(༡༤) ༡. པ་ཋ་མ་ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཝ་གྒོ
ཨེ་ཏ་ད་གྒ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༨. ཨེ་ཏ་ད་གྒེ་སུ པ་ཋ་མ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨཱ་དི་མྷི དི་སྶ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་གྒ་ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཛྫ་ཏ་གྒེཏི ཨ་ཛྫ་དི་ཝ་སཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ངྒུ་ལ་གྒེ་ནཱཏི ཨ་ངྒུ་ལི་ཀོ་ཊི་ཡཱ. ཨ་མྦི་ལ་གྒནྟི ཨ་མྦི་ལ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ. ཀོ་ཊི་བྷཱུ་ཏཱཏི པ་ར་མ་ཀོ་ཊི་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སེ་ཊྛ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི་པི ཨ་གྒཱ. ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ས་ནྣི་ཀྑེ་པོཏི ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པ་ནཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. མ་ཧཱ་པ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཐེ་རེ་ན ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཊྛཱ་ན་སྶ ལ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. དྭེ པ་ད་ནྟ་རཱ་ནཱིཏི ཀ་ཎྜ་མྦ་མཱུ་ལེ ཡུ་ག་ནྡྷ་ར་པ་བྦ་ཏེ་ཏི དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ དྭེ པ་དཱ་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ. མུ་ཎྜ་པཱི་ཋ་ཀནྟི ཡཾ ས་ཏྟ་ངྒཾ པ་ཉྩ་ངྒཾ ཝཱ ན ཧོ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ མུ་ཎྜ་ཀ་པཱི་ཋཾ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དཱིཏི བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ནི་སཱི་ད་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑིཾ ཀ་ཏྭཱཏི ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཀྑི་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ དྷ་མྨཱཏི ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དྱ་ཏྠོ, ཏེ་ན ས་བྦཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཊྛཱ་ནེཏི ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་སྶ ཀ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. པ་སྶ་ཐཱཏི ཏེ་སཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སྶཱཏི མ་ནུ་སྶ་ས་མཱུ་ཧ་སྶ ཨེ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ. ཨཱ་ཀ་པྤནྟི ཨཱ་ཀཱ་རཾ. མ་ཧཱ་ཛ་ནོཏི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་བྦོ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ. ཡ་ཐཱ ནི་ར་ཡ་ད་སྶ་ནཾ སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ, ཨེ་ཝཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ད་སྶ་ན་མྤི སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ‘‘ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ས་གྒ་ཀ་ཐཱ ཝི་ཡ ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མུ་པེ་ཏོ་པི ས་གྒོ ཨ་ནི་ཙྩོ ཨ་དྡྷུ་ཝོ ཙ་ཝ་ན་དྷ་མྨོ’’ཏི. ས་ཛྫེ་ཏྭཱཏི ས་མ་པ་ཎྞཱ་སཱ་ཡ མུ་ཙྪ་ནཱ་ཧི ཡ་ཐཱ ཀཱ་མེ་ན ནི་ཝཱ་དེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཛྫེ་ཏྭཱ.
པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་པ་ཉྩ་ཀཾ པ་ཉྷནྟི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་པ་ཉྷཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་པ་ཉྷ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ པ་ཉྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ. པ་ཋ་མཾ…པེ… པུ་ཙྪཱིཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཝི་ས་ཡེ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི. པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཡ་ཐཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རེ་ན པ་ཋ་མ་བྷཱུ་མི་ཡཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝི་ས་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝི་ས་ཡེ ཋ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ཡིཾ་སཱུ’’ཏི. བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡེ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪཱིཏི –
‘‘ཡེ ཙ ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ་སེ, ཡེ ཙ སེ་ཁཱ པུ་ཐཱུ ཨི་དྷ;
ཏེ་སཾ མེ ནི་པ་ཀོ ཨི་རི་ཡཾ, པུ་ཊྛོ པ་བྲཱུ་ཧི མཱ་རི་སཱ’’ཏི. (སུ. ནི. ༡༠༤༤) –
ཨི་དཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི. ཏ་ཏྠ ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨཱཏི ས་ངྑཱ་ཏཱ ཉཱ་ཏཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ, ཡེ ཙ ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་སེ་ཀྑཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. པུ་ཐུ-ས་དྡོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ‘‘ཡེ པུ་ཐཱུ ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ, ཡེ ཙ པུ་ཐཱུ སེ་ཁཱ’’ཏི. ཏེ་སནྟི ཏེ་སཾ དྭི་ནྣཾ སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ མེ པུ་ཊྛོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, མ་ཡཱ པུ་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་རི་ཡནྟི སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ཡཱ ཨཱ་ག་མ་ན་པྤ་ཊི་པ་དཾ. ཨི་རི་ཡ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མིཾ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ཉྩ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་རི་ཡཱ, ཏཾ ཏེ་སཾ ཨི་རི་ཡཾ ཨཱ་ག་མ་ན་པྤ་ཊི་པ་དཾ མ་ཡཱ པུ་ཊྛོ པ་བྲཱུ་ཧི ཀ་ཐེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡེ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྶ ནུ ཁོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ པ་ཉྷཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཏྠཱ མཾ སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ན་པྤ་ཊི་པ་དཾ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི པ་ཉྷེ ནི་ཀྐ་ངྑོ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ག་མ་ན་པྤ་ཊི་པ་དཱ ནཱ་མ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན བ་ཧཱུ་ཧི་པི མུ་ཁེ་ཧི ས་ཀྐཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ, ཀ་ཏ་རཱ་ཀཱ་རེ་ན ནུ ཁོ ཀ་ཐེ་ནྟོ ས་ཏྠུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ ཀ་ངྑི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི…པེ… ན ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི. པུ་ཙྪི་ཏ་པ་ཉྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ པ་ཊི་བྷཱ་ནེ ཨ་ས་ཏི དི་སཱ་ཝི་ལོ་ཀ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘པུ་ར་ཏྠི་མ…པེ... ནཱ་ས་ཀྑཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ཉྷུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནནྟི པ་ཉྷུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ.
ཐེ་ར་སྶ ཀི་ལ་མ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟོ པ་ཉྷེ ནི་ཀྐ་ངྑོ, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ མེ ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ ཀི་ལ་མ་ཏཱི’’ཏི ཐེ་ར་སྶ ཀི་ལ་མ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ. ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏི་ཀ་ཀཱ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཁ་ནྡྷ་མུ་ཁེ་ན ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧོ ཝུ་ཏྟོ. ‘‘བྷཱུ་ཏ་མི་ད་ནྟི, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ས་མ་ནུ་པ་སྶ་སཱི’’ཏི ཧི ཝ་ད་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཁ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧོ ད་སྶི་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟོ མ་ཡཱ ན་ཡེ ཨ་དི་ནྣེ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏི, དི་ནྣེ པ་ན ན་ཡེ མ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཁ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཐེ་ར་སྶ ས་ཧ ན་ཡ་དཱ་ནེ་ན སོ པ་ཉྷོ ན་ཡ་ས་ཏེ་ན ན་ཡ་ས་ཧ་སྶེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཨ་ཉྙཱ་ཏཾ སུ་ག་ཏཱ’’ཏི.
ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱིཏི བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་བྷ་བྦ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ’’ཏི, ལ་དྡྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷ་བྦ་དེ་ས་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ནི་བྦ་ཏྟཱིཏི ཀ་མྨ་ཝ་སི་ཏཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ནི་བྦ་ཏྟི.
པ་རོ་ས་ཧ་སྶནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རོ་ས་ཧ་སྶ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་རོ་ས་ཧ་སྶ་མྤཱིཏི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ས་ཧ་སྶ་མྤི. ས་མཱ་ག་ཏཱ་ནནྟི ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ་ནཾ བཱ་ལཱ་ནཾ. ཀ་ནྡེ་ཡྻུཾ ཏེ ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཨ་པ་ཉྙཱཏི ཏེ ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ག་ཏཱ ཨ་པ་ཉྙཱ ཨི་མེ བཱ་ལ་ཏྟཱ ས་སཱ ཝི་ཡ ཝ་སྶ་ས་ཏ་མྤི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་མྤི རོ་དེ་ཡྻུཾ པ་རི་དེ་ཝེ་ཡྻུཾ. རོ་ད་མཱ་ནཱ་པི པ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝཱ ནེ་ཝ ཛཱ་ནེ་ཡྻུ་ནྟི དཱི་པེ་ཏི. ཨེ་ཀོ་ཝ སེ་ཡྻོ པུ་རི་སོ ས་པ་ཉྙོཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནཾ བཱ་ལཱ་ནཾ པ་རོ་ས་ཧ་སྶ་ཏོ་པི ཨེ་ཀོ པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སོ་ཝ སེ་ཡྻོ ཝ་ར་ཏ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱི་དི་སོ ས་པ་ཉྙོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡོ བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠ’’ནྟི, ཨ་ཡཾ ཛེ་ཊྛ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ ཝི་ཡ ཡོ བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, སོ ཏཱ་དི་སོ ས་པ་ཉྙོ ཝ་ར་ཏ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཏི་ཡེ པ་རོ་ས་ཏ་ཛཱ་ཏ་ཀེ ཛྷཱ་ཡེ་ཡྻུནྟི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠཾ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ས་མཱ་ཧི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་ཡྻུཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཏ་ཏི་ཡ་ཛཱ་ཏ་ཀེ ཡེ ས་ཉྙི་ནོཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ལཱ་བྷི་ནོ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་ས་ཏྟེ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་པི དུ་གྒ་ཏཱཏི ཏ་སྶཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ལཱ་བྷ་ཏོ ཏེ་པི དུ་གྒ་ཏཱ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝེ. ‘‘ས་ཉྙཱ རོ་གོ ས་ཉྙཱ ག་ཎྜོ ས་ཉྙཱ ས་ལླ’’ནྟི (མ. ནི. ༣.༢༤) ཧི ཏེ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶི་ནོ. ཡེ་པི ཨ་ས་ཉྙི་ནོཏི ཨ་ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟེ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ས་ཏྟེ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་པི ཨི་མི་སྶཱ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ལཱ་བྷ་ཏོ དུ་གྒ་ཏཱ་ཡེ་ཝ. ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ ཨ་ན་ངྒ་ཎཾ ནི་དྡོ་སཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བ་ལ་ཝ་ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན་པི ཏཾ ཨ་ན་ངྒ་ཎཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ. ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི ནཱ་ས་ཉྙཱི་ཏི ཨཱ་ཧཱཏི ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་ར བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧི པུ་ཊྛོ ‘‘ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི ནཱ་ས་ཉྙཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཏཱ་པ་སཱ ཛེ་ཊྛ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ ཀ་ཐཾ ན ག་ཎྷིཾ་སུ. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨཱ་བྷ་སྶ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་ཀེ (ཛཱ. ༡.༡.༡༣༥) ཙ་ནྡ་སྶ ཝི་ཡ ཨཱ་བྷཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཙ་ནྡཱ་བྷཾ, ཨོ་དཱ་ཏ་ཀ་སི་ཎཾ. སཱུ་རི་ཡཱ་བྷནྟི སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ཡ ཨཱ་བྷཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སཱུ་རི་ཡཱ་བྷཾ, པཱི་ཏ་ཀ་སི་ཎཾ. ཡོ་དྷ པ་ཉྙཱ་ཡ གཱ་དྷ་ཏཱིཏི ཡོ པུ་གྒ་ལོ ཨི་དྷ ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ ཨི་དཾ ཀ་སི་ཎ་དྭ་ཡཾ པ་ཉྙཱ་ཡ གཱ་དྷ་ཏི, ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཝི་ས་ཏི, ཏ་ཏྠ ཝཱ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ཏི. ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱུ་པ་གོ ཧོ་ཏཱིཏི སོ པུ་གྒ་ལོ ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷེ་ན དུ་ཏི་ཡེ་ན ཛྷཱ་ནེ་ན ཨཱ་བྷ་སྶ་ར་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱུ་པ་གོ ཧོ་ཏི. སེ་སཾ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨི་མཾ ད་སྶེ་ཏི (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༡༣༥ ཙ་ནྡཱ་བྷ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) – ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧི པུ་ཙྪི་ཏོ ‘‘ཙ་ནྡཱ་བྷཾ སཱུ་རི་ཡཱ་བྷ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་བྷ་སྶ་རེ ནི་བྦ་ཏྟོ. ཏཱ་པ་སཱ ཛེ་ཊྛ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ ན ས་དྡ་ཧིཾ་སུ. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋི་ཏོ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
པ་ཉྩ་མ་ཛཱ་ཏ་ཀེ ཨཱ་སཱི་སེ་ཐེ་ཝཱཏི ཨཱ་སཱ་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨེ་སུ ཨཱ་སཾ ཀ་རེ་ཡྻེ་ཝ. ན ནི་བྦི་ནྡེ་ཡྻཱཏི ན ནི་བྦེ་དཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ, ན ཨུ་ཀྐ་ཎྛེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝོཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཨི་ཙྪིནྟི ཨ་ཧ་ཉྷི ས་ཊྛི་ཧ་ཏྠཱ ན་ར་ཀཱ ཨུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ཙྪིཾ, སོ་མྷི ཏ་ཐེ་ཝ ཛཱ་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨུ་ཊྛི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༤.༡༣.ས་ར་བྷ་མི་ག་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཀི་ར བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ས་ར་བྷ་མི་ག་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙེ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏི. རཱ་ཛཱ མི་ག་ཝི་ཏྟ་ཀོ ཨ་ཧོ་སི ཐཱ་མ་ས་མྤ་ནྣོ. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་མ་ཙྩེ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡ་སྶ པ་སྶེ་ན མི་གོ པ་ལཱ་ཡ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ སོ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ར་བྷ་མི་གོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ར་ཉྙོ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་ལཱ་ཡི. ཨ་ཐ ནཾ ཨ་མ་ཙྩཱ ཨུ་པྤ་ཎྜེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མེ མཾ པ་རི་ཧཱ་ས་ནྟི, མ་མ པ་མཱ་ཎཾ ན ཛཱ་ན་ནྟཱི’’ཏི གཱ་ལ༹ྷཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟི་ཀོ་ཝ ཁ་གྒཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ‘‘ས་ར་བྷཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝེ་གེ་ན པ་ཀྑ་ནྡི. ཨ་ཐ ནཾ དི་སྭཱ ཏཱི་ཎི ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི. ས་ར་བྷོ ཨ་ར་ཉྙཾ པཱ་ཝི་སི. རཱ་ཛཱ་པི པཱ་ཝི་སི་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ས་ར་བྷ་མི་ག་སྶ ག་མ་ན་མ་གྒེ ས་ཊྛི་ཧ་ཏྠ་མ་ཏྟོ མ་ཧཱ་པཱུ་ཏི་པཱ་ཏ་ན་ར་ཀ་ཨཱ་ཝཱ་ཊོ ཨ་ཏྠི, སོ ཏིཾ་ས་ཧ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ ཨུ་ད་ཀེ་ན པུ་ཎྞོ ཏི་ཎེ་ཧི ཙ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ. ས་ར་བྷོ ཨུ་ད་ཀ་ག་ནྡྷཾ གྷཱ་ཡི་ཏྭཱ་ཝ ཨཱ་ཝཱ་ཊ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཐོ་ཀཾ ཨོ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ ག་ཏོ. རཱ་ཛཱ པ་ན ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཏ་སྨིཾ པ་ཏི.
ས་ར་བྷོ ཏ་སྶ པ་ད་ས་དྡཾ ཨ་སུ་ཎ་ནྟོ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ‘‘ན་ར་ཀ་ཨཱ་ཝཱ་ཊེ པ་ཏི་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏཾ ག་མྦྷཱི་རེ ཨུ་ད་ཀེ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛེ ཀི་ལ་མ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཏེ་ན ཀ་ཏཱ་པ་རཱ་དྷཾ ཧ་ད་ཡེ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་ཉྫཱ་ཏ་ཀཱ་རུ་ཉྙོ ‘‘མཱ མ་ཡི པ་སྶ་ནྟེ ཝ་རཱ་ཀོ ན་སྶ་ཏུ, ཨི་མ་མྷཱ ཏཾ དུ་ཀྑཱ མོ་ཙེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཝཱ་ཊ་ཏཱི་རེ ཋི་ཏོ ‘‘མཱ བྷཱ་ཡི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཧཾ ཏཾ དུ་ཀྑཱ མོ་ཙེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཡ་པུ་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཡ ཏ་སྶུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ སི་ལཱ་ཡ ཡོ་གྒཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཝི་ཛ྄ཛྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ ས་ཊྛི་ཧ་ཏྠཱ ན་ར་ཀཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨ་སྶཱ་སེ་ཏྭཱ པི་ཊྛིཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ སེ་ནཱ་ཡ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ཨོ་ཝཱ་ད་མ་སྶ ད་ཏྭཱ པ་ཉྩ་སུ སཱི་ལེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི. རཱ་ཛཱ སེ་ན་ངྒ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ན་ག་རཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཀ་ལ་ར་ཊྛ་ཝཱ་སི་ནོ པ་ཉྩ སཱི་ལཱ་ནི ར་ཀྑ་ནྟཱུ’’ཏི དྷ་མྨ་བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་སི. མ་ཧཱ་ས་ཏྟེ་ན པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཏ་གུ་ཎཾ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ སཱ་ཡཾ ནཱ་ན་གྒ་ར་ས་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་ས་ཡ་ནེ ས་ཡི་ཏྭཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལེ མ་ཧཱ་ས་ཏྟ་སྶ གུ་ཎཾ ས་རི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཡ་ན་པི་ཊྛེ པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ པཱི་ཏི་པུ་ཎྞེ་ན ཧ་ད་ཡེ་ན ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་སཱི་སེ་ཐེ་ཝ པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་མཱ ཚ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཧི་ཏཱ ཧི་ཏཱ ཙཱཏི དུ་ཀྑ་ཕ་སྶཱ སུ་ཁ་ཕ་སྶཱ ཙ, མ་ར་ཎ་ཕ་སྶཱ, ཛཱི་ཝི་ཏ་ཕ་སྶཱ་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟཱ་ན་ཉྷི མ་ར་ཎ་ཕ་སྶོ ཨ་ཧི་ཏོ, ཛཱི་ཝི་ཏ་ཕ་སྶོ ཧི་ཏོ. ཏེ་སཾ ཨ་ཙི་ནྟི་ཏོ མ་ར་ཎ་ཕ་སྶོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཙི་ནྟི་ཏ་མྤཱིཏི མ་ཡཱ ‘‘ཨཱ་ཝཱ་ཊེ པ་ཏི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ན ཙི་ནྟི་ཏཾ, ‘‘ས་ར་བྷཾ མཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟི་ཏཾ. ཨི་དཱ་ནི པ་ན མེ ཙི་ནྟི་ཏཾ ན་ཊྛཾ, ཨ་ཙི་ནྟི་ཏ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི. བྷོ་གཱཏི ཡ་ས་པ་རི་ཝཱ་རཱ, ཨེ་ཏེ ཙི་ནྟཱ་མ་ཡཱ ན ཧོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏཱ ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་ད་ཏི. ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་ཏོ ཧི ཨ་ཙི་ནྟི་ཏ་མྤི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ.
ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛ་ཧི. པུ་རོ་ཧི་ཏོ པཱ་ཏོ་ཝ སུ་ཁ་སེ་ཡྻ་པུ་ཙྪ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ དྭཱ་རེ ཋི་ཏོ ཏ་སྶ ཨུ་དཱ་ན་གཱི་ཏ་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘རཱ་ཛཱ ཧི་ཡྻོ མི་ག་ཝཾ ཨ་ག་མཱ་སི, ཏ་ཏྠ ས་ར་བྷ་མི་གཾ ཝི་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏེ་ན མ་ཉྙེ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ར་ཉྙོ པ་རི་པུ་ཎྞ་བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནཾ སུ་ཏྭཱ སུ་མ་ཛྫི་ཏེ ཨཱ་དཱ་སེ མུ་ཁཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶ ཚཱ་ཡཱ ཝི་ཡ ར་ཉྙཱ ཙ ས་ར་བྷེ་ན ཙ ཀ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཨ་ཧོ་སི, སོ ན་ཁ་གྒེ་ན དྭཱ་རཾ ཨཱ་ཀོ་ཊེ་སི. རཱ་ཛཱ ‘‘ཀོ ཨེ་སོ’’ཏི པུ་ཙྪི. ཨ་ཧཾ, དེ་ཝ, པུ་རོ་ཧི་ཏོ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ཏོ ཨེ་ཧཱ་ཙ་རི་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཛ་ཡཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏོ ‘‘ཨ་ཧཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏ་ཡཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཀ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཛཱ་ནཱ་མི, ཏྭཾ ཨེ་ཀཾ ས་ར་བྷ་མི་གཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནྟོ ན་ར་ཀེ པ་ཏི་ཏོ, ཨ་ཐ ནཾ སོ ས་ར་བྷོ སི་ལཱ་ཡ ཡོ་གྒཾ ཀ་ཏྭཱ ན་ར་ཀ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི, སོ ཏྭཾ ཏ་སྶ གུ་ཎཾ ས་རི་ཏྭཱ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ས་ར་བྷཾ གི་རི་དུ་གྒ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་རཱིཏི ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི. ཝི་ཀྐ་ནྟནྟི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཏ་པ་ར་ཀྐ་མཾ. ཨ་ནུ་ཛཱི་ཝ་སཱིཏི ཨུ་པ་ཛཱི་ཝ་སི, ཏ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཡཱ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ལ་དྡྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་མུ་དྡྷ་རཱིཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ཨ་ཀཱ་སི. སི་ལཱ་ཡ ཡོ་གྒཾ ས་ར་བྷོ ཀ་རི་ཏྭཱཏི སི་ལཱ་ཡ སོ་པཱ་ན་ས་དི་སཱ་ཡ ན་ར་ཀ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཡོ་གྒ་ཏཾ ཀ་རི་ཏྭཱ. ཨ་ལཱི་ན་ཙི་ཏྟནྟི ས་ངྐོ་ཙཾ ཨ་པྤ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ. ཏ མི་གཾ ཝ་དེ་སཱིཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ས་ར་བྷ་མི་གཾ ཨི་དྷ སི་རི་ས་ཡ་ནེ ནི་པ་ནྣོ ཝ་ཎྞེ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ, ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ན མི་ག་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏོ, ས་བྦ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པུ་ཙྪི་སྶཱ་མི ན’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ – ‘‘ཀིཾ ཏྭཾ ནུ ཏ་ཏྠེ་ཝཱ’’ཏི ན་ཝ་མ་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བྷིཾ་ས་རཱུ་པནྟི ཀིཾ ནུ ཏེ ཉཱ་ཎཾ བ་ལ་ཝ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ, ཏེ་ནེ་ཏཾ ཛཱ་ནཱ་སཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ‘‘ནཱ་ཧཾ ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷོ, བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨ་མ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཏ་ཡཱ ཀ་ཐི་ཏ་གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཏྠོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི དཱི་པེ་ནྟོ ‘‘ན ཙེ་ཝ་ཧ’’ནྟི ད་ས་མ་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ནནྟི བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨ་མ་ཀྑེ་ཏྭཱ སུ་ཊྛུ བྷཱ་སི་ཏཱ་ནཾ. ཨ་ཏྠཾ ཏ་དཱ་ནེ་ནྟཱིཏི ཡོ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠོ, ཏཾ ཨཱ་ནེ་ནྟི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་དཱ པུ་རོ་ཧི་ཏོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.
ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་ཏྠེ་རཱ་ད་ཡོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན. པ་བྦ་ཛྫཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན སུ་ཙི་རཾ སུ་ནི་པུ་ཎཾ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ར་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ཧི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པཱ་ཀ་ཊོ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ས་ཏི་པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཀོ པཱ་ཀ་ཊོ ཝི་བྷཱུ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙོཏི སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི ཉཱ་ཏ་ཀོ་ཎྜ་ཉྙོ. ས་བྦེ་སུ་པི ཨེ་ཏ་ད་གྒེ་སཱུཏི ས་བྦེ་སུ་པི ཨེ་ཏ་ད་གྒ་སུ་ཏྟེ་སུ, ས་བྦེ་སུ ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཊྛ་པ་ནེ་སུ.
དྷུ་ར་པ་ཏྟཱ་ནཱིཏི པ་ཏྟཱ་ནཾ པ་མུ་ཁ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི བཱ་ཧི་ར་པ་ཏྟཱ་ནི. ན་ཝུ་ཏི་ཧ་ཏྠཱ་ནཱིཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པུ་རི་ས་སྶ ཧ་ཏྠེ་ན ན་ཝུ་ཏི་ར་ཏ་ནཱ་ནི. པ་དུ་མེ་ནེ་ཝ ཏཾ ཏཾ པ་དེ་སཾ ཨུ་ཏྟ་ར་ཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏཱི་ཏི པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ, བྷ་ག་ཝཱ. ག་ནྡྷ་དཱ་མ་མཱ་ལཱ་དཱ་མཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན པ་ཏྟ་དཱ་མཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ག་ནྡྷ་དཱ་མེ་ཧི ཀ་ཏ་མཱ་ལཱ ག་ནྡྷ་དཱ་མཾ. ལ་ཝ་ངྒ་ཏ་ཀྐོ་ལ་ཛཱ་ཏི་པུ་པྥཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏ་མཱ་ལཱ མཱ་ལཱ་དཱ་མཾ. ཏ་མཱ་ལ་པ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏ་མཱ་ལཱ པ་ཏྟ་དཱ་མཾ. ཝ་ངྒ་པ་ཊྚེཏི ཝ་ངྒ་དེ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣ་གྷ་ན་སུ་ཁུ་མ་ཝ་ཏྠེ. ཨུ་ཏྟ་མ་སུ་ཁུ་མ་ཝ་ཏྠནྟི ཀཱ་སི་ཀ་ཝ་ཏྠ་མཱ་ཧ.
ཏེ་པ་རི་ཝ་ཊྚ་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ན, ‘‘དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན, ‘‘དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ པ་རི་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙ ཏཱི་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་རི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཡོ པ་རི་ཝ་ཊྚཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ, ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚ་མེ་ཝ ཏེ་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ, ཏེ་པ་རི་ཝ་ཊྚ་ཉྩ ཏཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཏེ་པ་རི་ཝ་ཊྚ་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟཾ, ཏ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སཱ་ལི་ག་བྦྷཾ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡཱཏི སཱ་ལི་ག་བྦྷཾ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ སཱ་ལི་ཁཱི་ར་ར་སཾ ཨཱ་དཱ་ཡ. ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀནྟི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཁཱི་ར་པཱ་ཡ་སཾ པ་ཙཱ་པེ་མ. ཝེ་ཎི་ཡོ པུ་རི་ས་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀ་ལཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ ཀ་ལཱ་པ་གྒཾ. ཁ་ལེ ཀ་ལཱ་པཱ་ནཾ ཋ་པ་ན་དི་ཝ་སེ ཁ་ལ་གྒཾ. མ་དྡི་ཏྭཱ ཝཱི་ཧཱི་ནཾ རཱ་སི་ཀ་ར་ཎ་དི་ཝ་སེ ཁ་ལ་བྷ་ཎྜ་གྒཾ. ཀོ་ཊྛེ་སུ ཧི དྷ་ཉྙ་སྶ པ་ཀྑི་པ་ན་དི་ཝ་སེ ཀོ་ཊྛ་གྒཾ.
དྭེ ག་ཏི་ཡོཏི དྭེ ཨེ་ཝ ནི་པྥ་ཏྟི་ཡོ, དྭེ ནི་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨིཾ ཀུ་མཱ་རེ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟེཏི ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་མཱ་ཎ་ཝ་སྶེ་ཝ ལ་དྡྷི་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རེ་པི ཚ ཛ་ནཱ པུ་ཏྟེ ཨ་ནུ་སཱ་སིཾ་སུ. བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ པཱ་ཙཱི་ན་པ་སྶཾ ཨ་ཙ་ལ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ, ཡཾ ‘‘ཝ་ཛི་རཱ་ས་ན’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མ་ཧ་ཏཾ མ་ཧ་ཏི་ཡོ ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ‘‘པཱ་ཙཱི་ན་མུ་ཁོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘པཱ་ཙཱི་ན་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཨ་བྷི་མུ་ཁོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་པི ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ ཨ་པྤ་ཊི་གྷཱ་ཏཾ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཉྩཱ་ཏི. ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏནྟི ‘‘ཀཱ་མཾ ཏ་ཙོ ཙ ནྷཱ་རུ ཙ, ཨ་ཊྛི ཙ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༢.༡༨༤; སཾ. ནི. ༢.༢༢, ༢༣༧; ཨ. ནི. ༢.༥; མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༦) ཝུ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ.
ཨི་དཾ པ་ན ས་བྦ་མེ་ཝཱཏི ‘‘ཀ་སྶ ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ པ་ཋ་མཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༡.༢༨༤; ༢.༣༤༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༠) ས་བྦ་མེ་ཝ. པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པུ་པྥི་ཏ་ཕ་ལི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ས་བྦ་པཱ་ལི་ཕུ་ལླཾ, མ་གྒ་ཕ་ལེ་ཧི ས་བྦ་སོ ཕ་ལ་བྷཱ་ར་བྷ་རི་ཏ་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟོ པུ་པྥི་ཏཾ ཕ་ལི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་པ་ཀྐ་མི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱཏི དྭེ་པི ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟེ དི་སྭཱ ཏེ་སཾ གུ་ཎཱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏཾ བ་ཧུ མ་ཉྙ་ནྟོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཱ ཨ་པ་ཀྐ་མི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཚ་དྡ་ནྟ་ད་ཧ་ཏཱི་རེ་ཡེ་ཝ.
སཱ་རི་པུ་ཏྟ-མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
༡༨༩-༡༩༠. དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡེ་སུ ཨི་དྡྷི་མ་ནྟཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ མ་ནྟ-ས་དྡོ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཏི་ས་ཡི་ཀ་ཨི་དྡྷི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཨི་དྡྷི་ཡཱ ས་མྤ་ནྣཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཧ པཾ་སཱུ་ཧི ཀཱི་ལི༹ཾ་སཱུ་ཏི ས་ཧ་པཾ་སུ་ཀཱི་ལི༹་ཏཱ. ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝཱཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ. སོ་ལ༹་ས པ་ཉྙཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏོཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཨ་ནུ་པ་ད་སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ‘‘མ་ཧཱ་པ་ཉྙོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ, པུ་ཐུ་པ་ཉྙོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ, ཧཱ་ས་པ་ཉྙོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ, ཛ་ཝ་ན་པ་ཉྙོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ, ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ, ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་པ་ཉྙོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༩༣) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་དི་ཀཱ ཚ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏཱ ན་ཝཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཉྙཱ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཏི ཨི་མཱ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཱ པ་ཉྙཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ.
པ་ཉྷ་སཱ་ཀ་ཙྪནྟི པ་ཉྷ་སྶ པུ་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ སཱ་ཀ་ཙྪཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཨུ་པ་ཉྙཱ་ཏཾ མ་གྒནྟི ཨེ་ཏཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་ད་ཉྷི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཨི་མཾ བྷི་ཀྑུཾ པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷེ་ཡྻཾ. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཨི་དཾ པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཨུ་པ་ཉྙཱ་ཏཾ མ་གྒཾ, ཉཱ་ཏོ ཙེ་ཝ ཨུ་པ་ག་ཏོ ཙ མ་གྒོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཨ་མྷེ་ཧི མ་ར་ཎེ ས་ཏི ཨ་མ་ཏེ་ན་པི བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་པ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཉཱ་ཎེ་ན ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཉཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཏཾ མ་གྒ་ནྟོ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ནེ་སཾ པ་རི་སཱ་ཡཱཏི དྭི་ནྣཾ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་པ་རི་སཱ་ཡ. དྭེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ དྭེ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ སཱ་ཝ་ཀེ. ཋཱ་ན་ནྟ་རེཏི ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏེ ཋཱ་ན་ནྟ་རེ ཋ་པེ་སི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨ་ཉྙེ་པི མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་གེ་ན ‘‘མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ནྟི, ཨི་མེ་ཡེ་ཝ པ་ན སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ‘‘མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘དྭེ་པི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
༡༩༡. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཡ་སྨཱ དྷུ་ཏ་ཝཱ་ད་དྷུ་ཏ་དྷ་མྨ་དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནི དྷུ་ཏ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ‘‘དྷུ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ར་དྡྷཾ, ཏ་ཏྠ ཀི་ལེ་སེ དྷུ་ནི དྷུ་ཏ་ཝཱ་ཏི དྷུ་ཏོ, དྷུ་ཏ་ཀི་ལེ་སོ པུ་གྒ་ལོ, ཀི་ལེ་ས་དྷུ་ན་ནོ ཝཱ དྷ་མྨོ, ཀི་ལེ་ས་དྷུ་ན་ནོ དྷ་མྨོཏི ཙ ས་པུ་བྦ་བྷཱ་གོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏཾ དྷུ་ཏ་ས་ཉྙི་ཏཾ ཀི་ལེ་ས་དྷུ་ན་ན་དྷ་མྨཾ ཝ་ད་ཏི, པ་རེ ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི དྷུ་ཏ་ཝཱ་དོ. ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཉྩེ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཨེ་ཏྠ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཡི་དནྟི ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྶ སོ ཨ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དྷུ་ཏ་བྷཱུ་ཏ་སྶ དྷུ་ཏ་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ དྷུ་ཏ་དྷ་མྨཱ. ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཀི་ལེ་སེ ས་མྨཱ ལི་ཁ་ཏི ཏ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ས་ལླེ་ཁོ, ཀི་ལེ་ས་ཛེ་གུ་ཙྪཱི, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་ལླེ་ཁ་ཏཱ. དྭཱི་ཧི་པི ཀཱ་མེ་ཧི ཝི་ཝི་ཙྩ་ཏཱི་ཏི པ་ཝི་ཝེ་ཀོ, ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལོ པུ་གྒ་ལོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཏཱ. ཨི་མི་ནཱ ས་རཱི་ར་ཊྛ་པ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨི་ད་མ་ཊྛི ཏྠ-ཀཱ་ར་སྶ ཊྛ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨི་ད་མ་ཊྛི་ཏཱ, ཨི་མེ་ཧི ཝཱ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཏྠི ཨི་ད་མ་ཊྛི, ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན ནཱ་མ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་ངྒཱ་དཱི་སུ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ དྷུ་ཏ་གུ་ཎེ ས་མཱ་དི་ཡ་ཏི ཙེ་ཝ པ་རི་ཧ་ར་ཏི ཙ, ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཨི་ད་མ་ཊྛི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨི་ད་མ་ཊྛི་ཏཱ ཉཱ་ཎ་མེ་ཝཱ’’ཏི. དྷུ་ཏ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མཱཏི དྷུ་ཏ་ངྒ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷུ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ དྷུ་ཏོ་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ་ཡ དྷུ་ཏ་ངྒ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ དྷུ་ཏ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ. ཨ་ནུ་པ་ཏ་ནྟཱིཏི ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷཱ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཏྠཱུ་སཱུཏི དྷུ་ཏ་ངྒ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ.
པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་ངྒཾ…པེ… ནེ་ས་ཛྫི་ཀ་ངྒནྟི ཨུ་དྡེ་སོ་པི པེ་ཡྻཱ་ལ་ན་ཡེ་ན ད་སྶི་ཏོ. ཡ་དེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ས་བྦཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. དྷུ་ཏ་ཝཱ་ད་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཐེ་ར་སྶ དྷུ་ཏ་བྷཱ་ཝོ་པི ག་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘དྷུ་ཏ་ཝཱ་དཱ་ན’’ནྟེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ མ་ཧཱཏི ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་དི་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ་པི སཱ་ས་ན་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ་པི ཨ་ཡཾ ཐེ་རོ མ་ཧཱ, གུ་ཎ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ པ་སཾ་སཱ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཐེ་ར་སྶ ཡ་དི་དཾ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ’’ཏི.
ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡེ ས་ཉྫཱ་ཏ་པྤ་སཱ་ད་ཏཱ་ཡ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐ་ངྒཱ་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝ་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙྩ་ཀཱ་རོཏི ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧོ ཀཱ་རོ, ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏ་ད་ཏྠ་སཱ་དྷ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀོ་ལཱ་ཧ་ལནྟི ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལ་ཝི་པྥཱ་རོ. ས་ཏྠཱ ས་ཏྟ་མེ ས་ཏྟ་མེ སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཝ་ན་ཡོ་གྒཾ ཀཱ་ལཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ དི་ཝཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏི, ར་ཏྟི་ཡཾ ས་ཀ་ལ་ཡཱ་མཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ཨཱ་ཧ – ‘བྷོ་ཏི ཀིཾ ར་ཏྟིཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཎི་སྶ་སི དི་ཝཱ’’’ཏི. ཝི་སྶཱ་སི་ཀོཏི ཝི་སྶཱ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝོ. ‘‘ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སོ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ.
དྭེ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི པཱུ་རི་ཏ་པཱ་ར་མི་སྶཱཏི ཨི་དཾ སཱ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ སོ་ཏ་པ་ཏི་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ. ཨ་དི་ནྣ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶཱཏི ཨ་ཝི་པ་ཀྐ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ. བྷ་དྡ་ཀེ ཀཱ་ལེཏི ཡུ་ཏྟེ ཀཱ་ལེ. ན་ཀྑ་ཏྟནྟི ན་ཀྑ་ཏྟེ་ན ལ་ཀྑི་ཏཾ ཚ་ཎཾ. ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨི་ཉྷི ན་ཀྑ་ཏྟེ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ཚ་ཎཱ་ནི ན་ཀྑ་ཏྟཱ་ནི ནཱ་མ, ཨི་ཏ་རཱ་ནི པ་ན ཚ་ཎཱ་ནི ནཱ་མ. ས་མྨཱ་པ་ཏི་ཏ་དུ་ཀྑ་ཏོ ཝི་མོ་ཙ་ནེ་ན ཏ་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ནཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་སྶ ལ་བྷཱ་པ་ན་ཏོ ཙ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ. ཏེ་སནྟི སུ་ཝ་ཎྞ་པ་དུ་མཱ་ནཾ. ཨོ་ལ་མྦ་ཀཱཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཏ་ན་ཝི་ཙི་ཏྟཱ ར་ཏ་ན་དཱ་མཱ. པུ་ཉྙ་ནི་ཡཱ་མེ་ནཱཏི པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷེ་ན ནི་ཡཱ་མེ་ན. སྭ་སྶ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཛྫཾ དཱ་ཏུཾ ཀ་ཏོ་ཀཱ་སོ. ཕུ་སྶ་ར་ཐནྟི མ་ངྒ་ལ་ར་ཐཾ. སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟ་ཨུ་ཎྷཱི་ས་ཝཱ་ལ་བཱི་ཛ་ནི་ཁ་གྒ་མ་ཎི་པཱ་དུ་ཀཱ་ནི པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ རཱ་ཛ་ཀ་ཀུ་དྷ་བྷ་ཎྜནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨི་དྷ པ་ན སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟཾ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི སཱི་ཧཱ་ས་ནཾ པ་ཉྩ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟི. པཱ་རུ་པ་ན་ཀ་ཎྞནྟི པཱ་རུ་པ་ན་ཝ་ཏྠ་སྶ ད་ས་ནྟཾ. དི་བྦ་ཝ་ཏྠ་དཱ་ཡི་པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཙོ་དི་ཏོ ‘‘ན་ནུ ཏཱ་ཏཱ ཐཱུ་ལ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཧོ ཏ་པ་སྶཱིཏི ཨ་ཧོ ཀ་པ་ཎོ ཨ་ཧཾ རཱ་ཛཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱཏི བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནཾ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ. ཙ་ངྐ་མ་ན་ས་ཏཱ་ནཱིཏི ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དྱ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཧི ཨ་གྒི་སཱ་ལཱ་དཱི་ནི པ་བྦ་ཛི་ཏ་སཱ་རུ་པྤཱ་ནི ཋཱ་ནཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
སཱ་དྷུ་ཀཱི་ལི༹་ཏནྟི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཀཱ་ཏ་བྦ་ས་ཀྐཱ་རཾ ཝ་ད་ཏི. ན་པྤ་མ་ཛྫི, ནི་རོ་གཱ ཨ་ཡྻཱཏི པུ་ཙྪི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. པ་རི་ནི་བྦུ་ཏཱ དེ་ཝཱཏི དེ་ཝཱི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་དཱ་སི. པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ཏྭཱཏི ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ཏྭཱ. ས་མ་ཎ་ཀ་པ་བྦ་ཛྫནྟི ས་མི་ཏ་པཱ་པེ་ཧི ཨ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་པ་བྦ་ཛྫཾ. སོ ཧི རཱ་ཛཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝེ་ས་སྶ དི་ཊྛ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ བྷ་དྡ་ཀ’’ནྟི ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ལི་ངྒཾ ག་ཎྷི. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཨེ་ཝ. ཝཱི་ས་ཏི་མེ ཝ་སྶེ ས་མྤ་ཏྟེ་ཏི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་དྷི་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་ཐཾ མཱ ཀ་ཐེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝཱི་ས་ཏི དྷ་ར་ཎཱ་ནི ནི་ཀྑནྟི ཝ་ད་ནྟི, པ་ཉྩ་པ་ལཾ ནི་ཀྑནྟི ཨ་པ་རེ. ཨི་ཏྠཱ་ཀ་རོཏི ཨི་ཏྠི་ར་ཏ་ན་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཡྻ་དྷཱི་ཏཱཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཡྻ་སྶ དྷཱི་ཏཱ, བྷ་དྡ་ཀཱ་པི་ལཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱ་ན་པ་ཎྞནྟི ས་དི་ས་པ་ཎྞཾ ས་དི་ས་ལེ་ཁཾ ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཙ ཡུ་ཏྟཾ པ་ཎྞ་ལེ་ཁཾ. ཏེ པུ་རི་སཱ ས་མཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ མ་ག་དྷ་ར་ཊྛེ མ་ཧཱ་ཏི་ཏྠ་གཱ་མཾ མ་དྡ་ར་ཊྛེ སཱ་ག་ལ་ན་ག་ར་ཉྩ ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་པ་ཀྐ་མ་ནྟཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཨི་ཏོ ཙ ཨེ་ཏྟོ ཙ པེ་སེ་སུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ.
པུ་པྥ་དཱ་མནྟི ཧ་ཏྠི་ཧ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎཾ པུ་པྥ་དཱ་མཾ. ཏཱ་ནཱིཏི ཏཱ་ནི ཨུ་བྷོ་ཧི ག་ནྠཱ་པི་ཏཱ་ནི དྭེ པུ་པྥ་དཱ་མཱ་ནི. ཏེཏི ཨུ་བྷོ བྷ་དྡཱ ཙེ་ཝ པི་པྤ་ལི་ཀུ་མཱ་རོ ཙ. ལོ་ཀཱ་མི་སེ་ནཱཏི ཀཱ་མ་སྶཱ་དེ་ན. ཨ་སཾ་ས་ཊྛཱཏི ན སཾ་ཡུ་ཏྟཱ གྷ་ཊེ ཛ་ལ་ནྟེ་ན ཝི་ཡ པ་དཱི་པེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ ས་མུ་ཛྫ་ལ་ནྟེ་ན ཝི་མོ་ཀྑ་བཱི་ཛེ་ན ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡ་ནྟ་བ་དྡྷཱ་ནཱིཏི ས་སྶ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དྭཱ་ར་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན བ་དྡྷཱ་ནི ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏུ་མྦཱ་ནི. ཀ་མྨ་ནྟོཏི ཀ་སི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ. དཱ་སི་ཀ་གཱ་མཱཏི དཱ་སཱ་ནཾ ཝ་ས་ན་གཱ་མཱ. ཨོ་སཱ་རེ་ཏྭཱཏི པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ཨཱ་ཀ་པྤ་ཀུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ན་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀནྟི པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པཾ. ཏ་སྶ མ་ཏྠ་ཀེཏི དྭེ་དྷཱ་པ་ཐ་སྶ དྭི་དྷཱ་བྷཱུ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. ཨེ་ཏེ་སཾ ས་ངྒ་ཧཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ནི་སཱི་ད་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སཱ པ་ན ཏ་ཏྠ ས་ཏྠུ ནི་ས་ཛྫཱ ཨེ་དི་སཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ནི་སཱི་ད་ནྟོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་རཱུ་པ་ཙ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟཱ རཱུ་པ་པྤ་བྷཱ་ཝ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཝི་ཛྫོ་ཏི་ཏཱ དྭ་ཏྟིཾ་ས་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཨ་སཱི་ཏི་ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མུ་ཛྫ་ལི་ཏཱ བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་ཀེ་ཏུ་མཱ་ལཱ་ལ་ངྐ་ཏཱ ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀི་ཏྟི་མཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སི་རཱི, ཏཾ་ཡེ་ཝ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་སྶ ཨ་དི་ཊྛ་པུ་བྦ་པྤ་སཱ་ད་སཾ་ཝ་དྡྷ་ན་ཏྠཾ ཨ་ནི་གྒཱུ་ཧི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘བུ་དྡྷ་ཝེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ…པེ… ནི་སཱི་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠ་པྤ་དེ་སཾ བྱཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠཱཏི ཝུ་ཏྟཱ. ས་ཏ་སཱ་ཁོཏི བ་ཧུ་སཱ་ཁོ ཨ་ནེ་ཀ་སཱ་ཁོ. སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ་ཝ ཨ་ཧོ་སི ནི་ར་ནྟ་རཾ བུ་དྡྷ་ར་སྨཱི་ཧི ས་མ་ནྟ་ཏོ ས་མོ་ཀི་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི དཱུ་ར་ཏོ ནཱ་ཏི་དཱུ་རེ ཨཱ་ས་ནྣེ་ཏི ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ. ཏཱི་ཧི ཨོ་ཝཱ་དེ་ཧཱིཏི ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, ཀ་སྶ་པ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ‘ཏི་བྦཾ མེ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཐེ་རེ་སུ ན་ཝེ་སུ མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་སཱུ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ, ཀ་སྶ་པ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, ཀ་སྶ་པ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ‘ཡཾ ཀི་ཉྩི དྷ་མྨཾ སུ་ཎི་སྶཱ་མི ཀུ་ས་ལཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ, ས་བྦཾ ཏཾ ཨ་ཊྛིཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཙེ་ཏ་སཱ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨོ་ཧི་ཏ་སོ་ཏོ དྷ་མྨཾ སུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ, ཀ་སྶ་པ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, ཀ་སྶ་པ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ‘སཱ་ཏ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཙ མེ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི ན ཝི་ཛ་ཧི་སྶ་ཏཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ, ཀ་སྶ་པ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༡༥༤) ཨི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཨོ་ཝཱ་དེ་ཧི. ཨེ་ཏྠ ཧི བྷ་ག་ཝཱ པ་ཋ་མཾ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཐེ་ར་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏི་མཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠ་མ་བྷཱ་སི, དུ་ཏི་ཡཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ, ཏ་ཏི་ཡཾ ཨུ་པ་དྷི་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཨ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ. མུ་དུ་ཀཱ ཁོ ཏྱཱ་ཡནྟི མུ་དུ་ཀཱ ཁོ ཏེ ཨ་ཡཾ. ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ? ཐེ་རེ་ན ས་ཧ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. ཀ་སྨཱ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཛཱ་ཏོ་ཏི? ཐེ་རཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. ཀིཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ ན་ཏྠཱི་ཏི? ཨ་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ པ་ན་སྶ ཨ་ཧོ་སི ‘‘ཨི་མེ་ན ཙི་རཾ ཋ་སྶ་ནྟི, ཀ་སྶ་པོ པ་ན ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀོ, སོ མ་ཡི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ས་ཏྟ་པ་ཎྞི་གུ་ཧཱ་ཡཾ ཝ་སི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ མ་མ སཱ་ས་ནཾ པ་ཉྩ་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཀཱ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་སི. ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑཱུ ཀ་སྶ་པ་སྶ སུ་སྶཱུ་སི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ཙ་ནྡཱུ་པ་མོཏི ཙ་ནྡ་ས་དི་སོ ཧུ་ཏྭཱ. ཀིཾ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ཏཱ་ཡ? ནོ, ཨ་པི་ཙ ཁོ ཡ་ཐཱ ཙ་ནྡོ ག་ག་ན་ཏ་ལཾ པ་ཀྑ་ནྡ་མཱ་ནོ ན ཀེ་ན་ཙི ས་དྡྷིཾ ས་ནྠ་ཝཾ ཝཱ སི་ནེ་ཧཾ ཝཱ ཨཱ་ལ་ཡཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏི, ན ཙ ན ཧོ་ཏི མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ པི་ཡོ མ་ནཱ་པོ, ཨ་ཡ་མྤི ཨེ་ཝཾ ཀེ་ན་ཙི ས་དྡྷིཾ ས་ནྠ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ན བ་ཧུ་ཛ་ན་སྶ པི་ཡོ མ་ནཱ་པོ ཙ་ནྡཱུ་པ་མོ ཧུ་ཏྭཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པ་ཀ་སྶེ་ཝ ཀཱ་ཡཾ ཨ་པ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟནྟི ཏེ་ནེ་ཝ ས་ནྠ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཀཱ་ཡ་ཉྩ ཙི་ཏྟ་ཉྩ ཨ་པ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ, ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ཙྩཾ ན་ཝོཏི ནི་ཙྩ་ན་ཝ་ཀོ་ཝ, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ས་དི་སོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ཧི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་མྤ་ཏྟ་གེ་ཧཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་ཙེ ནཾ གྷ་ར་སཱ་མི་ཀཱ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཏ་རོ ཝི་པྤ་ཝཱ་སཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙ་རིཾ་སཱུ’’ཏི ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་མཱ་ནཱ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ བྷོ་ཛེ་ནྟི, བྷུ་ཏྟ་མ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ བྷཱ་ཛ་ནཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཨུ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཀྐ་མ་ཏི, ན ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ནྠ་ཝཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏི, ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི ཝཱ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཡ་མྤི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་མྤ་ཏྟཾ གྷ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཡཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ པ་ས་ནྣཱ མ་ནུ་སྶཱ དེ་ནྟི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཚི་ནྣ་ས་ནྠ་ཝོ ཏེ་སཾ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི.
ཨ་པྤ་ག་བྦྷོཏི ན་པྤ་ག་བྦྷོ, ཨ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཀཱ་ཡ་པཱ་ག་བྦྷི་ཡེ་ན, ཙ་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝ་ཙཱི་པཱ་ག་བྦྷི་ཡེ་ན, ཨ་ནེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ་ན མ་ནོ་པཱ་ག་བྦྷི་ཡེ་ན ཙ ཝི་ར་ཧི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་པཱ་ག་བྦྷི་ཡཾ ནཱ་མ ས་ངྒྷ་ག་ཎ་པུ་གྒ་ལ་བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལ་ཛ་ནྟཱ་གྷ་ར་ན་ཧཱ་ན་ཏི་ཏྠ་བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་མ་གྒེ་སུ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་ར་པ་ཝེ་ས་ནེ ཙ ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ. ཙ་ཏུ་ཊྛཱ་ནཾ ཝ་ཙཱི་པཱ་ག་བྦྷི་ཡཾ ནཱ་མ ས་ངྒྷ་ག་ཎ་པུ་གྒ་ལ་ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ་སུ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པ་ཝཱ་ཙཱ་ནི་ཙྪཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ནེ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ནོ་པཱ་ག་བྦྷི་ཡཾ ནཱ་མ ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རཾ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ་པི མ་ན་སཱ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཾ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཨི་མེ་སཾ པཱ་ག་བྦྷི་ཡཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་ག་བྦྷོ ཧུ་ཏྭཱ ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སྶ་པ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཙ ཙ་ནྡཱུ་པ་མ་པྤ་ཊི་པ་དཱ་དི་ཐེ་ར་སྶ དྷུ་ཏ་ཝཱ་དེ་སུ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝ་སྶ བོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཀ་སྶ་པ་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི.
ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
༡༩༢. པ་ཉྩ་མེ བྷོ་ཛ་ན་པ་པ་ཉྩ་མ་ཏྟནྟི གོ་ཙ་ར་གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ཎཱ་ཧཱ་ར་པ་རི་བྷོ་ག་ས་ཉྙི་ཏཾ བྷོ་ཛ་ན་པ་པ་ཉྩ་མ་ཏྟཾ. དཱི་པ་རུ་ཀྑཱ་ནནྟི ལོ་ཧ་ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་མ་ཡཱ་ནཾ མ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ དཱི་པ་རུ་ཀྑཱ་ནཾ. ལོ་ཧ་མ་ཡེ་སུ་པི ཧི ཏེ་སུ དཱི་པཱ་དྷཱ་རེ་སུ དཱི་པ་རུ་ཀྑ་ཀཱ་ཏི རུ་ལ༹ྷི་རེ་སཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨོ་ལ་མྦ་ཀ་དཱི་པ་མ་ཎྜ་ལ་དཱི་པ་ས་ཉྩ་ར་ཎ་དཱི་པཱ་དི་ཀཱ སེ་ས་དཱི་པཱ.
ཨ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཡི པ་ད་ཀྑི་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཧཾ ཏེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཧཾ ཏེ་ན པ་ཝཱ་རེ་མི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏི་ཡཾ་ཡེ་ཝ་སྶ བྷ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫཱིཏི དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫི, ན ཀི་ཉྩི པ་ཙ་ན་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཏྠི. ས་ཏྟ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཝི་ཏ་ཀྐེ ཝི་ཏ་ཀྐེ་སཱིཏི ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪ་སྶཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ, ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ མ་ཧི་ཙྪ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ ས་ཏྟ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཝི་ཏ་ཀྐེ ཝི་ཏ་ཀྐེ་སི. ཨ་ཊྛ་མེཏི ‘‘ནི་པྤ་པ་ཉྩཱ་རཱ་མ་སྶཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ, ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ པ་པ་ཉྩཱ་རཱ་མ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པུ་རི་ས་ཝི་ཏ་ཀྐེ.
མ་མ ས་ངྐ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪ་སྶཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ, ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ མ་ཧི་ཙྪ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༣༥༨; ཨ. ནི. ༨.༣༠) མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་དྡྷ་མ་ཏྟཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏཾ མ་མ ས་ངྐ་པྤཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. མ་ནོ་མ་ཡེ་ནཱཏི མ་ནོ་མ་ཡེ་ན ཝི་ཡ མ་ན་སཱ ནི་མྨི་ཏ་ས་དི་སེ་ན, པ་རི་ཎཱ་མི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྡྷི་ཡཱཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ཨི་དཾ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནི་དྡྷི་ཡཱ.
ཡ་དཱ མེ ཨ་ཧུ ས་ངྐ་པྤོཏི ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ མ་ཡ྄ཧཾ ‘‘ཀཱི་དི་སོ ནུ ཁོ ཨ་ཊྛ་མོ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཝི་ཏ་ཀྐོ’’ཏི པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨ་ཧོ་སི, ཡ་དཱ མེ ཨ་ཧུ ས་ངྐ་པྤོ, ཏ་ཏོ མ་མ ས་ངྐ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ཡ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཨུ་ཏྟ་རི དེ་ས་ཡཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་ཏྟ་རི དེ་ས་ཡཱིཏི ‘‘ནི་པྤ་པ་ཉྩཱ་རཱ་མ་སྶཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ ནི་པྤ་པ་ཉྩ་ར་ཏི་ནོ, ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ པ་པ་ཉྩཱ་རཱ་མ་སྶ པ་པ་ཉྩ་ར་ཏི་ནོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༥༨; ཨ. ནི. ༨.༣༠) ཨི་མཾ ཨ་ཊྛ་མཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཝི་ཏ་ཀྐཾ པཱུ་རེ་ནྟོ ཨུ་པ་རི དེ་ས་ཡི. ཏཾ པ་ན དེ་སི་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ནི་པྤ་པ་ཉྩ་ར་ཏོ བུ་དྡྷོ, ནི་པྤ་པ་ཉྩ་མ་དེ་ས་ཡཱི’’ཏི, པ་པ་ཉྩཱ ནཱ་མ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཀི་ལེ་སཱ, ཏེ་སཾ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏཱ་ཡ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ ནི་པྤ་པ་ཉྩཱ ནཱ་མ. ཡ་ཐཱ ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི, སཱ་མུ་ཀྐཾ་སི་ཀཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཾ ཨ་དེ་ས་ཡཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་སྶཱ་ཧཾ དྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཏ་སྶ ས་ཏྠུ དེ་ས་ནཱ་དྷ་མྨཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཝི་ཧཱ་སིནྟི ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ ཝི་ཧ་རིཾ. སཱ་ས་ནེ ར་ཏོཏི སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧེ སཱ་ས་ནེ ཨ་བྷི་ར་ཏོ. ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎཾ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཾ, ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨི་མཱ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ མ་ཡཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནཾ, ཨ་ནུ་སི་ཊྛི ཨོ་ཝཱ་དོ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བྷ་དྡི་ཡ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
༡༩༣. ཚ་ཊྛེ ཨུ་ཙྩ-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠོ ཨུ་ཙྩཱ-ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལི་ཀཱ་ན་ནྟི ཨུ་ཙྩེ ཀུ་ལེ ཛཱ་ཏཱ་ན’’ནྟི. ཀཱ་ལཱི༹ སཱ དེ་ཝཱིཏི ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ལཱི༹ སཱ དེ་ཝཱི. ཀུ་ལཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ར་ཛྫཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི མ་ཧཱ་ཀུ་ལི་ན་སྶེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སོ་ཡེ་ཝ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་དྡི་ཡ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
༡༩༤. ས་ཏྟ་མེ རི་ཏྟ་ཀོཏི དེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་ར་ཧི་ཏོ. གུ་ཎེ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་གུ་ཎེ ཙེ་ཝ ཨཱ་ཀ་པྤ་ས་མྤ་དཱ་དི་གུ་ཎེ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་མྦ་པ་ཀྐ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀེ ཡ་ཐཱ་ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ གུ་ཎེ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ.
པི་ཎྜོ་ལ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
༡༩༥. ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན སཱི་ཧ་སྶ ཝི་ཡ ནཱ་དོ སཱི་ཧ་ནཱ་དོ, སོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སཱི་ཧ་ནཱ་དི་ཀཱ, ཏེ་སཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དི་ཀཱ་ནཾ. ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་པ་སཾ་སི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶེ་ཝ ག་ར་ཧཱ པ་སཾ་སཱ ཙ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘བུ་དྡྷཱ ཙ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ བྷཱུ་མིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ན ཧི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཀ་ཏ་མཱ པ་ན་སྶ ཛཱ་ཏི ཁཱི་ཎཱ, ཀ་ཐ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི? ན ཏཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏཱ ཁཱི་ཎཱ པུ་བྦེ་ཝ ཁཱི་ཎ་ཏྟཱ, ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཝཱ་ཡཱ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཡཱ པ་ན མ་གྒ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ་སུ ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་པྤ་བྷེ་དཱ ཛཱ་ཏི, སཱ མ་གྒ་སྶ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཁཱི་ཎཱ. ཏཾ སོ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི.
ཝུ་སི་ཏནྟི ཝུ་ཊྛཾ པ་རི་ཝུ་ཊྛཾ, ཀ་ཏཾ ཙ་རི་ཏཾ ནི་ཊྛི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀེ་ན ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ཏྟ སེ་ཀྑཱ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝ་ས་ནྟི ནཱ་མ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཝུ་ཊྛ་ཝཱ་སོ. ཏ་སྨཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཝུ་སི་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡནྟི ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཾ ཀི་ཙྩཾ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀཱ་ད་ཡོ ཧི ཏཾ ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཀ་ཏ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ. ཏ་སྨཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཨི་དཱ་ནི པུ་ན ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ, ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡཱ་ཡ ཝཱ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཀི་ཙྩཾ མེ ན་ཏྠཱི་ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་མ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནཱ ཨ་པ་རཾ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནཾ མ་ཡ྄ཧཾ ན་ཏྠི, ཨི་མེ པ་ན པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི ཚི་ནྣ་མཱུ་ལ་ཀཱ རུ་ཀྑཱ ཝི་ཡ, ཏེ ཙ་རི་མ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་རོ་དྷེ་ན ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏ་ཝེ་དོ ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ནྟཱི་ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི.
མ་ནྟཱ་ཎི་པུ་ཏྟ་པུ་ཎྞ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
༡༩༦. ན་ཝ་མེ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་སུ་པི ཝི་ཛྫཱ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ནི་པྥ་ཏྟིཾ ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ས་བྦ་སི་པྤེ་སུ ཀོ་ཝི་དོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ད་ཡཱ་ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་ཝ་ཧ་སྶེ་ཝ དྷ་མྨ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ ‘‘མོ་ཀྑ་དྷ་མྨཾ ཨ་དི་སྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དཾ ཝེ་ད་ཏྟ་ཡཾ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ནེ་ན དུ་གྒ་ཏི་པ་རི་མུ་ཙྩ་ན་མྤི དུ་ལླ་བྷཾ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་རི་ཝཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ལཱ་བྷི་ཏཱ་ཡ ས་ཡཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཨུ་པ་ས་ནྟོ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ད་མ་ཐ་ས་མ་ཐཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པི་ཊ་ཀཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཕ་ལ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་སྶཱ་མི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི. བུ་དྡྷཱ་ནནྟི གཱ་ར་ཝ་ཝ་སེ་ན བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ. པ་རི་བྷུ་ཉྫཱིཏི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི པ་ཀྑི་ཏྟ་དི་བྦོ་ཛཾ ཝ་ན་མཱུ་ལ་ཕ་ལཱ་ཕ་ལཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི. པ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཧི དེ་ཝ་ཏཱ ཏ་ཏྠ དི་བྦོ་ཛཾ པ་ཀྑི་པིཾ་སུ. ས་མྨ་སི་ཏྭཱཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ, པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ་ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུཏི མ་ཧཱ་དེ་ཝ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ་ས་ཀྑི་ཀཱ་ཡ སུ་ཝི་སོ་དྷི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ.
ད་ས་ཧི ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧཱིཏི ཨ་པྤི་ཙྪ་ཀ་ཐཱ ས་ནྟུ་ཊྛི་ཀ་ཐཱ པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཀ་ཐཱ ཨ་སཾ་ས་གྒ་ཀ་ཐཱ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་ཐཱ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ་ཀ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་ཐཱ ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཀ་ཐཱ ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ད་ས་ཧི ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི. ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ར་ཊྛ་ཝཱ་སི་ནོཏི ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཝ་ནྟ་དེ་ས་ཝཱ་སི་ནོ, ས་ཏྠུ ཛཱ་ཏ་དེ་ས་ཝཱ་སི་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱི་སཱ་ནུ་ལོ་ཀི་ཀོཏི པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ སཱི་སཾ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པ་སྶ་ནྟོ. ཨོ་ཀཱ་སཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱཏི སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ཝ་ས་རཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ. ས་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཀྐ་མཾ པུ་ཙྪཱིཏི ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༥༧) ས་ཏྟ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡོ པུ་ཙྪི. དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི ས་ཝི་སེ་སེ་ན ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ལཱ་བྷི་ཏཱ་ཡ.
མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ན་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
༡༩༧. ད་ས་མེ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་དྷ་མྨ་སྶཱཏི མ་དྷུ་པི་ཎྜི་ཀ་སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ་སུ ཝི་ཡ ས་ངྑེ་པེ་ན དེ་སི་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ. ཏཾ དེ་ས་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱཏི ཏཾ ས་ངྑེ་པ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ. ཨ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛ་མཱ་ནཱ་ནནྟི ཏ་སྶཱ ས་ངྑེ་པ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ནྟཱ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝཱཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱ’’ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝཱ དེ་ས་ནཾ པཱུ་རེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི. བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཨེ་ཏྠ བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ པཱུ་རེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི. ཨ་ཡཾ པ་ན མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ན་ཏྠེ་རོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན་པི ས་ཀྐོཏི ཏ་སྶ ས་ངྑེ་པེ་ན ཨུ་དྡི་ཊྛ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ས་ཏྠུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ དེ་ས་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཨ་གྒོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘པཱ་ཏོ་ཝ སུ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ངྒཱ་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ཨ་ཉྙེ་ཧཱིཏི ཨ་ཉྙཱ་སཾ ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ཀེ་སེ་ཧི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ དཱི་གྷཱ. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ དཱི་གྷཱ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ སི་ནི་དྡྷ་ནཱི་ལ་མུ་དུ་ཀ་ཉྩི་ཀཱ ཙ. ནི་ཀྐེ་སཱིཏི ཨ་པྤ་ཀེ་སཱི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནུ་ད་རཱ ཀ་ཉྙཱ’’ཏི.
པ་ཎི་ཡནྟི ཝི་ཀྐེ་ཏ་བྦ་བྷ་ཎྜཾ. ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱཏི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀེ་སཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཉྩ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ. གཱ་ར་ཝེ་ནཱཏི མུ་ཎྜ་སཱི་སཱ་པི ཐེ་རེ གཱ་ར་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ. ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱཏི སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ. ཨི་མི་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏ་ར་མཱ་ཧ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀོ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཊྛཱ་ན་པ་ཡུ་ཏྟཾ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀོ ཡ་ས་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཝ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ས་པ་ཊི་ལཱ་བྷོཏི ཙ བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ས་ཏྟ་སུ ཧི ཛ་ཝ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་སུ པ་ཋ་མཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཕ་ལཱ, པ་ཙྪི་མཱ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཕ་ལཱ, མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཉྩ ཨ་པ་རཱ་པ་རི་ཡ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཕ་ལཱ, ཏ་སྨཱ པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཀཾ ཙེ་ཏ་ནཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སཱ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཕ་ལ་དཱ་ཡི་ནོ ཧོ་ནྟི, པ་ཋ་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ པ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀོ ཡ་ས་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཝ ཨ་ཧོ་སི.
པ་ཋ་མ་ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.