༡༠. ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༡. ད་ས་མེ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི, ཀོ ཨ་ཡཾ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ, ཀ་སྨཱ ཙ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི? ཨ་ཡཾ ཀི་ར ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་ར་ཊྛེ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་ན་ག་རེ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སེ་ཊྛི་སྶ པུ་ཏྟོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ པི་ཏ་རཱ ཀཱ་རཱ་པི་ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏི ཙཱུ་ལ༹་ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ་ཏི ནཱ་མེ་ན, ན དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ སི་སྶོ. སོ ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པུ་ཏྟོ མ་ཧཱ་ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ ནཱ་མ. བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་ན སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ དྭེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ པ་ཉྩ་མ་ཏྟེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནཱ ཨུ་པ་ཀ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ ཝི་ཝེ་ཀཱ་ཝཱ་སཾ ཝ་སི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ཏ་སྨིཾ ཛ་ན་པ་དེ ཏཾ ན་ག་རཾ པ་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཏ་ཏྠ ནེ་སཾ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཝ་ཏྟཾ ད་སྶེ་སི. ཏེ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི་ཏྭཱ, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, མ་ཡཾ ཨི་དྷ ཏེ་མཱ་སཾ ཝ་སི་སྶཱ་མ, མཱ ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཧཱི’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་སིཾ་སུ. ཝ་སི་ཏྭཱ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ, ‘‘ག་ཙྪཱ་མ མ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཨཱ་པུ་ཙྪིཾ་སུ. ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ ‘‘ཨ་ཛྫེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཝ་སི་ཏྭཱ སྭེ ག་མི་སྶ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ན་ག་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶེ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏུ་མྷེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ ཨི་དྷཱ་ག་ནྟྭཱ ཝ་ས་མཱ་ནེ་པི ན ཛཱ་ནཱ་ཐ, ན ནེ ཀོ་ཙི པ་ཙྩ་ཡེ་ནཱ་པི ནི་མ་ནྟེ་ཏཱི’’ཏི. ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ, ‘‘ཀ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཐེ་རཱ, ཀ་སྨཱ ནོ ན ཨཱ་རོ་ཙ་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི? ཀིཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ་ན, ཀིཾ ན པ་སྶ་ཐ དྭེ བྷི་ཀྑཱུ ཐེ་རཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་ད་ནྟེ, ཨེ་ཏེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ཏི. ཏེ ཁི་པྤཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ས་པྤི་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དཱི་ནི ཙེ་ཝ ཙཱི་ཝ་ར་དུ་སྶཱ་ནི ཙ སཾ་ཧ་རིཾ་སུ.
ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘པ་ར་མ་པྤི་ཙྪཱ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ པ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ལཱ་བྷཾ ན སཱ་དི་ཡི་སྶ་ནྟི, ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནྟཱ ‘ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ དེ་ཐཱ’ཏི ཝ་ཀྑ་ནྟཱི’’ཏི. ཏཾ ཏཾ ལཱ་བྷཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཐེ་རཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཐེ་རཱ དི་སྭཱ་ཝ ‘‘ཨི་མེ པ་ཙྩ་ཡཱ ནེ་ཝ ཨ་མྷཱ་ཀཾ, ན ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སྶ ཀ་པྤ་ནྟཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ. ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ ‘‘ཀ་ཐཾ ཧི ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ག་ཎྷ་ནྟཱ མ་ཡ྄ཧ་མྤི ཨ་དཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི? ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. ཏེ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་སཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཏ་སྨིཾ ར་ཊྛེ ཏ་མེ་ཝ ན་ག་རཾ པ་ཙྩཱ་ག་མིཾ་སུ. ནཱ་ག་རཱ ཐེ་རེ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ ས་ཧ པ་རི་ཀྑཱ་རེ་ཧི དཱ་ནཾ ས་ཛྫི་ཏྭཱ ན་ག་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ མ་ཎྜ་པཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ ཨ་དཾ་སུ, ཐེ་རཱ་ན་ཉྩ པ་རི་ཀྑཱ་རེ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སུཾ. ཐེ་རཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ད་ཡིཾ་སུ. ཏཾ དི་སྭཱ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མེ པུ་བྦེ ཨ་པྤི་ཙྪཱ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཨི་དཱ་ནི པཱ་པི་ཙྪཱ ཛཱ་ཏཱ, པུ་བྦེ་པི ཨ་པྤི་ཙྪ་ས་ནྟུ་ཊྛ་པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ས་དི་སཱ མ་ཉྙེ’’ཏི ཐེ་རེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏུ་མྷེ པུ་བྦེ ཨ་པྤི་ཙྪཱ ཝི་ཡ, ཨི་དཱ་ནི པ་ན པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘མཱུ་ལ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ནེ་སཾ པ་ཏི་ཊྛཾ བྷི་ནྡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་ར་མཱ་ན་རཱུ་པོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ག་ནྟྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཨི་མི་ནཱ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ ཏུ་རི་ཏ་ཏུ་རི་ཏཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཱ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ ཨ་ཀྐོ་སི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ‘‘ས་ཀྐཱ ནུ ཁོ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏུ’’ནྟི ཙ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ, ‘‘ན ས་ཀྐཱ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏུཾ, ཐེ་རེ་སུ ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན པ་དུ་མ་ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏཱི’’ཏི དི་སྭཱ, ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་པི ནཱ་མ ག་ར་ཧ་ནྟཾ སུ་ཏྭཱ ན ནི་སེ་དྷེ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ་ད་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་ད་སྶ ཙ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ མཱ ཧེ་ཝནྟི ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་སི. ཏ་ཏྠ མཱ ཧེ་ཝནྟི མཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷ་ཎི. ས་དྡྷཱ་ཡི་ཀོཏི ས་དྡྷཱ་ཡ ཨཱ་ཀ་རོ པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧོ ས་དྡྷཱ་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ནོ ཝཱ. པ་ཙྩ་ཡི་ཀོཏི པ་ཏྟི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ནོ.
པ་ཀྐཱ་མཱིཏི ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ པ་ཀྐཱ་མི. ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏཾ ཧི ཀ་མྨཾ ན ས་ཀྐཱ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ, ཏཾ ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ཋཱ་ཏུཾ ན ཨ་དཱ་སི. ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟ་སྶཱཏི པ་ཀྐ་ནྟ་སྶ ས་ཏོ ན ཙི་རེ་ནེ་ཝ. ས་བྦོ ཀཱ་ཡོ ཕུ་ཊོ ཨ་ཧོ་སཱིཏི ཀེ་ས་གྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཨ་ཊྛཱི་ནི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་ཏཱ་ཧི པཱི་ལ༹་ཀཱ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊཾ ཨ་ཧོ་སི. ཡ་སྨཱ པ་ན བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཀ་མྨཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝེ ཝི་པཱ་ཀཾ ན དེ་ཏི, ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་མ་ཏྟེ དེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟ་སྶ པཱི་ལ༹་ཀཱ ཨུ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཀ་ལཱ་ཡ་མ་ཏྟི་ཡོཏི ཙ་ཎ་ཀ་མ་ཏྟི་ཡོ. བེ་ལུ་ཝ་ས་ལཱ་ཊུ་ཀ་མ་ཏྟི་ཡོཏི ཏ་རུ་ཎ་བེ་ལུ་ཝ་མ་ཏྟི་ཡོ. (བི་ལླ་མ་ཏྟི་ཡོཏི མ་ཧཱ་བེ་ལུ་ཝ་མ་ཏྟི་ཡོ.) པ་བྷི་ཛྫིཾ་སཱུཏི བྷི་ཛྫིཾ་སུ. ཏཱ་སུ བྷི་ནྣཱ་སུ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ པ་ན་ས་པ་ཀྐཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. སོ པ་ཀྐེ་ན ག་ཏྟེ་ན ཛེ་ཏ་ཝ་ན་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཝི་ས་གི་ལི་ཏོ མ་ཙྪོ ཝི་ཡ ཀ་ད་ལི་པ་ཏྟེ་སུ ས་ཡི. ཨ་ཐ དྷ་མྨ་ས་ཝ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏཱ མ་ནུ་སྶཱ – ‘‘དྷི ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ, དྷི ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ, ཨ་ཡུ་ཏྟ་མ་ཀཱ་སི, ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ མུ་ཁཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པ་ཏྟོ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཏེ་སཾ སུ་ཏྭཱ ཨཱ་ར་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ དྷི-ཀཱ་རཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཨཱ་ར་ཀྑ་ཀ་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་དེ་ཝ་ཏཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཡཱ་ཝ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་བྷ་ཝ་ནཱ ཨེ་ཀ་དྷི་ཀཱ་རོ ཨུ་ད་པཱ་དི. ཨ་ཐ་སྶ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨ་ག་ཎྷ་ནྟཾ ཉ་ཏྭཱ ག་ར་ཧི་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི.
ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སཱིཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ པ་ཀྐ་ནྟེ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. པ་དུ་མཾ ནི་ར་ཡནྟི པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ པ་དུ་མ་ནི་ར་ཡོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡ་མྷི་ཡེ་ཝ པ་ན པ་དུ་མ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པ་ཙྩི་ཏ་བྦེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟི.
ཝཱི་ས་ཏི་ཁཱ་རི་ཀོཏི མཱ་ག་དྷ་ཀེ་ན པ་ཏྠེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཏྠཱ ཀོ་ས་ལ་ར་ཊྛེ ཨེ་ཀ་པ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན པ་ཏྠེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཏྠཱ ཨཱ་ལ༹ྷ་ཀཾ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཨཱ་ལ༹ྷ་ཀཱ་ནི དོ་ཎཾ, ཙ་ཏུ་དོ་ཎཱ མཱ་ནི་ཀཱ, ཙ་ཏུ་མཱ་ནི་ཀཱ ཁཱ་རཱི, ཏཱ་ཡ ཁཱ་རི་ཡཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཁཱ་རི་ཀོ. ཏི་ལ་ཝཱ་ཧོཏི མཱ་ག་དྷ་ཀཱ་ནཾ སུ་ཁུ་མ་ཏི་ལཱ་ནཾ ཏི་ལ་ས་ཀ་ཊཾ. ཨ་བྦུ་དོ ནི་ར་ཡོཏི ཨ་བྦུ་དོ ནཱ་མ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ ནི་ར་ཡོ ན་ཏྠི. ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི་ཡེ་ཝ པ་ན ཨ་བྦུ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པ་ཙྩི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ནི་ར་བྦུ་དཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་པི པ་ནེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཀོ་ཊི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཀོ་ཊི་ཡོ པ་ཀོ་ཊི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་པ་ཀོ་ཊི་ཡོ ཀོ་ཊི་པ་ཀོ་ཊི ནཱ་མ, ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཀོ་ཊི་པ་ཀོ་ཊི་ཡོ ན་ཧུ་ཏཾ, ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ན་ཧུ་ཏཱ་ནི ནི་ནྣ་ཧུ་ཏཾ, ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ནི་ནྣ་ཧུ་ཏཱ་ནི ཨེ་ཀཾ ཨ་བྦུ་དཾ, ཏ་ཏོ ཝཱི་ས་ཏི་གུ་ཎཾ ནི་ར་བྦུ་དཾ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠཱ་ཏི. ད་ས་མཾ.
པ་ཋ་མོ ཝ་གྒོ.