀྑནྟི ཀཱ་ཡི་ཀཾ དུ་ཀྑཾ. དུ་གྒ་ཏི་པ་རི་ཀི་ལེ་སནྟི དུ་གྒ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ས་བྦ་མྤི དུ་ཀྑཾ. ཏ་ཡི་དཾ ས་བྦཾ པ་ར་ཏོ ཕ་ལ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཏནྟི ས་ར་ཎ་ནྟི པ་དཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་ར་ཎ་ས་དྡ་སྶ པ་ད་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝི་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཧི་ཏེ པ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༦༤, ༦༩) ཨ་ཏྠེ ནི་ཡོ་ཛ་ནེ་ན. ཨ་ཧི་ཏཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ནཱཏི ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ ཁོ པཱ་པ་ཀོ ཝི་པཱ་ཀོ ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ཨ་ན་ཏྠ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན. བྷ་ཡཾ ཧིཾ་ས་ཏཱིཏི ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏེ་སུ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཀཾ བྱ་ས་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝི་ནཱ་སེ་ཏི བུ་དྡྷོ. བྷ་ཝ་ཀ་ནྟཱ་རཱ ཨུ་ཏྟཱ་ར་ཎེ་ན མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏོ དྷ་མྨོ. ཨི་ཏ་རོ ཨ་སྶཱ་ས་དཱ་ནེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་ཡཾ ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀཱ་རཱ་ནནྟི དཱ་ན་ཝ་སེ་ན པཱུ་ཛཱ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨུ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནཾ ས་ཀྐཱ་རཱ་ནཾ. ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་ཡཾ ཧིཾ་ས་ཏི ས་ངྒྷོ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་མི་ནཱ་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ་པི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན.
‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ, སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ དྷ་མྨོ, སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ས་ངྒྷོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ཏ་ཏྠ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ པ་སཱ་དོ ཏ་པྤ་སཱ་དོ, ཏ་དེ་ཝ ར་ཏྟ་ན་ཏྟ་ཡཾ ག་རུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་གྒ་རུ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ཏ་གྒ་རུ་ཏཱ, ཏ་པྤ་སཱ་དོ ཙ ཏ་གྒ་རུ་ཏཱ ཙ ཏ་པྤ་སཱ་ད་ཏ་གྒ་རུ་ཏཱ. ཏཱ་ཧི ཏ་པྤ་སཱ་ད་ཏ་གྒ་རུ་ཏཱ་ཧི. ཝི་དྷུ་ཏ་དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ས་མྨོ་ཧ་ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཝི་ཧ་ཏ་ཀི་ལེ་སོ. ཏ་དེ་ཝ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ པ་རཱ་ཡ་ཎཾ ག་ཏི ཏཱ་ཎཾ ལེ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ས་ར་ཎ་ནྟི ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི. ཏཾ་ས་མ་ངྒཱིཏི ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཨུ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ཛ་ཏི སེ་ཝ་ཏི པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ པ་སཱ་ད་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀི་ཡ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་མཱ་ཧ. ཏ་ཉྷི པ་སཱ་ད་པྤ་དྷཱ་ནཾ. ག་རུ་ཏཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ. ཨ་རི་ཡཱ ཧི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎཱ་བྷི་ཉྙ་ཏཱ་ཡ པཱ་སཱ་ཎ་ཙྪ་ཏྟཾ པི་ཡ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ པ་སྶ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏ་པྤ་སཱ་དེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཧ་ཏ་ཀི་ལེ་སོ, ཏ་གྒ་རུ་ཏཱ་ཡ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ཨ་གཱ་ར་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ. ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ པ་ནེ་ཏྠ ཏ་གྒ་ཏི་ཀ་ཏཱ་ཏི ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ པ་སཱ་ད་ག་རུ་ཏཱ ཛོ་ཏི་ཏཱ་ཏི པ་སཱ་ད་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་ད་སྶ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཙ ག་ཧ་ཎཾ, ཏ་ཐཱ ག་རུ་ཏཱ་ག་ཧ་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཨུ་བྷ་ཡཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་དྷི་ག་མོ ཨེ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི ནི་བྦཱ་ན་དྷ་མྨོ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན, མ་གྒ་དྷ་མྨོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཡ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཏྟཾ སཱ་དྷེ་ཏི, བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ པ་ན སཱ་ཝ་ཀ་གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཐཱ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་གུ་ཎཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཙྩ་ཏོ ས་ཀ་ལེ་པི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟ་ཉྩ ས་ཧེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན ལོ་ཀི་ཡཾ ཝི་ཡ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡེ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘ན ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, མ་གྒ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ལོ་ཀི་ཡ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡཱ’’ཏི, ཏེ་སཾ ལོ་ཀི་ཡ་མེ་ཝ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ སི་ཡཱ, ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ, ཏ་ཉྩ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ དུ་ཝི་དྷ་སྶ་པི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ.
ཏནྟི ལོ་ཀི་ཡ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ. ས་དྡྷཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ས་དྡྷཱ་མཱུ་ལི་ཀཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་དྡྷཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཾ, དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཾ, ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཉྩ ལོ་ཀི་ཡཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་མྨཱ ཉཱ་ཡེ་ན ད་སྶ་ན་ཏོ. ས་དྡྷཱ་མཱུ་ལི་ཀཱ ཙ ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་དྡྷཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཱ པ་ཉྙཱ ལོ་ཀི་ཡ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་ཛུ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ, དི་ཊྛི ཝཱ ཨུ་ཛུ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨཾ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ’’ཏི ཨི་ད་ཉྩ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ས་དྡྷཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ན ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཏ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་དྡྷཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོཏི ཨི་མི་ནཱ མཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་དཱ་ར་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི, ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ.
ཏ་ཡི་དཾ ལོ་ཀི་ཡཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ. ཨ་ཏྟཱ ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏཱི་ཡ་ཏི ཨ་པྤཱི་ཡ་ཏི པ་རི་ཙྩ་ཛཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨཾ. ཏཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ པ་རཱ་ཡ་ཎཾ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎོ, པུ་གྒ་ལོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཝཱ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ. ས་ར་ཎ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན སི་སྶ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སི་སྶ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནཾ. ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཎི་པ་ཏ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་ཎི་པཱ་ཏོ. ས་བྦ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཏྟ་པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནནྟི སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ་པི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏ་ད་ཉྙ་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནི ཨེ་ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་པ་རེ་ཧི་པི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ཧི་པི ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ནཾ ཀ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན སཱ་ཏཱ་གི་རི་ཧེ་མ་ཝ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ན་ནུ ཙེ་ཏེ ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀཱ་ད་ཡོ མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ, ཀ་ཐཾ ཏེ་སཾ ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? མ་གྒེ་ནཱ་ག་ཏ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི་པི ‘‘སོ ཨ་ཧཾ ཝི་ཙ་རི་སྶཱ་མི…པེ… སུ་དྷ་མྨ་ཏཾ (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ༡༩༤). ཏེ མ་ཡཾ ཝི་ཙ་རི་སྶཱ་མ, གཱ་མཱ གཱ་མཾ ན་གཱ ན་གཾ…པེ… སུ་དྷ་མྨ་ཏ’’ནྟི (སུ. ནི. ༡༨༢) ཙ ཏེ་ཧི ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཝེ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ.
སོ པ་ནེ་ས ཉཱ་ཏི…པེ… ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཉཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན, བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན, ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ‘‘ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཉཱ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་པ་ཎི་པཱ་ཏེ་ནཱཏི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཧེ་ཏུ་ཀེ་ན པ་ཎི་པ་ཏ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏ་རེ་ཧཱིཏི ཉཱ་ཏི་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ཧི ཏཱི་ཧི པ་ཎི་པཱ་ཏེ་ཧི. ཨི་ཏ་རེ་ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ནྡ་ཏཱིཏི པ་ཎི་པཱ་ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཉྷི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ ཝཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟོ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་པ་ཎི་པཱ་ཏ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་པྤ་བྷེ་དོཏི ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཝི་བྷཱ་གོ.
ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཨེ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི ཝི་པཱ་ཀ་ཕ་ལ’’ནྟི. ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡོཏི ས་ཀ་ལ་སྶ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི, ས་མྨ་པྤ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༡༩༠) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ད་སྶ་ནཾ.
ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ག་མ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ནི་ཙྩ་ནྟི ཨ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཊྛཱ་ནནྟི ཧེ་ཏུ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པོ. ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོཏི པ་ཙྩ་ཡ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པོ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཡནྟི ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣོཏི མ་གྒ་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ. ཀ་ཉྩི ས་ངྑཱ་རནྟི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀེ་སུ ས་ངྑ་ཏ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨེ་ཀ་ས་ངྑཱ་ར་མྤི. ནི་ཙྩ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱཏི ནི་ཙྩོ་ཏི ག་ཎྷེ་ཡྻ. སུ་ཁ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱཏི ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁཱི ཨ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི ཨ་རོ་གོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༧༦, ༧༩) ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན སུ་ཁ་ཏོ གཱ་ཧཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. དི་ཊྛི་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་ན ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏྠཾ མ་ཏྟ་ཧ་ཏྠི་པ་རི་ཏཱ་སི་ཏོ ཝི་ཡ ཙོ་ཀྑ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨུ་ཀྐཱ་ར་བྷཱུ་མིཾ ཀ་ཉྩི ས་ངྑཱ་རཾ སུ་ཁ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ཝཱ་རེ ཀ་སི་ཎཱ་དི་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཾ ‘‘ས་ངྑཱ་ར’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཉྩི དྷ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མེ་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝཱ. ཡཾ ཡ་ཉྷི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ གཱ་ཧཾ ཝི་ནི་ཝེ་ཋེ་ཏི.
མཱ་ཏ་རནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཛ་ནི་ཀཱ མཱ་ཏཱ, ཛ་ན་ཀོ པི་ཏཱ, མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཨ་ར་ཧཱཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཀིཾ པ་ན ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཉྙཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཡྻཱ་ཏི? ཨེ་ཏ་མྤི ཨ་ཊྛཱ་ནཾ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ན མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ཕ་ལ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོཏི ཝ་དྷ་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ. ལོ་ཧི་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻཱཏི ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀ་ས་རཱི་རེ ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཀྑི་ཀཱ་ཡ པི་ཝ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ལོ་ཧི་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ. ས་ངྒྷཾ བྷི་ནྡེ་ཡྻཱཏི ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀཾ ས་མཱ་ན་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋི་ཏཾ ས་ངྒྷཾ ‘‘ཀ་མྨེ་ན ཨུ་དྡེ་སེ་ན ཝོ་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ནེ་ན ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧེ་ནཱ’’ཏི (པ་རི. ༤༥༨) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བྷི་ནྡེ་ཡྻ. ཨ་ཉྙཾ ས་ཏྠཱ་རནྟི ཨ་ཉྙཾ ཏི་ཏྠ་ཀ་རཾ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ས་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠོ.
ན ཏེ ག་མི་སྶ་ནྟི ཨ་པཱ་ཡནྟི ཏེ བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཾ ཨ་པཱ་ཡཾ ན ག་མི་སྶ་ནྟི, དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཾ པ་ན པ་རི་པཱུ་རེ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ད་ས་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧཱིཏི ད་ས་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཨ་དྷི་ག་ཎྷ་ནྟཱིཏི ཨ་དྷི་བྷ་ཝ་ནྟི.
ཝེ་ལཱ་མ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཀ་རཱི་ས་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱ་ག་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑཱ་ནཾ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏི་རཱུ་པི་ཡ་པཱ་ཏི་ཀཾ་ས་པཱ་ཏཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ རཱུ་པི་ཡ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཧི་ར་ཉྙ་པཱུ་རཱ་ནཾ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ ཧ་ཏྠི་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ ཨ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ ར་ཐ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ དྷེ་ནུ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ ཀ་ཉྙཱ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པ་ལླ་ངྐ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ ཝ་ཏྠ་ཀོ་ཊི་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ, ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་སྶ ཙ ཁ་ཛྫ་བྷོ་ཛྫཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་མཱ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ས་ཏྟ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནི ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཝེ་ལཱ་མ་མ་ཧཱ་དཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ དི་ནྣ་དཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རཾ. ཏ་ཏོ ས་ཏཾ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ དི་ནྣ་དཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ, ཏ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ, ཏ་ཏོ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣ་དཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རཾ, ཏ་ཏོ ཙཱ་ཏུ་དྡི་སཾ ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་ར’’ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟ་སྶ ཝེ་ལཱ་མ་སུ་ཏྟ་སྶ (ཨ. ནི. ༩.༢༠) ཝ་སེ་ན. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཡཾ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཝེ་ལཱ་མོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ དཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སི མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ, ཡོ ཨེ་ཀཾ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣཾ བྷོ་ཛེ་ཡྻ, ཨི་དཾ ཏ་ཏོ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༩.༢༠). ཝེ་ལཱ་མ་སུ་ཏྟཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་གྒ་པྤ་སཱ་ད་སུ་ཏྟཱདཱི་ནཾ (ཨ. ནི. ༤.༣༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠) ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡ་སྶ གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནཾ ཏ་ཏྠ ས་མྨོ་ཧོ, ‘‘བུ་དྡྷོ ནུ ཁོ, ན ནུ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ སཾ་ས་ཡོ. མི་ཙྪཱ་ཉཱ་ཎཾ ཏ་སྶ གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཀ་པྤ་ནེ་ན ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒཱ་ཧོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ནཱ་ད་རཱ་གཱ་ར་ཝཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ན མ་ཧཱ་ཛུ་ཏི་ཀནྟི ན ཨུ་ཛྫ་ལཾ, ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཨ་པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན མ་ཧཱ་ཝི་པྥཱ་རནྟི ཨ་ནུ་ལཱ༹་རཾ. སཱ་ཝ་ཛྫོཏི དི་ཊྛི་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་དོ་སོ. ལོ་ཀི་ཡཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡ་ནྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཁ་ནྡྷ་བྷེ་དེ་ན བྷེ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི. སོཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་བྷེ་དོ. ས་ཏི་པི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏྟེ ཨི་ཊྛ་ཕ་ལོ་པི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཕ་ལོ’’ཏི. ཀ་སྨཱ? ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ. ན ཧི ཏཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ནྟི.
ཀོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོཏི ས་རཱུ་པ་པུ་ཙྪཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀིཾ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱཏི ཧེ་ཏུ་པུ་ཙྪཱ. ཏེ་ན ཀེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟེ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ས་དྡོ ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ས་དྡ་སྶ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻོ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀི་མ་སྶ སཱི་ལནྟི ཀཱི་དི་སཾ ཨ་སྶ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ སཱི་ལཾ, ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན སཱི་ལེ་ནཱ་ཡཾ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀོ ཨཱ་ཛཱི་ཝོཏི ཀོ ཨ་སྶ ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ? སོ པ་ན མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི སོ་པི ཝི་བྷ་ཛཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཀཱ ཝི་པ་ཏྟཱིཏི ཀཱ སཱི་ལ་སྶ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ ཝཱ ཝི་པ་ཏྟི. ཨ་ན་ནྟ་ར་སྶ ཧི ཝི་དྷི ཝཱ པ་ཊི་སེ་དྷོ ཝཱ་ཏི. ཀཱ ས་མྤ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཡོ ཀོ་ཙཱིཏི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དཱི་སུ ཡོ ཀོ་ཙི. ཏེ་ན ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ, ན ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་སེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པཱ་ས་ན་ཏོཏི ཏེ་ནེ་ཝ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན ཏ་ཏྠ ཙ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨཱ་ད་ར་གཱ་ར་ཝ་བ་ཧུ་མཱ་ནཱ་དི་ཡོ་གེ་ན པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ན་ཏོ. ཝེ་ར་མ་ཎི་ཡོཏི ཝེ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་དུ་སྶཱི་ལྱཾ, ཏ་སྶ མ་ཎ་ན་ཏོ ཧ་ན་ན་ཏོ ཝི་ནཱ་ས་ན་ཏོ ཝེ་ར་མ་ཎི་ཡོ, པ་ཉྩ ཝི་ར་ཏི་ཡོ ཝི་ར་ཏི་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཏ་སྶ སཱི་ལ་སྶ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
མི་ཙྪཱ་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི ན ས་མྨཱ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ ཨ་སཱ་རུ་པྤ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ. པ་ཧཱ་ཡཱཏི ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ. དྷ་མྨེ་ནཱཏི དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏེ་ན. ཏེ་ན ཨ་ཉྙ་མྤི ཨ་དྷ་མྨི་ཀཾ ཛཱི་ཝི་ཀཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ས་མེ་ནཱཏི ཨ་ཝི་ས་མེ་ན. ཏེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ས་མཱ་དི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་དི་ནཱ སུ་ཙ་རི་ཏེ་ན ཨཱ་ཛཱི་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ཏྠ་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི ཨཱ་ཡུ་དྷ་བྷ་ཎྜཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཀ་ཏཾ ཝཱ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝི་ཀྐ་ཡོ. ས་ཏྟ་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི མ་ནུ་སྶ་ཝི་ཀྐ་ཡོ. མཾ་ས་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི སཱུ་ན་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ མི་ག་སཱུ་ཀ་རཱ་དི་ཀེ པོ་སེ་ཏྭཱ མཾ་སཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཀྐ་ཡོ. མ་ཛྫ་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི ཡཾ ཀི་ཉྩི མ་ཛྫཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝི་ཀྐ་ཡོ. ཝི་ས་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི ཝི་སཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝི་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱ ཏ་སྶ ཝི་ཀྐ་ཡོ. ཏ་ཏྠ ས་ཏྠ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ པ་རོ་པ་རོ་དྷ་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ. ས་ཏྟ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ ཨ་བྷུ་ཛི་སྶ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ, མཾ་ས་ཝི་ས་ཝ་ཎི་ཛྫཱ ཝ་དྷ་ཧེ་ཏུ་ཏོ, མ་ཛྫ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏོ.
ཏ་སྶེ་ཝཱཏི པ་ཉྩ་ཝེ་ར་མ་ཎི་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ སཱི་ལ་སྶ ཙེ་ཝ པ་ཉྩ་མི་ཙྪཱ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ ཙ. ཝི་པ་ཏྟཱིཏི བྷེ་དོ པ་ཀོ་པོ ཙ. ཡཱ་ཡཱཏི ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཙ་ཎྜཱ་ལོཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཙ་ཎྜཱ་ལོ. མ་ལནྟི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་མ་ལཾ. པ་ཊི་ཀུ་ཊྛོཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ནི་ཧཱི་ནོ. བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལེ་སུ ཙ ས་དྡྷཱ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཾ མི་ཙྪཱ་དྷི་མོ་ཀྑོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་སྶ་དྡྷོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན དུ་སྶཱི་ལོ. ‘‘ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛཱ་དི་ནཱ ཨི་དཾ ནཱ་མ མ་ངྒ་ལཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི – ཨེ་ཝཾ བཱ་ལ་ཛ་ན་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་མ་ངྒ་ལེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལ་མ་ངྒ་ལི་ཀོ. མ་ངྒ་ལཾ པ་ཙྩེ་ཏཱིཏི དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལཱ་དི་བྷེ་དཾ མ་ངྒ་ལ་མེ་ཝ པ་ཏྟི་ཡཱ་ཡ་ཏི. ནོ ཀ་མྨནྟི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཾ ནོ པ་ཏྟི་ཡཱ་ཡ་ཏི. ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱཏི ཨི་ཏོ ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ན་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ བཱ་ཧི་ར་ཀ་ས་མ་ཡེ. ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཾ པ་རི་ཡེ་ས་ཏཱིཏི དུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཾ ད་ཀྑི་ཎཱ་ར་ཧ་ས་ཉྙཱི ག་ཝེ་ས་ཏི. པུ་བྦ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི དཱ་ན་མཱ་ན་ནཱ་དི་ཀཾ ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡཾ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་པ་རི་ཡེ་ས་ན་པུ་བྦ་ཀཱ་རེ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཝི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་མྤ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི པ་རི་སཱ་ནཾ ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀོ་ཝ ར་ཏ་ནཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ར་ཏ་ནཾ. གུ་ཎ་སོ་བྷཱ་ཀི་ཏྟི་ས་དྡ་སུ་ག་ནྡྷ་ཏཱ་ཧི ཨུ་པཱ་ས་ཀོ་ཝ པ་དུ་མཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་པ་དུ་མཾ. ཏ་ཐཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་པུ་ཎྜ་རཱི་ཀོ.
ཨཱ་དི་མྷཱིཏི ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠེ. ཀོ་ཊི་ཡནྟི པ་རི་ཡ་ནྟ་ཀོ་ཊི་ཡཾ. ཝི་ཧཱ་ར་གྒེ་ནཱཏི ཨོ་ཝ་ར་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན, ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ག་བྦྷེ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨི་དཾ ནཱ་མ ཕ་ལཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཱ ཏཾ ཏཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཛྫ་ཏནྟི ཨ་ཛྫ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ.
པཱ་ཎེ་ཧི ཨུ་པེ་ཏནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ཨཱ་པཱ་ཎ་ཀོ་ཊི་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཱ་ཝ མེ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཛཱི་ཝི་ཏེ་ན་པི ཏཾ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡཾ པ་ཊི་པཱུ་ཛེ་ནྟོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ར་ཀྑཱ་མཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཧ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པཱ་ཎེ་ཧི ཨུ་པེ་ཏནྟི ཧི ཡཱ་ཝ མེ པཱ་ཎཱ དྷ་ར་ནྟི, ཏཱ་ཝ ས་ར་ཎཾ ཨུ་པེ་ཏཾ. ཨུ་པེ་ནྟོ ཙ ན ཝཱ་ཙཱ་མ་ཏྟེ་ན ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ་ན, ཨ་ཐ ཁོ པཱ་ཎཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན་པི ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨུ་པེ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༡༧-༡༩. ས་ཏྟ་མེ ཛཱ་ཎུ་སྶོ་ཎཱིཏི ནེ་ཏཾ ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ཧི ཀ་ཏཾ ནཱ་མཾ, ཨ་པི་ཙ ཁོ ཋཱ་ན་ནྟ་ར་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་ལ་དྡྷ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཎུ་སྶོ་ཎཱི་ཏི ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རནྟི ཨེ་ཀཾ པུ་རོ་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨུ་ཎྷཱི་ས་ཨཱ་དི་ཀ་ཀུ་དྷ་བྷ་ཎྜེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ལ་དྡྷཾ ཏ་ཐཱ ཙ་སྶ ར་ཉྙཱ དི་ནྣ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀེ ཙ ལ་དྡྷ་ཛཱ་ཎུ་སྶོ་ཎི་ས་ཀྐཱ་ར་ཏྟཱ’’ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ཊྛ་མ་ན་ཝ་མེ་སུ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
༢༠-༢༡. ད་ས་མེ དུ་ནྣི་ཀྑི་ཏྟནྟི དུ་ཊྛུ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ པ་ད་པ་ཙྩཱ་བྷ་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ན་སི ཋ་པི་ཏཾ. པ་ཛྫ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་དཾ, ཨ་ཏྠཾ བྱ་ཉྫ་ཡ་ཏི པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཉྫ་ནཾ, པ་ད་མེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ…པེ… བྱ་ཉྫ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. པ་ད་ས་མུ་དཱ་ཡ་བྱ་ཏི་རེ་ཀེ་ན ཝི་སུཾ པཱ་ལི༹ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ་ཝ ནཱ་མ’’ནྟི. པ་ཀ་ཊྛཱ་ན་ཉྷི ཝ་ཙ་ན་པྤ་བ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ལི༹་ཡེ་ཝ པཱ་ལཱི༹་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མ་ཉྩ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.
ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. བཱ་ལ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢-༢༤. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡཱ་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ.
༢༥. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ནེ་ཏ་བྦོཏི ཨ་ཉྙ་ཏོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ བོ་དྷེ་ཏ་བྦོ, ཉཱ་པེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༢༧. ཚ་ཊྛེ ནོ ཙེ་པི པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ནྟཱིཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟོ ས་ཙེ་པི ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ནྟི. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་མེ་ཝཱཏི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཱ་ར་ཧ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཝཱི་ཙི་ཨཱ་ད་ཡོ པ་དེ་ས་ཝི་སེ་སཱ ཏ་ཏྠཱུ་པ་པ་ནྣཱ ས་ཏྟཱ ཙ ནི་ར་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ར་ཡོ་ཏི ས་ཧོ་ཀཱ་ས་ཀཱ ཁ་ནྡྷཱ’’ཏི. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི ནཱ་མ ཝི་སུཾ པ་དེ་ས་ཝི་སེ་སོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཡཾ ཁ་ནྡྷཱ་ཝ ལ་བྦྷ་ནྟཱི’’ཏི.
༣༡. ད་ས་མེ ཨ་ཏྠོ ཕ་ལཾ ཏ་ད་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཝ་སོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་སོ, ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ཏི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ར་ཉྙ་ཝ་ན་པ་ཏྠཱ་ནཱིཏི ཨ་ར་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟཱ་ནི ཝ་ན་པ་ཏྠཱ་ནི. ཝ་ན་པ་ཏྠ-ས་དྡོ ཧི ས་ཎྜ་བྷཱུ་ཏེ རུ་ཀྑ་ས་མཱུ་ཧེ་པི ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ར་ཉྙ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཝ་ནཱི་ཡ་ཏི ཝི་ཝེ་ཀ་ཀཱ་མེ་ཧི བྷ་ཛཱི་ཡ་ཏི, ཝ་ནུ་ཏེ ཝཱ ཏེ ཨ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ ཡཱ་ཙ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝ་ནཾ, པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཝེ་ཀ་ཀཱ་མཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མེ་ནཱ་ཏི པ་ཏྠཾ, ཝ་ནེ་སུ པ་ཏྠཾ ག་ཧ་ན་ཊྛཱ་ནེ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཝ་ན་པ་ཏྠཾ. ཀི་ཉྩཱ་པཱིཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཀིཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི? ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ར་ཉྙ་བྷཱ་ཝཾ གཱ་མ་ཏོ བ་ཧི ཨ་ར་ཉྙ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀིཾ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏི? ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་ངྒ་ནི་པྥཱ་ད་ཀ་ཏྟཾ. ཡ་ཉྷི ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་ངྒ་ནི་པྥཱ་ད་ཀཾ, ཏཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་ར་ཉྙ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཏཾ པ་ཉྩ་དྷ་ནུ་ས་ཏི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱཏི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ཏོ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ, ཏ་ཏོ བ་ཧི པ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བ་ཧི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱཏི ཝཱ ཡ་ཏྠ དྭེ ཏཱི་ཎི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ་ནི, ཏ་ཏྠ བ་ཧི་དྡྷཱ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཡ་ཏྠ ཏཾ ན་ཏྠི, ཏ་ད་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. གཱ་མ་ནྟནྟི གཱ་མ་ས་མཱི་པཾ. ཨ་ནུ་པ་ཙཱ་ར་ཊྛཱ་ནནྟི ནི་ཙྩ་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ན ཨུ་པ་ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ ན ཀ་སཱི་ཡ་ཏི ན ཝ་པཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཏྠཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཝེ་ཀཱ་བྷི་ར་ཏིཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི. ཏ་ཏྠ དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཨ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཀྑོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཏཱ. ཨེ་ཀ་ཀ་སྶ ཧི ཨ་ར་ཉྙེ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཝ་སྶཱ་ཝ་ཀི་ཙྩཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་བྦེ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ ཕཱ་སུ་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རནྟི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
པ་ཙྪི་མ་ཉྩ ཛ་ན་ཏཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་མཱ་ནོཏི ཀ་ཐཾ ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སེ་ན པ་ཙྪི་མཱ ཛ་ན་ཏཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤི་ཏཱ ཧོ་ཏི? ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཧི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སཾ དི་སྭཱ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ་པི ནཱ་མ ཨ་ར་ཉྙ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ན མུ་ཉྩ་ཏི, ཡ་སྶ ནེ་ཝ་ཏྠི པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཾ ན བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཾ ན ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན མ་ཡ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཝ་སི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ མ་ཉྙི་སྶ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཁི་པྤ་མེ་ཝ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟ་ཀ་རཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ པ་ཙྪི་མཱ ཛ་ན་ཏཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪི་མེ མ་མ སཱ་ཝ་ཀེ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ནྟོ’’ཏི.
༣༢. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ ཝི་ཛྫཾ བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ཡཱ, ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གེ ཝི་ཛྫཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི་པི ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ཡཱ. པ་དཾ པ་ཙྪི་ནྡ་ཏཱིཏི མ་གྒ་ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ཏི, མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ ན དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་བྦ་ཊྚེ་ཏྭཱཏི ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ས་མཱུ་ལཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ. ཨ་ཊྛ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ. རཱ་ག་སྶ ཁ་ཡ་ཝི་རཱ་གེ་ནཱཏི རཱ་ག་སྶ ཁ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝི་རཱ་གེ་ན, རཱ་ག་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་པཱ་ད་ནེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
བཱ་ལ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣. ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ པ་ཋ་མེ བྷ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི བྷཱུ་མི, ཨ་ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ བྷཱུ་མི ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མི. ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ཡ་མྤི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀ་ཏཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀ་ཏ་ཉྙཱུ, ཨ་ས་མ་ཏྠ་ས་མཱ་སོ་ཡཾ ག་མ་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་སཱུ་རི་ཡ་པ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཀ་ཏ་ཝེ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ‘‘ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཏ’’ནྟི ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷ་ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་སུ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་ཉྙཱ་ཏནྟི ཐོ་མ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཉཱ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཎྞི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
༣༤. དུ་ཏི་ཡེ ཝ་སྶ་ས་ཏ་པ་རི་མཱ་ཎ་མཱ་ཡུ ཨ་སྶཱ་ཏི ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀོ, ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀ་ཏ་ཉྩ ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀ་ཀཱ་ལེ ཛཱ་ཏ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏི, ནཱ་ཉྙ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀ་ཀཱ་ལེ ཛཱ་ཏོ’’ཏི. ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཛཱི་ཝ་ཏི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི ཝ་སྶ་ས་ཏ་ཛཱི་ཝཱི. ཝ་སྶ་ས་ཏནྟི ཙ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ལཾ ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཛཱི་ཝ་ནྟོ’’ཏི. མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ མཱ་ཏཱ་ཝ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏ་རཱ་ཏི ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ད་ཀྑི་ཎཾ ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊཾ ཝ་ད་ནྟི. ཧ་ད་ཡ་ལོ་ཧི་ཏཾ པཱ་ཡེ་ཏྭཱཏི ཁཱི་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ལོ་ཧི་ཏ་ཉྷི ཁཱི་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཎཱ་མཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཏྱཱ་སྶཱཏི ཏེ ཨ་སྶ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
༣༥. ཏ་ཏི་ཡེ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་པ་ཉྷནྟི ཡཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛོ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི, ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྤཱ་དེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏཱ་དི་སཾ པ་ཉྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་བྷ་ཏོ་ཀོ་ཊི་ཀཾ པ་ཉྷནྟི ཨུ་བྷོ་ཧི ཀོ་ཊཱི་ཧི ཡུ་ཏྟཾ པ་ཉྷཾ. ‘‘ཀིཾ་ཝཱ་དཱི བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ’’ཏི ཧི པུ་ཊྛོ ‘‘ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དི་མྷཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དི་མྷཱི’’ཏི ཝཱ, ཏ་སྨཱ ཨི་མ་སྶ པ་ཉྷ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ‘‘ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དི་མྷཱི’’ཏི ཨེ་ཀཱ ཀོ་ཊི, ‘‘ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དི་མྷཱི’’ཏི དུ་ཏི་ཡཱ་ཏི ཀོ་ཊི་དྭ་ཡ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་ཡཾ པ་ཉྷོ. ཨུ་གྒི་ལི་ཏུནྟི དྭེ ཀོ་ཊི་ཡོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ བ་ཧི ནཱི་ཧ་རི་ཏུཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏི. དྭེ ཀོ་ཊི་ཡོ མོ་ཙེ་ནྟོ ཧི ཏཾ བ་ཧི ནཱི་ཧ་ར་ཏི ནཱ་མ. ནི་གྒི་ལི་ཏུནྟི པུ་ཙྪཱ་ཡ དོ་སཾ ད་ཏྭཱ ཧཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ པ་ཝེ་སེ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏྠ དོ་སཾ ད་ཏྭཱ ཧཱ་རེ་ནྟོ ཧི གི་ལི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཨ་ད་སྶ་ནཾ ག་མེ་ནྟོ པ་ཝེ་སེ་ཏི ནཱ་མ. ཀིཾ་ལ་དྡྷི་ཀོཏི ཀིཾ་དྡི་ཊྛི་ཀོ. ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ་དོ, དི་ཊྛི. ཀོ ཝཱ་དོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀིཾ་ཝཱ་དཱི. ཀི་མ་ཀྑཱ་ཡཱིཏི ཀི་མ་བྷི་དྷཱ་ཡཱི, ཀཱི་དི་སཱི དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ ནཱ་མ…པེ… པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
༣༦. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ད་ཀྑི་ཎཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཱ. ཨཱ་ཧུ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དཱ་ནཾ, ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ.
༣༧. པ་ཉྩ་མེ ཀ་ཐ་མ་ཡཾ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦ་ཛེ་ཊྛ་ཀ་སྶ པུ་ཏྟ་སྶཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟེ་སུ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཛཱ་ཏ་སྶ པུ་ཏྟ་སྶ. ཨ་ཡྻ་ཀ་སེ་ཊྛི་ནོ་ཝ ས་མཱ་ན་ནཱ་མ་ཀ་ཏྟཱཏི མི་གཱ་ར་སེ་ཊྛི་ནཱ ཨེ་ཝ ས་དི་ས་ནཱ་མ་ཀ་ཏྟཱ. ཏ་སྶཱ ཀི་ར ས་བྦ་ཛེ་ཊྛ་སྶ པུ་ཏྟ་སྶ ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎ་དི་ཝ་སེ ཨ་ཡྻ་ཀ་སྶ མི་གཱ་ར་སེ་ཊྛི་སྶེ་ཝ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཨ་ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སོ ཧུ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཧཱ་རེ ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སོ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ. དྷུ་ཝ་པ་རི་བྷོ་གཱ་ནཱིཏི ནི་ཡ་ཏ་པ་རི་བྷོ་གཱ་ནི. ན་ནུ བྷ་ག་ཝཱ ཀ་དཱ་ཙི ཙཱ་རི་ཀ་མྤི པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཀ་ཐཾ ཏཱ་ནི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི དྷུ་ཝ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏུ་ཝ་སྶཾ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་རི་ཏྭཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨུ་ཏུ་ཝ་སྶནྟི ཧེ་མ་ནྟ་གི་མྷེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. མ་གྒཾ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི ཐེ་ར་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་མ་གྒཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཨུ་ཎྷ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱཏི ཨུ་ཎྷ་ཨུ་ཏུ་ནོ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་མེ་གྷ་མཱ་ལཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ. ཏེ་སཾ ཀི་ར ཏ་ཐཱ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨུ་ཎྷཾ ཕ་ར་མཱ་ནཱ, ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་མཱ་ལཱ ནཱ་ཏི་བ་ཧ་ལཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ན་བྷཾ ཚཱ་དེ་ནྟཱི ཝི་དྷཱ་ཝ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ སཱི་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་ཝ་སྶ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ་སུ. ཨ་བྦྷ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ པ་ན དེ་ཝ་ཏཱ སཱི་ཏུ་ཎྷ་ཝ་སྶེ་ཧི ཝི་ནཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་བྦྷ་པ་ཊ་ལ་སྶེ་ཝ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀེ་ཝ་ལཾ ཝཱ ཝཱ་ཏ་སྶེ་ཝ, ཏེ་ནེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ ཝཱ་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཡཾ ཝ་སྶཱ་ནེ ཙ སི་སི་རེ ཙ ཨ་བྦྷཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་མེ་ཝ. ཡཾ པ་ན ཨ་བྦྷ་མྷི་ཡེ་ཝ ཨ་ཏི་ཨ་བྦྷཾ ས་ཏྟཱ་ཧ་མྤི ཙ་ནྡ་སཱུ་རི་ཡེ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏི, ཡ་ཉྩ ཙི་ཏྟ་ཝེ་སཱ་ཁ་མཱ་སེ་སུ ཨ་བྦྷཾ, ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་བྦྷ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡོ ཙ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨུ་ཏུ་མྷི ཨུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎཱ་དི་པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ. ཝཱ་ཏེ་པི ཝ་ན་རུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་པྤ་དཱ་ལ་ནོ ཨ་ཏི་ཝཱ་ཏོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཝ, ཡོ ཙ ཨ་ཉྙོ་པི ཨ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཏོ, ཨ་ཡ་ཉྩ དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ. ཡཾ གི་མྷཱ་ནེ ཨུ་ཎྷཾ, ཏཾ ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀཾ པཱ་ཀ་ཏི་མེ་ཝ. ཡཾ པ་ན ཨུ་ཎྷེ་པི ཨ་ཏི་ཨུ་ཎྷཾ སཱི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨུ་ཎྷཾ, ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ. ཡཾ ཝ་སྶཱ་ནེ ཙ ཧེ་མ་ནྟེ ཙ སཱི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ. ཡཾ པ་ན སཱི་ཏེ་པི ཨ་ཏི་སཱི་ཏཾ, གི་མྷེ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣཾ སཱི་ཏཾ, ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ. ཡཾ ཝ་སྶི་ཀེ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེ ཝ་སྶཾ, ཏཾ ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ, ཡཾ པ་ན ཝ་སྶེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏི་ཝ་སྶཾ, ཡ་ཉྩ ཙི་ཏྟ་ཝེ་སཱ་ཁ་མཱ་སེ་སུ ཝ་སྶཾ, ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྲི་དཾ ཝ་ཏྠུ – ཨེ་ཀོ ཀི་ར ཝ་སྶ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཏ་ག་ར་ཀཱུ་ཊ་ཝཱ་སི་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཏྠེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཐེ་རོ – ‘‘ཀོ་སི ཏྭ’’ནྟི པུ་ཙྪི. ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཝ་སྶ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ་ཏི. ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཀི་ར ཙི་ཏྟེ་ན དེ་ཝོ ཝ་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ་ཏི. པ་སྶི་ཏུ་ཀཱ་མཱ མ་ཡ་ནྟི. ཏེ་མི་སྶ་ཐ, བྷ་ནྟེ་ཏི. མེ་གྷ་སཱི་སཾ ཝཱ ག་ཛྫི་ཏཾ ཝཱ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཀ་ཐཾ ཏེ་མི་སྶཱ་མཱ་ཏི? བྷ་ནྟེ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཙི་ཏྟེ་ན དེ་ཝོ ཝ་སྶ་ཏི, ཏུ་མྷེ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ པ་ཝི་ས་ཐཱ་ཏི. སཱ་དྷུ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ་ཏི པཱ་དེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ པཱ་ཝི་སི. དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཏ་སྨིཾ པ་ཝི་ས་ནྟེ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀཾ གཱི་ཏཾ གཱ་ཡི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠཾ ཨུ་ཀྑི་པི, ས་མ་ནྟཱ ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་མེ་གྷཾ ཨ་ཧོ་སི. ཐེ་རོ ཨ་ཌྜྷ་ཏི་ནྟོ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ པ་ཝི་ཊྛོ་ཏི.
ཀཱ་མཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ་པི དེ་ཝ་ཏཱ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཝ, ཏཱ པ་ན ཏེ་ན ཏེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ད་ཉྙེ པ་ཋ་མ་བྷཱུ་མི་ཀེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝེ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. དྷ་ཏ་ར་ཊྛ་ཝི་རཱུ་ལ༹ྷ་ཀ་ཝི་རཱུ་པ་ཀྑ་ཀུ་ཝེ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ, ཏེ སི་ནེ་རུ་སྶ པ་བྦ་ཏ་སྶ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཧོ་ནྟི. ཏེ་སུ པ་བྦ་ཏ་ཊྛ་ཀཱ་པི ཨ་ཏྠི ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་ཀཱ་པི. ཏེ་སཾ པ་ར་མྤ་རཱ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏཾ པ་ཏྟཱ. ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ཀཱ མ་ནོ་པ་དོ་སི་ཀཱ ཙ་ནྡི་མཱ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ སཱུ་རི་ཡོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཏེ ས་བྦེ་པི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ཊྛཱ ཨེ་ཝ.
ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱཏི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ནཱ་མཾ, ཏེ་པི ཨ་ཏྠི པ་བྦ་ཏ་ཊྛ་ཀཱ, ཨ་ཏྠི ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་ཀཱ, ཏེ་སཾ པ་ར་མྤ་རཱ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏཾ པ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཡཱ་མཱདཱི་ནཾ. ཨེ་ཀ་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ་པི ཧི དེ་ཝཱ་ནཾ པ་ར་མྤ་རཱ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏཾ ཨ་པྤ་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏ་ཏྠ མ་གྷེ་ན མཱ་ཎ་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ མ་ཙ་ལ་གཱ་མེ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏེ་ཏྟིཾ་ས ས་ཧ་པུ་ཉྙ་ཀཱ་རི་ནོ ཨེ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཏཾ ས་ཧ་ཙཱ་རི་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཏེ་ཏྟིཾ་སཾ, ཏ་དེ་ཝ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཾ, ཏཾ ནི་ཝཱ་སོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཡ་སྨཱ པ་ན སེ་ས་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སུ་པི ཚ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ ཨ་ཏྠི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ས་ཧ་སྶཾ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཾ ས་ཧ་སྶཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ན’’ནྟི (ཨ. ནི. ༣.༨༡). ཏ་སྨཱ ནཱ་མ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཡེ་ཝེ་སཱ ཏ་སྶ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་སྶཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. དུ་ཀྑ་ཏོ ཡཱ་ཏཱ ཨ་པ་ཡཱ་ཏཱ་ཏི ཡཱ་མཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ སི་རི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏུ་སཾ ཨི་ཏཱ ག་ཏཱ་ཏི ཏུ་སི་ཏཱ. ནི་མྨཱ་ནེ ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ནི་མྨཱ་ན་ར་ཏི་ནོ. ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི དེ་ཝ་ཏཱཏི པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ནོ དེ་ཝཱ. པ་ར་ནི་མྨི་ཏེ་སུ བྷོ་གེ་སུ ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ནོ.
བྲཱུ་ཧི་ཏོ པ་རི་ཝུ་དྡྷོ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝི་སི་ཊྛེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧཱི་ཏི བྲ་ཧྨཱ. ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཝ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ་དཱི་ཧི མ་ཧ་ནྟོ བྲ་ཧྨཱ་ཏི མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ. ཏ་སྶ པ་རི་སཱ་ཡཾ བྷ་ཝཱ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ. ཏ་སྶེ་ཝ པུ་རོ་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་པུ་རོ་ཧི་ཏཱ. ཨཱ་བྷ་སྶ་རེ་ཧི པ་རི་ཏྟཱ ཨཱ་བྷཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པ་རི་ཏྟཱ་བྷཱ. ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ ཨཱ་བྷཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་བྷཱ. དཱི་པི་ཀཱ་ཡ ཨ་ཙྩི ཝི་ཡ ཨེ་ཏེ་སཾ ས་རཱི་ར་ཏོ ཨཱ་བྷཱ ཚི་ཛྫི་ཏྭཱ ཚི་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཏ་ནྟཱི ཝི་ཡ ས་ར་ཏི ཝི་སྶ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷཱ་ཡ ཨཱ་བྷཱ་ས་ན་སཱི་ལཱ ཝཱ ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱ. སུ་བྷཱཏི སོ་བྷ་ནཱ པ་བྷཱ. སུ་བྷཱཏི ཧི ཨེ་ཀ་གྒྷ་ནཱ ནི་ཙྩ་ལཱ ས་རཱི་རཱ་བྷཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སཱ པ་རི་ཏྟཱ སུ་བྷཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པ་རི་ཏྟ་སུ་བྷཱ. ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ སུ་བྷཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་སུ་བྷཱ. སུ་བྷེ་ན ཨོ་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ཀི་ཎྞཱ, སུ་བྷེ་ན ས་རཱི་ར་པྤ་བྷཱ་ཝ་ཎྞེ་ན ཨེ་ཀ་གྒྷ་ནཱ སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡ ཋ་པི་ཏ་ས་མྤ་ཛྫ་ལི་ཏ་ཀ་ཉྩ་ན་པི་ཎྜ་ས་སྶི་རི་ཀཱ་ཏི སུ་བྷ་ཀི་ཎྞཱ. ཏ་ཏྠ སོ་བྷ་ནཱ་ཡ པ་བྷཱ་ཡ ཀི་ཎྞཱ སུ་བྷཱ་ཀི་ཎྞཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ བྷཱ-ས་དྡ་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ ཨ་ནྟི་མ ཎ-ཀཱ་ར་སྶ ཧ-ཀཱ་ར་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སུ་བྷ་ཀི་ཎྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལཱ ཝེ་ཧ་པྥ་ལཱ. ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལཱཏི ཙ ཝི་པུ་ལ་ས་ནྟ་སུ་ཁ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཕ་ལཱ. ཨ་པྤ་ཀེ་ན ཀཱ་ལེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཋཱ་ནཾ ན ཝི་ཛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཧཱ. ཀེ་ན་ཙི ན ཏ་པ་ནཱི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏ་པྤཱ. ཨ་ཀི་ཙྪེ་ན སུ་ཁེ་ན པ་སྶི་ཏ་བྦཱ མ་ནུ་ཉྙ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི སུ་ད་སྶཱ. སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ད་སྶ་ན་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ པ་སྶ་ནྟི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི སུ་ད་སྶཱི. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཧི ཡོ་ག་ཏོ ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ཀ་ནི་ཊྛཱ ས་མྤ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཀ་ནི་ཊྛཱ.
ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑཱི་ཧཱིཏི ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཀྑི་བྷཱུ་ཏེ་ཧི. ཧ་ལཱ་ཧ་ལནྟི ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ. མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པཱ་ད་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙི་ཏྟེ་ན.
ན་ནུ ཙ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ནྟི ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ, བ་ཧི་དྡྷཱ་ཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ’’ཏི ཙ ཨ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ? ཡ་སྨི་ཉྷི བྷ་ཝེ ས་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཏ་རཾ ཀཱ་ལཾ ཝ་ས་ནྟི, སོ ནེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ. ཡ་སྨི་ཉྩ ཨ་པྤ་ཏ་རཾ ཀཱ་ལཾ ཝ་ས་ནྟི, སོ ནེ་སཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟཾ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཙ ས་ཏྟཱ ཙི་ར་ཏ་རཾ ཝ་ས་ནྟི, ཨ་པྤ་ཏ་རཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ནྟི ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ, བ་ཧི་དྡྷཱ་ཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙ་ཏུ་ཏྠ་མེ་ཝ ཀོ་ཊྛཱ་སནྟི ཝི་ཝ་ཊྚ་ཊྛཱ་ཡི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤཾ. ཨི་ཏ་རེ་སཱུཏི སཾ་ཝ་ཊྚ་སཾ་ཝ་ཊྚ་ཊྛཱ་ཡི་ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཏཱི་སུ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤེ་སུ. ཨཱ་ལ་ཡོཏི ས་ངྒོ. པ་ཏྠ་ནཱཏི ‘‘ཀ་ཐཾ ནཱ་མ ཏ་ཏྲཱུ་པ་པ་ནྣཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨ་བྷི་པ་ཏྠ་ནཱ. ཨ་བྷི་ལཱ་སོཏི ཏ་ཏྲཱུ་པ་པ་ཛྫི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ. ཏ་སྨཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ནི་ག་མེ་ཏི.
ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཀ་སྶ་ཙི་པི ཀི་ལེ་ས་སྶ ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཱ ཀེ་ན་ཙི་པི པ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་མ་ཏྟེ་ན་པི ཨ་ཝི་མུ་ཏྟོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ བ་ནྡྷ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཏེ་ན སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནོ. ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནོཏི.
ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཉྩ པུ་གྒ་ལཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན་པི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨོ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ ཨོ་རཾ བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཙ ཀ་མྨུ་ནཱ ཝི་པཱ་ཀཾ ས་ཏྟེ་ན ཙ དུ་ཀྑཾ སཾ་ཡོ་ཛེ་ནྟཱི་ཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི, ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་ས་ཀཱ་མ་རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ. ཨུ་དྡྷཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཏཾ ཨུ་དྡྷཾ བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི, སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི. རཱུ་པ་རཱ་གཱ་རཱུ་པ་རཱ་ག་མཱ་ནུ་དྡྷ་ཙྩཱ་ཝི་ཛྫཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཏྲཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་མྦྷཱ་ག་སྶ ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི ཡ་ཐཱ ‘‘ཝ་ཙྪཱ་ཡོ་གོ དུ་ཧ་ཀོ’’ཏི. ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གོ ནཱ་མ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྶ ཧི་ཏཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི. པཱ་དེ་སུ བ་དྡྷ་པཱ་སཱ་ཎོ ཝི་ཡ པ་ཉྩོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཧེ་ཊྛཱ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཧ་ཏྠེ་ཧི ག་ཧི་ཏ་རུ་ཀྑ་སཱ་ཁཱ ཝི་ཡ པ་ཉྩུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨུ་པ་རི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རཱ་ནི. ཡེ་ས་ཉྷི ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ནི, ཏེ བྷ་ཝ་གྒེ་པི ནི་བྦ་ཏྟེ ཨེ་ཏཱ་ནི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ་ཡེ་ཝ པཱ་ཏེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ག་ཙྪ་ནྟཾ ཝཱ་རེ་ནྟི, ག་ཏཾ པུ་ན ཨཱ་ནེ་ནྟི. རཱུ་པ་རཱ་གཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ ག་ཙྪ་ནྟཾ ན ཝཱ་རེ་ནྟི, ཨཱ་ག་ནྟུཾ པ་ན ན དེ་ནྟི.
ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣེ་སུ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་སུ ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨ་ག་ཎ་ནཱུ་པ་གཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ན་མྤི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏ་མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶཱཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. དྭེ་དྷཱ པ་རི་ཙྪི་ནྣོཏི ཀཱ་མ་སུ་ག་ཏི་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན དྭཱི་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་རི་ཙྪི་ནྣོ.
ཝ་ཙྪ་ཀ་སཱ་ལོ་པ་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ. ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནེ པ་ན ཀ་སྶ་ཙི ཀི་ལེ་ས་སྶ ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཱ, ཀ་ཐ་ཉྩི་པི ཨ་ཝི་མུ་ཏྟོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ, ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཊྛེ་ན ཨ་ནྟོ ནཱ་མ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ བ་ཧི ནཱ་མ. ཏ་ཐཱ ཧི ཡ་སྶ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ནི, སོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནོ ཝུ་ཏྟོ. ཡ་སྶ ཏཱ་ནི པ་ཧཱི་ནཱ་ནི, སོ བ་ཧི་དྡྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནོ. ཏ་སྨཱ ཨ་ནྟོ ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་བ་ནྡྷ་ན་ཏཱ་ཡ བ་ཧི ཙ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་བྷ་ཝ་ངྒ་ས་ནྟཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་བ་དྡྷོ བ་ཧི་ས་ཡི་ཏོ ནཱ་མ. ནི་ར་ནྟ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟ་བྷ་ཝ་ངྒ་ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཧི ས་ཡི་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཀཱ་མཾ ནེ་སཾ བ་ཧི་བ་ནྡྷ་ན་མྤི ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣཾ, ཨ་ནྟོ་བ་ནྡྷ་ན་སྶ པ་ན མཱུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ན ཏེ་སཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱུ་པ་ནི་བ་དྡྷ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་ཏྟ་ཡེ་པི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ཀི་རཱཏི ཀི་ར-ས་དྡོ ཨ་རུ་ཙི་སཾ་སཱུ་ཙ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་རུ་ཙྩ་ན་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཝི་སེ་ས་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ སཱི་ལ་ས་ངྑེ་པེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཏྠེ་རོ ‘‘ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠཱཏི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལེ་སུ. ཛེ་ཊྛ་ཀ་སཱི་ལནྟི པ་དྷཱ་ན་སཱི་ལཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱཏི ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་སེ་སུ, ནི་དྡེ་སེ ཝི་ཡ ཨུ་དྡེ་སེ་པི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ་ཝ ཐེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟོ ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སཱི་ལ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྷི པཱ་ལི༹་ཡཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟོ་ག་དྷ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ནོ་ལོ་ཀི་ཡོ་ལོ་ཀ་ནེ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཙ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གེ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཧི་ཏཱ་ཏི. ཏཱི་ཎཱིཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཱ་དཱི་ནི. སཱི་ལ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱིཏི སཱི་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཏེ་སཾ ཀ་ཏྠ་ཙི སུ་ཏྟེ ག་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ཀིཾ ཨ་ཏྠི ཡ་ཐཱ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ’’ཏི? ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན པུ་ཙྪ་ནྟོ ཝི་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ’’ཏི. ཚ་དྭཱ་ར་ར་ཀྑཱ་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝཱཏི ཏ་སྶ ས་ལླ་ཧུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ ཙི་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟེ་ན པ་ཊི་པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཨི་ཏ་ར་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཀནྟི ཕ་ལེ་ན ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཧི པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི. ཨི་ད་མ་ཏྠནྟི ཨི་དཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨི་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་སྶ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི པ་དྷཱ་ན་སྶ སཱི་ལ་སྶ པ་རི་པཱ་ལ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་སཱི་ལཱ་ནི ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སྶེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ཙ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སོ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ. སེ་སཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནི.
པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོཏི ཡོ ཧི ནཾ པཱ་ཏི ར་ཀྑ་ཏི, ཏཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏི ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑེ་ཧཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལེ་ན པི་ཧི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རོ. སོ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ཏཱི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པཱ་པ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ སུ་ཀ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ཧུ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ པ་ཏ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཝཱ བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨ་ཝེ་ག་ཀྑི་ཏྟོ གྷ་ཊི་ཡ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་རི་བྦྷ་མ་ན་ཏོ ག་མ་ན་ཏོ ག་མ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, མ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་མྷི ཏ་མྷི ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ པཱ་ཏ་ན་སཱི་ལོ ཝཱ པཱ་ཏཱི, ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནོ, ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ. ཏཾ པཱ་ཏིཾ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏོ མོ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཧི ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ས་ཏྟོ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཙི་ཏྟ་ཝོ་དཱ་ནཱ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི, ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨) ཙ.
ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཏུ་ནཱ སཾ་སཱ་རེ པ་ཏ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི, ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏཾ སཾ་ས་ར་ཏ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༡༢༤) ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ པཱ་ཏི་ནོ ས་ཏྟ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟ་ཡ་ཏོ མོ་ཀྑོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ‘‘ཀ་ཎྛེ་ཀཱ་ལོ༹’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ་སྶ ས་མཱ་ས་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཏེ་ཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏེ་ཏི དུ་ཀྑེ་ཏི པཱ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –
‘‘ཙི་ཏྟེ་ན ནཱི་ཡ་ཏེ ལོ་ཀོ, ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་ཀ་སྶ་ཏཱི’’ཏི; (སཾ. ནི. ༡.༦༢);
ཏ་སྶ པཱ་ཏི་ནོ མོ་ཀྑོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. པ་ཏ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑེ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑེ ཙཱ་ཏི པཱ་ཏི, ཏ་ཎྷཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་སོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –
‘‘ཏ་ཎྷཱ ཛ་ནེ་ཧི པུ་རི་སཾ, (སཾ. ནི. ༡.༥༦-༥༧) ཏ་ཎྷཱ་དུ་ཏི་ཡོ པུ་རི་སོ’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༥, ༡༠༥; ཨ. ནི. ༤.༩) ཙ ཨཱ་དི;
ཏ་ཏོ པཱ་ཏི་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ.
ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཏ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པཱ་ཏི, ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –
‘‘ཚ་སུ ལོ་ཀོ ས་མུ་པྤ་ནྣོ, ཚ་སུ ཀུ་བྦ་ཏི ས་ནྠ་ཝ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༧༠; སུ. ནི. ༡༧༡);
ཏ་ཏོ ཚ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏོ པཱ་ཏི་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ.
ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཏོ ཝི་ནི་པཱ་ཏོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པཱ་ཏཱི, སཾ་སཱ་རོ. ཏ་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ.
ཨ་ཐ ཝཱ ས་བྦ་ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨི་སྶ་རོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘པ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, མུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་ནོ མོ་ཀྑོ པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཏེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཝཱ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན པ་ཏི ཙ སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཊྛེ་ན མོ་ཀྑོ ཙཱ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི ཨཱ་དི་མེ་ཏཾ མུ་ཁ་མེ་ཏཾ པ་མུ་ཁ་མེ་ཏ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༥) ཝི་ཏྠཱ་རོ.
ཨ་ཐ ཝཱ པ-ཨི་ཏི པ་ཀཱ་རེ, ཨ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཙྩ་ནྟཾ མོ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ཨི་ད་ཉྷི སཱི་ལཾ ས་ཡཾ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན, ས་མཱ་དྷི་ས་ཧི་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏ་ཉྩ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན, ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. པ་ཏི པ་ཏི མོ་ཀྑོ་ཏི ཝཱ པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, ཏ་མྷཱ ཏ་མྷཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་དོ་ས་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀཾ མོ་ཀྑོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. མོ་ཀྑོ ཝཱ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏ་སྶ མོ་ཀྑ་སྶ པ་ཏི་བི་མྦ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑོ. སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ ཧི སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨུ་ད་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་པ་ན་ཏོ པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ་ཡེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ.
ཨ་ཐ ཝཱ མོ་ཀྑཾ པ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏི, མོ་ཀྑཱ་བྷི་མུ་ཁ་ནྟི ཝཱ པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, པ་ཏི་མོ་ཀྑ་མེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨཱ་ཙཱ་རེ་ན, ན་ཝེ་སི་ཡཱ་དི་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན གོ་ཙ་རེ་ན ས་མྤ་ནྣོ, ས་མྤ་ནྣ་ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་སཱུཏི པ་རི་ཏྟ་ཀེ་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ག་མ་ནཱི་ཡེ་སུ. ‘‘དུ་ཀྐ་ཊ་དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་མ་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི ཨ་པ་རེ. ཝ་ཛྫེ་སཱུཏི གཱ་ར་ཡ྄ཧེ་སུ. ཏེ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི. བྷ་ཡ་ད་སྶཱིཏི བྷ་ཡ་ཏོ ད་སྶ་ན་སཱི་ལོ, པ་ར་མཱ་ཎུ་མ་ཏྟ་མྤི ཝ་ཛྫཾ སི་ནེ་རུ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ བྷཱ་ཡ་ན་སཱི་ལོ. ས་མྨཱ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་བྦ་སོ་ཝ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ. སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨ་ནྟི ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཏཾ ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ སི་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ, སི་ཀྑཱ་པ་ད་མེ་ཝ ཧི ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡཾ ཀི་ཉྩི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི སི་ཀྑཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ མཱུ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་བྦ་ཏྠ་པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་དེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷེ་དཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཡཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ པཱུ་རེ་ཏ་བྦཾ སཱི་ལཾ, ཏཾ པ་ན དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཝཱ ཝཱ་ཙ་སི་ཀཾ ཝཱ’’ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི ཨཱ་དྷཱ་རེ བྷུ་མྨཾ སི་ཀྑཱ་བྷཱ་གེ་སུ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་སུཾ ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ས་བྦ’’ནྟི.
ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ དེ་ཝ་གྷ་ཊནྟི ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ དེ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡཾ. ཨཱ་གཱ་མཱི ཧོ་ཏཱིཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་མ་ན་སཱི་ལོ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ག་ནྟཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ངྒེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན.
སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ནོ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ནི་ག་མེ་ནྟོ ‘‘པ་ཋ་མེ་ན ཨ་ངྒེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཙི་ཏྟ་སྶ སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝོ ཨི་དྷ སུ་ཁ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་མཱ་པ་ནྣེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཱ་པི ཧི ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ནྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་ནྟི་ཊྛ་པ་ན་ཝ་སེ་ན, ན པ་ན ཐེ་ར་སྶ ཀ་སྶ་ཙི མ་གྒ་སྶ ཝཱ ཕ་ལ་སྶ ཝཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ, ནཱ་པི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཡོ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༣༨. ཚ་ཊྛེ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ནོཏི གི་ཧི་ཀཱ་ལེ ཨུ་ཛྫེ་ནི་ར་ཉྙོ པུ་རོ་ཧི་ཏ་པུ་ཏྟོ ཨ་བྷི་རཱུ་པོ ད་སྶ་ནཱི་ཡོ པཱ་སཱ་དི་ཀོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ ཙ. ཝ་ར་ཎཱ ནཱ་མ རུ་ཀྑོ, ཏ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ བྷ་ཝ་ཏྟཱ ན་ག་ར་མྤི ཝ་ར་ཎ་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ར་ཎཱ ནཱ་མ ཨེ་ཀཾ ན་ག་ར’’ནྟི. དྭ་ནྡ་པ་ད་སྶ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཧེ་ཏུ་ས་དྡཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཧེ་ཏུ་ས་དྡེ་ན ས་མྦ་ནྡྷེ ས་ཏི ཡོ ཨ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝི་ནི་བ་དྡྷ་ཏྟཱཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཝི་ནི་བ་དྡྷ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ. ཏ་ཏོ མུ་ཁོཏི ཏ་ད་བྷི་མུ་ཁོ. མཱ་ནནྟི ཨཱ་ལ༹ྷ་ཀཱ་དི་མཱ་ན་བྷ་ཎྜཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
༣༩. ས་ཏྟ་མེ མ་དྷུ་རཱ་ཡནྟི ཨུ་ཏྟ་ར་མ་དྷུ་རཱ་ཡཾ. གུ་ནྡཱ་ཝ་ནེཏི ཀ་ཎྷ་གུ་ནྡཱ་ཝ་ནེ, ཀཱ་ལ༹་པི་པྤ་ལི་ཝ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞེཏི ཛ་རཱ་ཡ ཛི་ཎྞེ, ན བྱཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཛི་ཎྞ་ས་དི་སེ ནཱ་པི ཨ་ཀཱ་ལི་ཀེ་ན ཛ་རཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏེ. ཝ་ཡོ་ཝུ་དྡྷེཏི ཛི་ཎྞ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཙ་སྶ ཝ་ཡོ་ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་དྡྷེ་ན སཱི་ལཱ་དི་ཝུ་དྡྷི་ཡཱ. ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླ་ཀེཏི ཛཱ་ཏི་ཡཱ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཙི་ར་ར་ཏྟ་ཏཱ་ཡ མ་ཧ་ལླ་ཀེ, ན བྷོ་ག་པ་རི་ཝཱ་རཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་དྡྷ་ག་ཏེཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྡྷ-ས་དྡོ དཱི་གྷ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱི་གྷ་ཀཱ་ལ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ’’ཏི. ཝ་ཡོཏི པུ་རི་མ་པ་ད་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡ’’ནྟི, ཝ་སྶ་ས་ཏ་སྶ ཏ་ཏི་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཕ་ལཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི བྷཱུ་མི, ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་པ་ཀྐོཏི པ་རི་ཎ་ཏོ, ཝུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མོ་གྷ་ཛི་ཎྞོཏི ཨ་ནྟོ ཐི་ར་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏུ་ཙྪ་ཛི་ཎྞོ ནཱ་མ. བཱ་ལ་དཱ་ར་ཀོ་པི ད་ཧ་རོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ཡུ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་པ་ཋ་མ་ཝ་ཡཱ ཨེ་ཝ ས་ཏྟཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ལི་ཏ་སི་རཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་སུ་ཀཱ་ལ༹་ཀེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་དྲེ་ནཱཏི ལ་དྡྷ་ཀེ་ན. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧི ད་ཧ་རོ་པི ས་མཱ་ནོ ཀཱ་ཎོ ཝཱ ཧོ་ཏི ཀུ་ཎི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ, སོ ན བྷ་དྲེ་ན ཡོ་བྦ་ནེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ན ཨ་བྷི་རཱུ་པོ ཧོ་ཏི ད་སྶ་ནཱི་ཡོ པཱ་སཱ་དི་ཀོ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མྤ་ནྣོ ཡཾ ཡ་དེ་ཝ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་རི་ཧཱ་རཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ན ཏེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་ཏོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཙ་ར་ཏི, ཨ་ཡཾ བྷ་དྲེ་ན ཡོ་བྦ་ནེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཡོ་བྦ་ནེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཡ་མྷི ས་ཙྩ་ཉྩ དྷ་མྨོ ཙཱཏི ཡ་མྷི པུ་གྒ་ལེ སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ས་ཙྩཾ, ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ན་ཝ་ཝི་དྷ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ ཙ ཨ་ཏྠི. ཨ་ཧིཾ་སཱཏི དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ཡ་མྷི པ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་པི ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཾ་ཡ་མོ ད་མོཏི སཱི་ལ་ཉྩེ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ཙ. ཝ་ནྟ་མ་ལོཏི མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ནཱི་ཧ་ཊ་མ་ལོ. དྷཱི་རོཏི དྷི་ཏི་ས་མྤ་ནྣོ. ཐེ་རོཏི སོ ཨི་མེ་ཧི ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཐེ་རོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༤༠. ཨ་ཊྛ་མེ ‘‘ཙོ་རཱ བ་ལ་ཝ་ནྟོ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཡེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཏེ བ་ལ་ཝ་ནྟོ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སཾ ས་བྦྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཀྑ་ས་མྤ་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ གི་རི་དུ་གྒཱ་དི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཏི་ཡཱ་ཏུནྟི ཨ་ནྟོ ཡཱ་ཏུཾ, ག་ནྟུཾ པ་ཝི་སི་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ པ་ན ཨ་ནྟོ་པ་ཝི་ས་ནཾ ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན བ་ཧི་ག་ཏ་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་རི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་ཡྻཱ་ཏུནྟི བ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏུཾ. ཏ་ཉྩ བ་ཧི་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ས་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙོ་རཱ ཛ་ན་པ་དཾ ཝི་ལུ་མྤ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནུ་ས་ཉྙཱ་ཏུནྟི ཨ་ནུ་ས་ཉྩ་རི་ཏུཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
༤༡. ན་ཝ་མེ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི-ས་དྡོ ཨ་ན་ཏྠ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི. ན ཨཱ་རཱ་དྷ་ཀོཏི ན ས་མྤཱ་ད་ཀོ ན པ་རི་པཱུ་ར་ཀོ. ཉཱ་ཡ་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཡོ, སོ ཨེ་ཝ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་པཱ་ཏ་ཏོ དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན དྷ་མྨོ་ཏི ཉཱ་ཡོ དྷ་མྨོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. སོ པ་ནེ་ཏྠ ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་ཝི་པ་སྶ་ན་ཀཾ མ་གྒ’’ནྟི. ཨཱ་རཱ་དྷ་ནཾ ནཱ་མ སཾ་སི་དྡྷི, སཱ པ་ན ཡ་སྨཱ ས་མྤཱ་ད་ནེ་ན པ་རི་པཱུ་ར་ཎེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མྤཱ་དེ་ཏུཾ པཱུ་རེ་ཏུ’’ནྟི.
༤༢. ད་ས་མེ དུ་གྒ་ཧི་ཏེ་ཧཱིཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ དུ་ཊྛུ ག་ཧི་ཏེ་ཧི, ཨཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་པ་ད་པ་ཙྩཱ་བྷ་ཊྛཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ལོ་མེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ག་ཧི་ཏེ་ཧཱིཏི ཨི་དཾ པ་ན ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ དུ་གྒ་ཧ་སྶ ཨཱུ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ དུ་གྒ་ཧི་ཏ་སུ་ཏྟ་ནྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཉྩ པཱ་ལི༹་ཉྩ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟཱི’’ཏི.