༡. ས་ཏྟ་ཛ་ཊི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༢. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ པུ་བྦཱ་རཱ་མེ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏུ་པཱ་སཱ་དེཏི པུ་བྦཱ་རཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏུ་ཡཱ པཱ་སཱ་དེ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ – ཨ་ཏཱི་ཏེ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཀ་པྤ་མ་ཏྠ་ཀེ ཨེ་ཀཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ པ་དུ་མུ་ཏྟ་རཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ – ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཏུ་མྷཱ་དི་ས་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་གྒུ་པ་ཊྛཱ་ཡི་ཀཱ ཧོ་མཱི’’ཏི པ་ཏྠ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. སཱ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ དེ་ཝེ་སུ ཙ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙ སཾ་ས་རི་ཏྭཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ བྷ་དྡི་ཡ་ན་ག་རེ མེ་ཎྜ་ཀ་པུ་ཏྟ་སྶ དྷ་ན་ཉྩ་ཡ་སེ་ཊྛི་ནོ གེ་ཧེ སུ་མ་ན་དེ་ཝི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི. ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ལེ ཙ་སྶཱ ཝི་སཱ་ཁཱ་ཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. སཱ ཡ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ བྷ་དྡི་ཡ་ན་ག་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི, ཏ་དཱ པ་ཉྩ་ཧི དཱ་རི་ཀཱ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ག་ཏཱ པ་ཋ་མ་ད་སྶ་ན་མྷི་ཡེ་ཝ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ མི་གཱ་ར་སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟ་སྶ པུ་ཎྞ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀུ་མཱ་ར་སྶ གེ་ཧཾ ག་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ནཾ མི་གཱ་ར་སེ་ཊྛི མཱ་ཏི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི, ཏ་སྨཱ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏཱ་ཡ ཀཱ་རི་ཏེ པཱ་སཱ་དེ.
བ་ཧི དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེཏི པཱ་སཱ་ད་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་སྶ བ་ཧི, ན ཝི་ཧཱ་ར་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་སྶ. སོ ཀི་ར པཱ་སཱ་དོ ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་དོ ཝི་ཡ ས་མ་ནྟཱ ཙ་ཏུ་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་ཡུ་ཏྟེ་ན པཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ. ཏེ་སུ པཱ་ཙཱི་ན་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་སྶ བ་ཧི པཱ་སཱ་ད་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡཾ པཱ་ཙཱི་ན་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཝ་ར་བུ་དྡྷཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི.
པ་རཱུ་ལ༹ྷ་ཀ་ཙྪ་ན་ཁ་ལོ་མཱཏི པ་རཱུ་ལ༹ྷ་ཀ་ཙྪཱ པ་རཱུ་ལ༹ྷ་ན་ཁཱ པ་རཱུ་ལ༹ྷ་ལོ་མཱ, ཀ་ཙྪཱ་དཱི་སུ དཱི་གྷ་ལོ་མཱ དཱི་གྷ་ན་ཁཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁཱ་རི་ཝི་ཝི་དྷནྟི ཝི་ཝི་དྷ་ཁཱ་རིཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་བྷ་ཎྜ་ཀཾ. ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟཱིཏི ཨ་ཝི་དཱུ་ར་མ་གྒེ་ན ན་ག་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟི. རཱ་ཛཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེཏི ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ, མ་ཡ྄ཧཾ ནཱ་མཾ ཏུ་མྷེ ཛཱ་ནཱ་ཐཱ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ན རཱ་ཛཱ ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སི་ནྣོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནཾ ན་གྒ་བྷོ་གྒ་ནི་སྶི་རི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི. ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཨེ་ཝཾ ཧི་སྶ ཨ་ཧོ་སི – ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ ཨེ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཨེ་ཏེ་སཾ ན ཀ་རི་སྶཱ་མི, ‘མ་ཡཾ པུ་ཏྟ་དཱ་རཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ དུ་བྦྷོ་ཛ་ན་དུ་ཀྑ་སེ་ཡྻཱ་དཱི་ནི ཨ་ནུ་བྷོ་མ, ཨ་ཡཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཉྫ་ལི་མ་ཏྟ་མྤི ན ཀ་རོ་ཏཱི’ཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ དི་ཊྛཾ སུ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ན ཀ་ཐེ་ཡྻུཾ. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ པ་ན ཨ་ནི་གཱུ་ཧི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སི. ཨ་པི་ཙ ས་ཏྠུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སི.
ཀཱ་སི་ཀ་ཙ་ནྡ་ནནྟི ས་ཎྷ་ཙ་ནྡ་ནཾ. མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ནནྟི ཝ་ཎྞ་ག་ནྡྷ་ཏྠཱ་ཡ མཱ་ལཾ, སུ་ག་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ག་ནྡྷཾ, ཝ་ཎྞ་ག་ནྡྷ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ལེ་པ་ན་ཉྩ དྷཱ་རེ་ནྟེ་ན.
སཾ་ཝཱ་སེ་ནཱཏི ས་ཧ་ཝཱ་སེ་ན. སཱི་ལཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦནྟི ཨ་ཡཾ སུ་སཱི་ལོ ཝཱ དུ་སྶཱི་ལོ ཝཱ་ཏི སཾ་ཝ་ས་ནྟེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཉྩ ཁོ དཱི་གྷེ་ན ཨ་དྡྷུ་ནཱ ན ཨི་ཏྟ་རནྟི ཏ་ཉྩ སཱི་ལཾ དཱི་གྷེ་ན ཀཱ་ལེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ན ཨི་ཏྟ་རེ་ན. དྭཱི་ཧ་ཏཱི་ཧ་ཉྷི སཾ་ཡ་ཏཱ་ཀཱ་རོ ཙ སཾ་ཝུ་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ཀཱ་རོ ཙ ན ས་ཀྐཱ ད་སྶེ་ཏུཾ. མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱཏི སཱི་ལ་མ་སྶ པ་རི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱི་ཏི མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་ཀྐཱ ཛཱ་ནི་ཏུཾ, ན ཨི་ཏ་རེ་ན. པ་ཉྙ་ཝ་ཏཱཏི ཏ་མྤི ས་པྤ་ཉྙེ་ནེ་ཝ པ་ཎྜི་ཏེ་ན. བཱ་ལོ ཧི མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟོ་པི ཛཱ་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི.
སཾ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ཀ་ཐ་ནེ་ན.
‘‘ཡོ ཧི ཀོ་ཙི མ་ནུ་སྶེ་སུ, ཝོ་ཧཱ་རཾ ཨུ་པ་ཛཱི་ཝ་ཏི;
ཨེ་ཝཾ ཝཱ་སེ་ཊྛ ཛཱ་ནཱ་ཧི, ཝཱ་ཎི་ཛོ སོ ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི. (མ. ནི. ༢.༤༥༧) –
ཨེ་ཏྠ ཧི བྱ་ཝ་ཧཱ་རོ ཝོ་ཧཱ་རོ ནཱ་མ. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༡༣) ཨེ་ཏྠ ཙེ་ཏ་ནཱ. ‘‘ས་ངྑཱ ས་མ་ཉྙཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཝོ་ཧཱ་རོ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༣༡༣-༡༣༡༥) ཨེ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟི. ‘‘ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟེ་ན སོ ཝོ་ཧ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༢༥) ཨེ་ཏྠ ཀ་ཐཱ ཝོ་ཧཱ་རོ. ཨི་དྷཱ་པི ཨེ་སོ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཧི ས་མྨུ་ཁཱ ཀ་ཐཱ པ་ར་མྨུ་ཁཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ན ས་མེ་ཏི, པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཀ་ཐཱ ཙ ས་མྨུ་ཁཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ པུ་རི་མ་ཀ་ཐཱ ཙ པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཐཱ་ཡ, པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཐཱ ཙ པུ་རི་མ་ཀ་ཐཱ་ཡ. སོ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་ཀྐཱ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ‘‘ཨ་སུ་ཙི ཨེ་སོ པུ་གྒ་ལོ’’ཏི. སུ་ཙི་སཱི་ལ་སྶ པ་ན པུ་རི་མཾ པ་ཙྪི་མེ་ན, པ་ཙྪི་མ་ཉྩ པུ་རི་མེ་ན ས་མེ་ཏི, ས་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ཐི་ཏཾ པ་ར་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ཐི་ཏེ་ན, པ་ར་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ཐི་ཏ་ཉྩ ས་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ཐི་ཏེ་ན, ཏ་སྨཱ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན ས་ཀྐཱ སུ་ཙི་བྷཱ་ཝོ ཛཱ་ནི་ཏུ་ནྟི པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ཐཱ་མོཏི ཉཱ་ཎ་ཐཱ་མོ. ཡ་སྶ ཧི ཉཱ་ཎ་ཐཱ་མོ ན་ཏྠི, སོ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཨུ་པ་དྡ་ཝེ་སུ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཨ་དྭཱ་ར་གྷ་རཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཝི་ཡ ཙ་ར་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨཱ་པ་དཱ་སུ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཐཱ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོཏི. སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ཡཱཏི སཾ་ཀ་ཐཱ་ཡ. དུ་པྤ་ཉྙ་སྶ ཧི ཀ་ཐཱ ཨུ་ད་ཀེ གེ་ཎྜུ ཝི་ཡ ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ཏི, པ་ཉྙ་ཝ་ཏོ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་ད་ཀ་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏེ་ནེ་ཝ ཧི མ་ཙྪོ ཁུ་དྡ་ཀོ ཝཱ མ་ཧ་ནྟོ ཝཱ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏི. ཨོ་ཙ་ར་ཀཱཏི ཧེ་ཊྛཱ་ཙ་ར་ཀཱ. ཙ་རཱ ཧི པ་བྦ་ཏ་མ་ཏྠ་ཀེ་ན ཙ་ར་ནྟཱ་པི ཧེ་ཊྛཱ – ཙ་ར་ཀཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཨོ་ཙ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་ཝ་ཙ་རི་ཏྭཱ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ, ཏཾ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ར་ཛོ་ཛ་ལླནྟི ར་ཛ་ཉྩ ཛ་ལླ་ཉྩ. ཝ་ཎྞ་རཱུ་པེ་ནཱཏི ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནེ་ན. ཨི་ཏྟ་ར་ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི ལ་ཧུ་ཀ་ད་སྶ་ནེ་ན. ཝི་ཡ་ཉྫ་ནེ་ནཱཏི པ་རི་ཀྑཱ་ར་བྷ་ཎྜ་ཀེ་ན. པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀོ མ་ཏྟི་ཀཱ་ཀུ་ཎྜ་ལོ་ཝཱཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ཀུ་ཎྜ་ལ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀོ མ་ཏྟི་ཀཱ་ཀུ་ཎྜ་ལོ་ཝ. ལོ་ཧ་ཌྜྷ་མཱ་སོཏི ལོ་ཧ་ཌྜྷ་མཱ་ས་ཀོ. པ་ཋ་མཾ.