༡༤. ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཝ་གྒོ

(༡༤) ༡. པ་ཋ་མ་ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཝ་གྒོ

ཨེ་ཏ་ད་གྒ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༨༨. ཨེ་ཏ་ད་གྒེ་སུ པ་ཋ་མ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨཱ་དི་མྷི དི་སྶ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་གྒ་ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཛྫ་ཏ་གྒེཏི ཨ་ཛྫ་དི་ཝ་སཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ངྒུ་ལ་གྒེ་ནཱཏི ཨ་ངྒུ་ལི་ཀོ་ཊི་ཡཱ. ཨ་མྦི་ལ་གྒནྟི ཨ་མྦི་ལ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ. ཀོ་ཊི་བྷཱུ་ཏཱཏི པ་ར་མ་ཀོ་ཊི་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སེ་ཊྛ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི་པི ཨ་གྒཱ. ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ས་ནྣི་ཀྑེ་པོཏི ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པ་ནཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. མ་ཧཱ་པ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཐེ་རེ་ན ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཊྛཱ་ན་སྶ ལ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. དྭེ པ་ད་ནྟ་རཱ་ནཱིཏི ཀ་ཎྜ་མྦ་མཱུ་ལེ ཡུ་ག་ནྡྷ་ར་པ་བྦ་ཏེ་ཏི དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ དྭེ པ་དཱ་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ. མུ་ཎྜ་པཱི་ཋ་ཀནྟི ཡཾ ས་ཏྟ་ངྒཾ པ་ཉྩ་ངྒཾ ཝཱ ན ཧོ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ མུ་ཎྜ་ཀ་པཱི་ཋཾ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དཱིཏི བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ནི་སཱི་ད་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑིཾ ཀ་ཏྭཱཏི ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཀྑི་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ དྷ་མྨཱཏི ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དྱ་ཏྠོ, ཏེ་ན ས་བྦཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཊྛཱ་ནེཏི ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་སྶ ཀ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. པ་སྶ་ཐཱཏི ཏེ་སཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སྶཱཏི མ་ནུ་སྶ་ས་མཱུ་ཧ་སྶ ཨེ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ. ཨཱ་ཀ་པྤནྟི ཨཱ་ཀཱ་རཾ. མ་ཧཱ་ཛ་ནོཏི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་བྦོ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ. ཡ་ཐཱ ནི་ར་ཡ་ད་སྶ་ནཾ སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ, ཨེ་ཝཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ད་སྶ་ན་མྤི སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ‘‘ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ས་གྒ་ཀ་ཐཱ ཝི་ཡ ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མུ་པེ་ཏོ་པི ས་གྒོ ཨ་ནི་ཙྩོ ཨ་དྡྷུ་ཝོ ཙ་ཝ་ན་དྷ་མྨོ’’ཏི. ས་ཛྫེ་ཏྭཱཏི ས་མ་པ་ཎྞཱ་སཱ་ཡ མུ་ཙྪ་ནཱ་ཧི ཡ་ཐཱ ཀཱ་མེ་ན ནི་ཝཱ་དེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཛྫེ་ཏྭཱ.

པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་པ་ཉྩ་ཀཾ པ་ཉྷནྟི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་པ་ཉྷཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་པ་ཉྷ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ པ་ཉྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ. པ་ཋ་མཾ…པེ… པུ་ཙྪཱིཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཝི་ས་ཡེ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི. པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཡ་ཐཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རེ་ན པ་ཋ་མ་བྷཱུ་མི་ཡཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝི་ས་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝི་ས་ཡེ ཋ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ཡིཾ་སཱུ’’ཏི. བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡེ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪཱིཏི –

‘‘ཡེ ཙ ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ་སེ, ཡེ ཙ སེ་ཁཱ པུ་ཐཱུ ཨི་དྷ;

ཏེ་སཾ མེ ནི་པ་ཀོ ཨི་རི་ཡཾ, པུ་ཊྛོ པ་བྲཱུ་ཧི མཱ་རི་སཱ’’ཏི. (སུ. ནི. ༡༠༤༤) –

ཨི་དཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི. ཏ་ཏྠ ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨཱཏི ས་ངྑཱ་ཏཱ ཉཱ་ཏཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ, ཡེ ཙ ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་སེ་ཀྑཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. པུ་ཐུ-ས་དྡོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ‘‘ཡེ པུ་ཐཱུ ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ, ཡེ ཙ པུ་ཐཱུ སེ་ཁཱ’’ཏི. ཏེ་སནྟི ཏེ་སཾ དྭི་ནྣཾ སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ མེ པུ་ཊྛོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, མ་ཡཱ པུ་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་རི་ཡནྟི སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ཡཱ ཨཱ་ག་མ་ན་པྤ་ཊི་པ་དཾ. ཨི་རི་ཡ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མིཾ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ཉྩ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་རི་ཡཱ, ཏཾ ཏེ་སཾ ཨི་རི་ཡཾ ཨཱ་ག་མ་ན་པྤ་ཊི་པ་དཾ མ་ཡཱ པུ་ཊྛོ པ་བྲཱུ་ཧི ཀ་ཐེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡེ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྶ ནུ ཁོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ པ་ཉྷཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཏྠཱ མཾ སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ན་པྤ་ཊི་པ་དཾ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི པ་ཉྷེ ནི་ཀྐ་ངྑོ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ག་མ་ན་པྤ་ཊི་པ་དཱ ནཱ་མ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན བ་ཧཱུ་ཧི་པི མུ་ཁེ་ཧི ས་ཀྐཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ, ཀ་ཏ་རཱ་ཀཱ་རེ་ན ནུ ཁོ ཀ་ཐེ་ནྟོ ས་ཏྠུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ ཀ་ངྑི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི…པེ… ན ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི. པུ་ཙྪི་ཏ་པ་ཉྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ པ་ཊི་བྷཱ་ནེ ཨ་ས་ཏི དི་སཱ་ཝི་ལོ་ཀ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘པུ་ར་ཏྠི་མ…པེ... ནཱ་ས་ཀྑཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ཉྷུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནནྟི པ་ཉྷུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ.

ཐེ་ར་སྶ ཀི་ལ་མ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟོ པ་ཉྷེ ནི་ཀྐ་ངྑོ, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ མེ ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ ཀི་ལ་མ་ཏཱི’’ཏི ཐེ་ར་སྶ ཀི་ལ་མ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ. ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏི་ཀ་ཀཱ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཁ་ནྡྷ་མུ་ཁེ་ན ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧོ ཝུ་ཏྟོ. ‘‘བྷཱུ་ཏ་མི་ད་ནྟི, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ས་མ་ནུ་པ་སྶ་སཱི’’ཏི ཧི ཝ་ད་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཁ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧོ ད་སྶི་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟོ མ་ཡཱ ན་ཡེ ཨ་དི་ནྣེ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏི, དི་ནྣེ པ་ན ན་ཡེ མ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཁ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཐེ་ར་སྶ ས་ཧ ན་ཡ་དཱ་ནེ་ན སོ པ་ཉྷོ ན་ཡ་ས་ཏེ་ན ན་ཡ་ས་ཧ་སྶེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཨ་ཉྙཱ་ཏཾ སུ་ག་ཏཱ’’ཏི.

ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱིཏི བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་བྷ་བྦ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ’’ཏི, ལ་དྡྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷ་བྦ་དེ་ས་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ནི་བྦ་ཏྟཱིཏི ཀ་མྨ་ཝ་སི་ཏཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ནི་བྦ་ཏྟི.

པ་རོ་ས་ཧ་སྶནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རོ་ས་ཧ་སྶ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་རོ་ས་ཧ་སྶ་མྤཱིཏི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ས་ཧ་སྶ་མྤི. ས་མཱ་ག་ཏཱ་ནནྟི ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ་ནཾ བཱ་ལཱ་ནཾ. ཀ་ནྡེ་ཡྻུཾ ཏེ ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཨ་པ་ཉྙཱཏི ཏེ ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ག་ཏཱ ཨ་པ་ཉྙཱ ཨི་མེ བཱ་ལ་ཏྟཱ ས་སཱ ཝི་ཡ ཝ་སྶ་ས་ཏ་མྤི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་མྤི རོ་དེ་ཡྻུཾ པ་རི་དེ་ཝེ་ཡྻུཾ. རོ་ད་མཱ་ནཱ་པི པ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝཱ ནེ་ཝ ཛཱ་ནེ་ཡྻུ་ནྟི དཱི་པེ་ཏི. ཨེ་ཀོ་ཝ སེ་ཡྻོ པུ་རི་སོ ས་པ་ཉྙོཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནཾ བཱ་ལཱ་ནཾ པ་རོ་ས་ཧ་སྶ་ཏོ་པི ཨེ་ཀོ པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སོ་ཝ སེ་ཡྻོ ཝ་ར་ཏ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱི་དི་སོ ས་པ་ཉྙོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡོ བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠ’’ནྟི, ཨ་ཡཾ ཛེ་ཊྛ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ ཝི་ཡ ཡོ བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, སོ ཏཱ་དི་སོ ས་པ་ཉྙོ ཝ་ར་ཏ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཏི་ཡེ པ་རོ་ས་ཏ་ཛཱ་ཏ་ཀེ ཛྷཱ་ཡེ་ཡྻུནྟི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠཾ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ས་མཱ་ཧི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་ཡྻུཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཏ་ཏི་ཡ་ཛཱ་ཏ་ཀེ ཡེ ས་ཉྙི་ནོཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ལཱ་བྷི་ནོ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་ས་ཏྟེ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་པི དུ་གྒ་ཏཱཏི ཏ་སྶཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ལཱ་བྷ་ཏོ ཏེ་པི དུ་གྒ་ཏཱ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝེ. ‘‘ས་ཉྙཱ རོ་གོ ས་ཉྙཱ ག་ཎྜོ ས་ཉྙཱ ས་ལླ’’ནྟི (མ. ནི. ༣.༢༤) ཧི ཏེ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶི་ནོ. ཡེ་པི ཨ་ས་ཉྙི་ནོཏི ཨ་ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟེ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ས་ཏྟེ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་པི ཨི་མི་སྶཱ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ལཱ་བྷ་ཏོ དུ་གྒ་ཏཱ་ཡེ་ཝ. ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ ཨ་ན་ངྒ་ཎཾ ནི་དྡོ་སཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བ་ལ་ཝ་ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན་པི ཏཾ ཨ་ན་ངྒ་ཎཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ. ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི ནཱ་ས་ཉྙཱི་ཏི ཨཱ་ཧཱཏི ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་ར བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧི པུ་ཊྛོ ‘‘ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི ནཱ་ས་ཉྙཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཏཱ་པ་སཱ ཛེ་ཊྛ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ ཀ་ཐཾ ན ག་ཎྷིཾ་སུ. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨཱ་བྷ་སྶ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི.

ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་ཀེ (ཛཱ. ༡.༡.༡༣༥) ཙ་ནྡ་སྶ ཝི་ཡ ཨཱ་བྷཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཙ་ནྡཱ་བྷཾ, ཨོ་དཱ་ཏ་ཀ་སི་ཎཾ. སཱུ་རི་ཡཱ་བྷནྟི སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ཡ ཨཱ་བྷཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སཱུ་རི་ཡཱ་བྷཾ, པཱི་ཏ་ཀ་སི་ཎཾ. ཡོ་དྷ པ་ཉྙཱ་ཡ གཱ་དྷ་ཏཱིཏི ཡོ པུ་གྒ་ལོ ཨི་དྷ ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ ཨི་དཾ ཀ་སི་ཎ་དྭ་ཡཾ པ་ཉྙཱ་ཡ གཱ་དྷ་ཏི, ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཝི་ས་ཏི, ཏ་ཏྠ ཝཱ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ཏི. ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱུ་པ་གོ ཧོ་ཏཱིཏི སོ པུ་གྒ་ལོ ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷེ་ན དུ་ཏི་ཡེ་ན ཛྷཱ་ནེ་ན ཨཱ་བྷ་སྶ་ར་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱུ་པ་གོ ཧོ་ཏི. སེ་སཾ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨི་མཾ ད་སྶེ་ཏི (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༡༣༥ ཙ་ནྡཱ་བྷ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) – ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧི པུ་ཙྪི་ཏོ ‘‘ཙ་ནྡཱ་བྷཾ སཱུ་རི་ཡཱ་བྷ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་བྷ་སྶ་རེ ནི་བྦ་ཏྟོ. ཏཱ་པ་སཱ ཛེ་ཊྛ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ ན ས་དྡ་ཧིཾ་སུ. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋི་ཏོ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.

པ་ཉྩ་མ་ཛཱ་ཏ་ཀེ ཨཱ་སཱི་སེ་ཐེ་ཝཱཏི ཨཱ་སཱ་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨེ་སུ ཨཱ་སཾ ཀ་རེ་ཡྻེ་ཝ. ན ནི་བྦི་ནྡེ་ཡྻཱཏི ན ནི་བྦེ་དཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ, ན ཨུ་ཀྐ་ཎྛེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝོཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཨི་ཙྪིནྟི ཨ་ཧ་ཉྷི ས་ཊྛི་ཧ་ཏྠཱ ན་ར་ཀཱ ཨུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ཙྪིཾ, སོ་མྷི ཏ་ཐེ་ཝ ཛཱ་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨུ་ཊྛི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི.

ཨ་ཏཱི་ཏེ (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༤.༡༣.ས་ར་བྷ་མི་ག་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཀི་ར བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ས་ར་བྷ་མི་ག་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙེ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏི. རཱ་ཛཱ མི་ག་ཝི་ཏྟ་ཀོ ཨ་ཧོ་སི ཐཱ་མ་ས་མྤ་ནྣོ. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་མ་ཙྩེ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡ་སྶ པ་སྶེ་ན མི་གོ པ་ལཱ་ཡ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ སོ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ར་བྷ་མི་གོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ར་ཉྙོ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་ལཱ་ཡི. ཨ་ཐ ནཾ ཨ་མ་ཙྩཱ ཨུ་པྤ་ཎྜེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མེ མཾ པ་རི་ཧཱ་ས་ནྟི, མ་མ པ་མཱ་ཎཾ ན ཛཱ་ན་ནྟཱི’’ཏི གཱ་ལ༹ྷཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟི་ཀོ་ཝ ཁ་གྒཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ‘‘ས་ར་བྷཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝེ་གེ་ན པ་ཀྑ་ནྡི. ཨ་ཐ ནཾ དི་སྭཱ ཏཱི་ཎི ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི. ས་ར་བྷོ ཨ་ར་ཉྙཾ པཱ་ཝི་སི. རཱ་ཛཱ་པི པཱ་ཝི་སི་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ས་ར་བྷ་མི་ག་སྶ ག་མ་ན་མ་གྒེ ས་ཊྛི་ཧ་ཏྠ་མ་ཏྟོ མ་ཧཱ་པཱུ་ཏི་པཱ་ཏ་ན་ར་ཀ་ཨཱ་ཝཱ་ཊོ ཨ་ཏྠི, སོ ཏིཾ་ས་ཧ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ ཨུ་ད་ཀེ་ན པུ་ཎྞོ ཏི་ཎེ་ཧི ཙ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ. ས་ར་བྷོ ཨུ་ད་ཀ་ག་ནྡྷཾ གྷཱ་ཡི་ཏྭཱ་ཝ ཨཱ་ཝཱ་ཊ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཐོ་ཀཾ ཨོ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ ག་ཏོ. རཱ་ཛཱ པ་ན ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཏ་སྨིཾ པ་ཏི.

ས་ར་བྷོ ཏ་སྶ པ་ད་ས་དྡཾ ཨ་སུ་ཎ་ནྟོ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ‘‘ན་ར་ཀ་ཨཱ་ཝཱ་ཊེ པ་ཏི་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏཾ ག་མྦྷཱི་རེ ཨུ་ད་ཀེ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛེ ཀི་ལ་མ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཏེ་ན ཀ་ཏཱ་པ་རཱ་དྷཾ ཧ་ད་ཡེ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་ཉྫཱ་ཏ་ཀཱ་རུ་ཉྙོ ‘‘མཱ མ་ཡི པ་སྶ་ནྟེ ཝ་རཱ་ཀོ ན་སྶ་ཏུ, ཨི་མ་མྷཱ ཏཾ དུ་ཀྑཱ མོ་ཙེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཝཱ་ཊ་ཏཱི་རེ ཋི་ཏོ ‘‘མཱ བྷཱ་ཡི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཧཾ ཏཾ དུ་ཀྑཱ མོ་ཙེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཡ་པུ་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཡ ཏ་སྶུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ སི་ལཱ་ཡ ཡོ་གྒཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཝི་ཛ྄ཛྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ ས་ཊྛི་ཧ་ཏྠཱ ན་ར་ཀཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨ་སྶཱ་སེ་ཏྭཱ པི་ཊྛིཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ སེ་ནཱ་ཡ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ཨོ་ཝཱ་ད་མ་སྶ ད་ཏྭཱ པ་ཉྩ་སུ སཱི་ལེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི. རཱ་ཛཱ སེ་ན་ངྒ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ན་ག་རཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཀ་ལ་ར་ཊྛ་ཝཱ་སི་ནོ པ་ཉྩ སཱི་ལཱ་ནི ར་ཀྑ་ནྟཱུ’’ཏི དྷ་མྨ་བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་སི. མ་ཧཱ་ས་ཏྟེ་ན པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཏ་གུ་ཎཾ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ སཱ་ཡཾ ནཱ་ན་གྒ་ར་ས་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་ས་ཡ་ནེ ས་ཡི་ཏྭཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལེ མ་ཧཱ་ས་ཏྟ་སྶ གུ་ཎཾ ས་རི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཡ་ན་པི་ཊྛེ པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ པཱི་ཏི་པུ་ཎྞེ་ན ཧ་ད་ཡེ་ན ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་སཱི་སེ་ཐེ་ཝ པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་མཱ ཚ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.

ཏ་ཏྠ ཨ་ཧི་ཏཱ ཧི་ཏཱ ཙཱཏི དུ་ཀྑ་ཕ་སྶཱ སུ་ཁ་ཕ་སྶཱ ཙ, མ་ར་ཎ་ཕ་སྶཱ, ཛཱི་ཝི་ཏ་ཕ་སྶཱ་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟཱ་ན་ཉྷི མ་ར་ཎ་ཕ་སྶོ ཨ་ཧི་ཏོ, ཛཱི་ཝི་ཏ་ཕ་སྶོ ཧི་ཏོ. ཏེ་སཾ ཨ་ཙི་ནྟི་ཏོ མ་ར་ཎ་ཕ་སྶོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཙི་ནྟི་ཏ་མྤཱིཏི མ་ཡཱ ‘‘ཨཱ་ཝཱ་ཊེ པ་ཏི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ན ཙི་ནྟི་ཏཾ, ‘‘ས་ར་བྷཾ མཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟི་ཏཾ. ཨི་དཱ་ནི པ་ན མེ ཙི་ནྟི་ཏཾ ན་ཊྛཾ, ཨ་ཙི་ནྟི་ཏ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི. བྷོ་གཱཏི ཡ་ས་པ་རི་ཝཱ་རཱ, ཨེ་ཏེ ཙི་ནྟཱ་མ་ཡཱ ན ཧོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏཱ ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་ད་ཏི. ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་ཏོ ཧི ཨ་ཙི་ནྟི་ཏ་མྤི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ.

ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛ་ཧི. པུ་རོ་ཧི་ཏོ པཱ་ཏོ་ཝ སུ་ཁ་སེ་ཡྻ་པུ་ཙྪ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ དྭཱ་རེ ཋི་ཏོ ཏ་སྶ ཨུ་དཱ་ན་གཱི་ཏ་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘རཱ་ཛཱ ཧི་ཡྻོ མི་ག་ཝཾ ཨ་ག་མཱ་སི, ཏ་ཏྠ ས་ར་བྷ་མི་གཾ ཝི་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏེ་ན མ་ཉྙེ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ར་ཉྙོ པ་རི་པུ་ཎྞ་བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནཾ སུ་ཏྭཱ སུ་མ་ཛྫི་ཏེ ཨཱ་དཱ་སེ མུ་ཁཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶ ཚཱ་ཡཱ ཝི་ཡ ར་ཉྙཱ ཙ ས་ར་བྷེ་ན ཙ ཀ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཨ་ཧོ་སི, སོ ན་ཁ་གྒེ་ན དྭཱ་རཾ ཨཱ་ཀོ་ཊེ་སི. རཱ་ཛཱ ‘‘ཀོ ཨེ་སོ’’ཏི པུ་ཙྪི. ཨ་ཧཾ, དེ་ཝ, པུ་རོ་ཧི་ཏོ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ཏོ ཨེ་ཧཱ་ཙ་རི་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཛ་ཡཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏོ ‘‘ཨ་ཧཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏ་ཡཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཀ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཛཱ་ནཱ་མི, ཏྭཾ ཨེ་ཀཾ ས་ར་བྷ་མི་གཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནྟོ ན་ར་ཀེ པ་ཏི་ཏོ, ཨ་ཐ ནཾ སོ ས་ར་བྷོ སི་ལཱ་ཡ ཡོ་གྒཾ ཀ་ཏྭཱ ན་ར་ཀ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི, སོ ཏྭཾ ཏ་སྶ གུ་ཎཾ ས་རི་ཏྭཱ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ས་ར་བྷཾ གི་རི་དུ་གྒ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.

ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་རཱིཏི ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི. ཝི་ཀྐ་ནྟནྟི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཏ་པ་ར་ཀྐ་མཾ. ཨ་ནུ་ཛཱི་ཝ་སཱིཏི ཨུ་པ་ཛཱི་ཝ་སི, ཏ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཡཱ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ལ་དྡྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་མུ་དྡྷ་རཱིཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ཨ་ཀཱ་སི. སི་ལཱ་ཡ ཡོ་གྒཾ ས་ར་བྷོ ཀ་རི་ཏྭཱཏི སི་ལཱ་ཡ སོ་པཱ་ན་ས་དི་སཱ་ཡ ན་ར་ཀ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཡོ་གྒ་ཏཾ ཀ་རི་ཏྭཱ. ཨ་ལཱི་ན་ཙི་ཏྟནྟི ས་ངྐོ་ཙཾ ཨ་པྤ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ. ཏ མི་གཾ ཝ་དེ་སཱིཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ས་ར་བྷ་མི་གཾ ཨི་དྷ སི་རི་ས་ཡ་ནེ ནི་པ་ནྣོ ཝ་ཎྞེ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ, ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ན མི་ག་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏོ, ས་བྦ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པུ་ཙྪི་སྶཱ་མི ན’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ – ‘‘ཀིཾ ཏྭཾ ནུ ཏ་ཏྠེ་ཝཱ’’ཏི ན་ཝ་མ་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བྷིཾ་ས་རཱུ་པནྟི ཀིཾ ནུ ཏེ ཉཱ་ཎཾ བ་ལ་ཝ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ, ཏེ་ནེ་ཏཾ ཛཱ་ནཱ་སཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ‘‘ནཱ་ཧཾ ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷོ, བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨ་མ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཏ་ཡཱ ཀ་ཐི་ཏ་གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཏྠོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི དཱི་པེ་ནྟོ ‘‘ན ཙེ་ཝ་ཧ’’ནྟི ད་ས་མ་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ནནྟི བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨ་མ་ཀྑེ་ཏྭཱ སུ་ཊྛུ བྷཱ་སི་ཏཱ་ནཾ. ཨ་ཏྠཾ ཏ་དཱ་ནེ་ནྟཱིཏི ཡོ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠོ, ཏཾ ཨཱ་ནེ་ནྟི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་དཱ པུ་རོ་ཧི་ཏོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.

ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་ཏྠེ་རཱ་ད་ཡོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན. པ་བྦ་ཛྫཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན སུ་ཙི་རཾ སུ་ནི་པུ་ཎཾ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ར་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ཧི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པཱ་ཀ་ཊོ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ས་ཏི་པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཀོ པཱ་ཀ་ཊོ ཝི་བྷཱུ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙོཏི སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི ཉཱ་ཏ་ཀོ་ཎྜ་ཉྙོ. ས་བྦེ་སུ་པི ཨེ་ཏ་ད་གྒེ་སཱུཏི ས་བྦེ་སུ་པི ཨེ་ཏ་ད་གྒ་སུ་ཏྟེ་སུ, ས་བྦེ་སུ ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཊྛ་པ་ནེ་སུ.

དྷུ་ར་པ་ཏྟཱ་ནཱིཏི པ་ཏྟཱ་ནཾ པ་མུ་ཁ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི བཱ་ཧི་ར་པ་ཏྟཱ་ནི. ན་ཝུ་ཏི་ཧ་ཏྠཱ་ནཱིཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པུ་རི་ས་སྶ ཧ་ཏྠེ་ན ན་ཝུ་ཏི་ར་ཏ་ནཱ་ནི. པ་དུ་མེ་ནེ་ཝ ཏཾ ཏཾ པ་དེ་སཾ ཨུ་ཏྟ་ར་ཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏཱི་ཏི པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ, བྷ་ག་ཝཱ. ག་ནྡྷ་དཱ་མ་མཱ་ལཱ་དཱ་མཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན པ་ཏྟ་དཱ་མཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ག་ནྡྷ་དཱ་མེ་ཧི ཀ་ཏ་མཱ་ལཱ ག་ནྡྷ་དཱ་མཾ. ལ་ཝ་ངྒ་ཏ་ཀྐོ་ལ་ཛཱ་ཏི་པུ་པྥཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏ་མཱ་ལཱ མཱ་ལཱ་དཱ་མཾ. ཏ་མཱ་ལ་པ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏ་མཱ་ལཱ པ་ཏྟ་དཱ་མཾ. ཝ་ངྒ་པ་ཊྚེཏི ཝ་ངྒ་དེ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣ་གྷ་ན་སུ་ཁུ་མ་ཝ་ཏྠེ. ཨུ་ཏྟ་མ་སུ་ཁུ་མ་ཝ་ཏྠནྟི ཀཱ་སི་ཀ་ཝ་ཏྠ་མཱ་ཧ.

ཏེ་པ་རི་ཝ་ཊྚ་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ན, ‘‘དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན, ‘‘དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ པ་རི་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙ ཏཱི་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་རི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཡོ པ་རི་ཝ་ཊྚཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ, ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚ་མེ་ཝ ཏེ་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ, ཏེ་པ་རི་ཝ་ཊྚ་ཉྩ ཏཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཏེ་པ་རི་ཝ་ཊྚ་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟཾ, ཏ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

སཱ་ལི་ག་བྦྷཾ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡཱཏི སཱ་ལི་ག་བྦྷཾ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ སཱ་ལི་ཁཱི་ར་ར་སཾ ཨཱ་དཱ་ཡ. ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀནྟི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཁཱི་ར་པཱ་ཡ་སཾ པ་ཙཱ་པེ་མ. ཝེ་ཎི་ཡོ པུ་རི་ས་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀ་ལཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ ཀ་ལཱ་པ་གྒཾ. ཁ་ལེ ཀ་ལཱ་པཱ་ནཾ ཋ་པ་ན་དི་ཝ་སེ ཁ་ལ་གྒཾ. མ་དྡི་ཏྭཱ ཝཱི་ཧཱི་ནཾ རཱ་སི་ཀ་ར་ཎ་དི་ཝ་སེ ཁ་ལ་བྷ་ཎྜ་གྒཾ. ཀོ་ཊྛེ་སུ ཧི དྷ་ཉྙ་སྶ པ་ཀྑི་པ་ན་དི་ཝ་སེ ཀོ་ཊྛ་གྒཾ.

དྭེ ག་ཏི་ཡོཏི དྭེ ཨེ་ཝ ནི་པྥ་ཏྟི་ཡོ, དྭེ ནི་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨིཾ ཀུ་མཱ་རེ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟེཏི ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་མཱ་ཎ་ཝ་སྶེ་ཝ ལ་དྡྷི་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རེ་པི ཚ ཛ་ནཱ པུ་ཏྟེ ཨ་ནུ་སཱ་སིཾ་སུ. བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ པཱ་ཙཱི་ན་པ་སྶཾ ཨ་ཙ་ལ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ, ཡཾ ‘‘ཝ་ཛི་རཱ་ས་ན’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མ་ཧ་ཏཾ མ་ཧ་ཏི་ཡོ ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ‘‘པཱ་ཙཱི་ན་མུ་ཁོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘པཱ་ཙཱི་ན་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཨ་བྷི་མུ་ཁོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་པི ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ ཨ་པྤ་ཊི་གྷཱ་ཏཾ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཉྩཱ་ཏི. ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏནྟི ‘‘ཀཱ་མཾ ཏ་ཙོ ཙ ནྷཱ་རུ ཙ, ཨ་ཊྛི ཙ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༢.༡༨༤; སཾ. ནི. ༢.༢༢, ༢༣༧; ཨ. ནི. ༢.༥; མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༦) ཝུ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ.

ཨི་དཾ པ་ན ས་བྦ་མེ་ཝཱཏི ‘‘ཀ་སྶ ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ པ་ཋ་མཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༡.༢༨༤; ༢.༣༤༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༠) ས་བྦ་མེ་ཝ. པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པུ་པྥི་ཏ་ཕ་ལི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ས་བྦ་པཱ་ལི་ཕུ་ལླཾ, མ་གྒ་ཕ་ལེ་ཧི ས་བྦ་སོ ཕ་ལ་བྷཱ་ར་བྷ་རི་ཏ་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟོ པུ་པྥི་ཏཾ ཕ་ལི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་པ་ཀྐ་མི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱཏི དྭེ་པི ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟེ དི་སྭཱ ཏེ་སཾ གུ་ཎཱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏཾ བ་ཧུ མ་ཉྙ་ནྟོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཱ ཨ་པ་ཀྐ་མི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཚ་དྡ་ནྟ་ད་ཧ་ཏཱི་རེ་ཡེ་ཝ.

སཱ་རི་པུ་ཏྟ-མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༡༨༩-༡༩༠. དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡེ་སུ ཨི་དྡྷི་མ་ནྟཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ མ་ནྟ-ས་དྡོ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཏི་ས་ཡི་ཀ་ཨི་དྡྷི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཨི་དྡྷི་ཡཱ ས་མྤ་ནྣཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཧ པཾ་སཱུ་ཧི ཀཱི་ལི༹ཾ་སཱུ་ཏི ས་ཧ་པཾ་སུ་ཀཱི་ལི༹་ཏཱ. ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝཱཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ. སོ་ལ༹་ས པ་ཉྙཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏོཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཨ་ནུ་པ་ད་སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ‘‘མ་ཧཱ་པ་ཉྙོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ, པུ་ཐུ་པ་ཉྙོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ, ཧཱ་ས་པ་ཉྙོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ, ཛ་ཝ་ན་པ་ཉྙོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ, ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ, ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་པ་ཉྙོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༩༣) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་དི་ཀཱ ཚ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏཱ ན་ཝཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཉྙཱ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཏི ཨི་མཱ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཱ པ་ཉྙཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ.

པ་ཉྷ་སཱ་ཀ་ཙྪནྟི པ་ཉྷ་སྶ པུ་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ སཱ་ཀ་ཙྪཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཨུ་པ་ཉྙཱ་ཏཾ མ་གྒནྟི ཨེ་ཏཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་ད་ཉྷི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཨི་མཾ བྷི་ཀྑུཾ པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷེ་ཡྻཾ. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཨི་དཾ པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཨུ་པ་ཉྙཱ་ཏཾ མ་གྒཾ, ཉཱ་ཏོ ཙེ་ཝ ཨུ་པ་ག་ཏོ ཙ མ་གྒོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཨ་མྷེ་ཧི མ་ར་ཎེ ས་ཏི ཨ་མ་ཏེ་ན་པི བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་པ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཉཱ་ཎེ་ན ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཉཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཏཾ མ་གྒ་ནྟོ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ནེ་སཾ པ་རི་སཱ་ཡཱཏི དྭི་ནྣཾ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་པ་རི་སཱ་ཡ. དྭེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ དྭེ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ སཱ་ཝ་ཀེ. ཋཱ་ན་ནྟ་རེཏི ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏེ ཋཱ་ན་ནྟ་རེ ཋ་པེ་སི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨ་ཉྙེ་པི མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་གེ་ན ‘‘མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ནྟི, ཨི་མེ་ཡེ་ཝ པ་ན སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ‘‘མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘དྭེ་པི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༡༩༡. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཡ་སྨཱ དྷུ་ཏ་ཝཱ་ད་དྷུ་ཏ་དྷ་མྨ་དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནི དྷུ་ཏ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ‘‘དྷུ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ར་དྡྷཾ, ཏ་ཏྠ ཀི་ལེ་སེ དྷུ་ནི དྷུ་ཏ་ཝཱ་ཏི དྷུ་ཏོ, དྷུ་ཏ་ཀི་ལེ་སོ པུ་གྒ་ལོ, ཀི་ལེ་ས་དྷུ་ན་ནོ ཝཱ དྷ་མྨོ, ཀི་ལེ་ས་དྷུ་ན་ནོ དྷ་མྨོཏི ཙ ས་པུ་བྦ་བྷཱ་གོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏཾ དྷུ་ཏ་ས་ཉྙི་ཏཾ ཀི་ལེ་ས་དྷུ་ན་ན་དྷ་མྨཾ ཝ་ད་ཏི, པ་རེ ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི དྷུ་ཏ་ཝཱ་དོ. ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཉྩེ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཨེ་ཏྠ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཡི་དནྟི ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྶ སོ ཨ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དྷུ་ཏ་བྷཱུ་ཏ་སྶ དྷུ་ཏ་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ དྷུ་ཏ་དྷ་མྨཱ. ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཀི་ལེ་སེ ས་མྨཱ ལི་ཁ་ཏི ཏ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ས་ལླེ་ཁོ, ཀི་ལེ་ས་ཛེ་གུ་ཙྪཱི, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་ལླེ་ཁ་ཏཱ. དྭཱི་ཧི་པི ཀཱ་མེ་ཧི ཝི་ཝི་ཙྩ་ཏཱི་ཏི པ་ཝི་ཝེ་ཀོ, ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལོ པུ་གྒ་ལོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཏཱ. ཨི་མི་ནཱ ས་རཱི་ར་ཊྛ་པ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨི་ད་མ་ཊྛི ཏྠ-ཀཱ་ར་སྶ ཊྛ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨི་ད་མ་ཊྛི་ཏཱ, ཨི་མེ་ཧི ཝཱ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཏྠི ཨི་ད་མ་ཊྛི, ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན ནཱ་མ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་ངྒཱ་དཱི་སུ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ དྷུ་ཏ་གུ་ཎེ ས་མཱ་དི་ཡ་ཏི ཙེ་ཝ པ་རི་ཧ་ར་ཏི ཙ, ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཨི་ད་མ་ཊྛི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨི་ད་མ་ཊྛི་ཏཱ ཉཱ་ཎ་མེ་ཝཱ’’ཏི. དྷུ་ཏ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མཱཏི དྷུ་ཏ་ངྒ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷུ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ དྷུ་ཏོ་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ་ཡ དྷུ་ཏ་ངྒ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ དྷུ་ཏ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ. ཨ་ནུ་པ་ཏ་ནྟཱིཏི ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷཱ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཏྠཱུ་སཱུཏི དྷུ་ཏ་ངྒ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ.

པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་ངྒཾ…པེ… ནེ་ས་ཛྫི་ཀ་ངྒནྟི ཨུ་དྡེ་སོ་པི པེ་ཡྻཱ་ལ་ན་ཡེ་ན ད་སྶི་ཏོ. ཡ་དེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ས་བྦཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. དྷུ་ཏ་ཝཱ་ད་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཐེ་ར་སྶ དྷུ་ཏ་བྷཱ་ཝོ་པི ག་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘དྷུ་ཏ་ཝཱ་དཱ་ན’’ནྟེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ མ་ཧཱཏི ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་དི་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ་པི སཱ་ས་ན་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ་པི ཨ་ཡཾ ཐེ་རོ མ་ཧཱ, གུ་ཎ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ པ་སཾ་སཱ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཐེ་ར་སྶ ཡ་དི་དཾ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ’’ཏི.

ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡེ ས་ཉྫཱ་ཏ་པྤ་སཱ་ད་ཏཱ་ཡ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐ་ངྒཱ་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝ་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙྩ་ཀཱ་རོཏི ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧོ ཀཱ་རོ, ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏ་ད་ཏྠ་སཱ་དྷ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀོ་ལཱ་ཧ་ལནྟི ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལ་ཝི་པྥཱ་རོ. ས་ཏྠཱ ས་ཏྟ་མེ ས་ཏྟ་མེ སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཝ་ན་ཡོ་གྒཾ ཀཱ་ལཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ དི་ཝཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏི, ར་ཏྟི་ཡཾ ས་ཀ་ལ་ཡཱ་མཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ཨཱ་ཧ – ‘བྷོ་ཏི ཀིཾ ར་ཏྟིཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཎི་སྶ་སི དི་ཝཱ’’’ཏི. ཝི་སྶཱ་སི་ཀོཏི ཝི་སྶཱ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝོ. ‘‘ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སོ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ.

དྭེ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི པཱུ་རི་ཏ་པཱ་ར་མི་སྶཱཏི ཨི་དཾ སཱ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ སོ་ཏ་པ་ཏི་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ. ཨ་དི་ནྣ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶཱཏི ཨ་ཝི་པ་ཀྐ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ. བྷ་དྡ་ཀེ ཀཱ་ལེཏི ཡུ་ཏྟེ ཀཱ་ལེ. ན་ཀྑ་ཏྟནྟི ན་ཀྑ་ཏྟེ་ན ལ་ཀྑི་ཏཾ ཚ་ཎཾ. ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨི་ཉྷི ན་ཀྑ་ཏྟེ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ཚ་ཎཱ་ནི ན་ཀྑ་ཏྟཱ་ནི ནཱ་མ, ཨི་ཏ་རཱ་ནི པ་ན ཚ་ཎཱ་ནི ནཱ་མ. ས་མྨཱ་པ་ཏི་ཏ་དུ་ཀྑ་ཏོ ཝི་མོ་ཙ་ནེ་ན ཏ་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ནཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་སྶ ལ་བྷཱ་པ་ན་ཏོ ཙ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ. ཏེ་སནྟི སུ་ཝ་ཎྞ་པ་དུ་མཱ་ནཾ. ཨོ་ལ་མྦ་ཀཱཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཏ་ན་ཝི་ཙི་ཏྟཱ ར་ཏ་ན་དཱ་མཱ. པུ་ཉྙ་ནི་ཡཱ་མེ་ནཱཏི པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷེ་ན ནི་ཡཱ་མེ་ན. སྭ་སྶ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཛྫཾ དཱ་ཏུཾ ཀ་ཏོ་ཀཱ་སོ. ཕུ་སྶ་ར་ཐནྟི མ་ངྒ་ལ་ར་ཐཾ. སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟ་ཨུ་ཎྷཱི་ས་ཝཱ་ལ་བཱི་ཛ་ནི་ཁ་གྒ་མ་ཎི་པཱ་དུ་ཀཱ་ནི པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ རཱ་ཛ་ཀ་ཀུ་དྷ་བྷ་ཎྜནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨི་དྷ པ་ན སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟཾ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི སཱི་ཧཱ་ས་ནཾ པ་ཉྩ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟི. པཱ་རུ་པ་ན་ཀ་ཎྞནྟི པཱ་རུ་པ་ན་ཝ་ཏྠ་སྶ ད་ས་ནྟཾ. དི་བྦ་ཝ་ཏྠ་དཱ་ཡི་པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཙོ་དི་ཏོ ‘‘ན་ནུ ཏཱ་ཏཱ ཐཱུ་ལ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཧོ ཏ་པ་སྶཱིཏི ཨ་ཧོ ཀ་པ་ཎོ ཨ་ཧཾ རཱ་ཛཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱཏི བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནཾ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ. ཙ་ངྐ་མ་ན་ས་ཏཱ་ནཱིཏི ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དྱ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཧི ཨ་གྒི་སཱ་ལཱ་དཱི་ནི པ་བྦ་ཛི་ཏ་སཱ་རུ་པྤཱ་ནི ཋཱ་ནཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

སཱ་དྷུ་ཀཱི་ལི༹་ཏནྟི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཀཱ་ཏ་བྦ་ས་ཀྐཱ་རཾ ཝ་ད་ཏི. ན་པྤ་མ་ཛྫི, ནི་རོ་གཱ ཨ་ཡྻཱཏི པུ་ཙྪི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. པ་རི་ནི་བྦུ་ཏཱ དེ་ཝཱཏི དེ་ཝཱི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་དཱ་སི. པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ཏྭཱཏི ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ཏྭཱ. ས་མ་ཎ་ཀ་པ་བྦ་ཛྫནྟི ས་མི་ཏ་པཱ་པེ་ཧི ཨ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་པ་བྦ་ཛྫཾ. སོ ཧི རཱ་ཛཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝེ་ས་སྶ དི་ཊྛ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ བྷ་དྡ་ཀ’’ནྟི ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ལི་ངྒཾ ག་ཎྷི. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཨེ་ཝ. ཝཱི་ས་ཏི་མེ ཝ་སྶེ ས་མྤ་ཏྟེ་ཏི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་དྷི་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་ཐཾ མཱ ཀ་ཐེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝཱི་ས་ཏི དྷ་ར་ཎཱ་ནི ནི་ཀྑནྟི ཝ་ད་ནྟི, པ་ཉྩ་པ་ལཾ ནི་ཀྑནྟི ཨ་པ་རེ. ཨི་ཏྠཱ་ཀ་རོཏི ཨི་ཏྠི་ར་ཏ་ན་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཡྻ་དྷཱི་ཏཱཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཡྻ་སྶ དྷཱི་ཏཱ, བྷ་དྡ་ཀཱ་པི་ལཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱ་ན་པ་ཎྞནྟི ས་དི་ས་པ་ཎྞཾ ས་དི་ས་ལེ་ཁཾ ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཙ ཡུ་ཏྟཾ པ་ཎྞ་ལེ་ཁཾ. ཏེ པུ་རི་སཱ ས་མཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ མ་ག་དྷ་ར་ཊྛེ མ་ཧཱ་ཏི་ཏྠ་གཱ་མཾ མ་དྡ་ར་ཊྛེ སཱ་ག་ལ་ན་ག་ར་ཉྩ ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་པ་ཀྐ་མ་ནྟཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཨི་ཏོ ཙ ཨེ་ཏྟོ ཙ པེ་སེ་སུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ.

པུ་པྥ་དཱ་མནྟི ཧ་ཏྠི་ཧ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎཾ པུ་པྥ་དཱ་མཾ. ཏཱ་ནཱིཏི ཏཱ་ནི ཨུ་བྷོ་ཧི ག་ནྠཱ་པི་ཏཱ་ནི དྭེ པུ་པྥ་དཱ་མཱ་ནི. ཏེཏི ཨུ་བྷོ བྷ་དྡཱ ཙེ་ཝ པི་པྤ་ལི་ཀུ་མཱ་རོ ཙ. ལོ་ཀཱ་མི་སེ་ནཱཏི ཀཱ་མ་སྶཱ་དེ་ན. ཨ་སཾ་ས་ཊྛཱཏི ན སཾ་ཡུ་ཏྟཱ གྷ་ཊེ ཛ་ལ་ནྟེ་ན ཝི་ཡ པ་དཱི་པེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ ས་མུ་ཛྫ་ལ་ནྟེ་ན ཝི་མོ་ཀྑ་བཱི་ཛེ་ན ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡ་ནྟ་བ་དྡྷཱ་ནཱིཏི ས་སྶ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དྭཱ་ར་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན བ་དྡྷཱ་ནི ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏུ་མྦཱ་ནི. ཀ་མྨ་ནྟོཏི ཀ་སི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ. དཱ་སི་ཀ་གཱ་མཱཏི དཱ་སཱ་ནཾ ཝ་ས་ན་གཱ་མཱ. ཨོ་སཱ་རེ་ཏྭཱཏི པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ཨཱ་ཀ་པྤ་ཀུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ན་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀནྟི པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པཾ. ཏ་སྶ མ་ཏྠ་ཀེཏི དྭེ་དྷཱ་པ་ཐ་སྶ དྭི་དྷཱ་བྷཱུ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. ཨེ་ཏེ་སཾ ས་ངྒ་ཧཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ནི་སཱི་ད་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སཱ པ་ན ཏ་ཏྠ ས་ཏྠུ ནི་ས་ཛྫཱ ཨེ་དི་སཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ནི་སཱི་ད་ནྟོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་རཱུ་པ་ཙ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟཱ རཱུ་པ་པྤ་བྷཱ་ཝ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཝི་ཛྫོ་ཏི་ཏཱ དྭ་ཏྟིཾ་ས་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཨ་སཱི་ཏི་ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མུ་ཛྫ་ལི་ཏཱ བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་ཀེ་ཏུ་མཱ་ལཱ་ལ་ངྐ་ཏཱ ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀི་ཏྟི་མཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སི་རཱི, ཏཾ་ཡེ་ཝ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་སྶ ཨ་དི་ཊྛ་པུ་བྦ་པྤ་སཱ་ད་སཾ་ཝ་དྡྷ་ན་ཏྠཾ ཨ་ནི་གྒཱུ་ཧི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘བུ་དྡྷ་ཝེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ…པེ… ནི་སཱི་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠ་པྤ་དེ་སཾ བྱཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠཱཏི ཝུ་ཏྟཱ. ས་ཏ་སཱ་ཁོཏི བ་ཧུ་སཱ་ཁོ ཨ་ནེ་ཀ་སཱ་ཁོ. སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ་ཝ ཨ་ཧོ་སི ནི་ར་ནྟ་རཾ བུ་དྡྷ་ར་སྨཱི་ཧི ས་མ་ནྟ་ཏོ ས་མོ་ཀི་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི དཱུ་ར་ཏོ ནཱ་ཏི་དཱུ་རེ ཨཱ་ས་ནྣེ་ཏི ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ. ཏཱི་ཧི ཨོ་ཝཱ་དེ་ཧཱིཏི ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, ཀ་སྶ་པ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ‘ཏི་བྦཾ མེ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཐེ་རེ་སུ ན་ཝེ་སུ མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་སཱུ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ, ཀ་སྶ་པ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, ཀ་སྶ་པ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ‘ཡཾ ཀི་ཉྩི དྷ་མྨཾ སུ་ཎི་སྶཱ་མི ཀུ་ས་ལཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ, ས་བྦཾ ཏཾ ཨ་ཊྛིཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཙེ་ཏ་སཱ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨོ་ཧི་ཏ་སོ་ཏོ དྷ་མྨཾ སུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ, ཀ་སྶ་པ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, ཀ་སྶ་པ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ‘སཱ་ཏ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཙ མེ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི ན ཝི་ཛ་ཧི་སྶ་ཏཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ, ཀ་སྶ་པ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༡༥༤) ཨི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཨོ་ཝཱ་དེ་ཧི. ཨེ་ཏྠ ཧི བྷ་ག་ཝཱ པ་ཋ་མཾ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཐེ་ར་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏི་མཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠ་མ་བྷཱ་སི, དུ་ཏི་ཡཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ, ཏ་ཏི་ཡཾ ཨུ་པ་དྷི་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཨ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ. མུ་དུ་ཀཱ ཁོ ཏྱཱ་ཡནྟི མུ་དུ་ཀཱ ཁོ ཏེ ཨ་ཡཾ. ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ? ཐེ་རེ་ན ས་ཧ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. ཀ་སྨཱ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཛཱ་ཏོ་ཏི? ཐེ་རཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. ཀིཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ ན་ཏྠཱི་ཏི? ཨ་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ པ་ན་སྶ ཨ་ཧོ་སི ‘‘ཨི་མེ་ན ཙི་རཾ ཋ་སྶ་ནྟི, ཀ་སྶ་པོ པ་ན ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀོ, སོ མ་ཡི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ས་ཏྟ་པ་ཎྞི་གུ་ཧཱ་ཡཾ ཝ་སི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ མ་མ སཱ་ས་ནཾ པ་ཉྩ་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཀཱ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་སི. ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑཱུ ཀ་སྶ་པ་སྶ སུ་སྶཱུ་སི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.

ཙ་ནྡཱུ་པ་མོཏི ཙ་ནྡ་ས་དི་སོ ཧུ་ཏྭཱ. ཀིཾ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ཏཱ་ཡ? ནོ, ཨ་པི་ཙ ཁོ ཡ་ཐཱ ཙ་ནྡོ ག་ག་ན་ཏ་ལཾ པ་ཀྑ་ནྡ་མཱ་ནོ ན ཀེ་ན་ཙི ས་དྡྷིཾ ས་ནྠ་ཝཾ ཝཱ སི་ནེ་ཧཾ ཝཱ ཨཱ་ལ་ཡཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏི, ན ཙ ན ཧོ་ཏི མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ པི་ཡོ མ་ནཱ་པོ, ཨ་ཡ་མྤི ཨེ་ཝཾ ཀེ་ན་ཙི ས་དྡྷིཾ ས་ནྠ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ན བ་ཧུ་ཛ་ན་སྶ པི་ཡོ མ་ནཱ་པོ ཙ་ནྡཱུ་པ་མོ ཧུ་ཏྭཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པ་ཀ་སྶེ་ཝ ཀཱ་ཡཾ ཨ་པ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟནྟི ཏེ་ནེ་ཝ ས་ནྠ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཀཱ་ཡ་ཉྩ ཙི་ཏྟ་ཉྩ ཨ་པ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ, ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ཙྩཾ ན་ཝོཏི ནི་ཙྩ་ན་ཝ་ཀོ་ཝ, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ས་དི་སོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ཧི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་མྤ་ཏྟ་གེ་ཧཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་ཙེ ནཾ གྷ་ར་སཱ་མི་ཀཱ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཏ་རོ ཝི་པྤ་ཝཱ་སཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙ་རིཾ་སཱུ’’ཏི ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་མཱ་ནཱ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ བྷོ་ཛེ་ནྟི, བྷུ་ཏྟ་མ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ བྷཱ་ཛ་ནཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཨུ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཀྐ་མ་ཏི, ན ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ནྠ་ཝཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏི, ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི ཝཱ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཡ་མྤི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་མྤ་ཏྟཾ གྷ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཡཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ པ་ས་ནྣཱ མ་ནུ་སྶཱ དེ་ནྟི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཚི་ནྣ་ས་ནྠ་ཝོ ཏེ་སཾ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི.

ཨ་པྤ་ག་བྦྷོཏི ན་པྤ་ག་བྦྷོ, ཨ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཀཱ་ཡ་པཱ་ག་བྦྷི་ཡེ་ན, ཙ་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝ་ཙཱི་པཱ་ག་བྦྷི་ཡེ་ན, ཨ་ནེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ་ན མ་ནོ་པཱ་ག་བྦྷི་ཡེ་ན ཙ ཝི་ར་ཧི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་པཱ་ག་བྦྷི་ཡཾ ནཱ་མ ས་ངྒྷ་ག་ཎ་པུ་གྒ་ལ་བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལ་ཛ་ནྟཱ་གྷ་ར་ན་ཧཱ་ན་ཏི་ཏྠ་བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་མ་གྒེ་སུ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་ར་པ་ཝེ་ས་ནེ ཙ ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ. ཙ་ཏུ་ཊྛཱ་ནཾ ཝ་ཙཱི་པཱ་ག་བྦྷི་ཡཾ ནཱ་མ ས་ངྒྷ་ག་ཎ་པུ་གྒ་ལ་ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ་སུ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པ་ཝཱ་ཙཱ་ནི་ཙྪཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ནེ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ནོ་པཱ་ག་བྦྷི་ཡཾ ནཱ་མ ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རཾ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ་པི མ་ན་སཱ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཾ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཨི་མེ་སཾ པཱ་ག་བྦྷི་ཡཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་ག་བྦྷོ ཧུ་ཏྭཱ ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སྶ་པ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཙ ཙ་ནྡཱུ་པ་མ་པྤ་ཊི་པ་དཱ་དི་ཐེ་ར་སྶ དྷུ་ཏ་ཝཱ་དེ་སུ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝ་སྶ བོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཀ་སྶ་པ་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི.

ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༡༩༢. པ་ཉྩ་མེ བྷོ་ཛ་ན་པ་པ་ཉྩ་མ་ཏྟནྟི གོ་ཙ་ར་གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ཎཱ་ཧཱ་ར་པ་རི་བྷོ་ག་ས་ཉྙི་ཏཾ བྷོ་ཛ་ན་པ་པ་ཉྩ་མ་ཏྟཾ. དཱི་པ་རུ་ཀྑཱ་ནནྟི ལོ་ཧ་ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་མ་ཡཱ་ནཾ མ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ དཱི་པ་རུ་ཀྑཱ་ནཾ. ལོ་ཧ་མ་ཡེ་སུ་པི ཧི ཏེ་སུ དཱི་པཱ་དྷཱ་རེ་སུ དཱི་པ་རུ་ཀྑ་ཀཱ་ཏི རུ་ལ༹ྷི་རེ་སཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨོ་ལ་མྦ་ཀ་དཱི་པ་མ་ཎྜ་ལ་དཱི་པ་ས་ཉྩ་ར་ཎ་དཱི་པཱ་དི་ཀཱ སེ་ས་དཱི་པཱ.

ཨ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཡི པ་ད་ཀྑི་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཧཾ ཏེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཧཾ ཏེ་ན པ་ཝཱ་རེ་མི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏི་ཡཾ་ཡེ་ཝ་སྶ བྷ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫཱིཏི དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫི, ན ཀི་ཉྩི པ་ཙ་ན་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཏྠི. ས་ཏྟ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཝི་ཏ་ཀྐེ ཝི་ཏ་ཀྐེ་སཱིཏི ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪ་སྶཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ, ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ མ་ཧི་ཙྪ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ ས་ཏྟ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཝི་ཏ་ཀྐེ ཝི་ཏ་ཀྐེ་སི. ཨ་ཊྛ་མེཏི ‘‘ནི་པྤ་པ་ཉྩཱ་རཱ་མ་སྶཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ, ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ པ་པ་ཉྩཱ་རཱ་མ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པུ་རི་ས་ཝི་ཏ་ཀྐེ.

མ་མ ས་ངྐ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪ་སྶཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ, ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ མ་ཧི་ཙྪ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༣༥༨; ཨ. ནི. ༨.༣༠) མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་དྡྷ་མ་ཏྟཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏཾ མ་མ ས་ངྐ་པྤཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. མ་ནོ་མ་ཡེ་ནཱཏི མ་ནོ་མ་ཡེ་ན ཝི་ཡ མ་ན་སཱ ནི་མྨི་ཏ་ས་དི་སེ་ན, པ་རི་ཎཱ་མི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྡྷི་ཡཱཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ཨི་དཾ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནི་དྡྷི་ཡཱ.

ཡ་དཱ མེ ཨ་ཧུ ས་ངྐ་པྤོཏི ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ མ་ཡ྄ཧཾ ‘‘ཀཱི་དི་སོ ནུ ཁོ ཨ་ཊྛ་མོ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཝི་ཏ་ཀྐོ’’ཏི པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨ་ཧོ་སི, ཡ་དཱ མེ ཨ་ཧུ ས་ངྐ་པྤོ, ཏ་ཏོ མ་མ ས་ངྐ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ཡ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཨུ་ཏྟ་རི དེ་ས་ཡཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་ཏྟ་རི དེ་ས་ཡཱིཏི ‘‘ནི་པྤ་པ་ཉྩཱ་རཱ་མ་སྶཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ ནི་པྤ་པ་ཉྩ་ར་ཏི་ནོ, ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ པ་པ་ཉྩཱ་རཱ་མ་སྶ པ་པ་ཉྩ་ར་ཏི་ནོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༥༨; ཨ. ནི. ༨.༣༠) ཨི་མཾ ཨ་ཊྛ་མཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཝི་ཏ་ཀྐཾ པཱུ་རེ་ནྟོ ཨུ་པ་རི དེ་ས་ཡི. ཏཾ པ་ན དེ་སི་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ནི་པྤ་པ་ཉྩ་ར་ཏོ བུ་དྡྷོ, ནི་པྤ་པ་ཉྩ་མ་དེ་ས་ཡཱི’’ཏི, པ་པ་ཉྩཱ ནཱ་མ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཀི་ལེ་སཱ, ཏེ་སཾ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏཱ་ཡ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ ནི་པྤ་པ་ཉྩཱ ནཱ་མ. ཡ་ཐཱ ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི, སཱ་མུ་ཀྐཾ་སི་ཀཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཾ ཨ་དེ་ས་ཡཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཏ་སྶཱ་ཧཾ དྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཏ་སྶ ས་ཏྠུ དེ་ས་ནཱ་དྷ་མྨཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཝི་ཧཱ་སིནྟི ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ ཝི་ཧ་རིཾ. སཱ་ས་ནེ ར་ཏོཏི སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧེ སཱ་ས་ནེ ཨ་བྷི་ར་ཏོ. ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎཾ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཾ, ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨི་མཱ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ མ་ཡཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནཾ, ཨ་ནུ་སི་ཊྛི ཨོ་ཝཱ་དོ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

བྷ་དྡི་ཡ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༡༩༣. ཚ་ཊྛེ ཨུ་ཙྩ-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠོ ཨུ་ཙྩཱ-ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལི་ཀཱ་ན་ནྟི ཨུ་ཙྩེ ཀུ་ལེ ཛཱ་ཏཱ་ན’’ནྟི. ཀཱ་ལཱི༹ སཱ དེ་ཝཱིཏི ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ལཱི༹ སཱ དེ་ཝཱི. ཀུ་ལཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ར་ཛྫཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི མ་ཧཱ་ཀུ་ལི་ན་སྶེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སོ་ཡེ་ཝ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༡༩༤. ས་ཏྟ་མེ རི་ཏྟ་ཀོཏི དེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་ར་ཧི་ཏོ. གུ་ཎེ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་གུ་ཎེ ཙེ་ཝ ཨཱ་ཀ་པྤ་ས་མྤ་དཱ་དི་གུ་ཎེ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་མྦ་པ་ཀྐ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀེ ཡ་ཐཱ་ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ གུ་ཎེ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ.

པི་ཎྜོ་ལ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༡༩༥. ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན སཱི་ཧ་སྶ ཝི་ཡ ནཱ་དོ སཱི་ཧ་ནཱ་དོ, སོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སཱི་ཧ་ནཱ་དི་ཀཱ, ཏེ་སཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དི་ཀཱ་ནཾ. ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་པ་སཾ་སི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶེ་ཝ ག་ར་ཧཱ པ་སཾ་སཱ ཙ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘བུ་དྡྷཱ ཙ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ བྷཱུ་མིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ན ཧི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཀ་ཏ་མཱ པ་ན་སྶ ཛཱ་ཏི ཁཱི་ཎཱ, ཀ་ཐ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི? ན ཏཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏཱ ཁཱི་ཎཱ པུ་བྦེ་ཝ ཁཱི་ཎ་ཏྟཱ, ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཝཱ་ཡཱ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཡཱ པ་ན མ་གྒ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ་སུ ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་པྤ་བྷེ་དཱ ཛཱ་ཏི, སཱ མ་གྒ་སྶ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཁཱི་ཎཱ. ཏཾ སོ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི.

ཝུ་སི་ཏནྟི ཝུ་ཊྛཾ པ་རི་ཝུ་ཊྛཾ, ཀ་ཏཾ ཙ་རི་ཏཾ ནི་ཊྛི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀེ་ན ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ཏྟ སེ་ཀྑཱ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝ་ས་ནྟི ནཱ་མ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཝུ་ཊྛ་ཝཱ་སོ. ཏ་སྨཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཝུ་སི་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡནྟི ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཾ ཀི་ཙྩཾ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀཱ་ད་ཡོ ཧི ཏཾ ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཀ་ཏ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ. ཏ་སྨཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཨི་དཱ་ནི པུ་ན ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ, ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡཱ་ཡ ཝཱ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཀི་ཙྩཾ མེ ན་ཏྠཱི་ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་མ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནཱ ཨ་པ་རཾ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནཾ མ་ཡ྄ཧཾ ན་ཏྠི, ཨི་མེ པ་ན པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི ཚི་ནྣ་མཱུ་ལ་ཀཱ རུ་ཀྑཱ ཝི་ཡ, ཏེ ཙ་རི་མ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་རོ་དྷེ་ན ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏ་ཝེ་དོ ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ནྟཱི་ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི.

མ་ནྟཱ་ཎི་པུ་ཏྟ་པུ་ཎྞ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༡༩༦. ན་ཝ་མེ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་སུ་པི ཝི་ཛྫཱ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ནི་པྥ་ཏྟིཾ ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ས་བྦ་སི་པྤེ་སུ ཀོ་ཝི་དོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ད་ཡཱ་ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་ཝ་ཧ་སྶེ་ཝ དྷ་མྨ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ ‘‘མོ་ཀྑ་དྷ་མྨཾ ཨ་དི་སྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དཾ ཝེ་ད་ཏྟ་ཡཾ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ནེ་ན དུ་གྒ་ཏི་པ་རི་མུ་ཙྩ་ན་མྤི དུ་ལླ་བྷཾ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་རི་ཝཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ལཱ་བྷི་ཏཱ་ཡ ས་ཡཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཨུ་པ་ས་ནྟོ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ད་མ་ཐ་ས་མ་ཐཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པི་ཊ་ཀཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཕ་ལ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་སྶཱ་མི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི. བུ་དྡྷཱ་ནནྟི གཱ་ར་ཝ་ཝ་སེ་ན བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ. པ་རི་བྷུ་ཉྫཱིཏི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི པ་ཀྑི་ཏྟ་དི་བྦོ་ཛཾ ཝ་ན་མཱུ་ལ་ཕ་ལཱ་ཕ་ལཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི. པ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཧི དེ་ཝ་ཏཱ ཏ་ཏྠ དི་བྦོ་ཛཾ པ་ཀྑི་པིཾ་སུ. ས་མྨ་སི་ཏྭཱཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ, པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ་ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུཏི མ་ཧཱ་དེ་ཝ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ་ས་ཀྑི་ཀཱ་ཡ སུ་ཝི་སོ་དྷི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ.

ད་ས་ཧི ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧཱིཏི ཨ་པྤི་ཙྪ་ཀ་ཐཱ ས་ནྟུ་ཊྛི་ཀ་ཐཱ པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཀ་ཐཱ ཨ་སཾ་ས་གྒ་ཀ་ཐཱ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་ཐཱ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ་ཀ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་ཐཱ ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཀ་ཐཱ ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ད་ས་ཧི ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི. ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ར་ཊྛ་ཝཱ་སི་ནོཏི ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཝ་ནྟ་དེ་ས་ཝཱ་སི་ནོ, ས་ཏྠུ ཛཱ་ཏ་དེ་ས་ཝཱ་སི་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱི་སཱ་ནུ་ལོ་ཀི་ཀོཏི པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ སཱི་སཾ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པ་སྶ་ནྟོ. ཨོ་ཀཱ་སཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱཏི སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ཝ་ས་རཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ. ས་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཀྐ་མཾ པུ་ཙྪཱིཏི ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༥༧) ས་ཏྟ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡོ པུ་ཙྪི. དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི ས་ཝི་སེ་སེ་ན ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ལཱ་བྷི་ཏཱ་ཡ.

མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ན་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༡༩༧. ད་ས་མེ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་དྷ་མྨ་སྶཱཏི མ་དྷུ་པི་ཎྜི་ཀ་སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ་སུ ཝི་ཡ ས་ངྑེ་པེ་ན དེ་སི་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ. ཏཾ དེ་ས་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱཏི ཏཾ ས་ངྑེ་པ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ. ཨ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛ་མཱ་ནཱ་ནནྟི ཏ་སྶཱ ས་ངྑེ་པ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ནྟཱ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝཱཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱ’’ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝཱ དེ་ས་ནཾ པཱུ་རེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི. བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཨེ་ཏྠ བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ པཱུ་རེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི. ཨ་ཡཾ པ་ན མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ན་ཏྠེ་རོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན་པི ས་ཀྐོཏི ཏ་སྶ ས་ངྑེ་པེ་ན ཨུ་དྡི་ཊྛ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ས་ཏྠུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ དེ་ས་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཨ་གྒོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘པཱ་ཏོ་ཝ སུ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ངྒཱ་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ཨ་ཉྙེ་ཧཱིཏི ཨ་ཉྙཱ་སཾ ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ཀེ་སེ་ཧི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ དཱི་གྷཱ. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ དཱི་གྷཱ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ སི་ནི་དྡྷ་ནཱི་ལ་མུ་དུ་ཀ་ཉྩི་ཀཱ ཙ. ནི་ཀྐེ་སཱིཏི ཨ་པྤ་ཀེ་སཱི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནུ་ད་རཱ ཀ་ཉྙཱ’’ཏི.

པ་ཎི་ཡནྟི ཝི་ཀྐེ་ཏ་བྦ་བྷ་ཎྜཾ. ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱཏི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀེ་སཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཉྩ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ. གཱ་ར་ཝེ་ནཱཏི མུ་ཎྜ་སཱི་སཱ་པི ཐེ་རེ གཱ་ར་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ. ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱཏི སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ. ཨི་མི་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏ་ར་མཱ་ཧ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀོ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཊྛཱ་ན་པ་ཡུ་ཏྟཾ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀོ ཡ་ས་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཝ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ས་པ་ཊི་ལཱ་བྷོཏི ཙ བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ས་ཏྟ་སུ ཧི ཛ་ཝ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་སུ པ་ཋ་མཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཕ་ལཱ, པ་ཙྪི་མཱ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཕ་ལཱ, མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཉྩ ཨ་པ་རཱ་པ་རི་ཡ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཕ་ལཱ, ཏ་སྨཱ པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཀཾ ཙེ་ཏ་ནཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སཱ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཕ་ལ་དཱ་ཡི་ནོ ཧོ་ནྟི, པ་ཋ་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ པ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀོ ཡ་ས་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཝ ཨ་ཧོ་སི.

པ་ཋ་མ་ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༤. ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཝ་གྒོ

(༡༤) ༢. དུ་ཏི་ཡ་ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༡༩༨-༢༠༠. དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ མ་ནེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏནྟི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་མ་ནེ་ན ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཾ. མ་ནེ་ན ཀ་ཏ་ཀཱ་ཡོཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙི་ཏྟེ་ན དེ་ས་ནྟ་རཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ཡོ. མ་ནེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཀཱ་ཡོཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་མ་ན་སཱ ནི་མྨི་ཏ་ཀཱ་ཡོ ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ཡཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༣༦-༢༣༧; པ་ཊི. མ. ༣.༡༤) ཝི་ཡ. ཨེ་ཀ་ས་དི་སེ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ས་དི་སེ་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཀ་ཝི་དྷ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ. ཨེ་ཏ་པྤ་ར་མོ ཧི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨི་དྡྷི་ནི་མྨཱ་ན་ཝི་དྷི. ཨ་གྒོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ས་ཏྠུ ཨི་དྡྷི་ནི་མྨཱ་ནཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ.

ལཱ་བྷི་ཏཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ལཱ་བྷཱི་ཏི ཨཱི་ཀཱ་རོ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཐེ་ར་སྶ ཙ་ཏུ་ནྣཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན ས་ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ལཱ་བྷི་ཏཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩེ་ཏཱ ཙེ་ཏོ་ས་ཉྙཱ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨི་མེ་ཧི་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཙེ་ཏོཏི ཙེ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་སཱི་སེ་ན ས་མཱ་དྷི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཙེ་ཏ་སོ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཝི་ཝ་ཊྚ་ནཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་ཝ་ཊྚོ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་མཱ་དྷི་ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛི་མ་སྶ ཧེ་ཊྛི་མ་སྶ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཧཱ་པ་ན་ཏོ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི ཙེ་ཏོ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀུ་ས་ལོ ནཱ་མ. ‘‘ས་བྦ་སོ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༢༦༥) ཝུ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཉྙཱ་ས་ཧ་ག་ཏཾ…པེ… ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཉྙཱ་ས་ཧ་ག་ཏ’’ནྟི (དྷ. ས. ༢༦༥-༢༦༨) ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀུ་ས་ལོ, ཏ་ཐཱ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་དི་ས་ཉྙཱ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་དི་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལེ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་མ་ཏྟེ ཨ་ས་ངྑ་ཏེ ནི་བྦཱ་ནེ ཙ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝ་ཊྚ་ན་ཏོ ཙ སུ་ཉྙ་ཏཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་བ་ཧུ་ལོ ས་ཉྙཱ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀུ་ས་ལོ. ས་མཱ་དྷི་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏོ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ཝི་ཧཱ་རི་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ. ཨེ་ཀོཏི ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་ཏྠེ་རཾ ཝ་ད་ཏི. ས་མཱ་དྷི་ལ་ཀྑ་ཎེཏི ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རཱ་དི་ས་མཱ་དྷི་ས་བྷཱ་ཝེ. པུ་ན ཨེ་ཀོཏི མ་ཧཱ་པ་ནྠ་ཀ་ཏྠེ་ར་མཱ་ཧ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎེཏི ས་ཏྟ་ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་མ་ཧཱ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝེ. ས་མཱ་དྷི་གཱ་ལ༹ྷོཏི ས་མཱ་དྷི་སྨིཾ ཨོ་གཱ་ལ༹ྷ་ཙི་ཏྟོ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ན་ཏཱ. ཨ་ངྒ་སཾ་ཁི་ཏྟེཏི ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ཀ་ཏི་ཝ་ངྒི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནཾ ས་ངྑི་པ་ནེ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སཾ་ཁི་ཏྟེཏི ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སཱ་དི་ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན ཀ་སི་ཎཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ སཾ་ཁི་པ་ནེ. ཨ་ངྒ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནེཏི ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནེ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནེཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནེ.

ཛྷཱ་ན་ངྒེ་ཧཱིཏི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ངྒེ་ཧི, ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནེ་ཝ ཛྷཱ་ནཾ. པུ་ན ཛྷཱ་ན་ངྒེ་ཧཱིཏི ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ངྒེ་ཧི. བྷཱ་ཏཱཏི ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ. ཨ་སྶཱཏི ཀུ་ཊུ་མྦི་ཡ་སྶ. སུ་ཝ་ཎྞ་པཱུ་ཛནྟི སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཾ པུ་པྥ་པཱུ་ཛཾ ཀ་ཏྭཱ. དེ་ཝ་པུ་རེཏི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ སུ་ད་སྶ་ན་མ་ཧཱ་ན་ག་རེ. ཨ་གྒ་དྭཱ་རེ་ནཱཏི ཏ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ ཨ་གྒཾ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཝི་ཝ་ཊེ་ན ན་ག་ར་དྭཱ་རེ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ.

ཀོ་ཀ་ན་དནྟི པ་དུ་མ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀོ་ཀཱ་ས་ཀ’’ནྟི. ཏཾ ཀི་ར བ་ཧུ་པ་ཏྟཾ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣཾ ཨ་ཏི་སུ་ག་ནྡྷ་ཉྩ ཧོ་ཏི. ‘‘ཀོ་ཀ་ན་དཾ ནཱ་མ སེ་ཏ་པ་དུ་མ’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. པཱ་ཏོཏི པ་གེ་ཝ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཀོ་ཀ་ན་ད་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་དུ་མཾ པཱ་ཏོ སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཕུ་ལླཾ ཝི་ཀ་སི་ཏཾ ཨ་ཝཱི་ཏ་ག་ནྡྷཾ སི་ཡཱ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་རཱི་ར་ག་ནྡྷེ་ན གུ་ཎ་ག་ནྡྷེ་ན ཙ སུ་ག་ནྡྷཾ ས་ར་ད་ཀཱ་ལེ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ ཨཱ་དི་ཙྩ་མི་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏེ་ཛ་སཱ ཏ་པ་ནྟཾ ཨ་ངྒེ་ཧི ནི་ཙྪ་ར་ཎ་ཀ་ཛུ་ཏི་ཡཱ ཨ་ངྒཱི་ར་སཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ པ་སྶཱ་ཏི.

ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ ཀི་ར ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ད་ནྡྷ་བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨུ་དྡེ་ས་ག་ཧ་ཎ་ཀཱ་ལེ པ་རི་ཧཱ་ས་ཀེ་ལི༹ཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ བྷི་ཀྑུ ཏེ་ན པ་རི་ཧཱ་སེ་ན ལ་ཛྫི་ཏོ ནེ་ཝ ཨུ་དྡེ་སཾ ག་ཎྷི, ན ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ནཱ་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ་ཝ ད་ནྡྷོ ཛཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ག་ཧི་ཏ་ག་ཧི་ཏ་པ་དཾ ཨུ་པ་རི་ཨུ་པ་རི་པ་དཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ན་སྶ་ཏི. ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ སུ་དྡྷཾ ཙོ་ལ༹་ཁ་ཎྜཾ ཨ་དཱ་སཱིཏི ཏ་སྶ པུ་བྦ་ཧེ་ཏུཾ དི་སྭཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟོ སུ་དྡྷཾ ཙོ་ལ༹་ཁ་ཎྜཾ ཨ་དཱ་སི. སོ ཀི་ར པུ་བྦེ རཱ་ཛཱ ཧུ་ཏྭཱ ན་ག་རཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟོ ན་ལཱ་ཊ་ཏོ སེ་དེ མུ་ཙྩ་ནྟེ པ་རི་སུ་དྡྷེ་ན སཱ་ཊ་ཀེ་ན ན་ལཱ་ཊཾ པུ་ཉྪི, སཱ་ཊ་ཀོ ཀི་ལི་ཊྛོ ཨ་ཧོ་སི. སོ ‘‘ཨི་མཾ ས་རཱི་རཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱ་ཊ་ཀོ པ་ཀ་ཏིཾ ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཀི་ལི་ཊྛོ ཛཱ་ཏོ, ཨ་ནི་ཙྩཱ ཝ་ཏ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ཊི་ལ་བྷི. ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན་སྶ ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎ་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ ཛཱ་ཏོ.

ལོ་མཱ་ནཱིཏི ཙོ་ལ༹་ཁ་ཎྜ་ཏ་ནྟ་ག་ཏ་ཨཾ་སུ་ཀེ ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཀི་ལི་ཊྛ་དྷཱ་ཏུ་ཀཱ་ནཱི’’ཏི ཀི་ལི་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནི. ཨེ་ཝཾ་ག་ཏི་ཀ་མེ་ཝཱཏི ཨི་དཾ ཙི་ཏྟ་མྤི བྷ་ཝ་ངྒ་ཝ་སེ་ན པ་ཀ་ཏི་ཡཱ པ་ཎྜ་རཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ རཱ་གཱ་དི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ན་ཀྑ་ཏྟཾ ས་མཱ་ནེ་ཏྭཱཏི ན་ཀྑ་ཏྟཾ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ, ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བི་ལཱ༹་ར་སྶ་ཏྠཱ་ཡཱཏི བི་ལཱ༹་ར་སྶ གོ་ཙ་ར་ཏྠཱ་ཡ. ཛ་ལ་པ་ཐ་ཀ་མྨི་ཀེ་ནཱཏི ས་མུ་དྡ་ཀ་མྨི་ཀེ་ན. ཙཱ་རིནྟི ཁཱ་དི་ཏ་བྦ་ཏི་ཎཾ. ས་ཙྩ་ཀཱ་རནྟི ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཾ ཀཱ་རཾ, ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ག་ཧི་ཏེ བྷ་ཎྜེ ཨ་ཉྙེ་སཾ ན དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦ་ལ་ཉྫ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡེ་ན པ་ཊི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ཏ་ཏི་ཡེ་ན སཱ་ས་ནེ་ན. པ་ཏྟི་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱཏི སཱ་མི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ.

ཨ་པྤ་ཀེ་ན་པཱིཏི ཐོ་ཀེ་ན་པི པ་རི་ཏྟེ་ན་པི. མེ་དྷཱ་ཝཱིཏི པ་ཉྙ་ཝཱ. པཱ་བྷ་ཏེ་ནཱཏི བྷ་ཎྜ་མཱུ་ལེ་ན. ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོཏི ཝོ་ཧཱ་ར་ཀུ་ས་ལོ. ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནནྟི མ་ཧ་ནྟཾ དྷ་ནཾ ཡ་ས་ཉྩ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ཨ་ཎུཾ ཨ་གྒིཾ་ཝ ས་ནྡྷ་མཾ, ཡ་ཐཱ པ་ཎྜི་ཏོ པུ་རི་སོ པ་རི་ཏྟ་ཀཾ ཨ་གྒིཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན གོ་མ་ཡ་ཙུ་ཎྞཱ་དཱི་ནི པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མུ་ཁ་ཝཱ་ཏེ་ན དྷ་མེ་ནྟོ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏི, མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ པ་ཎྜི་ཏོ ཐོ་ཀ་མྤི པཱ་བྷ་ཏཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ནཱ་ནཱ་ཨུ་པཱ་ཡེ་ཧི པ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ དྷ་ན་ཉྩ ཡ་ས་ཉྩ ཝ་ཌྜྷེ་ཏི, ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝཱ པ་ན དྷ་ན་སྶ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

སུ་བྷཱུ་ཏི་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༢༠༡-༢༠༢. ཏ་ཏི་ཡེ ར་ཎཱ་ཏི ཧི རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཀི་ལེ་སཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱིཏི ‘‘ས་ར་ཎཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༠༠ དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཀི་ལེ་སཱ ‘‘ར་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ར་ཎ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ར་ཎཱ. ཡེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ ས་ཏྟཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་ནྡ་ནྟི པ་རི་དེ་ཝ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ‘‘ར་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. དེ་སི་ཏ་ནི་ཡཱ་མ་ཏོ ཨ་ནོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི དེ་སི་ཏཱ་ནོ་ཀྐ་མ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ག་ནྟྭཱ དེ་སེ་ཏི, ས་ཏྠཱ་རཱ དེ་སི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ཨ་ནོ་དི་སྶ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝནྟི ཨེ་ཝཾ མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱ་ག་ཧ་ཎེ ས་ཏི. བྷི་ཀྑཱ་དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ཙཱུ་ལ༹་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་སུ་ཏྟེ་ན (ཨ. ནི. ༡.༥༡ ཨཱ་ད་ཡོ) དཱི་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་མ་ཏྟ་མྤི ཧི ཀཱ་ལཾ མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ནྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དི་ནྣ་དཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཾ, ཏེ་ན ཙ སོ ཨ་མོ་གྷཾ ར་ཊྛ་པི་ཎྜཾ བྷུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏོ་ཡེ་ཝ. ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཎྷི་ཏྭཱཏི ཨཱ་ཀཱ་རཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ.

ཁ་དི་ར་ཝ་ནི་ཡ་རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༢༠༣. པ་ཉྩ་མེ ཝ་ན་ས་བྷཱ་གནྟི ས་བྷཱ་གཾ ཝ་ནཾ, ས་བྷཱ་གནྟི ཙ ས་པྤཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཉྷི པ་ཀ་ཏི་ཝི་རུ་དྡྷཾ བྱཱ་དྷི་ཝི་རུ་དྡྷ་ཉྩ ན ཧོ་ཏི, ཏཾ ‘‘ས་བྷཱ་ག’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་ད་ཀ་ས་བྷཱ་གནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀ་མྨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎོཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀ་མྨཱུ་པ་ཙ་ཡ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ. ཏི་ཎྞཾ བྷཱ་ཏི་ཀཱ་ནནྟི ཨུ་པ་ཏི་སྶོ, ཙུ་ནྡོ, ཨུ་པ་སེ་ནོ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ. ཏི་སྶ་ནྣ་ཉྩ བྷ་གི་ནཱི་ནནྟི ཙཱ་ལཱ, ཨུ་པ་ཙཱ་ལཱ, སཱི་སུ་པ་ཙཱ་ལཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ཏི་སྶ་ནྣཾ ཛེ་ཊྛ་བྷ་གི་ནཱི་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ ས་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙཱ་ལཱ, ཨུ་པ་ཙཱ་ལཱ, སཱི་སུ་པ་ཙཱ་ལཱ་ཏི ཏི་སྶོ བྷ་གི་ནི་ཡོ, ཙུ་ནྡོ ཨུ་པ་སེ་ནོ་ཏི ཨི་མེ བྷཱ་ཏ་རོ པ་བྦཱ་ཛེ་སི, རེ་ཝ་ཏ་ཀུ་མཱ་རོ ཨེ་ཀོ་ཝ གེ་ཧེ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ…པེ… པ་བྦཱ་ཛེ་ནྟཱི’’ཏི. མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏ་རཱཏི ཝུ་དྡྷ་ཏ་རཱ. ཨི་ད་ཉྩ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཙི་ར་ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨ་བྷི་ཀ་ངྑ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ. སཱ ཀི་ར ཏ་སྶ ཨ་ཡྻི་ཀཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཏི་ཀཱ ཁ་ཎྜ་ད་ནྟཱ པ་ལི་ཏ་ཀེ་སཱ ཝ་ལི་ཏྟ་ཙཱ ཏི་ལ་ཀཱ་ཧ་ཏ་ག་ཏྟཱ གོ་པཱ་ན་སི་ཝ་ངྐཱ ཨ་ཧོ་སི. ཝི་དྷཱ་ཝ་ནི་ཀནྟི ཝི་དྷཱ་ཝ་ན་ཀཱི་ལི༹་ཀཾ. ཏི་སྶ་ནྣཾ ས་མྤ་ཏྟཱི་ནནྟི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ཝ་སེ་ན མ་ནུ་སྶ་དེ་ཝ་མོ་ཀྑ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི, མ་ནུ་སྶ་དེ་ཝ་བྲ་ཧྨ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཝཱ. སཱི་ཝ་ལི་སྶ པུ་ཉྙཾ ཝཱི་མཾ་སི་སྶཱ་མཱཏི ‘‘སཱི་ཝ་ལི་ནཱ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ན་ཊྛཱ་ན་མི་ད’’ནྟི ཉ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ས་བྷཱ་ག་ཊྛཱ་ནནྟི ས་མཾ དེ་སཾ.

ཏཾ བྷཱུ་མི་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀནྟི ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ར་ཧ་ནྟོ གཱ་མ་ནྟེ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀཾ ན ལ་བྷ་ནྟི, ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀཾ པ་ན ལ་བྷ་ནྟེ་ཝ. ཏེ་ས་ཉྷི དི་བྦ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཱ་ནི་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཙི་ཏྟཾ ཙཱ་ལེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ གཱ་མོ ཝཱ ཧོ་ཏུ ཨ་ར་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ, ‘ཡ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཏཾ བྷཱུ་མི་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀཾ’, སོ བྷཱུ་མི་པྤ་དེ་སོ ར་མ་ཎཱི་ཡོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཀ་ངྑཱ་རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༢༠༤. ཚ་ཊྛེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, གུ་ལོ༹ཏི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཐེ་རོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ གུ་ལ༹་ཀ་ར་ཎཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ གུ་ལེ༹ པི་ཊྛ་མྤི ཚཱ་རི་ཀ་མྤི པ་ཀྑི་ཏྟེ དི་སྭཱ་ན ‘‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡོ གུ་ལོ༹, སཱ་མི་སོ ན ཀ་པྤ་ཏི གུ་ལོ༹ ཝི་ཀཱ་ལེ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུ’’ནྟི ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ཡ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་ཀ་པྤི་ཡཱ མུ་གྒཱཏི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཝ་ཙྩེ མུ་གྒཾ ཛཱ་ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡཱ མུ་གྒཱ, པ་ཀྐཱ་པི མུ་གྒཱ ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ཡ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ས་བྦཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.

སོ་ཎ་ཀོ་ལི༹་ཝི་ས་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༢༠༥. ས་ཏྟ་མེ ཧཱ་པེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི ཨ་ཙྩཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏྟཱ. ཨུ་ད་ཀེ་ན ས་མུ་པ་བྱཱུ་ལ༹ྷེཏི ཨུ་ད་ཀེ་ན ཐ་ལཾ ཨུ་སྶཱ་རེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ རཱ་སི་ཀ་ཏེ. ཧ་རི་ཏཱུ་པ་ལི་ཏྟཱ་ཡཱཏི གོ་མ་ཡ་པ་རི་བྷ་ཎྜ་ཀ་ཏཱ་ཡ. ཏི་ཝི་དྷེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན པོ་སེ་ནྟཱིཏི ཁཱི་རོ་ད་ཀཾ ག་ནྡྷོ་ད་ཀཾ ཀེ་ཝ་ལོ་ད་ཀ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏི་ཝི་དྷེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན པོ་སེ་ནྟི པ་རི་པཱ་ལེ་ནྟི. པ་རི་སྶཱ་ཝེ་ཏྭཱཏི པ་རི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏེ ཏ་ཎྜུ་ལེ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. དེ་ཝོ མ་ཉྙེཏི དེ་ཝོ ཝི་ཡ. ཝཱི་ཎོ་ཝཱ་དེ་ནཱཏི ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, སོ་ཎ, ཡ་དཱ ཏེ ཝཱི་ཎཱ་ཡ ཏ་ནྟི་ཡོ ཨ་ཙྩཱ་ཡ་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་པི ནུ ཏེ ཝཱི་ཎཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ས་ར་ཝ་ཏཱི ཝཱ ཧོ་ཏི ཀ་མྨ་ཉྙཱ ཝཱ་ཏི? ནོ ཧེ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, སོ་ཎ, ཨ་ཙྩཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཏི་སི་ཐི་ལ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཀོ་ས་ཛྫཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏྭཾ, སོ་ཎ, ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ན་ཉྩ ས་མ་ཏཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༤༣) ཨེ་ཝཾ ཝཱི་ཎཾ ཨུ་པ་མཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏེ་ན ཝཱི་ཎོ་པ་མོ་ཝཱ་དེ་ན. ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཐ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ས་མ་ཐེ་ན ཡོ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡ.

སོ་ཎ་ཀུ་ཊི་ཀ་ཎྞ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༢༠༦. ཨ་ཊྛ་མེ ཀུ་ཊི་ཀ་ཎྞོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ‘‘ཀོ་ཊི་ཀ་ཎྞོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཀུ་ཊི་ཀ་ཎྞོ’’ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི. ཀུ་ལ་གྷ་རེ བྷ་ཝཱ ཀུ་ལ་གྷ་རི་ཀཱ. སཱ ཀི་ར ཨ་ཝ་ནྟི་ར་ཊྛེ ཀུ་ལ་གྷ་རེ མ་ཧཱ་ཝི་བྷ་ཝ་སྶ སེ་ཊྛི་སྶ བྷ་རི་ཡཱ. ད་ས་བ་ལ་སྶ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཙི་ནྟེ་སཱིཏི ཨི་དཾ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ས་པ་རི་སོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མྨ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨ་སྶོ་སི, ན ཙ ཀ་ཉྩི ཝི་སེ་སཾ ཨ་དྷི་ག་ཉྪི. ཀ་སྨཱ? སོ ཧི དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ཧེ་མ་ཝ་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ‘ཨཱ་ག་ཏོ ནུ ཁོ མེ ས་ཧཱ་ཡ་ཀོ, ནོ’ཏི དི་སཱ་དི་སཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ‘ཝ་ཉྩི་ཏོ མེ ས་ཧཱ་ཡོ, ཡོ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཾ ན སུ་ཎཱ་ཏཱི’ཏི ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཡ་སྨཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཛཱ་ཏི་ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་བོ་དྷི་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་སྭེ་ཝ དྭ་ཏྟིཾ་ས པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཧུ་ཏྭཱ་ཝ པ་ཊི་ཝི་ག་ཙྪ་ནྟི, ན ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ་ནི ཧོ་ནྟི, དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནེ (སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; པ་ཊི. མ. ༢.༣༠) པ་ན ཏཱ་ནི ས་ཝི་སེ་སཱ་ནི ཧུ་ཏྭཱ ཙི་ར་ཏ་རཾ ཋ་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶཾ ཧི་མ་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཀཱ་ལ་པུ་པྥི་ཏཾ དི་སྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་གྒ་བ་ལ་ཀཱ་ཡཱཏི ས་བྦ་པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟཱ བ་ལ་ཀཱ་ཡཱ. ཀེ་ན པུ་པྥི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་སཱིཏི ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཧི་མ་ཝ་ནྟ་སྶ པུ་པྥི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་སཱི་ཏི, ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨི་མཾ ཨ་ཀཱ་ལ་པུ་པྥ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཛཱ་ཏཾ, ཏཾ ཛཱ་ནཱ་སཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྷཱ་ཝནྟི ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ. ས་དྡེ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཎྷཱིཏི ས་དྡེ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ས་ལླ་ཀྑེ་སི. ཏ་ཏོཏི ‘‘ཨ་ཧཾ ‘ཨེ་ཏཾ ཨ་མ་ཏ་དྷ་མྨཾ ཏ་མྤི ཛཱ་ནཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’ཏི ཏ་ཝ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཏོ་སྨཱི’’ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ད་ན་ནྟ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

སཱ་ཏཱ་གི་རོ ཧེ་མ་ཝ་ཏ་སྶ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ནེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཨ་ཛྫ པ་ནྣ་ར་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ (སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༥༣) ཨ་ཛྫཱཏི ཨ་ཡཾ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝོ པ་ཀྑ་ག་ཎ་ན་ཏོ པ་ནྣ་ར་སོ, ཨུ་པ་ཝ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་པོ་ས་ཐོ. ཏཱི་སུ ཝཱ ཨུ་པོ་ས་ཐེ་སུ ཨ་ཛྫ པ་ནྣ་ར་སོ ཨུ་པོ་ས་ཐོ, ན ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཨུ་པོ་ས་ཐོ, ན སཱ་མ་གྒཱི་ཨུ་པོ་ས་ཐོ. དི་ཝི བྷ་ཝཱ་ནི དི་བྦཱ་ནི, དི་བྦཱ་ནི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི དི་བྦཱ་ནི. ཀཱ་ནི ཏཱ་ནི? རཱུ་པཱ་ནི. ཏ་ཉྷི ར་ཏྟིཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ ས་རཱི་ར་ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎ་ཝི་མཱ་ན་པྤ་བྷཱ་ཧི ཨ་བྦྷཱ་དི་ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཙ་ནྡ་པྤ་བྷཱ་ཡ ཙ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པོ ཨ་ལ་ངྐ་ཏོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་ལ་ངྐ་ཏོ ཙ པ་རི་ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རཱི་ར་པྤ་བྷཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘དི་བྦཱ ར་ཏྟི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ’’ཏི.

ཨེ་ཝཾ ར་ཏྟི་གུ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་པ་དེ་སེ་ན་པི ས་ཧཱ་ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དཾ ཛ་ནེ་ནྟོ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནོ་མ་ནཱ་མཾ ས་ཏྠཱ་རཾ, ཧ་ནྡ པ་སྶཱ་མ གོ་ཏ་མ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནོ་མེ་ཧི ཨ་ལཱ་མ་ཀེ་ཧི ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པཱུ་རེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ནཱ་མཾ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནོ་མ་ནཱ་མོ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི བུ་དྡྷོ, བོ་དྷེ་ཏཱ པ་ཛཱ་ཡཱ་ཏི བུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཏྠུ་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་སོ ༩༧; པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༢) ན་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ་ཏི ཨ་ནོ་མེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ནཱ་མཾ. ‘‘བྷ་གྒ་རཱ་གོ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷ་གྒ་དོ་སོ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༨༤) ན་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཨ་ནོ་མེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ནཱ་མཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ཧི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཏི ‘‘ཨི་མཾ པ་ཛ་ཧ་ཐ, ཨི་མཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ཐཱ’’ཏི ས་ཏྠཱ. ཏཾ ཨ་ནོ་མ་ནཱ་མཾ ས་ཏྠཱ་རཾ. ཧ་ནྡཱཏི ཝ་ཙ་སཱ་ཡ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. པ་སྶཱ་མཱཏི ཏེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཧ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ. གོ་ཏ་མནྟི གོ་ཏ་མ་གོ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ས་ཏྠཱ, ན ས་ཏྠཱ’’ཏི མཱ ཝི་མ་ཏིཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཨེ་ཀ་ནྟ་བྱ་ཝ་སི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ་ཝ ཨེ་ཧི པ་སྶཱ་མ གོ་ཏ་མ་ནྟི.

ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཧེ་མ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་ཡཾ སཱ་ཏཱ་གི་རོ ‘ཨ་ནོ་མ་ནཱ་མཾ ས་ཏྠཱ་ར’ནྟི བྷ་ཎ་ནྟོ ཏ་སྶ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི, ས་བྦ་ཉྙུ་ནོ ཙ དུ་ལླ་བྷཱ ལོ་ཀེ, ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཊི་ཉྙེ་ཧི པཱུ་ར་ཎཱ་དི་ས་དི་སེ་ཧེ་ཝ ལོ་ཀོ ཨུ་པ་དྡུ་ཏོ. སོ པ་ན ཡ་དི ས་བྦ་ཉྙཱུ, ཨ་དྡྷཱ ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཏྟོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ ག་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་ཙྩི མ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཀ་ཙྩཱིཏི པུ་ཙྪཱ. མ་ནོཏི ཙི་ཏྟཾ. སུ་པ་ཎི་ཧི་ཏོཏི སུ་ཊྛུ ཋ་པི་ཏོ ཨ་ཙ་ལོ ཨ་ས་མྤ་ཝེ་དྷཱི. ས་བྦེ་སུ བྷཱུ་ཏེ་སུ ས་བྦ་བྷཱུ་ཏེ་སུ. ཏཱ་དི་ནོཏི ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ས་ཏོ. པུ་ཙྪཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཡཾ ‘‘སོ ཏ་ཝ ས་ཏྠཱ ས་བྦ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཏཱ་དཱི, ཨུ་དཱ་ཧུ ནོ’’ཏི. ཨི་ཊྛེ ཨ་ནི་ཊྛེ་ཙཱཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ. ས་ངྐ་པྤཱཏི ཝི་ཏ་ཀྐཱ. ཝ་སཱི་ཀ་ཏཱཏི ཝ་སཾ ག་མི་ཏཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡཾ ཏཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ད་སི, ཏ་སྶ ཏེ ས་ཏྠུ་ནོ ཀ་ཙྩི ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་མྤ་ཏྟ་སྶ ས་ཏོ ས་བྦ་བྷཱུ་ཏེ་སུ མ་ནོ སུ་པ་ཎི་ཧི་ཏོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཡཱ་ཝ པ་ཙྩ་ཡཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཏཱ་ཝ སུ་པ་ཎི་ཧི་ཏོ ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ཏི. སོ ཝཱ ཏེ ས་ཏྠཱ ཀ་ཙྩི ས་བྦ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ས་ཏྟེ་སུ ཏཱ་དཱི, ཨུ་དཱ་ཧུ ནོ, ཡེ ཙ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ རཱ་ག་དོ་ས་ཝ་སེ་ན ས་ངྐ་པྤཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ, ཏྱཱ་སྶ ཀ་ཙྩི ཝ་སཱི་ཀ་ཏཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཀ་དཱ་ཙི ཏེ་ས་མྤི ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི.

ཏཱི་ཎི ཝ་སྶཱ་ནཱིཏི སོ་ཎ་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏཱི་ཎི ཝ་སྶཱ་ནི. ཏ་དཱ ཀི་ར བྷི་ཀྑཱུ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ་ཡེ་ཝ ཝ་སིཾ་སུ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཀ་ཏི་པ་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ ཙ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ནི་ག་མེ ཨེ་ཀོ དྭེ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཝ་སིཾ་སུ, ཐེ་རཱ་ན་ཉྩ ཀ་ཏི་པ་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་སུ ཨཱ་ནཱི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ པུ་བྦཾ ཨཱ་ནཱི་ཏཱ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན པ་ཀྐ་མིཾ་སུ, ཀ་ཉྩི ཀཱ་ལཾ ཨཱ་ག་མེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏེ་སུ ཨཱ་ནཱི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཨི་ཏ་རེ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ, ཨེ་ཝཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨཱ་ན་ཡ་ནེ་ན ས་ནྣི་པཱ་ཏོ ཙི་རེ་ནེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི, ཐེ་རོ ཙ ཏ་དཱ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཱི ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏཱི་ཎི ཝ་སྶཱ་ནི ག་ཎཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ’’ཏི. ཏཱི་ཎི ཝ་སྶཱ་ནཱིཏི ཙ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ཏྠུ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཉ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཎཱ་པ་ནེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ཝ་སི་ཏུ་ཀཱ་མོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ས་ཏྠུ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར ཡེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ཝ་སི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏི.

ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ. ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སོ་ཎ་སྶ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ སཱ་ཝ་ཀ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ས་བྦཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པྤ་ཊི་ལོ་མཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ བ་ཧུ་དེ་ཝ ར་ཏྟིཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ པཱ་དེ པ་ཀྑཱ་ལེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ པཱ་ཝི་སི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡ་སྨཱ་པི སོ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཉ་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ ས་བྦཱ ཏཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ བ་ཧུ་དེ་ཝ ར་ཏྟིཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ པཱ་དེ པ་ཀྑཱ་ལེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ པཱ་ཝི་སཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ ཙཱི་ཝ་ར་ཏི་རོ་ཀ་ར་ཎི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་ད་པ་སྶེ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སི. ཨ་ཛ྄ཛྷེ་སཱིཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. པ་ཊི་བྷཱ་ཏུ ཏཾ བྷི་ཀྑུ དྷ་མྨོ བྷཱ་སི་ཏུནྟི བྷི་ཀྑུ ཏུ་ཡ྄ཧཾ དྷ་མྨོ བྷཱ་སི་ཏུཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏུ, ཉཱ་ཎ་མུ་ཁཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏུ, ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཡ་ཏྟཾ དྷ་མྨཾ བྷ་ཎཱ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཝ་གྒི་ཡཱ་ནཱིཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཝ་གྒ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཀཱ་མ་སུ་ཏྟཱདི་སོ་ལ༹་ས་སུ་ཏྟཱ་ནི (མ་ཧཱ་ནི. ༡). སུ་གྒ་ཧི་ཏོཏི ས་མྨཱ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏོ. ས་བྦེ ཝ་རེ ཡཱ་ཙཱིཏི ཝི་ན་ཡ་དྷ་ར་པ་ཉྩ་མེ་ན ག་ཎེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ དྷུ་ཝ་ནྷཱ་ནཾ ཙ་མྨ་ཏྠ་ར་ཎཾ ག་ཎ་ངྒ་ཎཱུ་པཱ་ཧ་ནཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ་ཏི ཨི་མེ པ་ཉྩ ཝ་རེ ཡཱ་ཙི. སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝཱཏི ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་སུ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི.

སཱི་ཝ་ལི་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༢༠༧. ན་ཝ་མེ སཱ་ཀ་ཙྪི་ཏྭཱ སཱ་ཀ་ཙྪི་ཏྭཱཏི ར་ཉྙཱ ས་དྡྷིཾ པ་ཊི་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན པུ་ན་པྤུ་ནཾ སཱ་ཀ་ཙྪཾ ཀ་ཏྭཱ. གུ་ལ༹་ད་དྷིནྟི པ་ཏྠི་ནྣཾ གུ་ལ༹་ས་དི་སཾ ཀ་ཋི་ན་ད་དྷིཾ. ཨ་ཏི་ཨ་ཉྪི་ཏུནྟི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏུཾ. ཀ་ཉྫི་ཡཾ ཝཱ་ཧེ་ཏྭཱཏི ད་དྷི་མ་ཏྠུཾ པ་ཝཱ་ཧེ་ཏྭཱ, པ་རི་སྶཱ་ཝེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ད་དྷི་ཏོ ཀ་ཉྫི་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ནནྟི སུ་པྤ་ཝཱ་སཾ. བཱི་ཛ་པ་ཙྪིཾ ཕུ་སཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡཱ་ཝ ན ཨུ་ཀྐ་ཌྜྷ་ནྟཱིཏི ཡཱ་ཝ དཱ་ནེ ན ཨུ་ཀྐ་ཌྜྷ་ནྟི, དཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ མ་ཧཱ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷོ་སཱིཏི པ་ས་ཝ་ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ མ་ཧ་ནྟཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷོ་སི. སཱ་མི་ཀཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱཏི ས་ཏྟཱ་ཧཾ མཱུ་ལ༹ྷ་ག་བྦྷཱ ཏི་བྦཱ་ཧི ཁ་རཱ་ཧི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཧི ཕུ་ཊྛཱ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཝ་ཏ སོ བྷ་ག་ཝཱ, ཡོ ཨི་མ་སྶ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི. སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཝ་ཏ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ, ཡོ ཨི་མ་སྶ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ. སུ་སུ་ཁཾ ཝ་ཏ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཡ་ཏྠི་དཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དུ་ཀྑཾ ན སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༡༨) ཨི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཧི ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟཱི ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ པེ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ སཱ་མི་ཀཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ. པུ་རེ མ་ར་ཎཱཏི མ་ར་ཎ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ. ཨི་ངྒི་ཏནྟི ཨཱ་ཀཱ་རཾ. ཛཱི་ཝི་ཏ་བྷ་ཏྟནྟི ཛཱི་ཝི་ཏ་སཾ་ས་ཡེ དཱ་ཏ་བྦ་བྷ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཀ་མྨ་ཀྑ་མོ ཨ་ཧོ་སཱིཏི ས་ཏྟ་ཝ་སྶི་ཀེ་ཧི དཱ་ར་ཀེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཁ་མོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ནེ་ཝ སོ ས་ཏྟཱ་ཧཾ མ་ཧཱ་དཱ་ནེ དཱི་ཡ་མཱ་ནེ ཛཱ་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་ད་ཀཾ པ་རི་སྶཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི.

ཡོ་མནྟི་ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་ཡ ‘‘ཡོ བྷི་ཀྑུ ཨི་མཾ རཱ་ག་པ་ལི་པ་ཐ་ཉྩེ་ཝ ཀི་ལེ་ས་དུ་གྒ་ཉྩ སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚ་ཉྩ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་མོ་ཧ་ཉྩ ཨ་ཏཱི་ཏོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨོ་གྷེ ཏི་ཎྞོ ཧུ་ཏྭཱ པཱ་རཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཛྷཱ་ནེ་ན ཛྷཱ་ཡཱི, ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནེ་ཛོ, ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི, ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་ནེ་ན ནི་བྦུ་ཏོ, ཏ་མ་ཧཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྠོ.

ས་བྦེ་སཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཀེ་སཱ་ནཾ ཨོ་རོ་པ་ན་ཉྩ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ཨ་པ་ཙྪཱ་ཨ་པུ་རི་མཱ ཨ་ཧོ་སཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཐེ་ར་སྶ ཁུ་ར་གྒེ་ཡེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི དཱི་པི་ཏཱ. ཨེ་ཀ་ཙྩེ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ ཨོ་ཝཱ་དེ དི་ནྣེ ‘ཡཾ མ་ཡཱ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཏ་མ་ཧཾ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’ཏི པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏཾ དི་ཝ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝི་ཙི་ཏྟཾ ཀུ་ཊི་ཀཾ དི་སྭཱ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏེ ཉཱ་ཎཾ ནེ་ནྟ་སྶ ཨཱ་དི་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཏ་ཡོ བྷ་ཝཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཏ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝཱི་ཐིཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ མ་གྒ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་བྦེ་པི ཨཱ་ས་ཝེ ཁེ་པེ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱི’’ཏི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཐེ་ར་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཡེ་ཝ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ, ཐེ་རོ པ་ན པ་བྷི་ནྣ་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དོ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སི.

ཝ་ཀྐ་ལི་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༢༠༨. ད་ས་མེ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཀ་ར་ཎ་ཝེ་ལནྟི བྷོ་ཛ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝེ་ལཾ. ཨ་དྷི་ག་ཙྪེ པ་དཾ ས་ནྟནྟི ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་ས་མཾ སུ་ཁ་ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ས་ནྟཾ པ་དཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪེ་ཡྻ. པ་ཋ་མ་པཱ་དེ་ན པ་བྦ་ཏེ ཋི་ཏོ་ཡེ་ཝཱཏི པ་ཋ་མེ་ན པཱ་དེ་ན གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊེ པ་བྦ་ཏེ ཋི་ཏོ་ཡེ་ཝ. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

དུ་ཏི་ཡ་ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༤. ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཝ་གྒོ

(༡༤) ༣. ཏ་ཏི་ཡ་ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

རཱ་ཧུ་ལ-ར་ཊྛ་པཱ་ལ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༢༠༩-༢༡༠. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡེ་སུ ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱཏི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ. ཙུ་དྡ་ས བྷ་ཏྟ་ཙྪེ་དེ ཀ་ཏྭཱཏི ས་ཏྟཱ་ཧཾ ནི་རཱ་ཧཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ དྭི་ནྣཾ བྷ་ཏྟ་ཙྪེ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙུ་དྡ་ས བྷ་ཏྟ་ཙྪེ་དེ ཀ་ཏྭཱ.

ཏེ་སནྟི ཏེ་སཾ ཏཱ་པ་སཱ་ནཾ. ལཱ་བུ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་དི་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ སཾ་ཝི་དྷཱ་ཡཱཏི ལཱ་བུ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་དི་ཏཱ་པ་ས་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ. ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཀཱ་ཡ་དྷཱ་ཏུ་ཀོཏི ཨུ་སྶ་ནྣ་པི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཀཱ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝོ. ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱཏི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎཱ. ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ པ་རི་མཱ་ཎཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘རཱུ་པ་བྷ་ཝོ རཱུ་པ’’ནྟི, ཨ་ཏྠི་ཨ་ཏྠེ ཝཱ ཨ་ཀཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨཱ་མ་ག་ནྡྷོ ཀུ་ཎ་པ་ག་ནྡྷོ ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ནི་རཱ་མ་ག་ནྡྷཱ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀི་ལེ་ས་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ར་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་ལེ་ས་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ ཧེ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་མ་ག་ནྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ? ཨ་མ་ནུ་ཉྙ་ཏྟཱ, ཀི་ལེ་ས་ཨ་སུ་ཙི་མི་སྶ་ཏྟཱ, ས་བྦྷི ཛི་གུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ, པ་ར་མ་དུ་གྒ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི ཡེ ཡེ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཀི་ལེ་སཱ ས་ཏྟཱ, ཏེ ཏེ ཨ་ཏི་དུ་གྒ་ནྡྷཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ནི་ཀྐི་ལེ་སཱ་ནཾ མ་ཏ་ས་རཱི་ར་མྤི དུ་གྒ་ནྡྷཾ ན ཧོ་ཏི. དཱ་ན་གྒ་པ་རི་ཝ་ཧ་ན་ཀེཏི དཱ་ན་གྒ་དྷུ་ར་ཝ་ཧ་ན་ཀེ. མཱ་པ་ཀོཏི དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ པ་རི་མི་ཏ་པ་རི་བྦ་ཡ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན དྷ་ཉྙ་མཱ་པ་ཀོ.

པཱ་ལི༹་ཡནྟི ཝི་ན་ཡ་པཱ་ལི༹་ཡཾ. མི་ག་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སཱིཏི ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་ར བོ་དྷི་ས་ཏྟོ མི་ག་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ མི་ག་ག་ཎ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཨ་ར་ཉྙེ ཝ་ས་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ བྷ་གི་ནཱི ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟ་ཀཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ‘‘བྷཱ་ཏི་ཀ ཨི་མཾ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻཾ མི་ག་མཱ་ཡཾ སི་ཀྑཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི པ་ཊི་སྶུ་ཎི་ཏྭཱ ‘‘ག་ཙྪ ཏཱ་ཏ, ཨ་སུ་ཀ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ནཱ་མ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ སི་ཀྑེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ མཱ་ཏུ་ལེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝེ་ལཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ མི་ག་མཱ་ཡཾ སི་ཀྑི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཝ་ནེ ཝི་ཙ་ར་ནྟོ པཱ་སེ་ན བ་དྡྷོ བ་དྡྷ་ར་ཝཾ ཝི་ར་ཝི. མི་ག་ག་ཎོ པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ ‘‘པུ་ཏྟོ ཏེ པཱ་སེ་ན བ་དྡྷོ’’ཏི ཏ་སྶ མཱ་ཏུ་ཡཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. སཱ བྷཱ་ཏུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘བྷཱ་ཏི་ཀ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻོ ཏེ མི་ག་མཱ་ཡཾ སི་ཀྑཱ་པི་ཏོ’’ཏི པུ་ཙྪི. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ‘‘མཱ ཏྭཾ པུ་ཏྟ་སྶ ཀི་ཉྩི པཱ་པ་ཀཾ ཨཱ་ས་ངྐི, སུ་གྒ་ཧི་ཏཱ ཏེ་ན མི་ག་མཱ་ཡཱ, ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཧཱ་ས་ཡ་མཱ་ནོ ཨཱ་ག་ཙྪི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘མི་གཾ ཏི་པ་ལླ་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ མི་གནྟི བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་མི་གཾ. ཏི་པ་ལླ་ཏྠཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་ཡ་ནཾ, ཨུ་བྷོ་ཧི པ་སྶེ་ཧི ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཙ ནི་པ་ནྣ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ལླ་ཏྠཾ ཨ་སྶ, ཏཱི་ཎི ཝཱ པ་ལླ་ཏྠཱ་ནི ཨ་སྶཱ་ཏི ཏི་པ་ལླ་ཏྠོ, ཏཾ ཏི་པ་ལླ་ཏྠཾ. ཨ་ནེ་ཀ་མཱ་ཡནྟི བ་ཧུ་མཱ་ཡཾ བ་ཧུ་ཝ་ཉྩ་ནཾ. ཨ་ཊྛ་ཀྑུ་རནྟི ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ པཱ་དེ དྭི་ནྣཾ དྭི་ནྣཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཧི ཁུ་རེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟཱ་པ་པཱ་ཡིནྟི པུ་རི་མ་ཡཱ་མཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མེ ཨ་ར་ཉྙ་ཏོ ཨཱ་ག་མྨ པཱ་ནཱི་ཡ་སྶ པི་ཝ་ན་ཏོ ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟེ ཨཱ་པཾ པི་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟཱ་པ་པཱ་ཡཱི. ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟེ ཨཱ་པ་པཱ་ཡི’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ. མ་མ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻཾ མི་གཾ ཨ་ཧཾ སཱ་དྷུ་ཀཾ མི་ག་མཱ་ཡཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་སིཾ. ཀ་ཐཾ? ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀེ་ན སོ་ཏེ་ན ཚ་མཱ་ཡཾ ཨ་སྶ་ས་ནྟོ ཚ་ཧི ཀ་ལཱ་ཧི ཨ་ཏི་བྷོ་ཏི བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨ་ཡ་ཉྷི ཏ་ཝ པུ་ཏྟཾ ཏ་ཐཱ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་སིཾ, ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨུ་པ་རི་མ་ནཱ་སི་ཀཱ་སོ་ཏེ ཝཱ་ཏཾ ས་ནྣི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ཨ་ལླཱི་ནེ་ན ཨེ་ཀེ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་ནཱ་སི་ཀཱ་སོ་ཏེ་ན ཏ་ཐེ་ཝ ཚ་མཱ་ཡཾ ཨ་སྶ་ས་ནྟོ ཚ་ཧི ཀ་ལཱ་ཧི ལུ་དྡ་ཀཾ ཨ་ཏི་བྷོ་ཏི, ཚ་ཧི ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཏི ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཚ་ཧི? ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་དེ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན པ་སྶེ་ན སེ་ཡྻཱ་ཡ, ཁུ་རེ་ཧི ཏི་ཎ་པཾ་སུ་ཁ་ཎ་ནེ་ན, ཛི་ཝ྄ཧཱ་ནི་ནྣཱ་མ་ནེ་ན, ཨུ་ད་ར་སྶ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན, ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན, ཝཱ་ཏ་སྶ ནི་རུ་མྦྷ་ནེ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་ཐཱ ནཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་སིཾ, ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀེ་ན སོ་ཏེ་ན ཚ་མཱ་ཡཾ ཨ་སྶ་ས་ནྟོ. ཚ་ཧཱིཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཚ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཀ་ལཱ་ཧཱིཏི ཀ་ལཱ་ཡི་སྶ་ཏི, ལུ་དྡ་ཀཾ ཝ་ཉྩེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷོ་ཏཱིཏི བྷ་གི་ནིཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻོཏི ཨེ་ཝཾ ཚ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཝ་ཉྩ་ཀཾ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻཾ ནི་དྡི་ས་ཏི.

ཨེ་ཝཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་སྶ མི་ག་མཱ་ཡཾ སཱ་དྷུ་ཀཾ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ བྷ་གི་ནིཾ ས་མ་སྶཱ་སེ་སི. སོ་པི མི་ག་པོ་ཏ་ཀོ པཱ་སེ བ་དྡྷོ ཨ་ནི་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ་ཡེ་ཝ བྷཱུ་མི་ཡཾ མ་ཧཱ་ཕཱ་སུ་ཀ་པ་སྶེ་ན པཱ་དེ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣོ པཱ་དཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཁུ་རེ་ཧི ཨེ་ཝ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ པཾ་སུ་ཉྩ ཏི་ཎཱ་ནི ཙ ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ སཱི་སཾ པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཛི་ཝ྄ཧཾ ནི་ནྣཱ་མེ་ཏྭཱ ས་རཱི་རཾ ཁེ་ལ༹་ཀི་ལི་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨུ་ད་རཾ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཀྑཱི་ནི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ་ནཱ་སི་ཀཱ་སོ་ཏེ་ན ཝཱ་ཏཾ ས་ཉྩ་རཱ་པེ་ནྟོ ཨུ་པ་རི་མ་ནཱ་སི་ཀཱ་སོ་ཏེ་ན ཝཱ་ཏཾ ས་ནྣི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ཏ་ཀཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་སི, ནཱི་ལ་མ་ཀྑི་ཀཱ་པི ནཾ ས་མྤ་རི་ཝཱ་རེ་སུཾ, ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཀཱ་ཀཱ ནི་ལཱི་ཡིཾ་སུ. ལུ་དྡོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨུ་ད་རེ ཧ་ཏྠེ་ན པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ‘‘པཱ་ཏོ་ཝ བ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, པཱུ་ཏི་ཀོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཏ་སྶ བ་ནྡྷ་ན་ར་ཛྫུཾ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏྠེ་ཝ དཱ་ནི ནཾ ཨུ་ཀྐ་ནྟི་ཏྭཱ མཾ་སཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ནི་རཱ་ས་ངྐོ ཧུ་ཏྭཱ སཱ་ཁཱ་པ་ལཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ. མི་ག་པོ་ཏ་ཀོ་པི ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཙ་ཏཱུ་ཧི པཱ་དེ་ཧི ཋ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡཾ ཝི་དྷུ་ནི་ཏྭཱ གཱི་ཝཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཝཱ་ཏེ་ན ཚི་ནྣ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀོ ཝི་ཡ ཝེ་གེ་ན མཱ་ཏུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ས་ཏྠཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱ་ཧུ་ལོ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མོ, པུ་བྦེ་པི སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ མི་ག་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི.

ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཡ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་དཾ དེ་སེ་སཱིཏི ‘‘པ་སྶ་སི ནོ ཏྭཾ, རཱ་ཧུ་ལ, ཨི་མཾ པ་རི་ཏྟཾ ཨུ་ད་ཀཱ་ཝ་སེ་སཾ ཨུ་ད་ཀཱ་དཱ་ནེ ཋ་པི་ཏ་ནྟི? ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ. ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཏྟ་ཀཾ ཁོ, རཱ་ཧུ་ལ, ཏེ་སཾ སཱ་མ་ཉྙཾ, ཡེ་སཾ ན་ཏྠི ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེ ལ་ཛྫཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཡ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་དཾ (མ. ནི. ༢.༡༠༧ ཨཱ་ད་ཡོ) ཀ་ཐེ་སི. གེ་ཧ་སི་ཏཾ ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནྟ་སྶཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཀི་ར རཱ་ཧུ་ལོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟོ་ཝ པཱ་ད་ཏ་ལ་ཏོ ཡཱ་ཝ ཨུ་པ་རི ཀེ་ས་ནྟཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི, སོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བུ་དྡྷ་ཝེ་ས་ཝི་ལཱ་སཾ དི་སྭཱ ‘‘སོ་བྷ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ དྭ་ཏྟིཾ་ས་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་ཙི་ཏྟ་ས་རཱི་རོ བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཙུ་ཎྞ་མ་ཛ྄ཛྷ་ག་ཏོ ཝི་ཡ ཝི་ཛྫུ་ལ་ཏཱ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཀ་ན་ཀ་པ་བྦ་ཏོ ཝི་ཡ ཡ་ནྟ་ས་མཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏ་ར་ཏ་ན་ཝི་ཙི་ཏྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཨ་གྒྷི་ཀཾ ཝི་ཡ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ་པི ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཀ་ན་ཀ་པ་བྦ་ཏོ ཝི་ཡ པ་ཝཱ་ལ༹་ལ་ཏཱ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་སུ་ཝ་ཎྞ་གྷ་ཊི་ཀཾ ཝི་ཡ ཙཱི་ན་པི་ཊྛ་ཙུ་ཎྞ་པཱུ་ཛི་ཏ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝི་ཡ ལཱ་ཁཱ་ར་སཱ་ནུ་ལི་ཏྟོ ཀ་ན་ཀ་ཐཱུ་པོ ཝི་ཡ ར་ཏྟ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་ནྟ་ར་ག་ཏོ ཏ་ངྑ་ཎ་མུ་གྒ་ཏ་པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ ས་མ་ཏིཾ་ས་པཱ་ར་མི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཛྫི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ སི་རི་ས་མྤ་ཏྟཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ཏ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧ་མྤི སོ་བྷཱ་མི, ས་ཙེ བྷ་ག་ཝཱ ཙ་ཏཱུ་སུ མ་ཧཱ་དཱི་པེ་སུ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཛྫཾ ཨ་ཀ་རི་སྶ, མ་ཡ྄ཧཾ པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ཊྛཱ་ན་ནྟ་ར་མ་ད་སྶ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཏ་ལཾ ཨ་ཏི་སོ་བྷི་སྶཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡ གེ་ཧ་སི་ཏཾ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ས་ཏྠུ ཙེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ གེ་ཧ་སི་ཏཾ ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི.

བྷ་ག་ཝཱ་པི པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟོ་ཝ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞ་ཙྪ་ཝི་མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏོ དཱ་ནི རཱ་ཧུ་ལ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ར་ཛ་ནཱི་ཡེ་སུ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་སུ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཀཱ་ལོ ཛཱ་ཏོ, ནི་པྥ་ལ་ཏཱ་ཡ ནུ ཁོ རཱ་ཧུ་ལོ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ས་ཧཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ནེ་ཝ པ་ས་ནྣེ ཨུ་ད་ཀེ མ་ཙྪཾ ཝི་ཡ པ་རི་སུ་དྡྷེ ཨཱ་དཱ་ས་མ་ཎྜ་ལེ མུ་ཁ་ནི་མི་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཙ ཏ་སྶ ཏཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཾ ཨ་དྡ་ས, དི་སྭཱ ཙ ‘‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཧུ་ལོ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཏྲ་ཛོ ཧུ་ཏྭཱ མ་མ པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ‘ཨ་ཧཾ སོ་བྷཱ་མི, མ་ཡ྄ཧཾ ཝ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཾ པ་ས་ནྣ’ནྟི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡ གེ་ཧ་སི་ཏཾ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཨ་ཏི་ཏྠེ པ་ཀྑ་ནྡོ, ཨུ་པྤ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ, ཨ་གོ་ཙ་རེ ཙ་ར་ཏི, དི་སཱ་མཱུ་ལ༹ྷ་ཨ་དྡྷི་ཀོ ཝི་ཡ ཨ་ག་ནྟ་བྦཾ དི་སཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཁོ པ་ན་སྶ ཀི་ལེ་སོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཝ་ཌྜྷ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ཏྠ་མྤི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་སྶི་ཏུཾ ན ད་སྶི་སྶ་ཏི པ་ར་ཏྠ་མྤི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་མྤི, ཏ་ཏོ ནི་ར་ཡེ་པི པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷཱ་པེ་སྶ་ཏི, ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཡ་མྤི པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ་པི ཨ་སུ་ར་ཀཱ་ཡེ་པི ས་མྦཱ་དྷེ་པི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨི་ནྟི ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚེ པ་རི་པཱ་ཏེ་སྶ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཁོ པ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ར་ཏ་ན་པཱུ་རཱ མ་ཧཱ་ནཱ་ཝཱ བྷི་ནྣ་ཕ་ལ་ཀ་ནྟ་རེ་ན ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ མུ་ཧུ་ཏྟ་མྤི ན ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ ཧོ་ཏི, ཝེ་གེ་ན ཝེ་གེ་ན་སྶཱ ཝི་ཝ་རཾ པི་ད་ཧི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཡ་མྤི ན ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦོ. ཡཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཡཾ ཀི་ལེ་སོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ སཱི་ལ་ར་ཏ་ནཱ་དཱི་ནི ན ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ནཾ ནི་གྒ་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏ་ཏོ རཱ་ཧུ་ལཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི, རཱ་ཧུ་ལ, རཱུ་པཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝཱ བ་ཧི་དྡྷཱ ཝཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཝཱ སུ་ཁུ་མཾ ཝཱ ཧཱི་ནཾ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏཾ ཝཱ ཡཾ དཱུ་རེ ས་ནྟི་ཀེ ཝཱ, ས་བྦཾ རཱུ་པཾ ‘ནེ་ཏཾ མ་མ, ནེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ན མེ་སོ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ས་མྨ་པྤ་ཉྙཱ་ཡ ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི. རཱུ་པ་མེ་ཝ ནུ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ རཱུ་པ་མེ་ཝ ནུ ཁོ སུ་ག་ཏཱ་ཏི. རཱུ་པ་མྤི རཱ་ཧུ་ལ, ཝེ་ད་ནཱ་པི རཱ་ཧུ་ལ, ས་ཉྙཱ་པི རཱ་ཧུ་ལ, ས་ངྑཱ་རཱ་པི རཱ་ཧུ་ལ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མྤི རཱ་ཧུ་ལཱ’’ཏི མ་ཧཱ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༢.༡༡༣ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨ་བྷཱ་སི. ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི རཱ་ཧུ་ལ…པེ… ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀེ པ་ན རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་དོཏི རཱ་ཧུ་ལ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ ‘‘སཱ་དྷུ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུ, ཡ་མ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཨེ་ཀོ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི ཐེ་རེ་ན ཡཱ་ཙི་ཏོ ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, རཱ་ཧུ་ལ, ཙ་ཀྑུ ནི་ཙྩཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཝཱ་ཏི? ཨ་ནི་ཙྩཾ, བྷ་ནྟེ. ཡཾ པ་ནཱ་ནི་ཙྩཾ, དུ་ཀྑཾ ཝཱ ཏཾ སུ་ཁཾ ཝཱ་ཏི? དུ་ཀྑཾ, བྷ་ནྟེ. ཡཾ པ་ནཱ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཾ, ཀ་ལླཾ ནུ ཏཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶི་ཏུཾ ‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་དཾ (སཾ. ནི. ༢.༡༨༨ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ར་བྷི. ཐེ་ར་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རོ་ཡེ་ཝ, ན པ་ན མ་ཧཱ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་དོ ཝི་ཡ ཝི་ཏ་ཀྐཱུ་པ་ཙྪེ་དཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨ་ཐ་སྶ ས་ཏྠཱ ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀཾ ཉ་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་ར ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི ‘‘པ་རི་པ་ཀྐཱ ཁོ རཱ་ཧུ་ལ་སྶ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ, ཡ་ནྣཱུ་ནཱ་ཧཾ རཱ་ཧུ་ལཾ ཨུ་ཏྟ་རི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡེ ཝི་ནེ་ཡྻ’’ནྟི? ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ རཱ་ཧུ་ལཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ག་ཎྷཱ་ཧི, རཱ་ཧུ་ལ, ནི་སཱི་ད་ནཾ, ཡེ་ན ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶཱ་མ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡཱ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ རཱ་ཧུ་ལོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ ནི་སཱི་ད་ནཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི དེ་ཝ་ཏཱ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ‘‘ཨ་ཛྫ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ རཱ་ཧུ་ལཾ ཨུ་ཏྟ་རི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡེ ཝི་ནེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི. ཨཱ་ཡ་སྨཱ་པི རཱ་ཧུ་ལོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ རཱ་ཧུ་ལཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, རཱ་ཧུ་ལ, ཙ་ཀྑུ ནི་ཙྩཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཝཱ་ཏི? ཨ་ནི་ཙྩཾ, བྷ་ནྟེ. ཡཾ པ་ནཱ་ནི་ཙྩཾ, དུ་ཀྑཾ ཝཱ ཏཾ སུ་ཁཾ ཝཱ་ཏི? དུ་ཀྑཾ, བྷ་ནྟེ. ཡཾ པ་ནཱ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཾ, ཀ་ལླཾ ནུ ཏཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶི་ཏུཾ ‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་དཾ (སཾ. ནི. ༤.༡༢༡) ཨ་དཱ་སི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནེ ནི་སི་ནྣོ ཙཱུ་ལ༹་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་དཾ ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི.

ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཧཱིཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ རཱ་ཧུ་ལེ་ན པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་ད་མཱུ་ལེ པ་ཐ་ཝི་ནྡྷ་ར་རཱ་ཛ་ཀཱ་ལེ པ་ཏྠ་ནཾ ཋ་པེ་ནྟེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཏྠ་ནཾ ཋ་པི་ཏ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཡེ་ཝེ་ཏཱ. ཏཱ་སུ པ་ན ཀཱ་ཙི བྷཱུ་མ་ཊྛ་དེ་ཝ་ཏཱ, ཀཱ་ཙི ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑ་ཊྛ་ཀཱ, ཀཱ་ཙི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ, ཀཱ་ཙི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟཱ, ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན དི་ཝ་སེ ས་བྦཱ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ནྡྷ་ཝ་ན་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ.

ཨཱ་བྷི་དོ་སི་ཀནྟི པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཾ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ པཱུ་ཏི་བྷཱུ་ཏཾ. ཨེ་ཀ་ར་ཏྟཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཧི ནཱ་མ་ས་ཉྙཱ ཨེ་སཱ, ཡ་དི་དཾ ཨཱ་བྷི་དོ་སི་ཀོ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝ་དོ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨ་བྷི་དོ་སོ, ཨ་བྷི་དོ་སོ་ཡེ་ཝ ཨཱ་བྷི་དོ་སི་ཀོ. ཀུ་མྨཱ་སནྟི ཡ་ཝ་ཀུ་མྨཱ་སཾ. ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཏེ་ན ཧི, ཏཱ་ཏ ར་ཊྛ་པཱ་ལ, ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཧི སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ བྷ་ཏྟ’’ནྟི པི་ཏ་རཱ ནི་མ་ནྟི་ཏོ སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ བྷི་ཀྑཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཐེ་རོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རི་ཀོ སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ བྷི་ཀྑཾ ནཱ་མ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, མཱ་ཏུ ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན པ་ན ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི. མཱ་ཏུ ཀི་ར་སྶ ཐེ་རཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་སོ་ཀོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, རོ་ད་ནེ་ནེ་ཝ དུ་ཀྑཱི ཝི་ཡ ཛཱ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཐེ་རོ ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ ཏཾ ཨ་པ་སྶི་ཏྭཱ ག་མི་སྶཱ་མི, ཧ་ད་ཡ་མྤི་སྶཱ ཕ་ལེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སི. པ་ཎྜི་ཏཱ ཧི བྷི་ཀྑཱུ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཧཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ དྷུ་ཏ་ངྒ་སུ་དྡྷི་ཀཱ ན བྷ་ཝ་ནྟི.

ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟེ ཨི་ཏྠི་ཛ་ནེཏི པི་ཏ་རཱ ཨུ་ཡྻོ་ཛི་ཏེ ཨི་ཏྠི་ཛ་ནེ. པི་ཏཱ ཀི་ར་སྶ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ས་ཀ་ནི་ཝེ་ས་ནེ མ་ཧ་ནྟཾ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ པུ་ཉྫཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཀི་ལ་ཉྫེ་ཧི པ་ཊི་ཙྪཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ར་ཊྛ་པཱ་ལ་སྶ པུ་རཱ་ཎ་དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ་ཡོ ‘‘ཨེ་ཐ ཏུ་མྷེ ཝ་དྷཱུ, ཡེ་ན ཨ་ལ་ངྐཱ་རེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་ཏཱ པུ་བྦེ ར་ཊྛ་པཱ་ལ་སྶ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ པི་ཡཱ ཧོ་ཐ མ་ནཱ་པཱ, ཏེ་ན ཨ་ལ་ངྐཱ་རེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཎཱི་ཏཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ པ་ཊི་ཡཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལེ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣཾ ‘‘ཨི་དཾ ཏེ, ར་ཊྛ་པཱ་ལ, མ་ཏྟི་ཀཾ དྷ་ནཾ, ཨ་ཉྙཾ པེ་ཏྟི་ཀཾ, ཨ་ཉྙཾ པི་ཏཱ་མ་ཧཾ; ས་ཀྐཱ, ཏཱ་ཏ ར་ཊྛ་པཱ་ལ, བྷོ་གེ ཙ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ, པུ་ཉྙཱ་ནི ཙ ཀཱ་ཏུཾ? ཨེ་ཧི ཏྭཾ, ཏཱ་ཏ ར་ཊྛ་པཱ་ལ, སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ བྷོ་གེ ཙ བྷུ་ཉྫ་སྶུ, པུ་ཉྙཱ་ནི ཙ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཏེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ དྷ་མྨེ དེ་སི་ཏེ ‘‘ཨ་ཧཾ ཨི་མཾ ཨུ་པྤ་བྦཱ་ཛེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ན་ཡིཾ, སོ ‘‘དཱ་ནི མེ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ, ཨ་ལཾ མེ ཝ་ཙ་ནཾ ན ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶ ཨོ་རོ་དྷཱ་ནཾ དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝོ སཱ་མི་ཀོ, ག་ཙྪ་ཐ, ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀ་ཏྭཱ་ན ག་ཎྷི་ཏུཾ ཝཱ་ཡ་མ་ཐཱ’’ཏི ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་སི. ཏཱི་སུ ཝ་ཡེ་སུ ཋི་ཏཱ ནཱ་ཊ་ཀི་ཏྠི་ཡོ ཐེ་རཾ པ་རི་ཝཱ་ར་ཡིཾ་སུ. ཏཱ་སུ ཨ་ཡཾ ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟེ ཨི་ཏྠི་ཛ་ནེ ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ’’ཏི.

ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏྭཱཏི –

‘‘པ་སྶ ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏཾ བི་མྦཾ, ཨ་རུ་ཀཱ་ཡཾ ས་མུ་སྶི་ཏཾ;

ཨཱ་ཏུ་རཾ བ་ཧུ་ས་ངྐ་པྤཾ, ཡ་སྶ ན་ཏྠི དྷུ་ཝཾ ཋི་ཏི.

‘‘པ་སྶ ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏཾ རཱུ་པཾ, མ་ཎི་ནཱ ཀུ་ཎྜ་ལེ་ན ཙ;

ཨ་ཊྛིཾ ཏ་ཙེ་ན ཨོ་ན་དྡྷཾ, ས་ཧ ཝ་ཏྠེ་ཧི སོ་བྷ་ཏི.

‘‘ཨ་ལ་ཏྟ་ཀ་ཀ་ཏཱ པཱ་དཱ, མུ་ཁཾ ཙུ་ཎྞ་ཀ་མ་ཀྑི་ཏཾ;

ཨ་ལཾ བཱ་ལ་སྶ མོ་ཧཱ་ཡ, ནོ ཙ པཱ་ར་ག་ཝེ་སི་ནོ.

‘‘ཨ་ཊྛཱ་པ་ད་ཀ་ཏཱ ཀེ་སཱ, ནེ་ཏྟཱ ཨ་ཉྫ་ན་མ་ཀྑི་ཏཱ;

ཨ་ལཾ བཱ་ལ་སྶ མོ་ཧཱ་ཡ, ནོ ཙ པཱ་ར་ག་ཝེ་སི་ནོ.

‘‘ཨ་ཉྫ་ནཱི་ཝ་ཎྞ་ཝཱ ཙི་ཏྟཱ, པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡོ ཨ་ལ་ངྐ་ཏོ;

ཨ་ལཾ བཱ་ལ་སྶ མོ་ཧཱ་ཡ, ནོ ཙ པཱ་ར་ག་ཝེ་སི་ནོ.

‘‘ཨོ་ད་ཧི མི་ག་ཝོ པཱ་སཾ, ནཱ་ས་དཱ ཝཱ་གུ་རཾ མི་གོ;

བྷུ་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་པཾ ག་ཙྪཱ་མི, ཀ་ནྡ་ནྟེ མི་ག་བ་ནྡྷ་ཀེ’’ཏི. (མ. ནི. ༢.༣༠༢; ཐེ་ར་གཱ. ༧༦༩-༧༧༤) –

ཨི་མཱ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏྭཱ.

ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱཏི ཨཱ་ཀཱ་སཾ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏྭཱ. ཀ་སྨཱ པ་ན ཐེ་རོ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ཏོ? པི་ཏཱ ཀི་ར་སྶ སེ་ཊྛི ས་ཏྟ་སུ དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ་སུ ཨ་གྒ་ལཱ༹་ནི དཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ལླེ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི ‘‘ས་ཙེ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ་སུ ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི ཧ་རི་ཏྭཱ གི་ཧི་ཝེ་སཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ཐཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཐེ་རོ ‘‘ཨེ་ཏེ མཱ་དི་སཾ མ་ཧཱ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ ཧ་ཏྠེ ཝཱ པཱ་དེ ཝཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་པུ་ཉྙཾ པ་ས་ཝེ་ཡྻུཾ, ཏཾ ནེ་སཾ མཱ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ཨ་ག་མཱ་སི. མི་ག་ཙཱི་རནྟི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ. ཙ་ཏུ་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏནྟི ཛ་རཱ་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙཾ, བྱཱ་དྷི་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙཾ, བྷོ་ག་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙཾ, ཉཱ་ཏི་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙ་ནྟི ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི པཱ་རི་ཛུ་ཉྙེ་ཧི པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ. པཱ་རི་ཛུ་ཉྙནྟི ཙ པ་རི་ཧཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༢༡༡. ཏ་ཏི་ཡེ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟཱི་ཏི ས་ལཱ་ཀ་གཱ་ཧ་ཀཱ. སུ་ནཱ་པ་ར་ནྟ་ཛ་ན་པ་དཾ ག་ཙྪ་ནྟེ་པི པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཎྷཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཚ་བྦ་སྶ་ནྟ་རེཏི ཚ་ནྣཾ ཝ་སྶཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ. མེ་ཏྟཱིཏི མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. བྷེ་ད་ཀེ ས་ཏཱིཏི བྷེ་ད་ཀ་ར་ཎེ ས་ཏི. གུ་མྦ་ས་བྷཱ་ག་ཏོཏི གུ་མྦ་ས་མཱི་པ་ཏོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཨི་ཏྠཱི ཧུ་ཏྭཱཏི ཨི་ཏྠཱི ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ, མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཝ་ཎྞཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དཱི་གྷ་ར་ཏྟཱ་ནུ་ག་ཏོཏི དཱི་གྷ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་དྡྷཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ. ཧ་ནྡཱ་ཝུ་སོཏི ག་ཎྷཱ་ཝུ་སོ. ཨ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི བྷཱུ་ཏ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཀོ་ཎྜོ ཛཱ་ཏོཏི དྷུ་ཏྟོ ཛཱ་ཏོ.

མཱ་ཝོ་ཙ ཕ་རུ་སཾ ཀ་ཉྩཱིཏི ཀ་ཉྩི ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལཾ ཕ་རུ་སཾ མཱ ཨ་ཝོ་ཙ. ཝུ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཝ་དེ་ཡྻུ ཏནྟི ཏ་ཡཱ པ་རེ དུ་སྶཱི་ལཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཏ་མྤི ཏ་ཐེ་ཝ པ་ཊི་ཝ་དེ་ཡྻུཾ. དུ་ཀྑཱ ཧི སཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱཏི ཨེ་སཱ ཀཱ་ར་ཎུ་ཏྟ་རཱ ཡུ་ག་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ དུ་ཀྑཱ. པ་ཊི་ད་ཎྜཱ ཕུ་སེ་ཡྻུ ཏནྟི ཀཱ་ཡ་ད་ཎྜཱ་དཱི་ཧི པ་རཾ པ་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཏཱ་དི་སཱ་ཝ པ་ཊི་ད་ཎྜཱ ཏ་ཝ མ་ཏྠ་ཀེ པ་ཏེ་ཡྻུཾ.

ས་ཙེ ནེ་རེ་སི ཨ་ཏྟཱ་ནནྟི ས་ཙེ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་ཙྩ་ལཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་སི. ཀཾ་སོ ཨུ་པ་ཧ་ཏོ ཡ་ཐཱཏི མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཡཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་ལ་མ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ ཀཾ་ས་ཏཱ་ལཾ ཝི་ཡ. ཏཱ་དི་ས་ཉྷི ཧ་ཏྠེ་ཧི པཱ་དེ་ཧི ད་ཎྜེ་ན ཝཱ པ་ཧ་ཏ་མྤི ས་དྡཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ས པ་ཏྟོ་སི ནི་བྦཱ་ནནྟི ས་ཙེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་སི, ཨི་མཾ པ་ཊི་པ་དཾ པཱུ་ར་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་སོ ཏྭཾ ཨི་དཱ་ནི ཨ་པྤ་ཏྟོ་པི ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏྟོ་སི ནཱ་མ. སཱ་ར་མྦྷོ ཏེ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱིཏི ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ཏྭཾ དུ་སྶཱི་ལོ, ཨ་ཧཾ སུ་སཱི་ལོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཀ་ར་ཎ་ཝཱ་ཙཱ་ལ་ཀྑ་ཎོ སཱ་ར་མྦྷོ ཏེ ན ཝི་ཛྫ་ཏི, ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཀྐི་ལེ་སེ་ནཱཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཧེ་ཏུ་ནཱ.

ཝ་ངྒཱི་ས་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༢༡༢. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ས་མྤ་ནྣ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་ནནྟི པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་ནཾ. ཙུ་ཏིཾ ཡོ ཝེ་དི…པེ… ས་བྦ་སོཏི ཡོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙུ་ཏི་ཉྩ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཉྩ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏཾ ཨ་ཧཾ ཨ་ལ་གྒ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་ཏྟཾ, པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཊྛུ ག་ཏ་ཏྟཱ སུ་ག་ཏཾ, ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ས་མྦུ་དྡྷ་ཏྟཱ བུ་དྡྷཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྶ ག་ཏིནྟི ཡ་སྶེ་ཏེ དེ་ཝཱ་ད་ཡོ ག་ཏིཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཏ་མ་ཧཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁཱི་ཎ་ཏཱ་ཡ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ, ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨུ་པ་སེ་ན་ཝ་ངྒ་ནྟ་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༢༡༣. པ་ཉྩ་མེ ས་བྦ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ནནྟི ས་བྦ་སོ པ་སཱ་དཾ ཛ་ནེ་ནྟཱ་ནཾ. ཀི་ནྟཱ་ཡནྟི ཀིཾ ཏེ ཨ་ཡཾ. ཨ་ཏི་ལ་ཧུནྟི ཨ་ཏི་སཱི་གྷཾ. ཡ་སྶ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ན་ཏྠི, ཏཾ བུ་དྡྷཱ ‘‘མོ་གྷ་པུ་རི་སོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི ཨ་རི་ཊྛ་ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཨཱ་དི་ཀེ ཝི་ཡ. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ ས་ཏི་པི ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ མ་གྒེ ཝཱ ཕ་ལེ ཝཱ ཨ་ས་ཏི ‘‘མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི་ཡེ་ཝ དྷ་ནི་ཡ་ཏྠེ་རཱ་དི་ཀེ ཝི་ཡ. ཨི་མ་སྶ་པི ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཏུ་ཙྪ་མ་ནུ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བཱ་ཧུ་ལླཱ་ཡཱཏི པ་རི་ས་བཱ་ཧུ་ལླཱ་ཡ. ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན.

ཨི་ཙྪཱ་མ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེཏི བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར ཏཾ ཨ་དྡྷ་མཱ་སཾ ན ཀ་ཉྩི བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟཾ ཨ་དྡ་ས, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཏ་ནྟི་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘མ་ཡི ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ནེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་དྷ་མྨི་ཀཾ ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི, ཏཾ ཨུ་པ་སེ་ནོ བྷི་ནྡི་སྶ་ཏི, ཨ་ཧཾ ཏ་སྶ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ད་སྶ་ནཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་སྶཱ་མི. ཏ་ཏོ མཾ པ་སྶི་ཏུ་ཀཱ་མཱ བ་ཧཱུ བྷི་ཀྑཱུ དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡི་སྶ་ནྟི, ཨ་ཧ་ཉྩ ཏེ་ཧི ཨུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་ས་ནྠ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཐེ་ར་སྶཱཏི ཨུ་པ་སེ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ. མ་ནཱ་པཱ་ནི ཏེ བྷི་ཀྑུ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནཱིཏི ‘‘བྷི་ཀྑུ ཏ་ཝ ཨི་མཱ་ནི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི མ་ནཱ་པཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ ཁ་ནྟི་ཡཱ ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ན ཁོ མེ, བྷ་ནྟེ, མ་ནཱ་པཱ་ནི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནཱིཏི, བྷ་ནྟེ, ན མ་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ ཁ་ནྟི་ཡཱ ག་ཧི་ཏཱ་ནི, ག་ལ་གྒཱ་ཧེ་ན ཝི་ཡ མ་ཏྠ་ཀ་ཏཱ་ལ༹་ནེ་ན ཝི་ཡ ཙ གཱ་ཧི་ཏོ མ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝཱཏི ཝི་ན་ཡ་པཱ་ལི༹ཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི.

ད་བྦ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༢༡༤. ཚ་ཊྛེ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་སུ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་སཱུཏི རཱ་ཛ་ག་ཧ་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཋི་ཏེ་སུ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་སུ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ. ཨུ་པ་ཝི་ཛ་ཉྙཱཏི ཨཱ་ས་ནྣ་པ་སཱུ་ཏི་ཀཱ་ལཱ. ར་ཧོ་ག་ཏོཏི ར་ཧ་སི ག་ཏོ. ས་ངྒྷ་སྶ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ ཀཱ་ཡཾ ཡོ་ཛེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཙི་ནྟེ་སཱིཏི ཐེ་རོ ཀི་ར ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ ཨི་མཾ ས་རཱི་རཾ དྷཱ་རེ་མི, ཏ་ཉྩ ཁོ ཝཱ་ཏ་མུ་ཁེ ཋི་ཏ་པ་དཱི་པོ ཝི་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་མུ་ཁེ ཋི་ཏཾ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ནི་བྦཱ་ཡ་ན་དྷ་མྨཾ ཡཱ་ཝ ན ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཀིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ ས་ངྒྷ་སྶ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ ཀ་རེ་ཡྻ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏི ‘‘ཏི་རོ་ར་ཊྛེ་སུ བ་ཧཱུ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་དི་སྭཱ་ཝ པ་བྦ་ཛ་ནྟི, ཏེ ‘བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་སྶི་སྶཱ་མ ཙེ་ཝ ཝ་ནྡི་སྶཱ་མཱ’ཏི ཙ དཱུ་ར་ཏོ་པི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་ཏྲ ཡེ་སཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི, ཏེ སི་ལཱ་པ་ཏྟ་ཀེ་པི སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ནྟི. པ་ཧོ་མི ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པཱ་སཱ་ད་ཝི་ཧཱ་ར་ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གཱ་དཱི་ནི མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ཏྠ་ར་ཎཱ་ནི ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ དཱ་ཏུཾ? པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ གཱ་ར་ཝེ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པུ་ར་ཏོ ཋ་ཏྭཱ བྷ་ཏྟཱ་ནི་པི ན ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ནྟི, ཨ་ཧཾ ཁོ པ་ན ཏེ་སཾ བྷ་ཏྟཱ་ནི་པི ཨུ་དྡི་སི་ཏུཾ པ་ཧོ་མཱི’’ཏི. ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ས་ངྒྷ་སྶ སེ་ནཱ་ས་ན་ཉྩ པ་ཉྙ་པེ་ཡྻཾ, བྷ་ཏྟཱ་ནི ཙ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་སི. ས་བྷཱ་ག་ས་བྷཱ་གཱ་ནནྟི སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀཱ་དི་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྷཱ་གཱ་ནཾ, ན མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སེ་ན. ཐེ་རོ ཧི ཡཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏི. ཝེ་ན་ཡི་ཀཱ་བྷི་དྷ་མྨི་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་ཀཱ་ཡ་ད་ལ༹ྷི་བ་ཧུ་ལེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏེ་ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ (པཱ་རཱ. ༣༨༠) ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡེ་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀཱ, ཏེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨ་ངྒུ་ལི་ཡཱ ཛ་ལ་མཱ་ནཱ་ཡཱཏི ཏེ་ཛོ་ཀ་སི་ཎ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ངྒུ་ལི་ཛ་ལ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཛ་ནི་ཏེ་ན ཨ་གྒི་ཛཱ་ལེ་ན ཨ་ངྒུ་ལི་ཡཱ ཛ་ལ་མཱ་ནཱ་ཡ. ཨ་ཡཾ མ་ཉྩོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཐེ་རེ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཉྩོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ད་ནྟེ ནི་མྨི་ཏཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཉྩོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཡ་ཉྷི ནི་མྨི་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཏཱ.

‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྨིཾ, ས་བྦེ བྷཱ་ས་ནྟི ནི་མྨི་ཏཱ;

ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཏུ་ཎྷི་མཱ་སི་ནེ, ས་བྦེ ཏུ་ཎྷཱི བྷ་ཝ་ནྟི ཏེ’’ཏི. (དཱི. ནི. ༢.༢༨༦);

ཡ་སྨིཾ པ་ན ཝི་ཧཱ་རེ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ནི ན པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱུ་རེ་ནྟི, ཏེ་ན ནི་མྨི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ ན ཧོ་ཏི ས་བྦ་ཏྠ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་བྦ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ ཙ ག་མ་ན་མ་གྒེ ས་མ་པྤ་མཱ་ཎེ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི. ཀ་ཏི་ཀ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ནི་མྨི་ཏཱ་ན་ཉྷི ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི་དྷ་མྨ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཡེ ཝ་ཎྞ་ཝ་ཡ་ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སཱ་དཱི་ཧི ནི་ཡ་མཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ནི་མྨི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ནི་མྨི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དྡྷི་མ་ཏཱ ས་དི་སཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དཱི་སུ བྷཱ་སི་ཏ་ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཡཾ ཡཾ ཨི་དྡྷི་མཱ ཀ་རོ་ཏི, ཏཾ ཏ་དེ་ཝ ཀ་རོ་ནྟི. ས་ཙེ པ་ན ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཀེ་ཙི པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ, ཀེ་ཙི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡེ, ཀེ་ཙི པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡེ, ཏ་ཐཱ དཱི་གྷ་ཀེ་སེ ཨུ་པ་ཌྜྷ་མུ་ཎྜེ མི་སྶ་ཀ་ཀེ་སེ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ར་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རེ པ་ཎྜུ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རེ, པ་ད་བྷཱ་ཎ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ས་ར་བྷ་ཉྙ་པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ན་པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ར་ཛ་ན་པ་ཙ་ན་ཙཱི་ཝ་ར་སི་བྦ་ན་དྷོ་ཝ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟེ, ཨ་པ་རེ་པི ཝཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཋ་མ་ཝ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟི. པུ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཨ་ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ན་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡནྟི ཝི་ན་ཡ་པཱ་ལི༹་ཡཾ.

པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༢༡༥. ས་ཏྟ་མེ པི་ཡཱ་ནནྟི པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦཱ་ནཾ. མ་ནཱ་པཱ་ནནྟི མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀཱ་ནཾ. པི་ལི་ནྡོ་ཏི པ་ན་སྶ གོ་ཏྟཾ, ཝ་ཙྪོ་ཏི ནཱ་མནྟི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན་པི ཝ་ད་ནྟི ‘‘པི་ལི་ནྡོ་ཏི ནཱ་མཾ, ཝ་ཙྪོ་ཏི གོ་ཏྟ’’ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ (ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༨ པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པི་ལི་ནྡོ་ཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ, ཝ་ཙྪོ་ཏི པ་ན གོ་ཏྟཾ. ཏེ་ན སོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪོ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི. སཾ་ས་ནྡེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ.

ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ་མ་གྒེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི – ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ་ཡེ་ཝ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪོ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཏོ སཾ་སཱ་རེ སཾ་ཝེ་ག་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙཱུ་ལ༹་ག་ནྡྷཱ་རཾ ནཱ་མ ཝི་ཛྫཾ སཱ་དྷེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཙཱ་རཱི པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཝི་དཱུ ཙ ཧུ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པྤ་ཏྟོ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏི. ཨ་ཐ ཡ་དཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶ སཱ ཝི་ཛྫཱ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཏྠ་ཀི་ཙྩཾ ན སཱ་དྷེ་ཏི. སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘སུ་ཏཾ ཁོ པ་ན མེ་ཏཾ ‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ བྷཱ་ས་མཱ་ནཱ་ནཾ ཡ་ཏྠ མ་ཧཱ་ག་ནྡྷཱ་ར་ཝི་ཛྫཱ དྷ་ར་ཏི, ཏ་ཏྠ ཙཱུ་ལ༹་ག་ནྡྷཱ་ར་ཝི་ཛྫཱ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི’ཏི. ས་མ་ཎ་སྶ པ་ན གོ་ཏ་མ་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནཱ་ཡཾ མ་མ ཝི་ཛྫཱ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ནི་སྶཾ་ས་ཡཾ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ མ་ཧཱ་ག་ནྡྷཱ་ར་ཝི་ཛྫཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཡ་ནྣཱུ་ནཱ་ཧཾ ཏཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཝི་ཛྫཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎེ་ཡྻ’’ནྟི. སོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་ཧཾ, མ་ཧཱ་ས་མ་ཎ, ཏ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ ཨེ་ཀཾ ཝི་ཛྫཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཨོ་ཀཱ་སཾ མེ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཏེ་ན ཧི པ་བྦ་ཛཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་རི་ཀ་མྨཾ པ་བྦ་ཛྫཱ’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ པ་བྦ་ཛཱི་ཏི. པ་ར་ཝ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་རེ་སཾ ག་ར་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན.

ཨ་ཀ་ཀྐ་སནྟི ཨ་ཕ་རུ་སཾ. ཝི་ཉྙཱ་པ་ནིནྟི ཨ་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནིཾ. ས་ཙྩནྟི བྷཱུ་ཏ་ཏྠཾ. ནཱ་བྷི་ས་ཛེཏི ཡཱ་ཡ གི་རཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ ཀུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ན ལ་གཱ་པེ་ཡྻ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ནཱ་མ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་མེ་ཝ གི་རཾ ན བྷཱ་སེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཏ་མ་ཧཾ བྲཱུ་མི བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ནུ་ཝི་ཙི་ནི་ཏྭཱཏི ཨ་ནུ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ. ཙ་ཎྜི་ཀ་ཏཾ ག་ཙྪ་ནྟནྟི སཱི་གྷ་ག་ཏི་ཡཱ ག་ཙྪ་ནྟཾ.

བཱ་ཧི་ཡ་དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ

༢༡༦. ཨ་ཊྛ་མེ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟི་ཝཱ་སེ་ན ག་ནྟྭཱཏི དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ནྟྭཱ. ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ག་ཏོ ཙ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་མྦ་ཧུ་ལེ བྷི་ཀྑཱུ བྷུ་ཏྟ་པཱ་ཏ་རཱ་སེ ཀཱ་ཡཱ་ལ་སི་ཡ་ཝི་མོ་ཙ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ ཙ་ངྐ་མ་ནྟེ དི་སྭཱ ‘‘ཀ་ཧཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ས་ཏྠཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. བྷི་ཀྑཱུ ‘‘སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ – ‘‘ཏྭཾ པ་ན ཀུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི? སུ་པྤཱ་ར་ཀཱ ཨཱ་ག་ཏོ་མྷཱི་ཏི. ཀ་དཱ ནི་ཀྑ་ནྟོ་སཱི་ཏི? ཧི་ཡྻོ སཱ་ཡཾ ནི་ཀྑ་ནྟོ་མྷཱི་ཏི. དཱུ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཝ པཱ་དེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཏེ་ལེ་ན མ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཐོ་ཀཾ ཝི་སྶ་མཱ་ཧི, ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ས་ཏྠཱ་རཾ ད་ཀྑི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ས་ཏྠུ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ན ཛཱ་ནཱ་མི, ཨེ་ཀ་ར་ཏྟེ་ནེ་ཝ་མྷི ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ཨ་ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏི་ཀཾ མ་གྒཾ ཨཱ་ག་ཏོ, ས་ཏྠཱ་རཾ པ་སྶི་ཏྭཱ་ཝ ཝི་སྶ་མི་སྶཱ་མཱི་ཏི. སོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ར་མཱ་ན་རཱུ་པོ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ནོ་པ་མཱ་ཡ བུ་དྡྷ་སི་རི་ཡཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ཙི་ར་སྶཾ ཝ་ཏ མེ དི་ཊྛོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི དི་ཊྛ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨོ་ཎ་ཏ་ས་རཱི་རོ ག་ནྟྭཱ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡ་མེ་ཝ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ གོ་པྥ་ཀེ་སུ ད་ལ༹ྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘དེ་སེ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ, དེ་སེ་ཏུ མེ སུ་ག་ཏོ དྷ་མྨཾ, ཡཾ མ་མ་སྶ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི.

ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ ཏཱ་ཝ, བཱ་ཧི་ཡ, ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ པ་ཝི་ཊྛོ་མྷི པི་ཎྜཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ བཱ་ཧི་ཡོ, ‘‘བྷ་ནྟེ, སཾ་སཱ་རེ སཾ་ས་ར་ནྟེ་ན ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་རོ ན ནོ ལ་དྡྷ་པུ་བྦོ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ན ཛཱ་ནཱ་མི, དེ་སེ་ཐ མེ དྷ་མྨ’’ནྟི. ས་ཏྠཱ དུ་ཏི་ཡ་མྤི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི ‘‘ཨི་མ་སྶ མཾ དི་ཊྛ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ པཱི་ཏི་ཡཱ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊཾ ཧོ་ཏི, བ་ལ་ཝ་པཱི་ཏི་ཝེ་གེ་ན དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ་པི ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ, མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ ཏཱ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏུ, ཨེ་ཀ་ར་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཝཱི་ས་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཾ མ་གྒཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ད་ར་ཐོ་པི་སྶ བ་ལ་ཝཱ, སོ་པི ཏཱ་ཝ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏཱུ’’ཏི. ཏ་སྨཱ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡཾ ཡཱ་ཙི་ཏོ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཋི་ཏོ་ཝ ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, བཱ་ཧི་ཡ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ དི་ཊྛེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨུ་དཱ. ༡༠) ན་ཡེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི. ཨི་མ་མ་ཏྠཾ སཾ་ཁི་པི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཏྠཱ་རཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེཏི ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཾ.

ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏཱ་ཡ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོཏི སོ ཀི་ར ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་སྶ་པི པ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝཱ ས་ངྒ་ཧཾ ནཱ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན་སྶ ‘‘ཨི་དྡྷི་མ་ཡ་པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་བྦ་ཛྫཾ ན ཨ་དཱ་སི. ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཙ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི་ཏོ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཏེ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཏེ་ན ཧི པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཡེ་སཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཏ་སྨཱ སོ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ ས་ངྐཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཙོ་ལ༹་ཁ་ཎྜཱ་ནི སཾ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི.

ས་ཧ་སྶ་མ་པཱིཏི པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཀ་ས་ཧ་སྶཾ དྭེ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཧ་སྶེ་ན ཙེ པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ གཱ་ཐཱ ཧོ་ནྟི, ཏཱ ཙ ཨ་ན་ཏྠ་པ་ད་སཾ་ཧི་ཏཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཝ་ཎྞ་པ་བྦ་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནི པ་ཀཱ་ས་ཀེ་ཧི ཨ་ནི་བྦཱ་ན་དཱི་པ་ཀེ་ཧི ཨ་ན་ཏྠ་ཀེ་ཧི པ་དེ་ཧི སཾ་ཧི་ཏཱ ཡཱ་ཝ བ་ཧུ་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཏཱ་ཝ པཱ་པི་ཀཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀཾ གཱ་ཐཱ་པ་དཾ སེ་ཡྻོཏི ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཨ་མ་ཏ་པ་དཾ…པེ… ཡ་ཐཱ མ་ཏཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༢༡) ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཨེ་ཀ་གཱ་ཐཱ་པི སེ་ཡྻོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.