༣. ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒོ

༡. པུ་གྒ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༣༢. ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ ‘‘ནཱི་ཙེ ཀུ་ལེ པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ་ན ཏ་མེ་ན ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཏ་མོ. ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ཧི པུ་ན ནི་ར་ཡ་ཏ་མཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཏ་མ་པ་རཱ་ཡ་ཎོ. ཨི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཁ་ནྡྷ་ཏ་མོ་ཝ ཀ་ཐི་ཏོ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨུ་ཙྩེ ཀུ་ལེ པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ་ན ཛོ་ཏི་ནཱ ཡུ་ཏྟ་ཏོ ཛོ་ཏི, ཨཱ་ལོ་ཀཱི་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དཱི་ཧི པུ་ན ས་གྒཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཛོ་ཏི་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཛོ་ཏི་པ་རཱ་ཡ་ཎོ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨི་ཏ་རེ་པི དྭེ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཝེ་ན་ཀུ་ལེཏི ཝི་ལཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཀུ་ལེ. ནེ་སཱ་ད་ཀུ་ལེཏི མི་ག་ལུ་དྡ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཀུ་ལེ. ར་ཐ་ཀཱ་ར་ཀུ་ལེཏི ཙ་མྨ་ཀཱ་ར་ཀུ་ལེ. པུ་ཀྐུ་ས་ཀུ་ལེཏི པུ་པྥ་ཚ་ཌྜ་ཀ་ཀུ་ལེ. ཀ་སི་ར་ཝུ་ཏྟི་ཀེཏི དུ་ཀྑ་ཝུ་ཏྟི་ཀེ. དུ་བྦ་ཎྞོཏི པཾ་སུ་པི་སཱ་ཙ་ཀོ ཝི་ཡ ཛྷཱ་མ་ཁཱ་ཎུ་ཝ་ཎྞོ. དུ་དྡ་སི་ཀོཏི ཝི་ཛཱ་ཏ་མཱ་ཏུ་ཡཱ་པི ཨ་མ་ནཱ་པ་ད་སྶ་ནོ. ཨོ་ཀོ་ཊི་མ་ཀོཏི ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀོ. ཀཱ་ཎོཏི ཨེ་ཀ་ཀྑི་ཀཱ་ཎོ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཀྑི་ཀཱ་ཎོ ཝཱ. ཀུ་ཎཱིཏི ཨེ་ཀ་ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཎཱི ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཎཱི ཝཱ. ཁ་ཉྫོཏི ཨེ་ཀ་པཱ་ད་ཁ་ཉྫོ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་པཱ་ད་ཁ་ཉྫོ ཝཱ. པ་ཀྑ་ཧ་ཏོཏི ཧ་ཏ་པ་ཀྑོ པཱི་ཋ་ས་པྤཱི. པ་དཱི་པེ་ཡྻ་སྶཱཏི ཏེ་ལ་ཀ་པ་ལླ་ཀཱ་དི་ནོ པ་དཱི་པ་ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ. ཨེ་ཝཾ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀོ པུ་གྒ་ལོ བ་ཧི་དྡྷཱ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཨ་དི་སྭཱ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟོ ས་ཀ་ལཾ ཀ་པྤ་མྤི སཾ་ས་ར་ཏི, སོ་པི ཏ་མོ་ཏ་མ་པ་རཱ་ཡ་ཎོ་ཝ. སོ པ་ན ཀུ་ཧ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཀུ་ཧ་ཀ་སྶ ཧི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ནི་བྦ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ནཱི་ཙེ ཀུ་ལེ པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཏོ ཧོ་ཏི ཙ་ཎྜཱ་ལ་ཀུ་ལེ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་ག་མ་ན་ཝི་པ་ཏྟི ཙེ་ཝ པུ་བྦུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་པ་ཏྟི ཙ ད་སྶི་ཏཱ. ད་ལི་དྡེཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་ཝ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་པ་ཏྟི. ཀ་སི་ར་ཝུ་ཏྟི་ཀེཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་ཛཱི་ཝུ་པཱ་ཡ་ཝི་པ་ཏྟི. དུ་བྦ་ཎྞོཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཝི་པ་ཏྟི. བ་ཝ྄ཧཱ་བཱ་དྷོཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑ་ཀཱ་ར་ཎ་ས་མཱ་ཡོ་གོ. ན ལཱ་བྷཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི སུ་ཁ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་པ་ཏྟི ཙེ་ཝ ཨུ་པ་བྷོ་ག་ཝི་པ་ཏྟི ཙ. ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཏ་མ་པ་རཱ་ཡ་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ས་མཱ་ཡོ་གོ. ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཏ་མཱུ་པ་ག་མོ. སུ་ཀྐ་པ་ཀྑོ ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨ་ཀྐོ་ས་ཏཱིཏི ད་ས་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཏི. པ་རི་བྷཱ་ས་ཏཱིཏི, ‘‘ཀ་སྨཱ ཏི་ཊྛ་ཐ? ཀིཾ ཏུ་མྷེ་ཧི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཀ་སི་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི? པ་རི་བྷ་ཝ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི པ་རི་བྷཱ་ས་ཏི. རོ་ས་ཀོཏི གྷ་ཊྚ་ཀོ. ཨ་བྱ་གྒ་མ་ན་སོཏི ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟོ. པ་ཋ་མཾ.

༢. ཨ་ཡྻི་ཀཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༣༣. དུ་ཏི་ཡེ ཛི་ཎྞཱཏི ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞཱ. ཝུ་ཌྜྷཱཏི ཝ་ཡོ་ཝུ་ཌྜྷཱ. མ་ཧ་ལླི་ཀཱཏི ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླི་ཀཱ. ཨ་དྡྷ་ག་ཏཱཏི ཨ་དྡྷཾ ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ. ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟཱ. པི་ཡཱ མ་ནཱ་པཱཏི ར་ཉྙོ ཀི་ར མཱ་ཏ་རི མ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཡྻི་ཀཱ མཱ་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཛ་གྒི, ཏེ་ན་སྶ ཨ་ཡྻི་ཀཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་པེ་མཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཧ་ཏྠི་ར་ཏ་ནེ་ནཱཏི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀོ ཧ་ཏྠཱི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀེ་ན ཨ་ལ་ངྐཱ་རེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་ཏོ ཧ་ཏྠི་ར་ཏ་ནཾ ནཱ་མ. ཨ་སྶ་ར་ཏ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. གཱ་མ་ཝ་རོཔི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶུ་ཊྛཱ་ན་ཀ་གཱ་མོ་ཝ. ས་བྦཱ་ནི ཏཱ་ནི བྷེ་ད་ན་དྷ་མྨཱ་ནཱིཏི ཏེ་སུ ཧི ཀི་ཉྩི ཀ་རི་ཡ་མཱ་ན་མེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ཏི, ཀི་ཉྩི ཀ་ཏ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏཾ ཙ་ཀྐ་ཏོ ཨ་ན་པ་ནཱི་ཏ་མེ་ཝ, ཀི་ཉྩི ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋ་པི་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཀི་ཉྩི ཏ་ཏོ པ་རཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ས་ཏྟེ་སུ་པི ཀོ་ཙི པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ར་ཏི, ཀོ་ཙི མཱུ་ལ༹ྷ་ག་བྦྷཱ་ཡ མཱ་ཏ་རི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་ནི་ཀྑ་ནྟོ་ཝ, ཀོ་ཙི ནི་ཀྑ་ནྟ་མ་ཏྟོ, ཀོ་ཙི ཏ་ཏོ པ་ར་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. དུ་ཏི་ཡཾ.

༡༣༤. ཏ་ཏི་ཡེ ས་བྦཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཏ་ཏི་ཡཾ.

༤. ཨི་སྶ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༣༥. ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་ར པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ མ་ཧཱ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ ཨུ་ད་པཱ་དི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ. ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཧ་ཏ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ཀུ་ལེ་སུ ཨེ་ཝཾ ཀ་ནྠེ་ནྟཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི – ‘‘ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ, ‘མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ དཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ དཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ. མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལ’ནྟི. ཡུ་ཏྟཾ ནུ ཁོ ས་ཡ་མྤི བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ནི་སྶི་ཏེ་ན པ་རེ་སཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ནི་སྶི་ཏཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི ཨ་ན་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ’’ནྟི. སཱ ཀ་ཐཱ པ་ཏྠ་ར་མཱ་ནཱ རཱ་ཛ་ཀུ་ལཾ ས་མྤ་ཏྟཱ. རཱ་ཛཱ སུ་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ ཡཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རེ་སཾ ལཱ་བྷ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རེ་ཡྻ. ཨེ་ཏེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་ལཱ་བྷཱ་ཡ ཨ་ཡ་སཱ་ཡ པ་རི་ས་ཀྐ་ནྟི. ས་ཙཱ་ཧཾ ཨི་དྷེ་ཝ ཋ་ཏྭཱ ‘མཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝོ་ཙུ་ཏྠ, ན ས་ཏྠཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ཏཱི’ཏི ཝ་དེ་ཡྻཾ, ཨེ་ཝཾ སཱ ཀ་ཐཱ ནི་ཛ྄ཛྷ་ཏྟིཾ ན ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨི་མ་སྶ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ནཾ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ ཚ་ཎ་དི་ཝ་སཾ ཨཱ་ག་མེ་ནྟོ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སི.

ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན མ་ཧཱ་ཚ་ཎེ ས་མྤ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ལོ’’ཏི ན་ག་རེ བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་སི – ‘‘ས་དྡྷཱ ཝཱ ཨ་སྶ་དྡྷཱ ཝཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀཱ ཝཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀཱ ཝཱ གེ་ཧ་ར་ཀྑ་ཀེ དཱ་ར་ཀེ ཝཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ ཝཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཡེ ཝི་ཧཱ་རཾ ནཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, པ་ཉྙཱ་སཾ ད་ཎྜོ’’ཏི. ས་ཡ་མྤི པཱ་ཏོ་ཝ ནྷ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་པཱ་ཏ་རཱ་སོ ས་བྦཱ་བྷ་ར་ཎ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏོ མ་ཧ་ཏཱ བ་ལ་ཀཱ་ཡེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ག་ཙྪ་ནྟོ ཙ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་མྷེ ཀི་ར ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཐ ‘མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ དཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ…པེ… ན ཨ་ཉྙེ་སཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལ’ནྟི ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ, པ་ཉྷ་མེ་ཝ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མི, པ་ཉྷཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཙ མེ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཝཱ་དཾ བྷ་ཉྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. སོ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཀ་ཏྠ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, དཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦནྟི ཨཱ་ཧ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱི་ད་ཏི, ཏ་སྨིཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྶ ཝཱ དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ རཱ་ཛཱ ཡེ་ཧི མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ, ཏེ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི. ཏེ ར་ཉྙཱ ཨོ་ལོ་ཀི་ཏ་མ་ཏྟཱ་ཝ མ་ངྐུ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་དྷོ་མུ་ཁཱ པཱ་ད་ངྒུ་ཊྛ་ཀེ་ན བྷཱུ་མིཾ ལེ་ཁ་མཱ་ནཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ. རཱ་ཛཱ – ‘‘ཨེ་ཀ་པ་དེ་ནེ་ཝ, བྷ་ནྟེ, ཧ་ཏཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ’’ཏི མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ སཱ་ཝེ་ནྟོ མ་ཧཱ་ས་དྡེ་ན ཨ་བྷཱ་སི. ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན བྷཱ་སི་ཏྭཱ – ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ ནི་ག་ཎྛཱ་ཙེ་ལ་ཀ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི པ་སཱི་ད་ཏི, ཀ་ཏྠ པ་ན, བྷ་ནྟེ, དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལ’’ནྟི པུ་ཙྪི. ཨ་ཉྙཾ ཁོ ཨེ་ཏནྟི, ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཉྙཾ ཏ་ཡཱ པ་ཋ་མཾ པུ་ཙྪི་ཏཾ, ཨ་ཉྙཾ པ་ཙྪཱ, ས་ལླ་ཀྑེ་ཧི ཨེ་ཏཾ, པ་ཉྷཱ་ཀ་ཐ་ནཾ པ་ན མ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་རོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ཁོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨི་དྷ ཏྱ་སྶཱཏི ཨི་དྷ ཏེ ཨ་སྶ. ས་མུ་པ་བྱཱུ་ལ༹ྷོཏི རཱ་སི་བྷཱུ་ཏོ. ཨ་སི་ཀྑི་ཏོཏི དྷ་ནུ་སི་པྤེ ཨ་སི་ཀྑི་ཏོ. ཨ་ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠོཏི མུ་ཊྛི་བ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་མྤཱ་དི་ཏ་ཧ་ཏྠོ. ཨ་ཀ་ཏ་ཡོ་གྒོཏི ཏི་ཎ་པུ་ཉྫ་མ་ཏྟི་ཀཱ་པུ་ཉྫཱ་དཱི་སུ ཨ་ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོ. ཨ་ཀ་ཏཱུ་པཱ་ས་ནོཏི རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶི་ཏ་ས་ར་ཀྑེ་པོ. ཚ་མྦྷཱིཏི པ་ཝེ་དྷི་ཏ་ཀཱ་ཡོ.

ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཧཱི་ནོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཧཱི་ནོ ཧོ་ཏི, ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན བྱཱ་པཱ་དོ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ, ཏ་ཐཱ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ, ཏ་ཏི་ཡེ་ནེ་ཝ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ, པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ན ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ པ་ཧཱི་ནཱ ཧོ་ཏི. ཨ་སེ་ཀྑེ་ན སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷེ་ནཱཏི ཨ་སེ་ཀྑ་སྶ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨ་སེ་ཀྑོ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ ནཱ་མ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་རི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་དེ་ཧི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡོ ཀ་ཐི་ཏཱ. ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ལོ་ཀི་ཡ་མེ་ཝ.

ཨི་སྶ་ཏྟནྟི ཨུ་སུ་སི་པྤཾ. བ་ལ་ཝཱི་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ བ་ལཾ ནཱ་མ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ, ཝཱི་རི་ཡཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ. བྷ་རེཏི བྷ་རེ་ཡྻ. ནཱ་སཱུ་རཾ ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱཏི, ‘‘ཨ་ཡཾ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ར་ཎཱ ཨ་སཱུ་རཾ ན བྷ་རེ་ཡྻ.

ཁ་ནྟི་སོ་ར་ཙྩནྟི ཨེ་ཏྠ ཁ་ནྟཱིཏི ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཁ་ནྟི, སོ་ར་ཙྩནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ. དྷ་མྨཱཏི ཨེ་ཏེ དྭེ དྷ་མྨཱ. ཨ་སྶ་མེཏི ཨཱ་ཝ་ས་ཐེ. ཝི་ཝ་ནེཏི ཨ་ར་ཉྙ་ཊྛཱ་ནེ, ནི་རུ་ད་ཀེ ཨ་ར་ཉྙེ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཨཱ་དཱི་ནི ཀཱ་ར་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་གྒེཏི ཝི་ས་མ་ཊྛཱ་ནེ. ས་ངྐ་མ་ནཱ་ནཱིཏི པ་ཎྞཱ་ས་ཧ་ཏྠ་ས་ཊྛི་ཧ་ཏྠཱ་ནི ས་མོ་ཀི་ཎྞ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཝཱ་ལི་ཀཱ་ནི ས་ངྐ་མ་ནཱ་ནི ཀ་རེ་ཡྻ.

ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཏེ་སུ ཨ་ར་ཉྙ་སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཏྟཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ ཨ་ནྣཾ པཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནཱིཏི མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ནི. ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ནཱཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ དེ་ནྟོ་པི ས་ཀ་ངྑེ་ན ཀི་ལེ་ས་མ་ལི་ནེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ད་ཏྭཱ ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན ད་དེ་ཡྻ. ཐ་ན་ཡནྟི ག་ཛྫ་ནྟོ. ས་ཏ་ཀྐ་ཀཱུཏི ས་ཏ་སི་ཁ་རོ, ཨ་ནེ་ཀ་ཀཱུ་ཊོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཙྩཱཏི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ.

ཨཱ་མོ་ད་མཱ་ནོཏི ཏུ་ཊྛ་མཱ་ན་སོ ཧུ་ཏྭཱ. པ་ཀི་རེ་ཏཱིཏི དཱ་ན་གྒེ ཝི་ཙི་ར་ཏི, པ་ཀི་ར་ནྟོ ཝི་ཡ ཝཱ དཱ་ནཾ དེ་ཏི. པུ་ཉྙ་དྷཱ་རཱཏི ཨ་ནེ་ཀ་དཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་མ་ཡཱ པུ་ཉྙ་དྷཱ་རཱ. དཱ་ཏཱ་རཾ ཨ་བྷི་ཝ་སྶ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ས་མུ་ཊྛི་ཏ་མེ་གྷ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟཱ ཨུ་ད་ཀ་དྷཱ་རཱ པ་ཐ་ཝིཾ སི་ནེ་ཧ་ཡ་ནྟཱི ཏེ་མེ་ནྟཱི ཀི་ལེ་ད་ཡ་ནྟཱི ཨ་བྷི་ཝ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཡ་མྤི དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ པུ་ཉྙ་དྷཱ་རཱ ཏ་མེ་ཝ དཱ་ཏཱ་རཾ ཨ་ནྟོ སི་ནེ་ཧེ་ཏི པཱུ་རེ་ཏི ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དཱ་ཏཱ་རཾ ཨ་བྷི་ཝ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.

༥. པ་བྦ་ཏཱུ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༣༦. པ་ཉྩ་མེ མུ་དྡྷཱ་ཝ་སི་ཏྟཱ་ནནྟི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་བྷི་སེ་ཀེ་ན མུ་དྡྷ་ནི ཨ་ཝ་སི་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ཏཱ་བྷི་སེ་ཀཱ་ནཾ. ཀཱ་མ་གེ་དྷ་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཱ་ནནྟི ཀཱ་མེ་སུ གེ་དྷེ་ན པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ. ཛ་ན་པ་ད་ཏྠཱ་ཝ་རི་ཡ་པྤ་ཏྟཱ་ནནྟི ཛ་ན་པ་དེ ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ. རཱ་ཛ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནཱིཏི རཱ་ཛ་ཀ་མྨཱ་ནི རཱ་ཛཱུ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི. ཏེ་སུ ཁྭཱ་ཧནྟི ཏེ་སུ ཨ་ཧཾ. ཨུ་སུ་ཀྐ་མཱ་པ་ནྣོཏི བྱཱ་པཱ་རཾ ཨཱ་པ་ནྣོ. ཨེ་ས ཀི་ར རཱ་ཛཱ དི་ཝ་ས་སྶ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ནྟ་རཱ་ག་མ་ནཱ་ནི བ་ཧཱུ་ནི་པི ཧོ་ནྟི. ཏ་སྶ ནི་བ་དྡྷཾ ག་ཙྪ་ཏོ བ་ལ་ཀཱ་ཡོ མ་ཧཱ་པི ཧོ་ཏི ཨ་པྤོ་པི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཙོ་རཱ ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ – ‘‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཛཱ ཨ་ཝེ་ལཱ་ཡ ཨ་པྤེ་ན བ་ལེ་ན ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ར་ཛྫཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ཏེ ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནེ ནི་ལཱི་ཡིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ་ནོ ཙ ནཱ་མ མ་ཧཱ་པུ་ཉྙཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཐ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏོ ཨེ་ཀོ པུ་རི་སོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. རཱ་ཛཱ མ་ཧ་ནྟཾ བ་ལ་ཀཱ་ཡཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཏེ ས་བྦེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནྡྷ་ཝ་ན་ཏོ ཡཱ་ཝ ན་ག་ར་དྭཱ་རཱ མ་གྒ་སྶ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཙ་ཀྑུཾ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ས་ནྣཱ་ནི སཱུ་ལཱ་ནི རོ་པཱ་པེ་ཏྭཱ སཱུ་ལེ་སུ ཨུ་ཏྟཱ་སེ་སི. ཨི་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.

ཨ་ཐ ས་ཏྠཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ ཝ་ཀྑཱ་མི, ‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, མཱ་དི་སེ ནཱ་མ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ དྷུ་ར་ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ནྟེ ཏ་ཡཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དཱ་རུ་ཎཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཏེ ཀ་ཏ’ནྟི, ཨ་ཐཱ་ཡཾ རཱ་ཛཱ མ་ངྐུ ཧུ་ཏྭཱ ས་ནྠ་མྦྷི་ཏུཾ ན ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ, པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶེ་ཝ མེ ས་ལླ་ཀྑེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷ་ནྟོ ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སཱིཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་ཡི་ཀོཏི ས་དྡྷཱ་ཏ་བྦོ, ཡ་སྶ ཏྭཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་དྡ་ཧ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཡི་ཀོཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཏྟི་ཡཱ་ཡ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྦྷ་ས་མནྟི ཨཱ་ཀཱ་ས་ས་མཾ. ནི་པྤོ་ཐེ་ནྟོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི པ་ཐ་ཝི་ཏ་ལ་ཏོ ཡཱ་ཝ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ ས་བྦེ ས་ཏྟེ ས་ཎྷ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཏི་ཎ་ཙུ་ཎྞཾ ཝི་ཡ ཀ་རོ་ནྟོ པི་ས་ནྟོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི.

ཨ་ཉྙ་ཏྲ དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡཱཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ན་ཏྠི, ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ས་ངྑཱ་ཏཱ དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ཝ ཀ་ཏྟ་བྦཱ, བྷ་ནྟེ་ཏི – ས་མ་ཙ་རི་ཡཱདཱི་ནི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཨཱ་རོ་ཙེ་མཱིཏི ཨཱ་ཙི་ཀྑཱ་མི. པ་ཊི་ཝེ་ད་ཡཱ་མཱིཏི ཛཱ་ནཱ་པེ་མི. ཨ་དྷི་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཏི. ཧ་ཏྠི་ཡུ་དྡྷཱ་ནཱིཏི ནཱ་ལཱ༹་གི་རི་ས་དི་སེ ཧེ་མ་ཀ་པྤ་ནེ ནཱ་གེ ཨ་བྷི་རུ་ཡ྄ཧ ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ཡུ་དྡྷཱ་ནི. ག་ཏཱིཏི ནི་པྥ་ཏྟི. ཝི་ས་ཡོཏི ཨོ་ཀཱ་སོ, ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཏེ་ཧི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ. མ་ནྟི་ནོ མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱཏི མ་ནྟ་ས་མྤ་ནྣཱ མ་ཧོ་ས་དྷ་ཝི་དྷུ་ར་པ་ཎྜི་ཏཱ་དི་ས་དི་སཱ མ་ཧཱ་ཨ་མ་ཙྩཱ. བྷཱུ་མི་ག་ཏནྟི མ་ཧཱ་ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋ་པི་ཏཾ. ཝེ་ཧཱ་ས་ཊྛནྟི ཙ་མྨ་པ་སི་བྦ་ཀེ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཏུ་ལཱ་ས་ངྒྷཱ་ཊཱ་དཱི་སུ ལ་གྒེ་ཏྭཱ ཙེ་ཝ ནི་ཡྻུ་ཧཱ་དཱི་སུ ཙ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ. ཨུ་པ་ལཱ་པེ་ཏུནྟི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ བྷི་ནྡི་ཏུཾ. ཡ་ཐཱ དྭེ ཛ་ནཱ ཨེ་ཀེ་ན མ་གྒེ་ན ན ག་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཏུཾ.

ན་བྷཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩཱཏི ཨཱ་ཀཱ་སཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝཾ ཛ་རཱ ཙ མ་ཙྩུ ཙཱཏི ཨི་དྷ དྭེ་ཡེ་ཝ པ་བྦ་ཏཱ ག་ཧི་ཏཱ, རཱ་ཛོ་ཝཱ་དེ པ་ན ‘‘ཛ་རཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི ས་བྦ་ཡོ་བྦ་ནཾ ཝི་ལུ་མྤ་མཱ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཛ་རཱ མ་ར་ཎཾ བྱཱ་དྷི ཝི་པ་ཏྟཱི་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ་པེ་ཏེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཝ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཧ་ཏྠི་ཡུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཛི་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨཱ. ས་དྡྷཾ ནི་ཝེ་ས་ཡེཏི ས་དྡྷཾ ནི་ཝེ་སེ་ཡྻ, པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཡྻཱ་ཏི. པ་ཉྩ་མཾ.

ཏ་ཏི་ཡོ ཝ་གྒོ.

ཨི་ཏི སཱ་ར་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་སི་ནི་ཡཱ

སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ

ཀོ་ས་ལ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.