༣. ཀོ་ས་ལ་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ
༡. པ་ཋ་མ་ཝ་གྒོ
༡. ད་ཧ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༢. ཀོ་ས་ལ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་སྶ པ་ཋ་མེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དཱིཏི ཡ་ཐཱ ཁ་མ་ནཱི་ཡཱ་དཱི་ནི པུ་ཙྪ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན, ཨེ་ཝཾ སོ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མོ་དོ ཨ་ཧོ་སི. སཱི་ཏོ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀེ་ན ས་མྨོ་དི་ཏཾ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཡཱ་ཡ ཙ – ‘‘ཀ་ཙྩི, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཁ་མ་ནཱི་ཡཾ, ཀ་ཙྩི ཡཱ་པ་ནཱི་ཡཾ, ཀ་ཙྩི བྷོ་ཏོ ཙ གོ་ཏ་མ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷཾ ཨ་པྤཱ་ཏ་ངྐཾ ལ་ཧུ་ཊྛཱ་ནཾ བ་ལཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་མྨོ་དི, ཏཾ པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫ་ས་ངྑཱ་ཏ་ས་མྨོ་ད་ཛ་ན་ན་ཏོ ས་མྨོ་དི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ, ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་མ་དྷུ་ར་ཏཱ་ཡ ཙི་ར་མྤི ཀཱ་ལཾ སཱ་རེ་ཏུཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་རཱུ་པ་ཏོ ས་རི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ. སུ་ཡྻ་མཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོ ཙ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ, ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཡ་མཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ. ཏ་ཐཱ བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ, ཨ་ཏྠ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝཱི་ཏི་སཱ་རེ་ཏྭཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨི་ཏོ པུ་བྦེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་དི་ཊྛ་ཏྟཱ གུ་ཎཱ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཨུ་ཏྟཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི, ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ ཡཾ ཨོ་ཝ་ཊྚི་ཀ་སཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ ལོ་ཀ་ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷ་ཝོ་ཀྐ་ནྟི་པ་ཉྷཾ ས་ཏྠུ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏཾ པུ་ཙྪི་ཏུཾ བྷ་ཝ་མྤི ནོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ བྷ་ཝ་མྤཱིཏི པི-ཀཱ་རོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏེ་ན ཙ ཚ ས་ཏྠཱ་རེ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཡ་ཐཱ པཱུ་ར་ཎཱ་ད་ཡོ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་མྷཱ’’ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟི, ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝ་མྤི ནུ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ པ་ན རཱ་ཛཱ ན ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷི་ཡཱ, ལོ་ཀེ མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ བུ་དྡྷ་སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ནྟོ ཡཾ ཧི ཏཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཧཾ ཧི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱཏི ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་བྦ་སེ་ཊྛཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་ཧཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱཏི པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ས་མ་ཎཱ, ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ. ས་ངྒྷི་ནོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་ངྒྷོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ངྒྷི་ནོ. སྭེ་ཝ ག་ཎོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ག་ཎི་ནོ. ཨཱ་ཙཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ག་ཎ་སྶ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཏི ག་ཎཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཉཱ་ཏཱཏི པ་ཉྙཱ་ཏཱ པཱ་ཀ་ཊཱ. ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪཱ ས་ནྟུ་ཊྛཱ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཏྠ་མྤི ན ནི་ཝཱ་སེ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མུ་གྒ་ཏོ ཡ་སོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཡ་ས་སྶི་ནོ. ཏི་ཏྠ་ཀ་རཱཏི ལ་དྡྷི་ཀ་རཱ. སཱ་དྷུ་ས་མྨ་ཏཱཏི ‘‘ས་ནྟོ ས་པྤུ་རི་སཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་ཏཱ. བ་ཧུ་ཛ་ན་སྶཱཏི ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏོ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ. པཱུ་ར་ཎོཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཏེ་སཾ ནཱ་མ་གོ་ཏྟཱ་ནི. པཱུ་ར་ཎོཏི ཧི ནཱ་མ་མེ་ཝ. ཏ་ཐཱ, མ་ཀྑ་ལཱིཏི. སོ པ་ན གོ་སཱ་ལཱ་ཡ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ གོ་སཱ་ལོཏི ཝུ་ཏྟོ. ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟོཏི ནཱ་ཊ་སྶ པུ་ཏྟོ. བེ་ལ་ཊྛ་པུ་ཏྟོཏི བེ་ལ་ཊྛ་སྶ པུ་ཏྟོ. ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནོཏི པ་ཀུ་དྷ་སྶ གོ་ཏྟཾ. ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལ་སྶ དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཛི་ཏོ ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལོཏི ཝུ་ཏྟོ.
ཏེ་པི མ་ཡཱཏི ཀ་པྤ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལ་ནྟི ཏཱི་ཎི ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྠ་ཀེ ཀ་པྤུ་ཊྛཱ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཀ་པྤ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི – ‘‘ཨི་ཏོ ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྠ་ཀེ ལོ་ཀོ ཝི་ན་སྶི་སྶ་ཏི, མེ་ཏྟཾ མཱ་རི་སཱ, བྷཱ་ཝེ་ཐ, ཀ་རུ་ཎཾ མུ་དི་ཏཾ ཨུ་པེ་ཀྑ’’ནྟི མ་ནུ་སྶ་པྤ་ཐེ དེ་ཝ་ཏཱ གྷོ་སེ་ནྟི་ཡོ ཝི་ཙ་ར་ནྟི. ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྠ་ཀེ པ་ན བུ་དྡྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི – ‘‘ཨི་ཏོ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྠ་ཀེ བུ་དྡྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣེ་ན ས་ངྒྷ་ར་ཏ་ནེ་ན པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཝི་ཙ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི དེ་ཝ་ཏཱ ཨུ་གྒྷོ་སེ་ནྟི. ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཏ་མ་ཏྠ་ཀེ པ་ན ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི – ‘‘ཨི་ཏོ ཝ་སྶ་ས་ཏ་མ་ཏྠ་ཀེ ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མྤ་ནྣོ ཙ་ཏུ་དྡཱི་པི་སྶ་རོ ས་ཧ་སྶ པུ་ཏྟ་པ་རི་ཝཱ་རོ ཝེ་ཧཱ་ས་ངྒ་མོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་རཱ་ཛཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི དེ་ཝ་ཏཱ ཨུ་གྒྷོ་སེ་ནྟི.
ཨི་མེ་སུ ཏཱི་སུ ཀོ་ལཱ་ཧ་ལེ་སུ ཨི་མེ ཚ ས་ཏྠཱ་རོ བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ སུ་ཏྭཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ ཙི་ནྟཱ་མཱ་ཎི་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནི ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ – ‘‘མ་ཡཾ བུ་དྡྷ་མྷཱ’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་པ་རི་ཝུ་ཏཱ ཛ་ན་པ་དཾ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པ་ཏྟཱ. ཏེ་སཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པཱུ་ར་ཎོ ཀ་སྶ་པོ…པེ… ཨ་ཛི་ཏོ ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལོ བུ་དྡྷོ ཀི་ར ས་བྦ་ཉྙཱུ ཀི་རཱ’’ཏི ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཝ ནེ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཨཱ་ནེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ ག་ནྟྭཱ ཏེ་ཧི, ‘‘རཱ་ཛཱ ཝོ ནི་མ་ནྟེ་ཏི. ར་ཉྙོ གེ་ཧེ བྷི་ཀྑཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ག་ནྟུཾ ན ཨུ་སྶ་ཧ་ནྟི, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ས་བྦེ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཝ ཨ་ག་མཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ཨཱ་ས་ནཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ནི་སཱི་ད་ནྟཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ནི་གྒུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ རཱ་ཛུ་སྨཱ ནཱ་མ ཕ་ར་ཏི, ཏེ མ་ཧཱ་ར་ཧེ་སུ ཨཱ་ས་ནེ་སུ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཕ་ལ་ཀེ་སུ ཙེ་ཝ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཙ ནི་སཱི་དིཾ་སུ.
རཱ་ཛཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ ན་ཏྠི ཏེ་སཾ ཨ་ནྟོ སུ་ཀྐ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨ་ད་ཏྭཱ་ཝ ཏཱ་ལ་ཏོ པ་ཏི་ཏཾ མུ་གྒ་རེ་ན པོ་ཐེ་ནྟོ ཝི་ཡ ‘‘ཏུ་མྷེ བུ་དྡྷཱ, ན བུ་དྡྷཱ’’ཏི པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི. ཏེ ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ – ‘‘ས་ཙེ ‘བུ་དྡྷ་མྷཱ’ཏི ཝ་ཀྑཱ་མ, རཱ་ཛཱ བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡེ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ ‘ཏུ་མྷེ མ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ་ཏི མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ཐཱ’ཏི ཛི་ཝ྄ཧ་མྤི ཚི་ནྡཱ་པེ་ཡྻ, ཨ་ཉྙ་མྤི ཨ་ན་ཏྠཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ས་ཀ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ‘ན མ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ’ཏི ཝ་དིཾ་སུ. ཨ་ཐ ནེ རཱ་ཛཱ གེ་ཧ་ཏོ ནི་ཀ་ཌྜྷཱ་པེ་སི. ཏེ རཱ་ཛ་གྷ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ པུ་ཙྪིཾ་སུ – ‘‘ཀིཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ རཱ་ཛཱ ཏུ་མྷེ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ས་ཀྐཱ་ར་ས་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སཱི’’ཏི? རཱ་ཛཱ ‘‘བུ་དྡྷཱ ཏུ་མྷེ’’ཏི པུ་ཙྪི, ཏ་ཏོ མ་ཡཾ – ‘‘ས་ཙེ ཨ་ཡཾ རཱ་ཛཱ བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡེ པ་ཉྷཾ ཀ་ཐི་ཡ་མཱ་ནཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨ་མྷེ་སུ མ་ནཾ པ་དོ་སེ་སྶ་ཏི, བ་ཧུཾ ཨ་པུ་ཉྙཾ པ་ས་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ར་ཉྙོ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ‘ན མ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ’ཏི ཝ་དི་མྷཱ, མ་ཡཾ པ་ན བུ་དྡྷཱ ཨེ་ཝ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ, ཨུ་ད་ཀེ་ན དྷོ་ཝི་ཏྭཱ་པི ཧ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི. ཨི་ཏི བ་ཧི་དྡྷཱ ‘བུ་དྡྷ་མྷཱ’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ – ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀེ ‘ན མ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ’ཏི ཝ་དིཾ་སཱུ་ཏི, ཨི་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀིཾ པ་ན བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ད་ཧ་རོ ཙེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཡཱ, ན་ཝོ ཙ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡཱཏི ཨི་དཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀིནྟི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏེ ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླ་ཀཱ ཙ ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཙ ‘‘བུ་དྡྷ་མྷཱ’’ཏི ན པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟི, བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཙ ད་ཧ་རོ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཙ ན་ཝོ ཀིཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི? མཱ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ན ཨུ་ཉྙཱ་ཏ་བྦཱཏི ན ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ. ན པ་རི་བྷོ་ཏ་བྦཱཏི ན པ་རི་བྷ་ཝི་ཏ་བྦཱ. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོཏི ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ. ཁ་ཏྟི་ཡོཏི རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རོ. ཨུ་ར་གོཏི ཨཱ་སཱི་ཝི་སོ. ཨ་གྒཱིཏི ཨ་གྒི་ཡེ་ཝ. བྷི་ཀྑཱུཏི ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན པ་དེ དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཀ་ཏྭཱ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ད་ཧ་རཾ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཾ དི་སྭཱ, ཨུ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ མ་གྒཾ ཨ་དེ་ནྟོ, པཱ་རུ་པ་ནཾ ཨ་ན་པ་ནེ་ནྟོ, ནི་སི་ནྣཱ་ས་ན་ཏོ ཨ་ནུ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ, ཧ་ཏྠི་པི་ཊྛཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནོ་ཏ་ར་ནྟོ, ཧེ་ཊྛཱ ཀ་ཏྭཱ མ་ཉྙ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་མྤི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཁ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ནཱ་མ. ‘‘བྷ་དྡ་ཀོ ཝ་ཏཱ་ཡཾ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རོ, མ་ཧཱ་ཀ་ཎྜོ མ་ཧོ་ད་རོ – ཀིཾ ནཱ་མ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཙོ་རཱུ་པ་དྡ་ཝཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུཾ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཋཱ་ནེ ར་ཛྫཾ ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟོ པ་རི་བྷོ་ཏི ནཱ་མ. ཨ་ཉྫ་ནི་ས་ལཱ་ཀ་མ་ཏྟ་མྤི ཨཱ་སཱི་ཝི་ས་པོ་ཏ་ཀཾ ཀ་ཎྞཱ་དཱི་སུ པི་ལ༹་ནྡྷ་ནྟོ ཨ་ངྒུ་ལི་མྤི ཛི་ཝ྄ཧ་མྤི ཌཾ་སཱ་པེ་ནྟོ ཨུ་ར་གཾ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ནཱ་མ. ‘‘བྷ་དྡ་ཀོ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ཨཱ་སཱི་ཝི་སོ ཨུ་ད་ཀ་དེ་ཌྜུ་བྷོ ཝི་ཡ ཀིཾ ནཱ་མ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ཌཾ་སི་ཏུཾ ཀ་སྶ་ཙི་དེ་ཝ ཀཱ་ཡེ ཝི་སཾ ཕ་རི་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟོ པ་རི་བྷོ་ཏི ནཱ་མ. ཁ་ཛྫོ་པ་ན་ཀ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་གྒིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠེ་ན ཀཱི་ལ༹་ནྟོ བྷ་ཎྜུ་ཀྑ་ལི་ཀཱ་ཡ ཁི་པ་ནྟོ ཙཱུ་ལཱ༹་ཡ ཝཱ ས་ཡ་ན་པི་ཊྛ་སཱ་ཊ་ཀ་པ་སི་བྦ་ཀཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཋ་པེ་ནྟོ ཨ་གྒིཾ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ནཱ་མ. ‘‘བྷ་དྡ་ཀོ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ཨ་གྒི ཀ་ཏ་རཾ ནུ ཁོ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཾ པ་ཙི་སྶ་ཏི, ཀ་ཏ་རཾ མ་ཙྪ་མཾ་སཾ, ཀ་སྶ སཱི་ཏཾ ཝི་ནོ་དེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟོ པ་རི་བྷོ་ཏི ནཱ་མ. ད་ཧ་ར་སཱ་མ་ཎེ་ར་མྤི པ་ན དི་སྭཱ ཨུ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ མ་གྒཾ ཨ་དེ་ནྟོ་ཏི རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རེ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ནཱ་མ. ‘‘བྷ་དྡ་ཀོ ཝ་ཏཱ་ཡཾ སཱ་མ་ཎེ་རོ མ་ཧཱ་ཀ་ཎྛོ མ་ཧོ་ད་རོ ཡཾ་ཀི་ཉྩི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཨ་ར་ཉྙཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་སི་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏི, ས་ངྒྷ་ཏྠེ་ར་ཀཱ་ལེ མ་ནཱ་པོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟོ པ་རི་བྷོ་ཏི ནཱ་མ. ཏཾ ས་བྦ་མྤི ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ན ཨུ་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ན པ་རི་བྷོ་ཏ་བྦོཏི ཨཱ་ཧ.
ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱཏི ཨེ་ཏཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷཾ ཨ་ཝོ་ཙ. གཱ་ཐཱ ཙ ནཱ་མེ་ཏཱ ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱ་པི ཧོ་ནྟི ཝི་སེ་ས་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱ་པི, ཏ་ཏྲི་མཱ ཏ་ད་ཏྠ་མྤི ཝི་སེ་ས་ཏྠ་མྤི དཱི་པེ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཁ་ཏྟི་ཡནྟི ཁེ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཁེ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པ་ཏཱི་ཏི ཁོ, ཝཱ་སེ་ཊྛ, ‘ཁ་ཏྟི་ཡོ ཁ་ཏྟི་ཡོ’ཏྭེ་ཝ དུ་ཏི་ཡཾ ཨ་ཀྑ་རཾ ཨུ་པ་ནི་བྦ་ཏྟ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༣.༡༣༡). ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣནྟི ཏཱ་ཡེ་ཝ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣཾ. ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏནྟི ཏཱི་ཎི ཀུ་ལཱ་ནི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཛཱ་ཏཾ.
ཋཱ་ནཾ ཧཱིཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཛྫ་ཏི. མ་ནུ་ཛི་ནྡོཏི མ་ནུ་སྶ་ཛེ་ཊྛ་ཀོ. རཱ་ཛ་ད་ཎྜེ་ནཱཏི ར་ཉྙོ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ད་ཎྜེ་ན, སོ ཨ་པྤ་ཀོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཝཱི་ས་ཏི་ས་ཧ་སྶ་པྤ་མཱ་ཎོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་སྨིཾ པ་ཀྐ་མ་ཏེ བྷུ་སནྟི ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ བ་ལ་ཝ་ཨུ་པ་ཀྐ་མཾ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཏི. ར་ཀྑཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་མ་ཏྟ་ནོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ར་ཀྑ་མཱ་ནོ ཏཾ ཁ་ཏྟི་ཡཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻ ན གྷ་ཊྚེ་ཡྻ.
ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙེ་ཧཱིཏི ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷེ་ཧི. ཝ་ཎྞེ་ཧཱིཏི ས་ཎྛཱ་ནེ་ཧི. ཡེ་ན ཡེ་ན ཧི ཝ་ཎྞེ་ན ཙ་ར་ནྟོ གོ་ཙ་རཾ ལ་བྷ་ཏི, ཡ་དི ས་པྤ་ཝ་ཎྞེ་ན, ཡ་དི དེ་ཌྜུ་བྷ་ཝ་ཎྞེ་ན, ཡ་དི དྷ་མ་ནི་ཝ་ཎྞེ་ན, ཨ་ནྟ་མ་སོ ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་ཝ་ཎྞེ་ན་པི ཙ་ར་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨཱ་ས་ཛྫཱཏི པ་ཏྭཱ. བཱ་ལནྟི ཡེ་ན བཱ་ལེ་ན གྷ་ཊྚི་ཏོ, ཏཾ བཱ་ལཾ ན་རཾ ཝཱ ནཱ་རིཾ ཝཱ ཌཾ་སེ་ཡྻ.
པ་ཧཱུ་ཏ་བྷ་ཀྑནྟི བ་ཧུ་བྷ་ཀྑཾ. ཨ་གྒི་སྶ ཧི ཨ་བྷ་ཀྑཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཛཱ་ལི་ནནྟི ཛཱ་ལ་ཝ་ནྟཾ. པཱ་ཝ་ཀནྟི ཨ་གྒིཾ. པཱ་ཝ་ག་ནྟི་པི པཱ་ཋོ. ཀ་ཎྷ་ཝ་ཏྟ་ནིནྟི ཝ་ཏྟ་ནཱི་ཏི མ་གྒོ, ཨ་གྒི་ནཱ ག་ཏ་མ་གྒོ ཀ་ཎྷོ ཧོ་ཏི ཀཱ་ལ༹་ཀོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀ་ཎྷ་ཝ་ཏྟ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
མ་ཧཱ ཧུ་ཏྭཱ་ནཱཏི མ་ཧ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ. ཨ་གྒི ཧི ཨེ་ཀ་དཱ ཡཱ་ཝ་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎོ་པི ཧོ་ཏི. ཛཱ་ཡ་ནྟི ཏ་ཏྠ པཱ་རོ་ཧཱཏི ཏ་ཏྠ ཨ་གྒི་ནཱ ད་ཌྜྷ་ཝ་ནེ པཱ་རོ་ཧཱ ཛཱ་ཡ་ནྟི. པཱ་རོ་ཧཱཏི ཏི་ཎ་རུ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏེ ཧི ཨ་གྒི་ནཱ ད་ཌྜྷ་ཊྛཱ་ནེ མཱུ་ལ་མ་ཏྟེ་པི ཨ་ཝ་སི་ཊྛེ པཱ་ད་ཏོ རོ་ཧ་ནྟི ཛཱ་ཡ་ནྟི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘པཱ་རོ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པུ་ན རོ་ཧ་ན་ཏྠེ་ན ཝཱ པཱ་རོ་ཧཱ. ཨ་ཧོ་ར་ཏྟཱ་ན་མ་ཙྩ་ཡེཏི ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མེ. ནི་དཱ་གྷེ་པི དེ་ཝེ ཝུ་ཊྛ་མ་ཏྟེ ཛཱ་ཡ་ནྟི.
བྷི་ཀྑུ ཌ་ཧ་ཏི ཏེ་ཛ་སཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟཾ པ་ཙྩ་ཀྐོ་ས་ནྟོ བྷ་ཎྜ་ནྟཾ པ་ཊི་བྷ་ཎྜ་ནྟོ པ་ཧ་ར་ནྟཾ པ་ཊི་པ་ཧ་ར་ནྟོ བྷི་ཀྑུ ནཱ་མ ཀི་ཉྩི བྷི་ཀྑུ་ཏེ་ཛ་སཱ ཌ་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཡོ པ་ན ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟཾ ན པ་ཙྩ་ཀྐོ་ས་ཏི, བྷ་ཎྜ་ནྟཾ ན པ་ཊི་བྷ་ཎྜ་ཏི. པ་ཧ་ར་ནྟཾ ན པ་ཊི་པ་ཧ་ར་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཏ་སྶ སཱི་ལ་ཏེ་ཛེ་ན ཌ་ཡ྄ཧ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཏ་སྶ པུ་ཏྟཱ པ་ས་ཝོཏི ཏ་སྶ པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏ་རོ་པི གོ་མ་ཧིཾ་ས་ཀུ་ཀྐུ་ཊ་སཱུ་ཀ་རཱ་ད་ཡོ པ་ས་ཝོ་པི ན བྷ་ཝ་ནྟི, ཝི་ན་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དཱ་ཡཱ་དཱ ཝི་ནྡ་རེ དྷ་ནནྟི ཏ་སྶ དཱ་ཡཱ་དཱ་པི དྷ་ནཾ ན ཝི་ནྡ་ནྟི. ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠཱུ བྷ་ཝ་ནྟི ཏེཏི ཏེ བྷི་ཀྑུ་ཏེ་ཛ་སཱ ད་ཌྜྷཱ ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟཱ་ཝ་སི་ཊྛོ མ་ཏྠ་ཀ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ལོ ཝི་ཡ བྷ་ཝ་ནྟི, པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ན ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ས་མ་ཎ་ཏེ་ཛེ་ན ད་ཌྜྷཱ མ་ཏྠ་ཀ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ལོ ཝི་ཡ ཨ་ཝི་རུ་ལ༹ྷི་དྷ་མྨཱ བྷ་ཝ་ནྟི, ཏ་སྨཱ. ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མཱ་ཙ་རེཏི ས་མྨཱ ས་མཱ་ཙ་རེ་ཡྻ. ས་མྨཱ ས་མཱ་ཙ་ར་ནྟེ་ན པ་ན ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི? ཁ་ཏྟི་ཡཾ ཏཱ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ ལ་དྡྷ་བྦཾ གཱ་མ་ནི་ག་མ་ཡཱ་ན་ཝཱ་ཧ་ནཱ་དི་ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ, ཨུ་ར་གཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏ་སྶ ཀཱི་ལཱ༹་པ་ནེ་ན ལ་དྡྷ་བྦཾ ཝ་ཏྠ་ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ཨ་གྒིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཏྟ་བྦཾ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟ་པ་ཙ་ན་སཱི་ཏ་ཝི་ནོ་ད་ནཱ་དི་ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ, བྷི་ཀྑུཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན པ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་སུ་ཏ་ས་ཝ་ན་སུ་ཏ་པ་རི་ཡོ་ད་པ་ན-ས་གྒ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མཱ་དི་ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནེ་ན ‘‘ཨེ་ཏེ ནི་སྶཱ་ཡ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཨ་ཏྠི. ཀིཾ ཨི་མེ་ཧཱི’’ཏི? ན ས་བྦ་སོ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ. ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཏྠི་ཀེ་ན པ་ན ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཝ་ཛཱ་ན་ན་ཉྩ པ་རི་བྷ་ཝ་ན་ཉྩ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པུ་བྦུ་ཊྛཱ་ཡི་པ་ཙྪཱ་ནི་པཱ་ཏི་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པཱ་ཡེ་ཧི ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་མཱ་རོ ཏོ་སེ་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏོ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ ཨ་དྷི་ག་མི་སྶ་ཏི. ཨ་ཧི་ཏུ་ཎྜི་ཀེ་ན ཨུ་ར་གེ ཝི་སྶཱ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ནཱ་ག་ཝི་ཛྫཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ཛ་པ་དེ་ན ད་ཎྜེ་ན གཱི་ཝཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ས་ཧ་རེ་ན མཱུ་ལེ་ན དཱ་ཋཱ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ པེ་ལཱ༹་ཡཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཀཱི་ལཱ༹་པེ་ནྟེ་ན ཙ་རི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ནཱ་དཱི་ནི ལ་བྷི་སྶ་ཏི. ཡཱ་གུ་པ་ཙ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མེ་ན ཨ་གྒིཾ ཝི་སྶཱ་སེ་ན བྷ་ཎྜུ་ཀྑ་ལི་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠེ་ཧི ཨ་ནཱ་མ་ས་ནྟེ་ན གོ་མ་ཡ་ཙུ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི ཛཱ་ལེ་ཏྭཱ ཡཱ་གུ་པ་ཙ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷི་སྶ་ཏི. ཨ་སུ་ཏ་ས་ཝ་ནཱ་དཱི་ནི པ་ཏྠ་ཡ་ནྟེ་ན་པི བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ཏི་ཝི་སྶཱ་སེ་ན ཝེ་ཛྫ་ཀ་མྨ་ན་ཝ་ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཝཾ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་སུ་ཏ་པུ་བྦཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་སུ་ཏ་པུ་བྦཾ པ་ཉྷཱ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཾ ཨ་ཏྠཾ ཏི་སྶོ ཀུ་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཚ ཀཱ་མ་ས་གྒཱ་ནི ན་ཝ ཙ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ པ་ཏྭཱ ཨ་མ་ཏ་མ་ཧཱ་ནི་བྦཱ་ན་ད་སྶ་ན་མྤི ལ་བྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མཱ་ཙ་རེཏི ཨཱ་ཧ.
ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱཏི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ས་ནྣོ པ་སཱ་དཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟོ ཨེ་ཏཾ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟནྟི ཨ་བྷི་ཀ་ནྟཾ ཨ་ཏི་ཨི་ཊྛཾ ཨ་ཏི་མ་ནཱ་པཾ, ཨ་ཏི་སུ་ནྡ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ས་དྡེ་ན དེ་ས་ནཾ ཐོ་མེ་ཏི ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷ་ནྟེ, ཡ་དི་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ’’ཏི. ཨེ་ཀེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་སཱ་དཾ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷ་ནྟེ, ཡ་དི་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ག་མྨ མ་མ པ་སཱ་དོ’’ཏི.
ཏ་ཏོ པ་རཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨུ་པ་མཱ་ཧི དེ་ས་ནཾ་ཡེ་ཝ ཐོ་མེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏནྟི ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་ཋ་པི་ཏཾ, ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏཾ ཝཱ. ཨུ་ཀྐུ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཨུ་པ་རི་མུ་ཁཾ ཀ་རེ་ཡྻ. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣནྟི ཏི་ཎ་པ་ཎྞཱ་དི་ཚཱ་དི་ཏཾ. ཝི་ཝ་རེ་ཡྻཱཏི ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཡྻ. མཱུ་ལ༹ྷ་སྶཱཏི དི་སཱ་མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ. མ་གྒཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑེ་ཡྻཱཏི ཧ་ཏྠེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ས མ་གྒོ’’ཏི ཝ་དེ་ཡྻ. ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེཏི ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱི ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟ་གྷ་ན་ཝ་ན་ས་ཎྜ མེ་གྷ་པ་ཊ་ལེ་ཧི ཙ་ཏུ་ར་ངྒེ ཏ་མེ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཀོ་ཙི ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏཾ ཨུ་ཀྐུ་ཛྫེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་མུ་ཁཾ ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ པ་ཏི་ཏཾ མཾ ཨ་ས་དྡྷ་མྨཱ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟེ་ན, ཡ་ཐཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཝི་ཝ་རེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཱ པ་བྷུ་ཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ག་ཧ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ སཱ་ས་ནཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟེ་ན, ཡ་ཐཱ མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ མ་གྒཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ཀུ་མྨ་གྒ་མི་ཙྪཱ་མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ མེ ས་གྒ་མོ་ཀྑ་མ་གྒཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟེ་ན, ཡ་ཐཱ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཏེ་ལ་པ་ཛྫོ་ཏཾ དྷཱ་རེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ མོ་ཧ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ནི་མུ་གྒ་སྶ མེ བུ་དྡྷཱ་དི་ར་ཏ་ན་རཱུ་པཱ་ནི ཨ་པ་སྶ་ཏོ ཏ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་མོ་ཧ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་དྡྷཾ་ས་ཀ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཛྫོ་ཏཾ དྷཱ་རེ་ནྟེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཏེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ དེ་ས་ནཾ ཐོ་མེ་ཏྭཱ ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ པ་ས་ནྣཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨེ་སཱ་ཧནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨེ་སཱ་ཧནྟི ཨེ་སོ ཨ་ཧཾ. བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི དྷ་མྨ་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཉྩཱཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟ་ཉྩ དྷ་མྨ་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཉྩཱ་ཏི ཨི་མཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི. ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ མཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ དྷཱ་རེ་ཏཱུཏི མཾ བྷ་ག་ཝཱ ‘ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཨ་ཡ’ནྟི ཨེ་ཝཾ དྷཱ་རེ་ཏུ, ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཛྫ་ཏ་གྒེཏི ཨ་ཛྫ་ཏཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཛྫ་ད་གྒེ་ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, ད-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ, ཨ་ཛྫ ཨ་གྒཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ཎུ་པེ་ཏནྟི པཱ་ཎེ་ཧི ཨུ་པེ་ཏཾ ཡཱ་ཝ མེ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨུ་པེ་ཏཾ ཨ་ན་ཉྙ་ས་ཏྠུ་ཀཾ ཏཱི་ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི ས་ར་ཎཾ ག་ཏཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཾ མཾ བྷ་ག་ཝཱ དྷཱ་རེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟེ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི. པ་ཋ་མཾ.
༢. པུ་རི་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༣. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱཏི པུ་རི་མ་སུ་ཏྟེ ས་ར་ཎ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་སི. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟནྟི ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལོ་བྷཱདཱི་སུ ལུ་བྦྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ལོ་བྷོ, དུ་སྶ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ དོ་སོ, མུ་ཡ྄ཧ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ མོ་ཧོ་ཏི. ཧིཾ་ས་ནྟཱིཏི ཝི་ཧེ་ཋེ་ནྟི ནཱ་སེ་ནྟི ཝི་ནཱ་སེ་ནྟི. ཨ་ཏྟ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱཏི ཨ་ཏྟ་ནི ས་མྦྷཱུ་ཏཱ. ཏ་ཙ་སཱ་རཾ་ཝ ས་མྥ་ལནྟི ཡ་ཐཱ ཏ་ཙ་སཱ་རཾ ཝེ་ལུ༹ཾ ཝཱ ན་ལ༹ཾ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ ཧིཾ་ས་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཧིཾ་ས་ནྟི ཝི་ནཱ་སེ་ནྟཱི་ཏི. དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༤. ཏ་ཏི་ཡེ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཏོ མུ་ཏྟོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཁ་ཏྟི་ཡ་མ་ཧཱ་སཱ་ལཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡ་མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ ནཱ་མ མ་ཧཱ་སཱ་ར་པྤ་ཏྟཱ ཁ་ཏྟི་ཡཱ. ཡེ་སཾ ཧི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟེ་ན ཀོ་ཊི་ས་ཏཾ ནི་དྷཱ་ན་ག་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཡོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ཀུ་མྦྷཱ ཝ་ལ་ཉྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ གེ་ཧ་མ་ཛ྄ཛྷེ རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ ཁ་ཏྟི་ཡ་མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ ནཱ་མ. ཡེ་སཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཨ་སཱི་ཏི་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ ནི་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི, དི་ཡ་ཌྜྷོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ཀུ་མྦྷོ ཝ་ལ་ཉྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ གེ་ཧ་མ་ཛ྄ཛྷེ རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ ནཱ་མ. ཡེ་སཾ ག་ཧ་པ་ཏཱི་ནཾ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ ནི་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ཀུ་མྦྷོ ཝ་ལ་ཉྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ གེ་ཧ་མ་ཛ྄ཛྷེ རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏེ ག་ཧ་པ་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ ནཱ་མ.
ཨ་ཌྜྷཱཏི ཨི་སྶ་རཱ. ནི་དྷཱ་ན་ག་ཏ་དྷ་ན་སྶ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ མ་ཧ་དྡྷ་ནཱ. སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་བྷོ་ག་བྷ་ཎྜཱ་ནཾ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་བྷོ་གཱ. ཨ་ནི་དྷཱ་ན་ག་ཏ་སྶ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏ་སྶ པ་ཧཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ, པ་ཧཱུ་ཏ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏཱ. ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཏུ་ཊྛི་ཀ་ར་ཎ་སྶ པ་ཧཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ པ་ཧཱུ་ཏ་ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ. གོ་དྷ་ནཱ་དཱི་ན་ཉྩ ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་དྷ་ཉྙཱ་ན་ཉྩ པ་ཧཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ པ་ཧཱུ་ཏ་དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ. ཏེ་ས་མྤི ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ན་ཏྠི ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱཏི ཏེ་ས་མྤི ཨེ་ཝཾ ཨི་སྶ་རཱ་ནཾ ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ ན་ཏྠི ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ, ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཏོ མོ་ཀྑོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨ་ནྟོ་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི.
ཨ་ར་ཧ་ནྟོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་ཀཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ར་ཧ་ནྟོ. ཁཱི་ཎཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཾ ཝུ་ཊྛཱ པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་ཝཱ་སཱ་ཏི ཝུ་སི་ཏ་ཝ་ནྟོ. ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཀ་ཏ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ. ཁ་ནྡྷ་བྷཱ་རོ ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་རོ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་རོ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་བྷཱ་རོ་ཏི, ཨི་མེ ཨོ་ཧི་ཏཱ བྷཱ་རཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨོ་ཧི་ཏ་བྷཱ་རཱ. ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་ཀོ ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟ་ས་ད་ཏྠཱ. ད་ས་ཝི་དྷ་མྤི པ་རི་ཀྑཱི་ཎཾ བྷ་ཝ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་བྷ་ཝ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་མྨཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཏི ས་མྨ་ད་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱ. མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཾ ཉ་ཏྭཱ ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷེ་ད་ན་དྷ་མྨོཏི བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ. ནི་ཀྑེ་པ་ན་དྷ་མྨོཏི ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝོ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཧི ཨ་ཛཱི་ར་ཎ་དྷ་མྨོ་པི ཨ་ཏྠི, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏཾ ཧི ན ཛཱི་ར་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན་སྶ ཛཱི་ར་ཎ་དྷ་མྨཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ ཀི་ར་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ནི་ཀྑེ་པོ. སི་ཝི་ཀ་སཱ་ལཱ་ཡ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཙི་ཏྲཱ་ནི ར་ཐ་ཡཱ་ནཱ་དཱི་ནི དི་སྭཱ དི་ཊྛ་མེ་ཝ ཨུ་པ་མཾ ཀ་ཏྭཱ, ‘‘ཛཱི་ར་ནྟི ཝེ རཱ་ཛ་ར་ཐཱ’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ཛཱི་ར་ནྟཱིཏི ཛ་རཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. རཱ་ཛ་ར་ཐཱཏི ར་ཉྙོ ཨ་བྷི་རཱུ་ཧ་ན་ར་ཐཱ. སུ་ཙི་ཏྟཱཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏཱ་དཱི་ཧི སུ་ཊྛུ ཙི་ཏྟི་ཏཱ. ཨ་ཐོ ས་རཱི་ར་མྤི ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀེ་སུ སཱ་ར་དཱ་རུ་མ་ཡེ་སུ ར་ཐེ་སུ ཛཱི་ར་ནྟེ་སུ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀེ ཨུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀེ མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏཱ་དི་མ་ཡེ ས་རཱི་རེ ཀིཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ? ས་རཱི་ར་མྤི ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ནྟོ ཧ་ཝེ ས་བྦྷི པ་ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱིཏི ས་ནྟོ ས་བྦྷཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ཏཾ དྷ་མྨོ ན ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝེ་ད་ཡ་ནྟི. ‘‘ས་ཏཾ དྷ་མྨོ ནཱ་མ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏཾ ན ཛཱི་ར་ཏི, ཨ་ཛ་རཾ ཨ་མ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཝཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མྨ སཱི་ད་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ ཀི་ལེ་སཱ བྷི་ཛྫ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ས་བྦྷཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་ཏི པུ་རི་མ་པ་ད་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ནྟོ ཧ་ཝེ ས་བྦྷི པ་ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་དཾ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ས་ཏཾ དྷ་མྨོ ན ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ནྟོ ས་བྦྷི པ་ཝེ་ད་ཡ་ནྟི. ཨ་ཛ་རཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཏཾ དྷ་མྨོ་ཏི ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ནྡ་རཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ས་བྦྷཱི་ཏི. ཡཾ ས་བྦྷི་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ནྟོ པ་ཝེ་ད་ཡ་ནྟི ཀ་ཐ་ཡ་ནྟི, སོ ས་ཏཾ དྷ་མྨོ ན ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཏཱི་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. པི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༥. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶཱཏི ར་ཧ་སི ག་ཏ་སྶ. པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶཱཏི ནི་ལཱི་ན་སྶ ཨེ་ཀཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱཏི ཨི་དྷ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཾ སུ་ཏྟཾ ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་ཧ. ཨ་ནྟ་ཀེ་ནཱ་དྷི་པ་ནྣ་སྶཱཏི མ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊ་སྶ. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. ཨ་ཏྟ་ར་ཀྑི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༦. པ་ཉྩ་མེ ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཡོཏི ཧ་ཏྠི་གྷ་ཊཱ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སཾ་ཝ་རོཏི པི་ད་ཧ་ནཾ. སཱ་དྷུ ས་བྦ་ཏྠ སཾ་ཝ་རོཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷེ་དཾ ཨ་པ་ཏྟ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ སཾ་ཝ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ལ་ཛྫཱིཏི ཧི་རི་མཱ. ལ་ཛྫཱི་ག་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨོ་ཏྟ་པྤ་མྤི ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. པ་ཉྩ་མཾ.
༦. ཨ་པྤ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༧. ཚ་ཊྛེ ཨུ་ལཱ༹་རེ ཨུ་ལཱ༹་རེཏི པ་ཎཱི་ཏེ ཙ བ་ཧུ་ཀེ ཙ. མ་ཛྫ་ནྟཱིཏི མཱ་ན་མ་ཛྫ་ནེ་ན མ་ཛྫ་ནྟི. ཨ་ཏི་སཱ་རནྟི ཨ་ཏི་ཀྐ་མཾ. ཀཱུ་ཊནྟི པཱ་སཾ. པ་ཙྪཱ་སནྟི པ་ཙྪཱ ཏེ་སཾ. ཚ་ཊྛཾ.
༧. ཨ་ཌྜ་ཀ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༨. ས་ཏྟ་མེ ཀཱ་མ་ཧེ་ཏཱུཏི ཀཱ་མ་མཱུ་ལ་ཀཾ. ཀཱ་མ་ནི་དཱ་ནནྟི ཀཱ་མ་པ་ཙྩ་ཡཱ. ཀཱ་མཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎནྟི ཀཱ་མ་ཀཱ་ར་ཎཱ. ས་བྦཱ་ནི ཧེ་ཏཱ་ནི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནེ་ཝ. བྷ་དྲ་མུ་ཁོཏི སུ་ནྡ་ར་མུ་ཁོ. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཀི་ར རཱ་ཛཱ ཨ་ཌྜ་ཀ་ར་ཎེ ནི་སཱི་དི. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ལ་ཉྫཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཱ ཨ་མ་ཙྩཱ ཨ་སྶཱ་མི་ཀེ་པི སཱ་མི་ཀེ ཀ་རིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ཏཾ ཉ་ཏྭཱ – ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཏཱ་ཝ པ་ཐ་ཝི་སྶ་ར་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ་པེ་ཏེ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟི, པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཀིཾ ནཱ་མ ན ཀ་རི་སྶ་ནྟི? པ་ཉྙཱ་ཡི་སྶ་ཏི དཱ་ནི ཝི་ཊ་ཊཱུ་བྷོ སེ་ནཱ་པ་ཏི ས་ཀེ་ན ར་ཛྫེ་ན, ཀིཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ཧི ལ་ཉྫ་ཁཱ་ད་ཀེ་ཧི མུ་སཱ་ཝཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཁི་པྤཾ་ཝ ཨོ་ཌྜི་ཏནྟི ཀུ་མི་ནཾ ཝི་ཡ ཨོ་ཌྜི་ཏཾ. ཡ་ཐཱ མ་ཙྪཱ ཨོ་ཌྜི་ཏཾ ཀུ་མི་ནཾ པ་ཝི་ས་ནྟཱ ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟཱ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ན ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟཱ ན ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟ་མཾ.
༨. མ་ལླི་ཀཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༩. ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ ཏེ མ་ལླི་ཀེཏི ཀ་སྨཱ པུ་ཙྪ་ཏི? ཨ་ཡཾ ཀི་ར མ་ལླི་ཀཱ དུ་གྒ་ཏ་མཱ་ལཱ་ཀཱ་ར་སྶ དྷཱི་ཏཱ, ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨཱ་པ་ཎ་ཏོ པཱུ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘མཱ་ལཱ་རཱ་མཾ ག་ནྟྭཱ་ཝ ཁཱ་དི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ཙྪ་ནྟཱི པ་ཊི་པ་ཐེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝཱ་རཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་དཱ་སི. ས་ཏྠཱ ནི་སཱི་ད་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་སི. ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཏཾ པཱུ་ཝཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ མུ་ཁཾ ཝི་ཀྑཱ་ལེ་ཏྭཱ སི་ཏཾ པཱ་ཏྭཱ་ཀཱ་སི. ཐེ་རོ ‘‘ཨི་མི་སྶཱ, བྷ་ནྟེ, ཀོ ཝི་པཱ་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་ཛྫེ་སཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པ་ཋ་མ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཨ་དཱ་སི, ཨ་ཛྫེ་ཝ ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཏཾ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ ཙ རཱ་ཛཱ ཀཱ་སི་གཱ་མེ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻེ་ན ཡུ་དྡྷེ་ན པ་རཱ་ཛི་ཏོ པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ ན་ག་རཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ མཱ་ལཱ་རཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བ་ལ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཨཱ་ག་མེ་སི. ཏ་སྶ སཱ ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ཏཱ་ཡ ཝ་ཏྟེ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ནྟེ་པཱུ་རཾ ཨ་ཏི་ཧཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི.
ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘མ་ཡཱ ཨི་མི་སྶཱ དུ་གྒ་ཏ་ཀུ་ལ་སྶ དྷཱི་ཏུ་ཡཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ དི་ནྣཾ, ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཨི་མཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻཾ ‘ཀོ ཏེ པི་ཡོ’ཏི? སཱ ‘ཏྭཾ མེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པི་ཡོ’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན མཾ པུ་ཙྪི་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶཱ་ཧཾ ‘མ་ཡ྄ཧ་མྤི ཏྭཾ་ཡེ་ཝ པི་ཡཱ’ཏི ཝ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི. ཨི་ཏི སོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་སྶཱ་ས་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ པུ་ཙྪ་ཏི. སཱ པ་ན དེ་ཝཱི པ་ཎྜི་ཏཱ བུ་དྡྷུ་པ་ཊྛཱ་ཡི་ཀཱ དྷ་མྨུ་པ་ཊྛཱ་ཡི་ཀཱ ས་ངྒྷུ་པ་ཊྛཱ་ཡི་ཀཱ མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ནཱ་ཡཾ པ་ཉྷོ ར་ཉྙོ མུ་ཁཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. སཱ ས་ར་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ པུ་ཙྪི. རཱ་ཛཱ ཏཱ་ཡ ས་ར་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ས་ཡ་མྤི ས་ར་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨི་དཾ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ནྟྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ནེ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་གཱཏི ནཱ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པི་ཡོ པུ་ཐུ ཨ་ཏྟཱ པ་རེ་སནྟི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ཏྟཱ པི་ཡོ, ཨེ་ཝཾ པ་རེ་སཾ པུ་ཐུ་ས་ཏྟཱ་ན་མྤི ཨ་ཏྟཱ པི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. ཡ་ཉྙ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༠. ན་ཝ་མེ ཐཱུ་ཎཱུ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནཱིཏི ཐཱུ་ཎཾ ཨུ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནི, ཐཱུ་ཎཱ་ཡ བ་དྡྷཱ་ནི ཧོ་ནྟི. པ་རི་ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ར་ཉྙོ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཡ་ཉྙོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏོ. ཀ་སྨཱ པ་ན ར་ཉྙཱ ཨ་ཡཾ ཡ་ཉྙོ ཨཱ་ར་དྡྷོ? དུ་སྶུ་པི་ན་པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཀི་ར རཱ་ཛཱ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏོ ཧ་ཏྠི་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་ར་ག་ཏོ ན་ག་རཾ ཨ་ནུ་ས་ཉྩ་ར་ནྟོ ཝཱ་ཏ་པཱ་ནཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ ཨི་ཏྠིཾ དི་སྭཱ ཏ་སྶཱ པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ ཏ་ཏོ་ཝ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་ནྟེ་པུ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཙྪ ཏ་སྶཱ ས་སྶཱ་མི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཨ་སྶཱ་མི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཛཱ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི པེ་སེ་སི. སོ ག་ནྟྭཱ པུ་ཙྪི. སཱ ‘‘ཨེ་སོ མེ སཱ་མི་ཀོ ཨཱ་པ་ཎེ ནི་སི་ནྣོ’’ཏི ད་སྶེ་སི. རཱ་ཛ་པུ་རི་སོ ར་ཉྙོ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. རཱ་ཛཱ ཏཾ པུ་རི་སཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘མཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ནཱ་ཧཾ, དེ་ཝ, ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་ཏུཾ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི བ་ལ་ཀྐཱ་རེ་ན ཨཱ་ཝུ་དྷ་ཕ་ལ་ཀཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ གེ་ཧཾ ག་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙ ནཾ པུ་ན པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀེ་ན ནཱ་མ ར་ཉྙོ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ག་ཙྪ ཨི་ཏོ ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ སཱི་ས་དྷོ་ཝ་ན་པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏོ ཨ་རུ་ཎ་མ་ཏྟི་ཀ་ཉྩ ལོ་ཧི་ཏུ་པྤ་ལ་མཱ་ལ་ཉྩ ག་ཎྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཧི. ས་ཙེ ཨ་ཛྫེ་ཝ ནཱ་ག་ཙྪ་སི, རཱ་ཛ་ད་ཎྜཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པེ་སེ་སི. སོ རཱ་ཛ་བྷ་ཡེ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ག་ཏོ.
རཱ་ཛཱ་པི ཏ་སྨིཾ ག་ཏེ དོ་ཝཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཛྫ སཱ་ཡ་ནྷེ་ཡེ་ཝ དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ ‘ཨ་ཧཾ རཱ་ཛ་དཱུ་ཏོ’ཏི ཝཱ ‘ཨུ་པ་རཱ་ཛ་དཱུ་ཏོ’ཏི ཝཱ བྷ་ཎ་ནྟཱ་ན་མྤི མཱ ཝི་ཝ་རཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ པུ་རི་སོ མ་ཏྟི་ཀ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ལཱ་ནི ཙ ག་ཧེ་ཏྭཱ དྭཱ་རེ པི་ཧི་ཏ་མ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ བ་ཧུཾ ཝ་ད་ནྟོ་པི དྭཱ་རཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་རི་སྶ་ཡ་བྷ་ཡེ་ན ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ཏོ. རཱ་ཛཱ་པི རཱ་ག་པ་རི་ལཱ༹་ཧེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཀཱ་ལེ ནི་སཱི་ད་ཏི, ཀཱ་ལེ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཀཱ་ལེ ནི་པ་ཛྫ་ཏི, ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ནི་སི་ནྣ་ཀོ་ཝ མ་ཀྐ་ཊ་ནི་དྡཱ་ཡ ནི་དྡཱ་ཡ་ཏི.
པུ་བྦེ ཙ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ན་ག་རེ ཙ་ཏྟཱ་རོ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟཱ པ་ར་དཱ་རི་ཀ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ན་ནྡོ་པ་ན་ནྡཱ་ཡ ནཱ་མ ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟིཾ་སུ. ཏེ ཕེ་ཎུ་དྡེ་ཧ་ཀཾ པ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཏིཾ་ས་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཧེ་ཊྛཱ ག་ཙྪ་ནྟཱ ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ཏ་ལཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཏིཾ་ས་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨུ་པ་རི ག་ཙྪ་ནྟཱ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ཏེ ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དུ་ཀྐ་ཊ་བྷ་ཡེ་ན ཨེ་ཀེ་ཀཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཨ་ཀྑ་ར་མེ་ཝ ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཨེ་ཀོ ས-ཀཱ་རཾ, ཨེ་ཀོ སོ-ཀཱ་རཾ, ཨེ་ཀོ ན-ཀཱ་རཾ, ཨེ་ཀོ དུ-ཀཱ་རཾ ཨཱ་ཧ. རཱ་ཛཱ ཏེ་སཾ ནེ་ར་ཡི་ཀ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་དྡཾ སུ་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སུ་ཁཾ ཨ་ཝི་ནྡ་མཱ་ནོ་ཝ ཏཾ་ར་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སི.
ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་ཊྛི་ཏེ པུ་རོ་ཧི་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏཾ སུ་ཁ་སེ་ཡྻཾ པུ་ཙྪི. སོ ‘‘ཀུ་ཏོ མེ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ, སུ་ཁ’’ནྟི? ཝ་ཏྭཱ, ‘‘སུ་པི་ནེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ས་དྡེ ཨ་སྶོ་སི’’ནྟི ཨཱ་ཙི་ཀྑི. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ – ‘‘ཨི་མ་སྶ ར་ཉྙོ ཨི་མི་ནཱ སུ་པི་ནེ་ན ཝུ་ཌྜྷི ཝཱ ཧཱ་ནི ཝཱ ན་ཏྠི, ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ན ཡཾ ཨི་མ་སྶ གེ་ཧེ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཧོ་ཏི, གོ་ཏ་མ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཀི་ཉྩི ན ལ་བྷ་ནྟི, བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི, ‘‘བྷཱ་རི་ཡོ ཨ་ཡཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སུ་པི་ནོ ཏཱི་སུ ཛཱ་ནཱི་སུ ཨེ་ཀཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ར་ཛྫ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཝཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཝཱ, དེ་ཝོ ཝཱ ན ཝ་སྶི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀ་ཐཾ སོ་ཏྠི བྷ་ཝེ་ཡྻ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཏི? ‘‘མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཉཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི. ག་ཙྪ་ཐ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ས་དྡྷིཾ མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ སོ་ཏྠིཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི.
སོ སི་ཝི་ཀ་སཱ་ལཱ་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ, ‘‘ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཐཱ’’ཏི ཏ་ཡོ ཝ་གྒེ ཨ་ཀཱ་སི. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ སུ་ཁ་སེ་ཡྻཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ པུ་རོ་ཧི་ཏ་སྶ ཀ་ཐི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཐཾ སོ་ཏྠི བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. མ་ཧཱ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ – ‘‘ས་བྦ་པ་ཉྩ་ས་ཏཾ ཡ་ཉྙཾ ཡ་ཛི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ སོ་ཏྠི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཀ་ཐེ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ཏེ་སཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ན་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་པི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཀ་ཐེ་སུཾ. ཏ་ཐཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་པི. ཨ་ཐ རཱ་ཛཱ ‘‘ཡ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ནྟཱུ’’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨུ་ས་བྷཱ་ད་ཡོ པཱ་ཎེ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་སུཾ. ན་ག་རེ མ་ཧཱ་ས་དྡོ ཨུ་ད་པཱ་དི. ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ མ་ལླི་ཀཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ པེ་སེ་སི. སོ ག་ནྟྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ནཾ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཧ་ནྡ ཀུ་ཏོ ནུ ཏྭཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨཱ་ག་ཙྪ་སི དི་ཝཱ་དི་ཝ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. རཱ་ཛཱ – ‘‘ཨ་ཛྫ མེ, བྷ་ནྟེ, སུ་པི་ན་ཀེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་དྡཱ སུ་ཏཱ, སོ་ཧཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ པུ་ཙྪིཾ. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ‘བྷཱ་རི་ཡོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སུ་པི་ནོ, ས་བྦ་པ་ཉྩ་ས་ཏཾ ཡ་ཉྙཾ ཡ་ཛི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་མཱ་ཏི ཨཱ་ར་དྡྷཱ’’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀི་ནྟི ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་དྡཱ སུ་ཏཱ་ཏི. སོ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཨ་ཐ ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧ – པུ་བྦེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ན་ག་རེ ཙ་ཏྟཱ་རོ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟཱ པ་ར་དཱ་རི་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ན་ནྡོ་པ་ན་ནྡཱ་ཡ ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ ས་ཊྛི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྠ་ཀེ ཨུ་གྒ་ཙྪིཾ་སུ.
ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀོ –
‘‘ས་ཊྛི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ནི ས་བྦ་སོ;
ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ནཾ, ཀ་དཱ ཨ་ནྟོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.(པེ. ཝ. ༨༠༢; ཛཱ. ༡.༤.༥༤) –
ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. དུ་ཏི་ཡོ –
‘‘སོ་ཧཾ ནཱུ་ན ཨི་ཏོ ག་ནྟྭཱ, ཡོ་ནིཾ ལ་དྡྷཱ་ན མཱ་ནུ་སིཾ;
ཝ་ད་ཉྙཱུ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ, ཀཱ་ཧཱ་མི ཀུ་ས་ལཾ བ་ཧུ’’ནྟི. (པེ. ཝ. ༨༠༥; ཛཱ. ༡.༤.༥༦) –
ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏི་ཡོ –
‘‘ན་ཏྠི ཨ་ནྟོ ཀུ་ཏོ ཨ་ནྟོ, ན ཨ་ནྟོ པ་ཊི་དི་སྶ་ཏི;
ཏ་དཱ ཧི པ་ཀ་ཏཾ པཱ་པཾ, མ་མ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩ མཱ་རི་སཱ’’ཏི. (པེ. ཝ. ༨༠༣; ཛཱ. ༡.༤.༥༥) –
ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. ཙ་ཏུ་ཏྠོ –
‘‘དུ་ཛྫཱི་ཝི་ཏ་མ་ཛཱི་ཝི་མྷཱ, ཡེ ས་ནྟེ ན ད་ད་མྷ་སེ;
ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ བྷོ་གེ་སུ, དཱི་པཾ ནཱ་ཀ་མྷ ཨ་ཏྟ་ནོ’’ཏི. (པེ. ཝ. ༨༠༤; ཛཱ. ༡.༤.༥༣) –
ཨི་མཾ. ཏེ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཨ་ཀྑ་རཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་མུ་གྒཱ. ཨི་ཏི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏེ ནེ་ར་ཡི་ཀ་ས་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨེ་ན ཝི་ར་ཝིཾ་སུ. ཏ་སྶ ས་དྡ་སྶ སུ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཧཱ་ནི ཝཱ ཝུ་ཌྜྷི ཝཱ ན་ཏྠི. ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ པ་ན པ་སཱུ་ནཾ གྷཱ་ཏ་ན་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ བྷཱ་རི་ཡ་ནྟི ནི་ར་ཡ་བྷ་ཡེ་ན ཏ་ཛྫེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི. རཱ་ཛཱ ད་ས་བ་ལེ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ, ‘‘མུ་ཉྩཱ་མི, ནེ་སཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ད་དཱ་མི, ཧ་རི་ཏཱ་ནི ཙེ་ཝ ཏི་ཎཱ་ནི ཁཱ་ད་ནྟུ, སཱི་ཏ་ལཱ་ནི ཙ པཱ་ནཱི་ཡཱ་ནི པི་ཝ་ནྟུ, སཱི་ཏོ ཙ ནེ་སཾ ཝཱ་ཏོ ཨུ་པ་ཝཱ་ཡ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ, ‘‘ག་ཙྪ་ཐ ཧཱ་རེ་ཐཱ’’ཏི མ་ནུ་སྶེ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. ཏེ ག་ནྟྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ པ་ལཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ པཱ་ཎ་ས་ངྒྷཾ བ་ནྡྷ་ན་ཏོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ན་ག་རེ དྷ་མྨ་བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་སུཾ.
ཨ་ཐ རཱ་ཛཱ ད་ས་བ་ལ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སི་ནྣོ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཀ་ར་ཏྟི ནཱ་མ ཏི་ཡཱ་མཱ ཧོ་ཏི, མ་ཡ྄ཧཾ པ་ན ཨ་ཛྫ དྭེ ར་ཏྟི་ཡོ ཨེ་ཀ་ཏོ གྷ་ཊི་ཏཱ ཝི་ཡ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི. སོ་པི པུ་རི་སོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་སི་ནྣོ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཡོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ཙ་ཏུ་གཱ་ཝུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, མ་ཡ྄ཧཾ པ་ན ཨ་ཛྫ དྭེ ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏཱ་ནི ཝི་ཡ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཛཱ་ག་ར་སྶ ཏཱ་ཝ ར་ཏྟི་ཡཱ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊོ, ས་ནྟ་སྶ ཡོ་ཛ་ན་སྶ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊོ, ཝ་ཊྚ་པ་ཏི་ཏ་སྶ པ་ན བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒ་སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་དཱི་གྷ་མེ་ཝཱ’’ཏི རཱ་ཛཱ་ན་ཉྩ ཏ་ཉྩ པུ་རི་སཾ ནེ་ར་ཡི་ཀ་ས་ཏྟེ ཙ ཨཱ་ར་བྦྷ དྷ་མྨ་པ་དེ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘དཱི་གྷཱ ཛཱ་ག་ར་ཏོ ར་ཏྟི, དཱི་གྷཾ ས་ནྟ་སྶ ཡོ་ཛ་ནཾ;
དཱི་གྷོ བཱ་ལཱ་ནཾ སཾ་སཱ་རོ, ས་དྡྷ་མྨཾ ཨ་ཝི་ཛཱ་ན་ཏ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༦༠);
གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ སོ ཨི་ཏྠི་སཱ་མི་ཀོ པུ་རི་སོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི. ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ.
ཨ་སྶ་མེ་དྷནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ – པོ་རཱ་ཎ་རཱ་ཛ་ཀཱ་ལེ ཀི་ར ས་སྶ་མེ་དྷཾ པུ་རི་ས་མེ་དྷཾ ས་མྨཱ་པཱ་སཾ ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཡྻ་ནྟི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ, ཡེ་ཧི རཱ་ཛཱ་ནོ ལོ་ཀཾ ས་ངྒ་ཎྷིཾ་སུ. ཏ་ཏྠ ནི་པྥ་ནྣ་ས་སྶ་ཏོ ད་ས་མ་བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་སྶ་མེ་དྷཾ ནཱ་མ, ས་སྶ་ས་མྤཱ་ད་ནེ མེ་དྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧཱ་ཡོ་དྷཱ་ནཾ ཚ་མཱ་སི་ཀཾ བྷ་ཏྟ-ཝེ་ཏ་ནཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནཾ པུ་རི་ས་མེ་དྷཾ ནཱ་མ, པུ་རི་ས་ས་ངྒ་ཎྷ་ནེ མེ་དྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ད་ལི་དྡ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ ལེ་ཁཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏཱི་ཎི ཝ་སྶཱ་ནི ཝི་ནཱ་ཝ ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ ས་ཧ་སྶ་དྭི་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟ་དྷ་ནཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནཾ ས་མྨཱ་པཱ་སཾ ནཱ་མ. ཏ་ཉྷི ས་མྨཱ མ་ནུ་སྶེ པཱ་སེ་ཏི, ཧ་ད་ཡེ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཋ་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་མྨཱ་པཱ་ས་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཏཱ་ཏ མཱ་ཏུ་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་ཎྷ་ཝཱ་ཙཱ་བྷ་ཎ་ནཾ ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཡྻཾ ནཱ་མ, པི་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ར་ཊྛཾ ཨི་དྡྷ་ཉྩེ་ཝ ཧོ་ཏི ཕཱི་ཏ་ཉྩ པ་ཧཱུ་ཏ་ཨ་ནྣ་པཱ་ནཾ ཁེ་མཾ ནི་ར་བྦུ་དཾ. མ་ནུ་སྶཱ མུ་དཱ མོ་ད་མཱ་ནཱ ཨུ་རེ པུ་ཏྟེ ན་ཙྩེ་ནྟཱ ཨ་པཱ་རུ་ཏ་གྷ་ར་དྭཱ་རཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. ཨི་དཾ གྷ་ར་དྭཱ་རེ་སུ ཨ་གྒ་ལཱ༹་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ར་གྒ་ལ༹ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཡཾ པོ་རཱ་ཎི་ཀཱ པ་ཝེ་ཎཱི.
ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ པ་ན ཨོ་ཀྐཱ་ཀ་རཱ་ཛ་ཀཱ་ལེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨི་མ་ཉྩ ར་ཊྛ་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷཾ་མཱུ་ལ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་སྶ་མེ་དྷཾ པུ་རི་ས་མེ་དྷ་ནྟི ཨཱ་དི་ཀེ པ་ཉྩ ཡ་ཉྙེ ནཱ་མ ཨ་ཀཾ་སུ. ཏེ་སུ ཨ་སྶ་མེ་ཏྠ མེ་དྷ་ནྟི ཝ་དྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་སྶ་མེ་དྷོ. དྭཱི་ཧི པ་རི་ཡ་ཉྙེ་ཧི ཡ་ཛི་ཏ་བྦ་སྶ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱུ་པ་སྶ ཨེ་ཀ་སྨིཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ ས་ཏྟ་ན་ཝུ་ཏི་པ་ཉྩ་པ་སུ་ས་ཏ་གྷཱ་ཏ་བྷིཾ་ས་ན་སྶ ཋ་པེ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཉྩ པུ་རི་སེ ཙ ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་བྦ་ཝི་བྷ་ཝ་ད་ཀྑི་ཎ་སྶ ཡ་ཉྙ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. པུ་རི་ས་མེ་ཏྠ མེ་དྷ་ནྟཱི་ཏི པུ་རི་ས་མེ་དྷོ. ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་རི་ཡ་ཉྙེ་ཧི ཡ་ཛི་ཏ་བྦ་སྶ ས་དྡྷིཾ བྷཱུ་མི་ཡཱ ཨ་སྶ་མེ་དྷེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་བྷ་ཝ་ད་ཀྑི་ཎ་སྶ ཡ་ཉྙ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་མྨ་མེ་ཏྠ པཱ་སེ་ནྟཱི་ཏི ས་མྨཱ་པཱ་སོ. དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ས་མྨཾ ཁི་པི་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་ཏི་ཏོ་ཀཱ་སེ ཝེ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ སཾ་ཧཱ་རི་མེ་ཧི ཡཱུ་པཱ་དཱི་ཧི ས་ར་སྶ་ཏི་ན་དི་ཡཱ ནི་མུ་གྒོ་ཀཱ་ས་ཏོ པ་བྷུ་ཏི པ་ཊི་ལོ་མཾ ག་ཙྪ་ནྟེ་ན ཡ་ཛི་ཏ་བྦ་སྶ ས་ཏྲ་ཡཱ་ག་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝཱ་ཛ་མེ་ཏྠ པི་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ་ཛ་པེ་ཡྻོ. ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡ་ཉྙེ་ན ས་ཏྟ་ར་ས་ཧི པ་སཱུ་ཧི ཡ་ཛི་ཏ་བྦ་སྶ བེ་ལུ་ཝ་ཡཱུ་པ་སྶ ས་ཏྟ་ར་ས་ཀ་ད་ཀྑི་ཎ་སྶ ཡ་ཉྙ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཨ་གྒ་ལཱ༹་ཏི ནི་ར་གྒ་ལོ༹. ན་ཝ་ཧི པ་རི་ཡ་ཉྙེ་ཧི ཡ་ཛི་ཏ་བྦ་སྶ ས་དྡྷིཾ བྷཱུ་མི་ཡཱ ཙ པུ་རི་སེ་ཧི ཙ ཨ་སྶ་མེ་དྷེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་བྷ་ཝ་ད་ཀྑི་ཎ་སྶ ས་བྦ་མེ་དྷ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནཱ་མ་སྶ ཨ་སྶ་མེ་དྷ་ཝི་ཀ་པྤ་སྶེ་ཝེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ཧཱ་ར་མྦྷཱཏི མ་ཧཱ་ཀི་ཙྩཱ མ་ཧཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ. ས་མྨ་གྒ་ཏཱཏི ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ནྣཱ བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ. ནི་རཱ་ར་མྦྷཱཏི ཨ་པྤ་ཏྠཱ ཨ་པྤ་ཀི་ཙྩཱ. ཡ་ཛ་ནྟི ཨ་ནུ་ཀུ་ལནྟི ཨ་ནུ་ཀུ་ལེ་སུ ཡ་ཛ་ནྟི, ཡཾ ནི་ཙྩ་བྷ་ཏྟཱ་དི པུ་བྦ་པུ་རི་སེ་ཧི པ་ཊྛ་པི་ཏཾ, ཏཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ མ་ནུ་སྶཱ ད་ད་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ཝ་མཾ.
༡༠. བ་ནྡྷ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༡. ད་ས་མེ ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ, ར་ཉྙཱཏི ཨི་དཾ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཏེ་སུ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ སུ་ཀ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ར་ཉྙོ ཀི་ར ས་ཀྐེ་ན ཀུ་ས་རཱ་ཛ་སྶ དི་ནྣོ ཨ་ཊྛ་ཝ་ངྐོ མ་ཎི པ་ཝེ་ཎི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏོ. རཱ་ཛཱ ཨ་ལ་ངྐ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཏཾ མ་ཎིཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཐཱ་ཏི ཨཱ་ཧ. མ་ནུ་སྶཱ ‘‘ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ན པ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ཨ་ནྟོ་གྷ་ར་ཙཱ་རི་ནོ ‘‘མ་ཎིཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ དེ་ཐཱ’’ཏི བ་ནྡྷཱ་པེ་སི. ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ ཏེ དི་སྭཱ མ་ཎི་པ་ཊི་སཱ་མ་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ ཨུ་པཱ་ཡཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. ཏེ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ‘‘པ་ཎྜི་ཏོ ཐེ་རོ, ཐེ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི. པ་ཊི་སཱ་མ་ཀ་མ་ནུ་སྶཱ རཱ་ཛ་ངྒ་ཎེ ཨུ་ད་ཀ་ཙཱ་ཊིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སཱ་ཎི་ཡཱ པ་རི་ཀྑི་པཱ་པེ་ཏྭཱ ཏེ མ་ནུ་སྶེ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘སཱ་ཊ་ཀཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཧ་ཏྠཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཐཱ’’ཏི. མ་ཎི་ཙོ་རོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘རཱ་ཛ་བྷ་ཎྜཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ ཝཱ ཝ་ལ་ཉྫེ་ཏུཾ ཝཱ ན ས་ཀྐཱ’’ཏི. སོ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ མ་ཎིཾ ཨུ་པ་ཀ་ཙྪ་ཀེ ཋ་པེ་ཏྭཱ སཱ་ཊ་ཀཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མྨ ཨུ་ད་ཀ་ཙཱ་ཊི་ཡཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. མ་ཧཱ་ཛ་ནེ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟེ རཱ་ཛ་མ་ནུ་སྶཱ ཙཱ་ཊི་ཡཾ ཧ་ཏྠཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ མ་ཎིཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཨ་དཾ་སུ. ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ཀི་ར ད་སྶི་ཏ་ན་ཡེ་ན མ་ཎི དི་ཊྛོ’’ཏི མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟཱ ཨི་མཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ – ‘‘ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཾ ཨཱ་ན་ནྡོ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཧ་ཏྠཱ་རུ་ལ༹ྷ་མ་ཎིཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཡྻ, ཡ་ཏྠ པུ་བྦེ པ་ཎྜི་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ན་མྤི ཧ་ཏྠཱ་རུ་ལ༹ྷཾ བྷ་ཎྜཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཨ་དཾ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ –
‘‘ཨུ་ཀྐ་ཊྛེ སཱུ་ར་མི་ཙྪ་ནྟི, མ་ནྟཱི་སུ ཨ་ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལཾ;
པི་ཡ་ཉྩ ཨ་ནྣ་པཱ་ན་མྷི, ཨ་ཏྠེ ཛཱ་ཏེ ཙ པ་ཎྜི་ཏ’’ནྟི. (ཛཱ. ༡.༡.༩༢) –
མ་ཧཱ་སཱ་ར་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཀ་ཐེ་སི.
ན ཏཾ ད་ལ༹ྷནྟི ཏཾ བ་ནྡྷ་ནཾ ཐི་ར་ནྟི ན ཀ་ཐེ་ནྟི. ཡ་དཱ་ཡ་སནྟི ཡཾ ཨཱ་ཡ་སཱ ཀ་ཏཾ. སཱ་ར་ཏྟ་ར་ཏྟཱཏི སུ་ཊྛུ ར་ཏྟ་ར་ཏྟཱ, སཱ་ར་ཏྟེ་ན ཝཱ ར་ཏྟཱ སཱ་ར་ཏྟ་ར་ཏྟཱ, སཱ་རཾ ཨི་ད་ནྟི མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ ར་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པེ་ཀྑཱཏི ཨཱ་ལ་ཡོ ནི་ཀ་ནྟི. ཨཱ་ཧཱུཏི ཀ་ཐེ་ནྟི. ཨོ་ཧཱ་རི་ནནྟི ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཀཾ. སི་ཐི་ལནྟི ན ཨཱ་ཡ་སཱ་དི་བ་ནྡྷ་ནཾ ཝི་ཡ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ. ཏེ་ན ཧི བ་ནྡྷ་ནེ་ན བ་དྡྷཱ པ་ར་དེ་ས་མྤི ག་ཙྪ་ནྟི་ཡེ་ཝ. དུ་པྤ་མུ་ཉྩནྟི ཨ་ཉྙ་ཏྲ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཉཱ་ཎེ་ན མུ་ཉྩི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ནྟི. ད་ས་མཾ.
པ་ཋ་མོ ཝ་གྒོ.
༢. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒོ
༡. ས་ཏྟ་ཛ་ཊི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༢. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ པུ་བྦཱ་རཱ་མེ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏུ་པཱ་སཱ་དེཏི པུ་བྦཱ་རཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏུ་ཡཱ པཱ་སཱ་དེ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ – ཨ་ཏཱི་ཏེ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཀ་པྤ་མ་ཏྠ་ཀེ ཨེ་ཀཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ པ་དུ་མུ་ཏྟ་རཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ – ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཏུ་མྷཱ་དི་ས་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་གྒུ་པ་ཊྛཱ་ཡི་ཀཱ ཧོ་མཱི’’ཏི པ་ཏྠ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. སཱ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ དེ་ཝེ་སུ ཙ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙ སཾ་ས་རི་ཏྭཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ བྷ་དྡི་ཡ་ན་ག་རེ མེ་ཎྜ་ཀ་པུ་ཏྟ་སྶ དྷ་ན་ཉྩ་ཡ་སེ་ཊྛི་ནོ གེ་ཧེ སུ་མ་ན་དེ་ཝི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི. ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ལེ ཙ་སྶཱ ཝི་སཱ་ཁཱ་ཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. སཱ ཡ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ བྷ་དྡི་ཡ་ན་ག་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི, ཏ་དཱ པ་ཉྩ་ཧི དཱ་རི་ཀཱ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ག་ཏཱ པ་ཋ་མ་ད་སྶ་ན་མྷི་ཡེ་ཝ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ མི་གཱ་ར་སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟ་སྶ པུ་ཎྞ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀུ་མཱ་ར་སྶ གེ་ཧཾ ག་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ནཾ མི་གཱ་ར་སེ་ཊྛི མཱ་ཏི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི, ཏ་སྨཱ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏཱ་ཡ ཀཱ་རི་ཏེ པཱ་སཱ་དེ.
བ་ཧི དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེཏི པཱ་སཱ་ད་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་སྶ བ་ཧི, ན ཝི་ཧཱ་ར་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་སྶ. སོ ཀི་ར པཱ་སཱ་དོ ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་དོ ཝི་ཡ ས་མ་ནྟཱ ཙ་ཏུ་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་ཡུ་ཏྟེ་ན པཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ. ཏེ་སུ པཱ་ཙཱི་ན་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་སྶ བ་ཧི པཱ་སཱ་ད་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡཾ པཱ་ཙཱི་ན་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཝ་ར་བུ་དྡྷཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི.
པ་རཱུ་ལ༹ྷ་ཀ་ཙྪ་ན་ཁ་ལོ་མཱཏི པ་རཱུ་ལ༹ྷ་ཀ་ཙྪཱ པ་རཱུ་ལ༹ྷ་ན་ཁཱ པ་རཱུ་ལ༹ྷ་ལོ་མཱ, ཀ་ཙྪཱ་དཱི་སུ དཱི་གྷ་ལོ་མཱ དཱི་གྷ་ན་ཁཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁཱ་རི་ཝི་ཝི་དྷནྟི ཝི་ཝི་དྷ་ཁཱ་རིཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་བྷ་ཎྜ་ཀཾ. ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟཱིཏི ཨ་ཝི་དཱུ་ར་མ་གྒེ་ན ན་ག་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟི. རཱ་ཛཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེཏི ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ, མ་ཡ྄ཧཾ ནཱ་མཾ ཏུ་མྷེ ཛཱ་ནཱ་ཐཱ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ན རཱ་ཛཱ ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སི་ནྣོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནཾ ན་གྒ་བྷོ་གྒ་ནི་སྶི་རི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི. ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཨེ་ཝཾ ཧི་སྶ ཨ་ཧོ་སི – ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ ཨེ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཨེ་ཏེ་སཾ ན ཀ་རི་སྶཱ་མི, ‘མ་ཡཾ པུ་ཏྟ་དཱ་རཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ དུ་བྦྷོ་ཛ་ན་དུ་ཀྑ་སེ་ཡྻཱ་དཱི་ནི ཨ་ནུ་བྷོ་མ, ཨ་ཡཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཉྫ་ལི་མ་ཏྟ་མྤི ན ཀ་རོ་ཏཱི’ཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ དི་ཊྛཾ སུ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ན ཀ་ཐེ་ཡྻུཾ. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ པ་ན ཨ་ནི་གཱུ་ཧི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སི. ཨ་པི་ཙ ས་ཏྠུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སི.
ཀཱ་སི་ཀ་ཙ་ནྡ་ནནྟི ས་ཎྷ་ཙ་ནྡ་ནཾ. མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ནནྟི ཝ་ཎྞ་ག་ནྡྷ་ཏྠཱ་ཡ མཱ་ལཾ, སུ་ག་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ག་ནྡྷཾ, ཝ་ཎྞ་ག་ནྡྷ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ལེ་པ་ན་ཉྩ དྷཱ་རེ་ནྟེ་ན.
སཾ་ཝཱ་སེ་ནཱཏི ས་ཧ་ཝཱ་སེ་ན. སཱི་ལཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦནྟི ཨ་ཡཾ སུ་སཱི་ལོ ཝཱ དུ་སྶཱི་ལོ ཝཱ་ཏི སཾ་ཝ་ས་ནྟེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཉྩ ཁོ དཱི་གྷེ་ན ཨ་དྡྷུ་ནཱ ན ཨི་ཏྟ་རནྟི ཏ་ཉྩ སཱི་ལཾ དཱི་གྷེ་ན ཀཱ་ལེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ན ཨི་ཏྟ་རེ་ན. དྭཱི་ཧ་ཏཱི་ཧ་ཉྷི སཾ་ཡ་ཏཱ་ཀཱ་རོ ཙ སཾ་ཝུ་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ཀཱ་རོ ཙ ན ས་ཀྐཱ ད་སྶེ་ཏུཾ. མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱཏི སཱི་ལ་མ་སྶ པ་རི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱི་ཏི མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་ཀྐཱ ཛཱ་ནི་ཏུཾ, ན ཨི་ཏ་རེ་ན. པ་ཉྙ་ཝ་ཏཱཏི ཏ་མྤི ས་པྤ་ཉྙེ་ནེ་ཝ པ་ཎྜི་ཏེ་ན. བཱ་ལོ ཧི མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟོ་པི ཛཱ་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི.
སཾ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ཀ་ཐ་ནེ་ན.
‘‘ཡོ ཧི ཀོ་ཙི མ་ནུ་སྶེ་སུ, ཝོ་ཧཱ་རཾ ཨུ་པ་ཛཱི་ཝ་ཏི;
ཨེ་ཝཾ ཝཱ་སེ་ཊྛ ཛཱ་ནཱ་ཧི, ཝཱ་ཎི་ཛོ སོ ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི. (མ. ནི. ༢.༤༥༧) –
ཨེ་ཏྠ ཧི བྱ་ཝ་ཧཱ་རོ ཝོ་ཧཱ་རོ ནཱ་མ. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༡༣) ཨེ་ཏྠ ཙེ་ཏ་ནཱ. ‘‘ས་ངྑཱ ས་མ་ཉྙཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཝོ་ཧཱ་རོ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༣༡༣-༡༣༡༥) ཨེ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟི. ‘‘ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟེ་ན སོ ཝོ་ཧ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༢༥) ཨེ་ཏྠ ཀ་ཐཱ ཝོ་ཧཱ་རོ. ཨི་དྷཱ་པི ཨེ་སོ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཧི ས་མྨུ་ཁཱ ཀ་ཐཱ པ་ར་མྨུ་ཁཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ན ས་མེ་ཏི, པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཀ་ཐཱ ཙ ས་མྨུ་ཁཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ པུ་རི་མ་ཀ་ཐཱ ཙ པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཐཱ་ཡ, པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཐཱ ཙ པུ་རི་མ་ཀ་ཐཱ་ཡ. སོ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་ཀྐཱ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ‘‘ཨ་སུ་ཙི ཨེ་སོ པུ་གྒ་ལོ’’ཏི. སུ་ཙི་སཱི་ལ་སྶ པ་ན པུ་རི་མཾ པ་ཙྪི་མེ་ན, པ་ཙྪི་མ་ཉྩ པུ་རི་མེ་ན ས་མེ་ཏི, ས་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ཐི་ཏཾ པ་ར་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ཐི་ཏེ་ན, པ་ར་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ཐི་ཏ་ཉྩ ས་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ཐི་ཏེ་ན, ཏ་སྨཱ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན ས་ཀྐཱ སུ་ཙི་བྷཱ་ཝོ ཛཱ་ནི་ཏུ་ནྟི པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ཐཱ་མོཏི ཉཱ་ཎ་ཐཱ་མོ. ཡ་སྶ ཧི ཉཱ་ཎ་ཐཱ་མོ ན་ཏྠི, སོ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཨུ་པ་དྡ་ཝེ་སུ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཨ་དྭཱ་ར་གྷ་རཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཝི་ཡ ཙ་ར་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨཱ་པ་དཱ་སུ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཐཱ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོཏི. སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ཡཱཏི སཾ་ཀ་ཐཱ་ཡ. དུ་པྤ་ཉྙ་སྶ ཧི ཀ་ཐཱ ཨུ་ད་ཀེ གེ་ཎྜུ ཝི་ཡ ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ཏི, པ་ཉྙ་ཝ་ཏོ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་ད་ཀ་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏེ་ནེ་ཝ ཧི མ་ཙྪོ ཁུ་དྡ་ཀོ ཝཱ མ་ཧ་ནྟོ ཝཱ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏི. ཨོ་ཙ་ར་ཀཱཏི ཧེ་ཊྛཱ་ཙ་ར་ཀཱ. ཙ་རཱ ཧི པ་བྦ་ཏ་མ་ཏྠ་ཀེ་ན ཙ་ར་ནྟཱ་པི ཧེ་ཊྛཱ – ཙ་ར་ཀཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཨོ་ཙ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་ཝ་ཙ་རི་ཏྭཱ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ, ཏཾ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ར་ཛོ་ཛ་ལླནྟི ར་ཛ་ཉྩ ཛ་ལླ་ཉྩ. ཝ་ཎྞ་རཱུ་པེ་ནཱཏི ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནེ་ན. ཨི་ཏྟ་ར་ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི ལ་ཧུ་ཀ་ད་སྶ་ནེ་ན. ཝི་ཡ་ཉྫ་ནེ་ནཱཏི པ་རི་ཀྑཱ་ར་བྷ་ཎྜ་ཀེ་ན. པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀོ མ་ཏྟི་ཀཱ་ཀུ་ཎྜ་ལོ་ཝཱཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ཀུ་ཎྜ་ལ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀོ མ་ཏྟི་ཀཱ་ཀུ་ཎྜ་ལོ་ཝ. ལོ་ཧ་ཌྜྷ་མཱ་སོཏི ལོ་ཧ་ཌྜྷ་མཱ་ས་ཀོ. པ་ཋ་མཾ.
༢. པ་ཉྩ་རཱ་ཛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༣. དུ་ཏི་ཡེ རཱུ་པཱཏི ནཱི་ལ་པཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་དཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་གྒནྟི ཨེ་ཏཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ སེ་ཊྛ་ནྟི རཱུ་པ་ག་རུ་ཀོ ཨཱ་ཧ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡ་ཏོཏི ཡ་དཱ. མ་ནཱ་པ་པ་རི་ཡ་ནྟནྟི མ་ནཱ་པ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཀཾ མ་ནཱ་པ་ཀོ་ཊི་ཀཾ. ཏ་ཏྠ དྭེ མ་ནཱ་པཱ་ནི པུ་གྒ་ལ་མ་ནཱ་པཾ ས་མྨུ་ཏི་མ་ནཱ་པ་ཉྩ. པུ་གྒ་ལ་མ་ནཱ་པཾ ནཱ་མ ཡཾ ཨེ་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨི་ཊྛཾ ཀ་ནྟཾ ཧོ་ཏི, ཏ་དེ་ཝ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ནི་ཊྛཾ ཨ་ཀ་ནྟཾ. པ་ཙྩ་ནྟ་ཝཱ་སཱི་ན་ཉྷི ག་ཎྜུ་པྤཱ་དཱ་པི ཨི་ཊྛཱ ཧོ་ནྟི ཀ་ནྟཱ མ་ནཱ་པཱ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་ས་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཨ་ཏི་ཛེ་གུ་ཙྪཱ. ཏེ་ས་ཉྩ མོ་ར་མཾ་སཱ་དཱི་ནི ཨི་ཊྛཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏཱ་ནི ཨ་ཏི་ཛེ་གུ་ཙྪཱ་ནི. ཨི་དཾ པུ་གྒ་ལ་མ་ནཱ་པཾ. ཨི་ཏ་རཾ ས་མྨུ་ཏི་མ་ནཱ་པཾ.
ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནཱ་མ ལོ་ཀེ པ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟཾ ན་ཏྠི, ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ པ་ན ད་སྶེ་ཏ་བྦཾ. ཝི་བྷ་ཛ་ནྟེ་ན ཙ ན ཨ་ཏི་ཨི་སྶ་རཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏ་མ་ཧཱ་སུ་ད་སྶ་ན་དྷ་མྨཱ་སོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ས་ཉྷི དི་པྤ་ཀ་པྤ་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་མ་ནཱ་པཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཨ་ཏི་དུ་གྒ་ཏཱ་ནཾ དུ་ལླ་བྷ་ནྣ་པཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན་པི ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ས་ཉྷི ཀ་ཎཱ་ཛ་ཀ་བྷ་ཏྟ་སི་ཏྠཱ་ནི་པི པཱུ་ཏི་མཾ་ས་སྶ ར་སོ་པི ཨ་ཏི་མ་དྷུ་རོ ཨ་མ་ཏ་ས་དི་སོ ཧོ་ཏི. མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ནཾ པ་ན ག་ཎ་ཀ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟ་སེ་ཊྛི ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀ་ཝཱ་ཎི་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ལེ་ན ཨི་ཊྛཾ ཀཱ་ལེ་ན ཨ་ནི་ཊྛཾ ལ་བྷ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཉྩ པ་ནེ་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཛ་ཝ་ནཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཛ་ཝ་ན་ཉྷི ཨི་ཊྛེ་པི ར་ཛྫ་ཏི ཨ་ནི་ཊྛེ་པི, ཨི་ཊྛེ་པི དུ་སྶ་ཏི ཨ་ནི་ཊྛེ་པི. ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ པ་ན ཝི་པཱ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀཱ བུ་དྡྷཾ ཝཱ ས་ངྒྷཾ ཝཱ མ་ཧཱ་ཙེ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནི ཝཱ ཨུ་ལཱ༹་རཱ་ནི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི དི་སྭཱ ཨ་ཀྑཱི་ནི པི་ད་ཧ་ནྟི དོ་མ་ན་སྶཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, དྷ་མྨ་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ཀ་ཎྞེ ཐ་ཀེ་ནྟི, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནི པ་ན ཏེ་སཾ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཀི་ཉྩཱ་པི གཱུ་ཐ་སཱུ་ཀ་རཱ་ད་ཡོ གཱུ་ཐ་ག་ནྡྷཾ གྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ཁཱ་དི་ཏུཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱ་ཏི སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏཱ ཧོ་ནྟི, གཱུ་ཐ་ད་སྶ་ནེ པ་ན ནེ་སཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་སྶ ག་ནྡྷ་གྷཱ་ཡ་ནེ གྷཱ་ན་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ར་ས་སཱ་ཡ་ནེ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན པུ་གྒ་ལ་མ་ནཱ་པ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏེ ཙ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, རཱུ་པཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཙ་ནྡ་ན་ངྒ་ལི་ཀོཏི ཨི་དཾ ཏ་སྶ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ ནཱ་མཾ. པ་ཊི་བྷཱ་ཏི མཾ བྷ་ག་ཝཱཏི བྷ་ག་ཝཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་སྶ ཏེ པ་ཉྩ རཱ་ཛཱ་ནོ ཨཱ་མུ་ཏྟ་མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལེ ས་ཛྫི་ཏཱ་ཡ ཨཱ་པཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཡཱ ནི་སི་ནྣ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ མ་ཧ་ཏཱ རཱ་ཛཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ར་མེ་ན ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཝི་བྷ་ཝེ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ་པི ད་ས་བ་ལ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དི་ཝཱ པ་དཱི་པེ ཝི་ཡ ཨུ་ད་ཀཱ་བྷི་སི་ཏྟེ ཨ་ངྒཱ་རེ ཝི་ཡ སཱུ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནེ ཁ་ཛྫོ་པ་ན་ཀེ ཝི་ཡ ཙ ཧ་ཏ་པྤ་བྷེ ཧ་ཏ་སོ་བྷེ ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་ཉྩ ཏེ་ཧི ས་ཏ་གུ་ཎེ་ན ས་ཧ་སྶ་གུ་ཎེ་ན ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ, ‘‘མ་ཧ་ནྟཱ ཝ་ཏ བྷོ བུ་དྡྷཱ ནཱ་མཱ’’ཏི པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ཨུ་ད་པཱ་དི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ཀོ་ཀ་ན་དནྟི པ་དུ་མ་སྶེ་ཝེ་ཏཾ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. པཱ་ཏོཏི ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ. སི་ཡཱཏི བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨ་ཝཱི་ཏ་ག་ནྡྷནྟི ཨ་ཝི་ག་ཏ་ག་ནྡྷཾ. ཨ་ངྒཱི་ར་སནྟི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ཨ་ངྒ་ཏོ ར་སྨི་ཡོ ནི་ཀྑ་མ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ངྒཱི་ར་སོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀོ་ཀ་ན་ད་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་དུ་མཾ པཱ་ཏོ་ཝ ཕུ་ལླཾ ཨ་ཝཱི་ཏ་ག་ནྡྷཾ སི་ཡཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ངྒཱི་ར་སཾ ཏ་པ་ནྟཾ ཨཱ་དི་ཙྩ་མི་ཝ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཾ པ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ. བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཙྪཱ་དེ་སཱིཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་དཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ནེ་ཏྠ ཨཱི་དི་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏི. སོ ཀི་ར ཨུ་པཱ་ས་ཀོ – ‘‘ཨེ་ཏེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ གུ་ཎེ་སུ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ མ་ཡ྄ཧཾ པ་ཉྩ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒེ དེ་ནྟི, ཨ་ཧ་མྤི ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཝ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. དོ་ཎ་པཱ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༤. ཏ་ཏི་ཡེ དོ་ཎ་པཱ་ཀ་ཀུ་རནྟི དོ་ཎ་པཱ་ཀཾ ཀུ་རཾ, དོ་ཎ་སྶ ཏ་ཎྜུ་ལཱ་ནཾ པ་ཀྐ་བྷ་ཏྟཾ ཏ་དཱུ་པི་ཡ་ཉྩ སཱུ་པ་བྱ་ཉྫ་ནཾ བྷུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷུ་ཏྟཱ་ཝཱིཏི པུ་བྦེ བྷ་ཏྟ་ས་མྨ་དཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ མུ་ཧུ་ཏྟཾ ཝི་སྶ་མི་ཏྭཱ བུ་དྡྷུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ་དི་ཝ་སཾ པ་ན བྷུ་ཉྫ་ནྟོ་ཝ ད་ས་བ་ལཾ ས་རི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ག་མཱ་སི. མ་ཧ་སྶཱ་སཱིཏི ཏ་སྶ ག་ཙྪ་ཏོ བ་ལ་ཝཱ བྷ་ཏྟ་པ་རཱི་ལཱ༹་ཧོ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཏ་སྨཱ མ་ཧ་ནྟེ་ཧི ཨ་སྶཱ་སེ་ཧི ཨ་སྶ་ས་ཏི, ག་ཏྟ་ཏོ་པི་སྶ སེ་ད་བི་ནྡཱུ་ནི མུ་ཙྩ་ནྟི, ཏ་མེ་ནཾ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཋ་ཏྭཱ ཡ་མ་ཀ་ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚེ་ཧི བཱི་ཛ་ནྟི, བུ་དྡྷ་གཱ་ར་ཝེ་ན པ་ན ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ན ཨུ་སྶ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘མ་ཧ་སྶཱ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སཱིཏི, རཱ་ཛཱ བྷོ་ཛ་ནེ ཨ་མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ཀི་ལ་མ་ཏི, ཕཱ་སུ ཝི་ཧཱ་རཾ དཱ་ནི་སྶ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་སི. མ་ནུ་ཛ་སྶཱཏི ས་ཏྟ་སྶ. ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཏནྟི པཱ་ཏ་རཱ་སེ པ་ཎྞཱ་སཾ སཱ་ཡ་མཱ་སེ པ་ཎྞཱ་ས་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཏཾ. པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱཏི ར་ཉྙཱ ས་དྡྷིཾ ཐོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨི་མཾ མ་ངྒ་ལ་ཨ་སིཾ ཀ་སྶ ད་མྨི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི? ཨ་སུ་ཀ་སྶ ནཱ་མ དེ་ཧཱི་ཏི སོ ཏཾ ཨ་སིཾ ད་ཏྭཱ ད་ས་བ་ལ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་མྨ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ ‘‘གཱ་ཐཾ ཝ་ད་ཐ, བྷོ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བྷ་ཏྟཱ་བྷི་ཧཱ་རེ སུ་དཾ བྷཱ་ས་ཏཱིཏི ཀ་ཐཾ བྷཱ་ས་ཏི? བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་སི་ཊྛི་ནི་ཡཱ་མེ་ན. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ནཾ ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་སཱ་སི – ‘‘མཱ་ཎ་ཝ, ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ན་ཊོ ཝི་ཡ པ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ མཱ ཨ་ཝ་ཙ, ར་ཉྙོ བྷུ་ཉྫ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་པི་ཎྜཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཝོ་སཱ་ན་པི་ཎྜེ ག་ཧི་ཏེ ཝ་དེ་ཡྻཱ་སི, རཱ་ཛཱ སུ་ཏྭཱ་ཝ བྷ་ཏྟ་པི་ཎྜཾ ཚ་ཌྜེ་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ ར་ཉྙོ ཧ་ཏྠེ་སུ དྷོ་ཏེ་སུ པཱ་ཏིཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ སི་ཏྠཱ་ནི ག་ཎེ་ཏྭཱ ཏ་དུ་པི་ཡཾ བྱ་ཉྫ་ནཾ ཉ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀེ ཏ་ཎྜུ་ལེ ཧཱ་རེ་ཡྻཱ་སི, པཱ་ཏ་རཱ་སེ ཙ ཝ་ཏྭཱ སཱ་ཡ་མཱ་སེ མཱ ཝ་དེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི. སོ སཱ་དྷཱུ་ཏི པ་ཊི་སྶུ་ཎི་ཏྭཱ ཏཾ་དི་ཝ་སཾ ར་ཉྙོ པཱ་ཏ་རཱ་སཾ བྷུ་ཏྭཱ ག་ཏ་ཏྟཱ སཱ་ཡ་མཱ་སེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་སི་ཊྛི་ནི་ཡཱ་མེ་ན གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི. རཱ་ཛཱ ད་ས་བ་ལ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ས་རི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་པི་ཎྜཾ པཱ་ཏི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཚ་ཌྜེ་སི. ར་ཉྙོ ཧ་ཏྠེ་སུ དྷོ་ཏེ་སུ པཱ་ཏིཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ སི་ཏྠཱ་ནི ག་ཎེ་ཏྭཱ ཏ་དུ་པི་ཡཾ བྱ་ཉྫ་ནཾ ཉ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཏ་ཏྟ་ཀེ ཏ་ཎྜུ་ལེ ཧ་རིཾ་སུ.
ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ན་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡ ས་ཎྛཱ་སཱིཏི སོ ཀི་ར མཱ་ཎ་ཝོ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏི, ད་ས་བ་ལ་སྶ ཝི་སྶཱ་སི་ཀོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པུ་ཙྪི ‘‘རཱ་ཛཱ ཀི་ཏྟ་ཀཾ བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི? སོ ‘‘ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཝ་ཊྚི་སྶ་ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པུ་རི་ས་བྷཱ་གོ ཨེ་ས, ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ གཱ་ཐཾ མཱ ཝ་དཱི་ཏི. ཨི་ཏི རཱ་ཛཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ཎྛཱ་སི. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀེ་ན ཙེ་ཝ ཨ་ཏྠེ་ན ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀེ་ན ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་ལླི་ཁི་ཏ་ས་རཱི་ར་ཏཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཏྠོ ནཱ་མ, སཱི་ལཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཏྠོ. བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ ཧི སཱི་ལ་ངྒཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༥. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོཏི ཝེ་དེ་ཧཱིཏི པ་ཎྜི་ཏཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, པ་ཎྜི་ཏི་ཏྠི་ཡཱ པུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནིནྟི ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་ར་ཐ་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱཏི ཙ་མྨ་པ་ཊི་མུ་ཉྩ་ནཱ་དཱི་ཧི ས་ནྣཱ་ཧཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ. ས་ངྒཱ་མེ་སུནྟི ཡུ་ཛ྄ཛྷིཾ་སུ. ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན? མ་ཧཱ་ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙཱ ཀི་ར བི་མྦི་སཱ་ར་སྶ དྷཱི་ཏ་རཾ དེ་ནྟེ་ན དྭི་ནྣཾ ར་ཛྫཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶུ་ཊྛཱ་ནོ ཀཱ་སི་གཱ་མོ ནཱ་མ དྷཱི་ཏུ དི་ནྣོ. ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ནཱ ཙ པི་ཏ་རི མཱ་རི་ཏེ མཱ་ཏཱ་པི་སྶ ར་ཉྙོ ཝི་ཡོ་ག་སོ་ཀེ་ན ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ མ་ཏཱ. ཏ་ཏོ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ – ‘‘ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ནཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ མཱ་རི་ཏཱ, མ་ཡ྄ཧཾ པི་ཏུ ས་ནྟ་ཀོ གཱ་མོ’’ཏི ཏ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཌྜཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་པི ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ མཱ་ཏུ ས་ནྟ་ཀོ’’ཏི ཏ་སྶ གཱ་མ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ དྭེ་པི མཱ་ཏུ་ལ་བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻཱ ཡུ་ཛ྄ཛྷིཾ་སུ.
པཱ་པཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་ད་ཡོ མི་ཏྟཱ ཨ་སྶཱ་ཏི པཱ་པ་མི་ཏྟོ. ཏེ་ཡེ་ཝ་སྶ ས་ཧཱ་ཡཱ་ཏི པཱ་པ་ས་ཧཱ་ཡོ. ཏེ་སྭེ་ཝ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ནི་ནྣཾ ས་མྤ་ཝ་ངྐ་ནྟི པཱ་པ་ས་མྤ་ཝ་ངྐོ. པ་སེ་ན་དི་སྶ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཱ་དི་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. དུ་ཀྑཾ སེ་ཏཱིཏི ཛི་ཏཱ་ནི ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ནུ་སོ་ཙ་ནྟོ དུ་ཀྑཾ ས་ཡི་སྶ་ཏི. ཨི་དཾ བྷ་ག་ཝཱ པུ་ན ཏ་སྶ ཛ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ཧ. ཛ་ཡཾ ཝེ་རཾ པ་ས་ཝ་ཏཱིཏི ཛི་ན་ནྟོ ཝེ་རཾ པ་ས་ཝ་ཏི, ཝེ་རི་པུ་གྒ་ལཾ ལ་བྷ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. དུ་ཏི་ཡ་ས་ངྒཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༦. པ་ཉྩ་མེ ཨ་བྦྷུ་ཡྻཱ་སཱིཏི པ་རཱ་ཛ་ཡེ ག་ར་ཧ་པྤ་ཏྟོ ‘‘ཨཱ་རཱ་མཾ ག་ནྟྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐཱ་ས་ལླཱ་པཾ སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏེ་ན ནཱ་མ ཝུ་ཌྜྷ་པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏ་སྶ ཝུ་ཌྜྷ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ‘‘ས་ཙེ རཱ་ཛཱ ཨི་མ་ཉྩ ཨུ་པཱ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཙྪེ་ཡྻ, པུ་ན ཛི་ནེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཛ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཨུ་ཡྻཱ་སི.
ཡཱ་ཝ་སྶ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏཱིཏི ཡཱ་ཝ ཏ་སྶ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི ས་ཡ྄ཧཾ ཧོ་ཏི. ཡ་དཱ ཙ་ཉྙེཏི ཡ་དཱ ཨ་ཉྙེ. ཝི་ལུ་མྤ་ནྟཱིཏི ཏཾ ཝི་ལུ་མྤི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་པུ་གྒ་ལཾ ཝི་ལུ་མྤ་ནྟི. ཝི་ལུ་མྤ་ཏཱིཏི ཝི་ལུ་མྤི་ཡ་ཏི. ཋཱ་ནཾ ཧི མ་ཉྙ་ཏཱིཏི ‘‘ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཧི མ་ཉྙ་ཏི. ཡ་དཱཏི ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ. ཛེ་ཏཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏེ ཛ་ཡནྟི ཛ་ཡ་ནྟོ པུ་གྒ་ལོ པ་ཙྪཱ ཛེ་ཏཱ་ར་མྤི ལ་བྷ་ཏི. རོ་སེ་ཏཱ་རནྟི གྷ་ཊྚེ་ཏཱ་རཾ. རོ་ས་ཀོཏི གྷ་ཊྚ་ཀོ. ཀ་མྨ་ཝི་ཝ་ཊྚེ་ནཱཏི ཀ་མྨ་པ་རི་ཎཱ་མེ་ན, ཏ་སྶ ཝི་ལུ་མྤ་ན་ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནེ་ན. སོ ཝི་ལུ་ཏྟོ ཝི་ལུ་པྤ་ཏཱིཏི སོ ཝི་ལུ་མྤ་ཀོ ཝི་ལུ་མྤི་ཡ་ཏི. པ་ཉྩ་མཾ.
༦. མ་ལླི་ཀཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༧. ཚ་ཊྛེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི མ་ལླི་ཀཱ་ཡ དེ་ཝི་ཡཱ ག་བྦྷ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལེ སཱུ་ཏི་གྷ་རཾ པ་ཊི་ཛ་གྒཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ར་ཀྑཾ ད་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཨ་ཧོ་སཱིཏི, ‘‘དུ་གྒ་ཏ་ཀུ་ལ་སྶ མེ དྷཱི་ཏུ མ་ཧ་ནྟཾ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ དི་ནྣཾ, ས་ཙེ པུ་ཏྟཾ ཨ་ལ་བྷི་སྶ, མ་ཧ་ནྟཾ ས་ཀྐཱ་རཾ ཨ་དྷི་ག་མི་སྶ, ཏ་ཏོ དཱ་ནི པ་རི་ཧཱི་ནཱ’’ཏི ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཨ་ཧོ་སི. སེ་ཡྻཱཏི ད་ནྡྷ་པ་ཉྙ་སྨཱ ཨེ་ལ་མཱུ་ག་པུ་ཏྟ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ ཨི་ཏྠཱི་ཡེ་ཝ སེ་ཡྻཱ. པོ་སཱཏི པོ་སེ་ཧི. ཛ་ནཱ་དྷི་པཱཏི ཛ་ནཱ་དྷི་བྷུཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ས་སྶུ་དེ་ཝཱཏི ས་སྶུ་ས་སུ་ར་དེ་ཝ་ཏཱ. དི་ས་མྤ་ཏཱིཏི དི་སཱ་ཛེ་ཊྛ་ཀཱ. ཏཱ་དི་སཱ སུ་བྷ་གི་ཡཱཏི ཏཱ་དི་སཱ་ཡ སུ་བྷ་རི་ཡཱ་ཡ. ཚ་ཊྛཾ.
༧. ཨ་པྤ་མཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༨. ས་ཏྟ་མེ ས་མ་དྷི་གྒ་ཡ྄ཧཱཏི ས་མ་དྷི་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ, ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པྤ་མཱ་དོཏི ཀཱ་རཱ་པ་ཀ་ཨ་པྤ་མཱ་དོ. ས་མོ་དྷཱ་ནནྟི ས་མ་ཝ་དྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀྑེ་པཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོཏི ཧ་ཏྠི་པ་དཾ ཝི་ཡ ཧི ཀཱ་རཱ་པ་ཀ་ཨ་པྤ་མཱ་དོ, སེ་ས་པ་ད་ཛཱ་ཏཱ་ནི ཝི་ཡ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀཱ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ. ཏེ ཧ་ཏྠི་པ་དེ སེ་ས་པ་དཱ་ནི ཝི་ཡ ཨ་པྤ་མཱ་དེ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་པྤ་མཱ་ད་སྶ ཨ་ནྟོ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཙ ཧ་ཏྠི་པ་དཾ སེ་ས་པ་དཱ་ནཾ ཨ་གྒཾ སེ་ཊྛཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་པྤ་མཱ་དོ སེ་ས་དྷ་མྨཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. མ་ཧ་གྒ་ཏ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཧེ་ས པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཀ་ཊྛེ་ན ལོ་ཀི་ཡོ་པི ས་མཱ་ནོ ཨ་གྒོ་ཝ ཧོ་ཏི.
ཨ་པྤ་མཱ་དཾ པ་སཾ་ས་ནྟཱིཏི ‘‘ཨེ་ཏཱ་ནི ཨཱ་ཡུ་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཏྠ་ཡ་ནྟེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་དོ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨ་པྤ་མཱ་ད་མེ་ཝ པ་སཾ་ས་ནྟི. ཡ་སྨཱ ཝཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ པ་ཎྜི་ཏཱ ཨ་པྤ་མཱ་དཾ པ་སཾ་ས་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡུ་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཏྠ་ཡ་ནྟེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་དོ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱཏི ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ. ས་ཏྟ་མཾ.
༨. ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༩. ཨ་ཊྛ་མེ སོ ཙ ཁོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶཱཏི སོ ཙཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶེ་ཝ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན པཱ་པ་མི་ཏྟ་སྶཱ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི དྷ་མྨོ ས་བྦེ་ས་མྤི སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ་ཝ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶ པ་ན སུ་སྶཱུ་ས་ནྟ་སྶ ས་དྡ་ཧ་ནྟ་སྶ ཨ་ཏྠཾ པཱུ་རེ་ཏི བྷེ་ས་ཛྫཾ ཝི་ཡ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ནྟ་སྶ ན ཨི་ཏ་ར་སྶཱ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨོཏི ཙེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་དྷ་མྨོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨུ་པ་ཌྜྷ་མི་དནྟི ཐེ་རོ ཀི་ར ར་ཧོ་ག་ཏོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཨོ་ཝཱ་ད་ཀེ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཀེ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟེ ས་ཏི པ་ཙྩ་ཏྟ་པུ་རི་ས་ཀཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨུ་པ་ཌྜྷཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་པུ་རི་ས་ཀཱ་ར་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཐ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཨ་ཧཾ པ་དེ་ས་ཉཱ་ཎེ ཋི་ཏོ ནི་པྤ་དེ་སཾ ཙི་ནྟེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་མི, ས་ཏྠཱ་རཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ནི་ཀྐ་ངྑོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ. ཡ་དི་དཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱཏི ཡཱ ཨེ་སཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ ནཱ་མ, སཱ ཨུ་པ་ཌྜྷཾ, ཏ་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏི ཐེ་རེ་ན ‘‘ཨུ་པ་ཌྜྷུ་པ་ཌྜྷཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཨུ་པ་ཌྜྷུ་པ་ཌྜྷཱ པ་ཙྩ་ཏྟ་པུ་རི་ས་ཀཱ་ར་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཡཾ མ་ནོ་ར་ཐོ, ཡ་ཐཱ པ་ན བ་ཧཱུ་ཧི སི་ལཱ་ཐ་མྦྷེ ཨུ་སྶཱ་པི་ཏེ, ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་སུ་ཀེ་ན ཨུ་སྶཱ་པི་ཏཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་སུ་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཝི་ནི་བྦྷོ་གོ ན་ཏྠི, ཡ་ཐཱ ཙ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ པུ་ཏྟེ་སུ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ མཱ་ཏི་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པི་ཏི་ཏོ’’ཏི ཝི་ནི་བྦྷོ་གོ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པི ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་དྷ་མྨོ ཧེ་ས, ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་པུ་རི་ས་ཀཱ་ར་ཏོ’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ལ་དྡྷུཾ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨུ་པ་ཌྜྷ་གུ་ཎོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ, ས་ཀ་ལ་གུ་ཎོ པ་ཊི་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ས་ཀ་ལཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱཏི ཙེ་ཏཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ངྒཾ ནཱ་མཱ་ཏི ག་ཧི་ཏཾ. ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ ནི་སྶཱ་ཡ ལ་དྡྷཱ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ. ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི་ཡེ་ཝ.
མཱ ཧེ་ཝཾ, ཨཱ་ན་ནྡཱཏི, ཨཱ་ན་ནྡ, མཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷ་ཎི, བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཏྭཾ སེ་ཁ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་ད་པྤ་ཏྟོ ཨ་ཊྛ ཝ་རེ ག་ཧེ་ཏྭཱ མཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་སི, ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཀ་ལ་མེ་ཝ ཧི་དཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཡ་དི་དཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱཏི ཨི་དཾ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ཕ་ལཱ་ནི ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་བྦཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་མཱུ་ལ་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶེ་ཏནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑནྟི པཱ་ཊི་ཀ་ངྑི་ཏ་བྦཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཨཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཏཱ་ཝ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཝ་ཎྞ་ནཱ – ས་མྨཱ ད་སྶ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ས་མྨཱ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ. ས་མྨཱ པ་རི་གྒ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ. ས་མྨཱ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟོ. ས་མྨཱ ཝོ་དཱ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ. ས་མྨཱ པ་གྒ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎོ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མོ. ས་མྨཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ས་མྨཱ་ས་ཏི. ས་མྨཱ ས་མཱ་དྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི.
ཏེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཏཱི་ཎི ཀི་ཙྩཱ་ནི ཧོ་ནྟི. སེ་ཡྻཱ་ཐི་དཾ – ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཏཱ་ཝ ཨ་ཉྙེ་ཧི་པི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ས་དྡྷིཾ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ནི་རོ་དྷཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏི, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཙ པ་སྶ་ཏི ཏ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་མོ་ཧ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ. ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་ད་ཡོ་པི ཏ་ཐེ་ཝ མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ནི ཙ པ་ཛ་ཧ་ནྟི, ནི་རོ་དྷ་ཉྩ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ནེ་ཏྠ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨེ ས་མྨཱ ད་སྶེ་ཏི. ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པེ་ཏི, ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ ས་མྨཱ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟོ ས་མྨཱ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ ས་མྨཱ ཝོ་དཱ་པེ་ཏི, ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མོ ས་མྨཱ པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ས་མྨཱ་ས་ཏི ས་མྨཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི ས་མྨཱ ད་ཧ་ཏི.
ཨ་པི་ཙེ་སཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ནཱ་མ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ནཱ་ནཱ་ཁ་ཎཱ ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཧོ་ཏི, མ་གྒ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎཱ ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎཱ. ཀི་ཙྩ་ཏོ པ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི དུ་ཀྑེ ཉཱ་ཎ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ནཱ་མཱ་ནི ལ་བྷ་ཏི. ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་ད་ཡོ་པི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ནཱ་ནཱ་ཁ་ཎཱ ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཧོ་ནྟི, མ་གྒ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎཱ ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎཱ. ཏེ་སུ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ ཀི་ཙྩ་ཏོ ནེ་ཀྑ་མྨ་ས་ངྐ་པྤོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི ནཱ་མཱ་ནི ལ་བྷ་ཏི. ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཝི་ར་ཏི་ཡོ་པི ཧོ་ནྟི ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡོ་པི, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཝི་ར་ཏི་ཡོ་ཝ. ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མོ ས་མྨཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཨི་ད་མྤི དྭ་ཡཾ ཀི་ཙྩ་ཏོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ནཱ་མཱ་ནི ལ་བྷ་ཏི. ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི པ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་པི མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ་པི ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་ཡེ་ཝ.
ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཨཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཉ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི བྷཱ་ཝེ་ཏི ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝཾ ཉཱ་ཏ་བྦོ. བྷཱ་ཝེ་ཏཱིཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཝི་ཝེ་ཀཾ ནི་སྶི་ཏཾ, ཝི་ཝེ་ཀེ ཝཱ ནི་སྶི་ཏ་ནྟི ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ. ཝི་ཝེ་ཀོཏི ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ. ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ ཙཱ་ཡཾ ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཝེ་ཀོ, ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན-ས་མུ་ཙྪེ་ད-པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི-ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀོ་ཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྨིཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ ཝི་ཝེ་ཀེ. ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ་ཉྩ ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཡཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཡོ་གཱི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ, མ་གྒ་ཀཱ་ལེ པ་ན ཀི་ཙྩ་ཏོ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཝི་རཱ་ག་ནི་སྶི་ཏཱདཱི་སུ. ཝི་ཝེ་ཀ་ཏྠཱ ཨེ་ཝ ཧི ཝི་རཱ་གཱ་ད་ཡོ.
ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩེ་ཏྠ ཝོ་སྶ་གྒོ དུ་ཝི་དྷོ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝོ་སྶ་གྒོ ཙ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝོ་སྶ་གྒོ ཙཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝོ་སྶ་གྒོཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཙ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཙ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ. པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝོ་སྶ་གྒོཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཏ་ནྣི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎེ་ན ནི་བྦཱ་ན་པ་ཀྑ་ནྡ་ནཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀེ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡེ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཡཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཀི་ལེ་སེ ཙ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི.
ཝོ་སྶ་གྒ་པ་རི་ཎཱ་མིནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ས་ཀ་ལེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝོ་སྶ་གྒ་ཏྠཾ པ་རི་ཎ་མ་ནྟཾ པ་རི་ཎ་ཏ་ཉྩ, པ་རི་པ་ཙྩ་ནྟཾ པ་རི་པ་ཀྐ་ཉྩཱ་ཏི ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཡ་ཐཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝོ་སྶ་གྒ་ཏྠཾ ནི་བྦཱ་ན་པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝོ་སྶ་གྒ་ཏྠ་ཉྩ པ་རི་པ་ཙྩ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ པ་རི་པ་ཀྐཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་མ་གྒ་ངྒེ་སུ.
ཨཱ་ག་མྨཱཏི ཨཱ་ར་བྦྷ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྩ. ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱཏི ཛཱ་ཏི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཛཱ་ཏི་པ་ཀ་ཏི་ཀཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ས་ཀ་ལོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ་པི ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ ནི་སྶཱ་ཡ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ཧ་ནྡཱཏི ཝ་ཝ་སྶ་གྒ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཨ་པྤ་མཱ་དཾ པ་སཾ་ས་ནྟཱིཏི ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱཏི ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ. ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. པ་ཋ་མ་ཨ་པུ་ཏྟ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༠. ན་ཝ་མེ དི་ཝཱ དི་ཝ་སྶཱཏི དི་ཝ་ས་སྶ དི་ཝཱ, མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ས་མ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་པ་ཏེ་ཡྻནྟི དྷ་ནཾ. ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ རཱུ་པི་ཡ་སྶཱཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏ་ཏ་མྦ་ལོ་ཧ་ཀཱ་ལ༹་ལོ་ཧ་ཕཱ་ལ་ཀ་ཙྪ་པ་ཀཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ གྷ་ན་ཀ་ཏ་སྶ ཙེ་ཝ པ་རི་བྷོ་ག་བྷཱ་ཛ་ནཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ཙ རཱུ་པི་ཡ་བྷ་ཎྜ་སྶ པ་ན ཀོ ཝཱ་དོ? ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཀཱ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཎཱ་ཛ་ཀནྟི ས་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ. བི་ལ་ངྒ་དུ་ཏི་ཡནྟི ཀ་ཉྫི་ཀ་དུ་ཏི་ཡཾ. སཱ་ཎནྟི སཱ་ཎ་ཝཱ་ཀ་མ་ཡཾ. ཏི་པ་ཀྑ་ཝ་ས་ནནྟི ཏཱི་ཎི ཁ་ཎྜཱ་ནི དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ སི་བྦི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ནི་ཝཱ་ས་ནཾ.
ཨ་ས་པྤུ་རི་སོཏི ལཱ་མ་ཀ་པུ་རི་སོ. ཨུ་དྡྷ་གྒི་ཀནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་བྷཱུ་མཱི་སུ ཕ་ལ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་དྡྷཾ ཨ་གྒ་མ་སྶཱ་ཏི ཨུ་དྡྷ་གྒི་ཀཱ. ས་གྒ་སྶ ཧི་ཏཱ ཏ་ཏྲུ་པ་པ་ཏྟི་ཛ་ན་ན་ཏོ་ཏི སོ་ཝ་གྒི་ཀཱ. ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་སུ སུ་ཁོ ཝི་པཱ་ཀོ ཨ་སྶཱ་ཏི སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ. སུ་ཊྛུ ཨ་གྒཱ་ནཾ དི་བྦ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ ས་གྒ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ད་ཀྑི་ཎ་དཱ་ནཾ ན པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི.
སཱ་ཏོ་ད་ཀཱཏི མ་དྷུ་རོ་ད་ཀཱ. སེ་ཏྟོ་ད་ཀཱཏི ཝཱི་ཙཱི་ནཾ བྷི་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་ད་ཀ་སྶ སེ་ཏ་ཏཱ་ཡ སེ་ཏོ་ད་ཀཱ. སུ་པ་ཏི་ཏྠཱཏི སུ་ནྡ་ར་ཏི་ཏྠཱ. ཏཾ ཛ་ནོཏི ཡེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན སཱ་ཏོ་ད་ཀཱ, ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཛ་ནོ བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི པཱུ་རེ་ཏྭཱ ནེ་ཝ ཧ་རེ་ཡྻ. ན ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཝཱ ཀ་རེ་ཡྻཱཏི, ཡཾ ཡཾ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨུ་ད་ཀ་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ཏཾ ན ཀ་རེ་ཡྻ. ཏ་ད་པེ་ཡྻ་མཱ་ནནྟི ཏཾ ཨ་པེ་ཡྻ་མཱ་ནཾ. ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ ཙ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ ཙེ་ཝ ཀུ་ས་ལ་ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ ཙ, བྷུ་ཉྫ་ཏི ཙ, ཀ་མྨ་ནྟེ ཙ པ་ཡོ་ཛེ་ཏི, དཱ་ན་ཉྩ དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ཝ་མཾ.
༡༠. དུ་ཏི་ཡ་ཨ་པུ་ཏྟ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༡. ད་ས་མེ པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ་ན པ་ཊི་པཱ་དེ་སཱིཏི པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ སཾ་ཡོ་ཛེ་སི, པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨ་དཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཀྐཱ་མཱིཏི ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ རཱ་ཛུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ནཱ ཀི་ཙྩེ་ན ག་ཏོ. པ་ཙྪཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཨ་ཧོ་སཱིཏི སོ ཀི་ར ཨ་ཉྙེ་སུ་པི དི་ཝ་སེ་སུ ཏཾ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷཾ པ་སྶ་ཏི, དཱ་ཏུཾ པ་ན་སྶ ཙི་ཏྟཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྨིཾ པ་ན དི་ཝ་སེ ཨ་ཡཾ པ་དུ་མ་ཝ་ཏི་དེ་ཝི་ཡཱ ཏ་ཏི་ཡ་པུ་ཏྟོ ཏ་གྒ་ར་སི་ཁཱི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ག་ནྡྷ་མཱ་ད་ན་པ་བྦ་ཏེ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁེ་ན ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡེ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནོ་ཏ་ཏྟ་ད་ཧེ མུ་ཁཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ མ་ནོ་སི་ལཱ་ཏ་ལེ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཝེ་ཧཱ་སཾ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ནྟྭཱ ན་ག་ར་དྭཱ་རེ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ པ་ཏྟ་མཱ་དཱ་ཡ ན་ག་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ གྷ་ར་དྭཱ་རེ་སུ ས་ཧ་སྶ་བྷ་ཎྜི་ཀཾ ཋ་པེ་ནྟོ ཝི་ཡ པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ཧི ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན སེ་ཊྛི་ནོ གྷ་ར་དྭཱ་རཾ ས་མྤ་ཏྟོ. ཏཾ་དི་ཝ་ས་ཉྩ སེ་ཊྛི པཱ་ཏོ་ཝ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ, གྷ་ར་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ, ད་ནྟ་ནྟ་རཱ་ནི སོ་དྷེ་ནྟོ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི. སོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ དི་སྭཱ, ཏཾ་དི་ཝ་སཾ པཱ་ཏོ བྷུ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་ཏྟཱ དཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ, བྷ་རི་ཡཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨི་མ་སྶ ས་མ་ཎ་སྶ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི.
སེ་ཊྛི་བྷ་རི་ཡཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘མ་ཡཱ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཀཱ་ལེ་ན ཨི་མ་སྶ ‘དེ་ཐཱ’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ན སུ་ཏ་པུ་བྦཾ, དཱ་པེ་ནྟོ་པི ཙ ཨ་ཛྫ ན ཡ་སྶ ཝཱ ཏ་སྶ ཝཱ དཱ་པེ་ཏི, ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་སྶ ཝ་ནྟ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཨོ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ར་སྶ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ དཱ་པེ་ཏི, ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཨ་ད་ཏྭཱ པ་ཎཱི་ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི, གྷ་རཱ ནི་ཀྑ་མྨ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཏྟཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་ནི་ཝེ་ས་ནེ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷེ་ཧི སཱ་ལི་ཏ་ཎྜུ་ལེ་ཧི བྷ་ཏྟཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྱ་ཉྫ་ནཾ སུ་པེ་ཡྻ་ཉྩ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ པ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ བ་ཧི ག་ནྡྷེ་ཧི ས་མ་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ ཧ་ཏྠེ་སུ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ – ‘‘ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ་ཝ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. སོ་པི ཁོ སེ་ཊྛི བཱ་ཧི་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ དི་སྭཱ མ་ཡཾ ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་ནྟཱ, ཨ་པི ཝོ ལ་དྡྷོ་ཏི? ཨཱ་མ, སེ་ཊྛི ལ་དྡྷོ་ཏི. ‘‘པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི གཱི་ཝཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི. ཨ་ཐ་སྶ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ག་ནྡྷོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ནཱ་སཱ་པུ་ཊཾ པ་ཧ་རི. སོ ཙི་ཏྟཾ སཾ་ཡ་མེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ པ་ཙྪཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཨཱ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཝ་ར་མེ་ཏནྟི་ཨཱ་དི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. བྷཱ་ཏུ ཙ པ་ན ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀཾ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སཱིཏི ཏ་དཱ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཀུ་ཊུ་མྦེ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཙ ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ ཙ ཀཱ་ལ་མ་ཀཾ་སུ. སོ བྷཱ་ཏུ་ཛཱ་ཡཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ སཾ་ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་སི. བྷཱ་ཏུ པ་ན་སྶ ཨེ་ཀོ པུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཀཱི་ལ༹་ནྟཾ མ་ནུ་སྶཱ ཝ་ད་ནྟི – ‘‘ཨ་ཡཾ དཱ་སོ ཨ་ཡཾ དཱ་སཱི ཨི་དཾ ཡཱ་ནཾ ཨི་དཾ དྷ་ནཾ ཏ་ཝ ས་ནྟ་ཀ’’ནྟི. སོ ཏེ་སཾ ཀ་ཐཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ – ‘‘ཨ་ཡཾ དཱ་སོ མ་ཡ྄ཧཾ ས་ནྟ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཀ་ཐེ་ཏི.
ཨ་ཐ་སྶ ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ དཱ་ར་ཀོ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐེ་སི, མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཀཱ་ལེ ཀུ་ཊུ་མྦཾ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ནྡཱ་པེ་ཡྻ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཝཱ་སིཾ ཨཱ་དཱ་ཡ – ‘‘ཨེ་ཧི པུ་ཏྟ, ཨ་ར་ཉྙཾ ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ཏཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ནེ་ཏྭཱ ཝི་ར་ཝ་ནྟཾ ཝི་ར་ཝ་ནྟཾ མཱ་རེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝཱ་ཊེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པཾ་སུ་ནཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་སི. ཨི་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུནྟི ས་ཏྟ་ཝཱ་རེ. པུ་བྦ་པ་ཙྪི་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཀ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་དཱ་ན་སྨི་ཉྷི ཨེ་ཀཱ་ཝ ཙེ་ཏ་ནཱ དྭེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ ན དེ་ཏི, པུ་བྦ་པ་ཙྪི་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཧི པ་ནེ་ས ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ ས་གྒེ, ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ སེ་ཊྛི་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ. པུ་རཱ་ཎནྟི པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ དི་ནྣ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཀ་མྨཾ.
པ་རི་གྒ་ཧནྟི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཝ་ཏྠུ. ཨ་ནུ་ཛཱི་ཝི་ནོཏི ཨེ་ཀཾ མ་ཧཱ་ཀུ་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཎྞཱ་ས་མྤི ས་ཊྛི་པི ཀུ་ལཱ་ནི ཛཱི་ཝ་ནྟི, ཏེ མ་ནུ་སྶེ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦཾ ནཱ་དཱ་ཡ ག་ནྟ་བྦནྟི ས་བྦ་མེ་ཏཾ ན ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦཾ. ས་བྦཾ ནི་ཀྑི་པྤ་གཱ་མི་ནནྟི ས་བྦ་མེ་ཏཾ ནི་ཀྑི་པྤ་ས་བྷཱ་ཝཾ, པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ད་ས་མཾ.
དུ་ཏི་ཡོ ཝ་གྒོ.
༣. ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒོ
༡. པུ་གྒ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༢. ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ ‘‘ནཱི་ཙེ ཀུ་ལེ པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ་ན ཏ་མེ་ན ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཏ་མོ. ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ཧི པུ་ན ནི་ར་ཡ་ཏ་མཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཏ་མ་པ་རཱ་ཡ་ཎོ. ཨི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཁ་ནྡྷ་ཏ་མོ་ཝ ཀ་ཐི་ཏོ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨུ་ཙྩེ ཀུ་ལེ པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ་ན ཛོ་ཏི་ནཱ ཡུ་ཏྟ་ཏོ ཛོ་ཏི, ཨཱ་ལོ་ཀཱི་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དཱི་ཧི པུ་ན ས་གྒཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཛོ་ཏི་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཛོ་ཏི་པ་རཱ་ཡ་ཎོ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨི་ཏ་རེ་པི དྭེ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཝེ་ན་ཀུ་ལེཏི ཝི་ལཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཀུ་ལེ. ནེ་སཱ་ད་ཀུ་ལེཏི མི་ག་ལུ་དྡ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཀུ་ལེ. ར་ཐ་ཀཱ་ར་ཀུ་ལེཏི ཙ་མྨ་ཀཱ་ར་ཀུ་ལེ. པུ་ཀྐུ་ས་ཀུ་ལེཏི པུ་པྥ་ཚ་ཌྜ་ཀ་ཀུ་ལེ. ཀ་སི་ར་ཝུ་ཏྟི་ཀེཏི དུ་ཀྑ་ཝུ་ཏྟི་ཀེ. དུ་བྦ་ཎྞོཏི པཾ་སུ་པི་སཱ་ཙ་ཀོ ཝི་ཡ ཛྷཱ་མ་ཁཱ་ཎུ་ཝ་ཎྞོ. དུ་དྡ་སི་ཀོཏི ཝི་ཛཱ་ཏ་མཱ་ཏུ་ཡཱ་པི ཨ་མ་ནཱ་པ་ད་སྶ་ནོ. ཨོ་ཀོ་ཊི་མ་ཀོཏི ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀོ. ཀཱ་ཎོཏི ཨེ་ཀ་ཀྑི་ཀཱ་ཎོ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཀྑི་ཀཱ་ཎོ ཝཱ. ཀུ་ཎཱིཏི ཨེ་ཀ་ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཎཱི ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཎཱི ཝཱ. ཁ་ཉྫོཏི ཨེ་ཀ་པཱ་ད་ཁ་ཉྫོ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་པཱ་ད་ཁ་ཉྫོ ཝཱ. པ་ཀྑ་ཧ་ཏོཏི ཧ་ཏ་པ་ཀྑོ པཱི་ཋ་ས་པྤཱི. པ་དཱི་པེ་ཡྻ་སྶཱཏི ཏེ་ལ་ཀ་པ་ལླ་ཀཱ་དི་ནོ པ་དཱི་པ་ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ. ཨེ་ཝཾ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀོ པུ་གྒ་ལོ བ་ཧི་དྡྷཱ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཨ་དི་སྭཱ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟོ ས་ཀ་ལཾ ཀ་པྤ་མྤི སཾ་ས་ར་ཏི, སོ་པི ཏ་མོ་ཏ་མ་པ་རཱ་ཡ་ཎོ་ཝ. སོ པ་ན ཀུ་ཧ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཀུ་ཧ་ཀ་སྶ ཧི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ནི་བྦ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ནཱི་ཙེ ཀུ་ལེ པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཏོ ཧོ་ཏི ཙ་ཎྜཱ་ལ་ཀུ་ལེ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་ག་མ་ན་ཝི་པ་ཏྟི ཙེ་ཝ པུ་བྦུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་པ་ཏྟི ཙ ད་སྶི་ཏཱ. ད་ལི་དྡེཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་ཝ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་པ་ཏྟི. ཀ་སི་ར་ཝུ་ཏྟི་ཀེཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་ཛཱི་ཝུ་པཱ་ཡ་ཝི་པ་ཏྟི. དུ་བྦ་ཎྞོཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཝི་པ་ཏྟི. བ་ཝ྄ཧཱ་བཱ་དྷོཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑ་ཀཱ་ར་ཎ་ས་མཱ་ཡོ་གོ. ན ལཱ་བྷཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི སུ་ཁ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་པ་ཏྟི ཙེ་ཝ ཨུ་པ་བྷོ་ག་ཝི་པ་ཏྟི ཙ. ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཏ་མ་པ་རཱ་ཡ་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ས་མཱ་ཡོ་གོ. ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཏ་མཱུ་པ་ག་མོ. སུ་ཀྐ་པ་ཀྑོ ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་ཀྐོ་ས་ཏཱིཏི ད་ས་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཏི. པ་རི་བྷཱ་ས་ཏཱིཏི, ‘‘ཀ་སྨཱ ཏི་ཊྛ་ཐ? ཀིཾ ཏུ་མྷེ་ཧི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཀ་སི་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི? པ་རི་བྷ་ཝ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི པ་རི་བྷཱ་ས་ཏི. རོ་ས་ཀོཏི གྷ་ཊྚ་ཀོ. ཨ་བྱ་གྒ་མ་ན་སོཏི ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟོ. པ་ཋ་མཾ.
༢. ཨ་ཡྻི་ཀཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༣. དུ་ཏི་ཡེ ཛི་ཎྞཱཏི ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞཱ. ཝུ་ཌྜྷཱཏི ཝ་ཡོ་ཝུ་ཌྜྷཱ. མ་ཧ་ལླི་ཀཱཏི ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླི་ཀཱ. ཨ་དྡྷ་ག་ཏཱཏི ཨ་དྡྷཾ ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ. ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟཱ. པི་ཡཱ མ་ནཱ་པཱཏི ར་ཉྙོ ཀི་ར མཱ་ཏ་རི མ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཡྻི་ཀཱ མཱ་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཛ་གྒི, ཏེ་ན་སྶ ཨ་ཡྻི་ཀཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་པེ་མཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཧ་ཏྠི་ར་ཏ་ནེ་ནཱཏི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀོ ཧ་ཏྠཱི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀེ་ན ཨ་ལ་ངྐཱ་རེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་ཏོ ཧ་ཏྠི་ར་ཏ་ནཾ ནཱ་མ. ཨ་སྶ་ར་ཏ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. གཱ་མ་ཝ་རོཔི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶུ་ཊྛཱ་ན་ཀ་གཱ་མོ་ཝ. ས་བྦཱ་ནི ཏཱ་ནི བྷེ་ད་ན་དྷ་མྨཱ་ནཱིཏི ཏེ་སུ ཧི ཀི་ཉྩི ཀ་རི་ཡ་མཱ་ན་མེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ཏི, ཀི་ཉྩི ཀ་ཏ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏཾ ཙ་ཀྐ་ཏོ ཨ་ན་པ་ནཱི་ཏ་མེ་ཝ, ཀི་ཉྩི ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋ་པི་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཀི་ཉྩི ཏ་ཏོ པ་རཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ས་ཏྟེ་སུ་པི ཀོ་ཙི པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ར་ཏི, ཀོ་ཙི མཱུ་ལ༹ྷ་ག་བྦྷཱ་ཡ མཱ་ཏ་རི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་ནི་ཀྑ་ནྟོ་ཝ, ཀོ་ཙི ནི་ཀྑ་ནྟ་མ་ཏྟོ, ཀོ་ཙི ཏ་ཏོ པ་ར་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. དུ་ཏི་ཡཾ.
༡༣༤. ཏ་ཏི་ཡེ ས་བྦཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. ཨི་སྶ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༥. ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་ར པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ མ་ཧཱ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ ཨུ་ད་པཱ་དི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ. ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཧ་ཏ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ཀུ་ལེ་སུ ཨེ་ཝཾ ཀ་ནྠེ་ནྟཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི – ‘‘ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ, ‘མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ དཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ དཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ. མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལ’ནྟི. ཡུ་ཏྟཾ ནུ ཁོ ས་ཡ་མྤི བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ནི་སྶི་ཏེ་ན པ་རེ་སཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ནི་སྶི་ཏཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི ཨ་ན་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ’’ནྟི. སཱ ཀ་ཐཱ པ་ཏྠ་ར་མཱ་ནཱ རཱ་ཛ་ཀུ་ལཾ ས་མྤ་ཏྟཱ. རཱ་ཛཱ སུ་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ ཡཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རེ་སཾ ལཱ་བྷ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རེ་ཡྻ. ཨེ་ཏེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་ལཱ་བྷཱ་ཡ ཨ་ཡ་སཱ་ཡ པ་རི་ས་ཀྐ་ནྟི. ས་ཙཱ་ཧཾ ཨི་དྷེ་ཝ ཋ་ཏྭཱ ‘མཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝོ་ཙུ་ཏྠ, ན ས་ཏྠཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ཏཱི’ཏི ཝ་དེ་ཡྻཾ, ཨེ་ཝཾ སཱ ཀ་ཐཱ ནི་ཛ྄ཛྷ་ཏྟིཾ ན ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨི་མ་སྶ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ནཾ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ ཚ་ཎ་དི་ཝ་སཾ ཨཱ་ག་མེ་ནྟོ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སི.
ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན མ་ཧཱ་ཚ་ཎེ ས་མྤ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ལོ’’ཏི ན་ག་རེ བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་སི – ‘‘ས་དྡྷཱ ཝཱ ཨ་སྶ་དྡྷཱ ཝཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀཱ ཝཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀཱ ཝཱ གེ་ཧ་ར་ཀྑ་ཀེ དཱ་ར་ཀེ ཝཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ ཝཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཡེ ཝི་ཧཱ་རཾ ནཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, པ་ཉྙཱ་སཾ ད་ཎྜོ’’ཏི. ས་ཡ་མྤི པཱ་ཏོ་ཝ ནྷ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་པཱ་ཏ་རཱ་སོ ས་བྦཱ་བྷ་ར་ཎ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏོ མ་ཧ་ཏཱ བ་ལ་ཀཱ་ཡེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ག་ཙྪ་ནྟོ ཙ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་མྷེ ཀི་ར ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཐ ‘མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ དཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ…པེ… ན ཨ་ཉྙེ་སཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལ’ནྟི ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ, པ་ཉྷ་མེ་ཝ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མི, པ་ཉྷཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཙ མེ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཝཱ་དཾ བྷ་ཉྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. སོ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཀ་ཏྠ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, དཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦནྟི ཨཱ་ཧ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱི་ད་ཏི, ཏ་སྨིཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྶ ཝཱ དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ རཱ་ཛཱ ཡེ་ཧི མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ, ཏེ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི. ཏེ ར་ཉྙཱ ཨོ་ལོ་ཀི་ཏ་མ་ཏྟཱ་ཝ མ་ངྐུ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་དྷོ་མུ་ཁཱ པཱ་ད་ངྒུ་ཊྛ་ཀེ་ན བྷཱུ་མིཾ ལེ་ཁ་མཱ་ནཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ. རཱ་ཛཱ – ‘‘ཨེ་ཀ་པ་དེ་ནེ་ཝ, བྷ་ནྟེ, ཧ་ཏཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ’’ཏི མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ སཱ་ཝེ་ནྟོ མ་ཧཱ་ས་དྡེ་ན ཨ་བྷཱ་སི. ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན བྷཱ་སི་ཏྭཱ – ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ ནི་ག་ཎྛཱ་ཙེ་ལ་ཀ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི པ་སཱི་ད་ཏི, ཀ་ཏྠ པ་ན, བྷ་ནྟེ, དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལ’’ནྟི པུ་ཙྪི. ཨ་ཉྙཾ ཁོ ཨེ་ཏནྟི, ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཉྙཾ ཏ་ཡཱ པ་ཋ་མཾ པུ་ཙྪི་ཏཾ, ཨ་ཉྙཾ པ་ཙྪཱ, ས་ལླ་ཀྑེ་ཧི ཨེ་ཏཾ, པ་ཉྷཱ་ཀ་ཐ་ནཾ པ་ན མ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་རོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ཁོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨི་དྷ ཏྱ་སྶཱཏི ཨི་དྷ ཏེ ཨ་སྶ. ས་མུ་པ་བྱཱུ་ལ༹ྷོཏི རཱ་སི་བྷཱུ་ཏོ. ཨ་སི་ཀྑི་ཏོཏི དྷ་ནུ་སི་པྤེ ཨ་སི་ཀྑི་ཏོ. ཨ་ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠོཏི མུ་ཊྛི་བ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་མྤཱ་དི་ཏ་ཧ་ཏྠོ. ཨ་ཀ་ཏ་ཡོ་གྒོཏི ཏི་ཎ་པུ་ཉྫ་མ་ཏྟི་ཀཱ་པུ་ཉྫཱ་དཱི་སུ ཨ་ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོ. ཨ་ཀ་ཏཱུ་པཱ་ས་ནོཏི རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶི་ཏ་ས་ར་ཀྑེ་པོ. ཚ་མྦྷཱིཏི པ་ཝེ་དྷི་ཏ་ཀཱ་ཡོ.
ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཧཱི་ནོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཧཱི་ནོ ཧོ་ཏི, ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན བྱཱ་པཱ་དོ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ, ཏ་ཐཱ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ, ཏ་ཏི་ཡེ་ནེ་ཝ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ, པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ན ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ པ་ཧཱི་ནཱ ཧོ་ཏི. ཨ་སེ་ཀྑེ་ན སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷེ་ནཱཏི ཨ་སེ་ཀྑ་སྶ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨ་སེ་ཀྑོ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ ནཱ་མ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་རི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་དེ་ཧི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡོ ཀ་ཐི་ཏཱ. ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ལོ་ཀི་ཡ་མེ་ཝ.
ཨི་སྶ་ཏྟནྟི ཨུ་སུ་སི་པྤཾ. བ་ལ་ཝཱི་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ བ་ལཾ ནཱ་མ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ, ཝཱི་རི་ཡཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ. བྷ་རེཏི བྷ་རེ་ཡྻ. ནཱ་སཱུ་རཾ ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱཏི, ‘‘ཨ་ཡཾ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ར་ཎཱ ཨ་སཱུ་རཾ ན བྷ་རེ་ཡྻ.
ཁ་ནྟི་སོ་ར་ཙྩནྟི ཨེ་ཏྠ ཁ་ནྟཱིཏི ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཁ་ནྟི, སོ་ར་ཙྩནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ. དྷ་མྨཱཏི ཨེ་ཏེ དྭེ དྷ་མྨཱ. ཨ་སྶ་མེཏི ཨཱ་ཝ་ས་ཐེ. ཝི་ཝ་ནེཏི ཨ་ར་ཉྙ་ཊྛཱ་ནེ, ནི་རུ་ད་ཀེ ཨ་ར་ཉྙེ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཨཱ་དཱི་ནི ཀཱ་ར་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་གྒེཏི ཝི་ས་མ་ཊྛཱ་ནེ. ས་ངྐ་མ་ནཱ་ནཱིཏི པ་ཎྞཱ་ས་ཧ་ཏྠ་ས་ཊྛི་ཧ་ཏྠཱ་ནི ས་མོ་ཀི་ཎྞ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཝཱ་ལི་ཀཱ་ནི ས་ངྐ་མ་ནཱ་ནི ཀ་རེ་ཡྻ.
ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཏེ་སུ ཨ་ར་ཉྙ་སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཏྟཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ ཨ་ནྣཾ པཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནཱིཏི མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ནི. ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ནཱཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ དེ་ནྟོ་པི ས་ཀ་ངྑེ་ན ཀི་ལེ་ས་མ་ལི་ནེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ད་ཏྭཱ ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན ད་དེ་ཡྻ. ཐ་ན་ཡནྟི ག་ཛྫ་ནྟོ. ས་ཏ་ཀྐ་ཀཱུཏི ས་ཏ་སི་ཁ་རོ, ཨ་ནེ་ཀ་ཀཱུ་ཊོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཙྩཱཏི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ.
ཨཱ་མོ་ད་མཱ་ནོཏི ཏུ་ཊྛ་མཱ་ན་སོ ཧུ་ཏྭཱ. པ་ཀི་རེ་ཏཱིཏི དཱ་ན་གྒེ ཝི་ཙི་ར་ཏི, པ་ཀི་ར་ནྟོ ཝི་ཡ ཝཱ དཱ་ནཾ དེ་ཏི. པུ་ཉྙ་དྷཱ་རཱཏི ཨ་ནེ་ཀ་དཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་མ་ཡཱ པུ་ཉྙ་དྷཱ་རཱ. དཱ་ཏཱ་རཾ ཨ་བྷི་ཝ་སྶ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ས་མུ་ཊྛི་ཏ་མེ་གྷ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟཱ ཨུ་ད་ཀ་དྷཱ་རཱ པ་ཐ་ཝིཾ སི་ནེ་ཧ་ཡ་ནྟཱི ཏེ་མེ་ནྟཱི ཀི་ལེ་ད་ཡ་ནྟཱི ཨ་བྷི་ཝ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཡ་མྤི དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ པུ་ཉྙ་དྷཱ་རཱ ཏ་མེ་ཝ དཱ་ཏཱ་རཾ ཨ་ནྟོ སི་ནེ་ཧེ་ཏི པཱུ་རེ་ཏི ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དཱ་ཏཱ་རཾ ཨ་བྷི་ཝ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. པ་བྦ་ཏཱུ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༦. པ་ཉྩ་མེ མུ་དྡྷཱ་ཝ་སི་ཏྟཱ་ནནྟི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་བྷི་སེ་ཀེ་ན མུ་དྡྷ་ནི ཨ་ཝ་སི་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ཏཱ་བྷི་སེ་ཀཱ་ནཾ. ཀཱ་མ་གེ་དྷ་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཱ་ནནྟི ཀཱ་མེ་སུ གེ་དྷེ་ན པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ. ཛ་ན་པ་ད་ཏྠཱ་ཝ་རི་ཡ་པྤ་ཏྟཱ་ནནྟི ཛ་ན་པ་དེ ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ. རཱ་ཛ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནཱིཏི རཱ་ཛ་ཀ་མྨཱ་ནི རཱ་ཛཱུ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི. ཏེ་སུ ཁྭཱ་ཧནྟི ཏེ་སུ ཨ་ཧཾ. ཨུ་སུ་ཀྐ་མཱ་པ་ནྣོཏི བྱཱ་པཱ་རཾ ཨཱ་པ་ནྣོ. ཨེ་ས ཀི་ར རཱ་ཛཱ དི་ཝ་ས་སྶ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ནྟ་རཱ་ག་མ་ནཱ་ནི བ་ཧཱུ་ནི་པི ཧོ་ནྟི. ཏ་སྶ ནི་བ་དྡྷཾ ག་ཙྪ་ཏོ བ་ལ་ཀཱ་ཡོ མ་ཧཱ་པི ཧོ་ཏི ཨ་པྤོ་པི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཙོ་རཱ ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ – ‘‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཛཱ ཨ་ཝེ་ལཱ་ཡ ཨ་པྤེ་ན བ་ལེ་ན ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ར་ཛྫཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ཏེ ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནེ ནི་ལཱི་ཡིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ་ནོ ཙ ནཱ་མ མ་ཧཱ་པུ་ཉྙཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཐ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏོ ཨེ་ཀོ པུ་རི་སོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. རཱ་ཛཱ མ་ཧ་ནྟཾ བ་ལ་ཀཱ་ཡཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཏེ ས་བྦེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནྡྷ་ཝ་ན་ཏོ ཡཱ་ཝ ན་ག་ར་དྭཱ་རཱ མ་གྒ་སྶ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཙ་ཀྑུཾ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ས་ནྣཱ་ནི སཱུ་ལཱ་ནི རོ་པཱ་པེ་ཏྭཱ སཱུ་ལེ་སུ ཨུ་ཏྟཱ་སེ་སི. ཨི་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ཨ་ཐ ས་ཏྠཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ ཝ་ཀྑཱ་མི, ‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, མཱ་དི་སེ ནཱ་མ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ དྷུ་ར་ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ནྟེ ཏ་ཡཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དཱ་རུ་ཎཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཏེ ཀ་ཏ’ནྟི, ཨ་ཐཱ་ཡཾ རཱ་ཛཱ མ་ངྐུ ཧུ་ཏྭཱ ས་ནྠ་མྦྷི་ཏུཾ ན ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ, པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶེ་ཝ མེ ས་ལླ་ཀྑེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷ་ནྟོ ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སཱིཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་ཡི་ཀོཏི ས་དྡྷཱ་ཏ་བྦོ, ཡ་སྶ ཏྭཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་དྡ་ཧ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཡི་ཀོཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཏྟི་ཡཱ་ཡ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྦྷ་ས་མནྟི ཨཱ་ཀཱ་ས་ས་མཾ. ནི་པྤོ་ཐེ་ནྟོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི པ་ཐ་ཝི་ཏ་ལ་ཏོ ཡཱ་ཝ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ ས་བྦེ ས་ཏྟེ ས་ཎྷ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཏི་ཎ་ཙུ་ཎྞཾ ཝི་ཡ ཀ་རོ་ནྟོ པི་ས་ནྟོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི.
ཨ་ཉྙ་ཏྲ དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡཱཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ན་ཏྠི, ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ས་ངྑཱ་ཏཱ དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ཝ ཀ་ཏྟ་བྦཱ, བྷ་ནྟེ་ཏི – ས་མ་ཙ་རི་ཡཱདཱི་ནི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཨཱ་རོ་ཙེ་མཱིཏི ཨཱ་ཙི་ཀྑཱ་མི. པ་ཊི་ཝེ་ད་ཡཱ་མཱིཏི ཛཱ་ནཱ་པེ་མི. ཨ་དྷི་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཏི. ཧ་ཏྠི་ཡུ་དྡྷཱ་ནཱིཏི ནཱ་ལཱ༹་གི་རི་ས་དི་སེ ཧེ་མ་ཀ་པྤ་ནེ ནཱ་གེ ཨ་བྷི་རུ་ཡ྄ཧ ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ཡུ་དྡྷཱ་ནི. ག་ཏཱིཏི ནི་པྥ་ཏྟི. ཝི་ས་ཡོཏི ཨོ་ཀཱ་སོ, ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཏེ་ཧི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ. མ་ནྟི་ནོ མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱཏི མ་ནྟ་ས་མྤ་ནྣཱ མ་ཧོ་ས་དྷ་ཝི་དྷུ་ར་པ་ཎྜི་ཏཱ་དི་ས་དི་སཱ མ་ཧཱ་ཨ་མ་ཙྩཱ. བྷཱུ་མི་ག་ཏནྟི མ་ཧཱ་ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋ་པི་ཏཾ. ཝེ་ཧཱ་ས་ཊྛནྟི ཙ་མྨ་པ་སི་བྦ་ཀེ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཏུ་ལཱ་ས་ངྒྷཱ་ཊཱ་དཱི་སུ ལ་གྒེ་ཏྭཱ ཙེ་ཝ ནི་ཡྻུ་ཧཱ་དཱི་སུ ཙ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ. ཨུ་པ་ལཱ་པེ་ཏུནྟི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ བྷི་ནྡི་ཏུཾ. ཡ་ཐཱ དྭེ ཛ་ནཱ ཨེ་ཀེ་ན མ་གྒེ་ན ན ག་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཏུཾ.
ན་བྷཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩཱཏི ཨཱ་ཀཱ་སཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝཾ ཛ་རཱ ཙ མ་ཙྩུ ཙཱཏི ཨི་དྷ དྭེ་ཡེ་ཝ པ་བྦ་ཏཱ ག་ཧི་ཏཱ, རཱ་ཛོ་ཝཱ་དེ པ་ན ‘‘ཛ་རཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི ས་བྦ་ཡོ་བྦ་ནཾ ཝི་ལུ་མྤ་མཱ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཛ་རཱ མ་ར་ཎཾ བྱཱ་དྷི ཝི་པ་ཏྟཱི་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ་པེ་ཏེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཝ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཧ་ཏྠི་ཡུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཛི་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨཱ. ས་དྡྷཾ ནི་ཝེ་ས་ཡེཏི ས་དྡྷཾ ནི་ཝེ་སེ་ཡྻ, པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཡྻཱ་ཏི. པ་ཉྩ་མཾ.
ཏ་ཏི་ཡོ ཝ་གྒོ.
ཨི་ཏི སཱ་ར་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་སི་ནི་ཡཱ
སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
ཀོ་ས་ལ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.