༤. མོ་གྷ་རཱ་ཛ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཚ་ཝི་པཱ་པ་ཀ ཙི་ཏྟ་བྷ་དྡ་ཀཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མོ་གྷ་རཱ་ཛ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ལཱུ་ཁ་ཙཱི་ཝ་ར་དྷ་རཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ནྟོ པ་ཎི་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཏྠ་ད་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཛྫཱ་སི་པྤེ་སུ ནི་པྥ་ཏྟིཾ ག་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མཱ་ཎ་ཝེ ཝི་ཛྫཱ་སི་པྤཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པེ་ནྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨ་ཏྠ་ད་སྶིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏཾ ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ སི་ར་སི ཨ་ཉྫ་ལིཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ རཱུ་པི་ནོ ས་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཚ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཏྭཱ བྷཱ་ཛ་ནཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ མ་དྷུཾ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སི. ས་ཏྠཱ མ་དྷུཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི.
སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀ་ཊྛ་ཝཱ་ཧ་ན་སྶ ནཱ་མ ར་ཉྙོ ཨ་མ་ཙྩོ ཧུ་ཏྭཱ ཏེ་ན ས་ཏྠུ ཨཱ་ན་ཡ་ན་ཏྠཾ པུ་རི་ས་ས་ཧ་སྶེ་ན པེ་སི་ཏོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ མོ་གྷ་རཱ་ཛཱཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ བཱ་ཝ་རཱི་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་སི་པྤོ སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏོ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཏཱ་པ་ས་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཝཱ་རོ ཨ་ཛི་ཏཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ པེ་སི་ཏོ ཏེ་སཾ པ་ནྣ་ར་ས་མོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཉྷེ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༤.༦༤-༨༣) –
‘‘ཨ་ཏྠ་ད་སྶཱི ཏུ བྷ་ག་ཝཱ, ས་ཡ་མྦྷཱུ ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏོ;
བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་བྱཱུ་ལ༹ྷོ, ར་ཐི་ཡཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཐ.
‘‘སི་སྶེ་ཧི ས་མྤ་རི་ཝུ་ཏོ, གྷ་ར་མྷཱ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མིཾ;
ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ་ན་ཧཾ ཏ་ཏྠ, ཨ་དྡ་སཾ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀཾ.
‘‘ཨ་བྷི་ཝཱ་དི་ཡ ས་མྦུ་དྡྷཾ, སི་རེ ཀ་ཏྭཱ་ན ཨ་ཉྫ་ལིཾ;
ས་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ, ས་ནྠ་ཝིཾ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀཾ.
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ རཱུ་པི་ནོ ས་ཏྟཱ, ཨ་རཱུ་པཱི ཝཱ ཨ་ས་ཉྙི་ནོ;
ས་བྦེ ཏེ ཏ་ཝ ཉཱ་ཎ་མྷི, ཨ་ནྟོ ཧོ་ནྟི ས་མོ་ག་དྷཱ.
‘‘སུ་ཁུ་མ་ཙྪི་ཀ་ཛཱ་ལེ་ན, ཨུ་ད་ཀཾ ཡོ པ་རི་ཀྑི་པེ;
ཡེ ཀེ་ཙི ཨུ་ད་ཀེ པཱ་ཎཱ, ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ལེ བྷ་ཝ་ནྟི ཏེ.
‘‘ཡེ་ས་ཉྩ ཙེ་ཏ་ནཱ ཨ་ཏྠི, རཱུ་པི་ནོ ཙ ཨ་རཱུ་པི་ནོ;
ས་བྦེ ཏེ ཏ་ཝ ཉཱ་ཎ་མྷི, ཨ་ནྟོ ཧོ་ནྟི ས་མོ་ག་དྷཱ.
‘‘ས་མུ་དྡྷ་ར་སི་མཾ ལོ་ཀཾ, ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ས་མཱ་ཀུ་ལཾ;
ཏ་ཝ དྷ་མྨཾ སུ་ཎི་ཏྭཱ་ན, ཀ་ངྑཱ་སོ་ཏཾ ཏ་ར་ནྟི ཏེ.
‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་ཝུ་ཏེ ལོ་ཀེ, ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ་ན ཨོ་ཏྠ་ཊེ;
ཏ་ཝ ཉཱ་ཎ་མྷི ཛོ་ཏ་ནྟེ, ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཱ པ་དྷཾ་སི་ཏཱ.
‘‘ཏུ་ཝཾ ཙ་ཀྑཱུ་སི ས་བྦེ་སཾ, མ་ཧཱ་ཏ་མ་པ་ནཱུ་ད་ནོ;
ཏ་ཝ དྷ་མྨཾ སུ་ཎི་ཏྭཱ་ན, ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི བ་ཧུ་ཛྫ་ནོ.
‘‘པུ་ཊ་ཀཾ པཱུ་ར་ཡི་ཏྭཱ་ན, མ་དྷུ་ཁུ་དྡ་མ་ནེ་ལ༹་ཀཾ;
ཨུ་བྷོ ཧ་ཏྠེ་ཧི པ་གྒ་ཡ྄ཧ, ཨུ་པ་ནེ་སིཾ མ་ཧེ་སི་ནོ.
‘‘པ་ཊི་གྒ་ཎྷི མ་ཧཱ་ཝཱི་རོ, ས་ཧ་ཏྠེ་ན མ་ཧཱ ཨི་སི;
བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཏ་ཉྩ ས་བྦ་ཉྙཱུ, ཝེ་ཧཱ་སཾ ན་བྷ་མུ་གྒ་མི.
‘‘ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ ཋི་ཏོ ས་ཏྠཱ, ཨ་ཏྠ་ད་སྶཱི ན་རཱ་ས་བྷོ;
མ་མ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ནྟོ, ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་ས་ཐ.
‘‘ཡེ་ནི་དཾ ཐ་ཝི་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛོ ཙ ཐོ་མི་ཏོ;
ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་དེ་ན, དུ་གྒ་ཏིཾ སོ ན ག་ཙྪ་ཏི.
‘‘ཙ་ཏུ་དྡ་ས་ཉྩ ཁ་ཏྟུཾ སོ, དེ་ཝ་ར་ཛྫཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི;
པ་ཐ་བྱཱ ར་ཛྫཾ ཨ་ཊྛ་ས་ཏཾ, ཝ་སུ་དྷཾ ཨཱ་ཝ་སི་སྶ་ཏི.
‘‘པ་ཉྩེ་ཝ ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུ་ཉྩ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི;
པ་དེ་ས་ར་ཛྫཾ ཨ་ས་ངྑེ་ཡྻཾ, མ་ཧི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཡི་སྶ་ཏི.
‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀོ མ་ནྟ་དྷ་རོ, ཏི་ཎྞཾ ཝེ་དཱ་ན པཱ་ར་གཱུ;
གོ་ཏ་མ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་སྶ་ཏི.
‘‘ག་མྦྷཱི་རཾ ནི་པུ་ཎཾ ཨ་ཏྠཾ, ཉཱ་ཎེ་ན ཝི་ཙི་ནི་སྶ་ཏི;
མོ་གྷ་རཱ་ཛཱ་ཏི ནཱ་མེ་ན, ཧེ་སྶ་ཏི ས་ཏྠུ སཱ་ཝ་ཀོ.
‘‘ཏཱི་ཧི ཝི་ཛྫཱ་ཧི ས་མྤ་ནྣཾ, ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩ་མ་ནཱ་ས་ཝཾ;
གོ་ཏ་མོ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་གྒོ, ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པེ་སྶ་ཏི.
‘‘ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་ས་ཀཾ ཡོ་གཾ, ཚེ་ཏྭཱ་ན བྷ་ཝ་བ་ནྡྷ་ནཾ;
ས་བྦཱ་ས་ཝེ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ, ཝི་ཧ་རཱ་མི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ས་ཏྠ་ལཱུ་ཁཾ སུ་ཏྟ་ལཱུ་ཁཾ ར་ཛ་ན་ལཱུ་ཁ་ནྟི ཝི་སེ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷེ་ན་པི ལཱུ་ཁེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ དྷཱ་རེ་སི. ཏེ་ན ནཾ ས་ཏྠཱ ལཱུ་ཁ་ཙཱི་ཝ་ར་དྷ་རཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ པུ་རི་མ་ཀ་མྨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ པ་རི་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཐེ་ར་སྶ ས་རཱི་རེ ད་དྡུ་པཱི་ལ༹་ཀཱ་དཱི་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷིཾ་སུ. སོ ‘‘སེ་ནཱ་ས་ནཾ དུ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཧེ་མ་ནྟེ་པི མ་ག་དྷ་ཀྑེ་ཏྟེ་སུ པ་ལཱ་ལ་ས་ནྠཱ་རཱ་ནི ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ སེ་ཏི. ཏཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཾ ས་ཏྠཱ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ‘‘ཚ་ཝི་པཱ་པ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ པུ་ཙྪི.
༢༠༧. ཏ་ཏྠ ཚ་ཝི་པཱ་པ་ཀཱཏི ད་དྡུ་ཀ་ཙྪུ་པཱི་ལ༹་ཀཱ་ཧི བྷི་ནྣ་ཙྪ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧཱི་ན་ཙྪ་ཝི་ཀ དུ་ཊྛ་ཙྪ་ཝི་ཀ. ཙི་ཏྟ་བྷ་དྡ་ཀཱཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ བྷ་དྡ་ཙི་ཏྟ སུ་ནྡ་ར་ཙི་ཏྟ. མོ་གྷ་རཱ་ཛཱཏི ཏ་སྶ ཨཱ་ལ་པ་ནཾ. ས་ཏ་ཏཾ ས་མཱ་ཧི་ཏོཏི ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ཨ་བྷི་ཎྷཾ ས་མཱ་ཧི་ཏ་མཱ་ན་སོ. ཧེ་མ་ནྟི་ཀ་སཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ར་ཏྟི་ཡོཏི ཧེ་མ་ནྟ་ས་མ་ཡེ སཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ར་ཏྟི་ཡོ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཧེ་མ་ནྟི་ཀཱ སཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ར་ཏྟི་ཡོ’’ཏི་པི པཱ་ལི༹. ཏ་ཏྠ ཧེ་མ་ནྟི་ཀཱཏི ཧེ་མ་ནྟོ་ག་དྷཱ ཧེ་མ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷི་ཀྑུ ཏྭཾ སཱིཏི བྷི་ཀྑུ ཀོ ཏྭཾ ཨ་སི, ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ པ་རེ་སུ ཏ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དེ་ནྟེ་སུ ས་ངྒྷི་ཀ་ཉྩ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨ་པ་ཝི་ས་ནྟོ. ཀ་ཐཾ ཀ་རི་སྶ་སཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ སཱི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཀ་ཐཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སཱི་ཏི ས་ཏྠཱ པུ་ཙྪི. ཨེ་ཝཾ པ་ན པུ་ཊྛོ ཐེ་རོ ས་ཏྠུ ཏ་མ་ཏྠཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ –
༢༠༨. ‘‘ས་མྤ་ནྣ་ས་སྶཱ མ་ག་དྷཱ, ཀེ་ཝ་ལཱ ཨི་ཏི མེ སུ་ཏཾ;
པ་ལཱ་ལ་ཙྪ་ནྣ་ཀོ སེ་ཡྻཾ, ཡ་ཐ་ཉྙེ སུ་ཁ་ཛཱི་ཝི་ནོ’’ཏི. – གཱ་ཐ་མཱ་ཧ;
ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ནྣ་ས་སྶཱཏི ནི་པྥ་ནྣ་ས་སྶཱ. མ་ག་དྷཱཏི མ་ག་དྷ་ར་ཊྛཾ ཝ་ད་ཏི. མ་ག་དྷཱ ནཱ་མ ཛཱ་ན་པ་དི་ནོ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ, ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་སོ ཨེ་ཀོ་པི ཛ་ན་པ་དོ རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན ‘‘མ་ག་དྷཱ’’ཏྭེ་ཝ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀེ་ཝ་ལཱཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ. ཨི་ཏི མེ སུ་ཏནྟི ཨེ་ཝཾ མ་ཡཱ སུ་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ཡོ ཨ་དི་ཊྛོ པ་དེ་སོ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན སུ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཨེ་དི་སེ ཀཱ་ལེ མ་ག་དྷེ་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི མ་ཡཱ ཝ་སི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ལཱ་ལ་ཙྪ་ནྣ་ཀོ སེ་ཡྻཾ, ཡ་ཐ་ཉྙེ སུ་ཁ་ཛཱི་ཝི་ནོཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ སུ་ཁ་ཛཱི་ཝི་ནོ བྷི་ཀྑཱུ སེ་ནཱ་ས་ན་ས་པྤཱ་ཡཾ ལ་དྡྷཱ སུ་ནྡ་རེ་ཧི ཨ་ཏྠ་ར་ཎ་པཱ་ཝུ་ར་ཎེ་ཧི སུ་ཁེ་ན ས་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཧ་མྤི པ་ལཱ་ལ་ས་ནྠཱ་ར་མེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ཏི་རི་ཡ་ཉྩ པ་ལཱ་ལ་ཙྪ་ད་ནེ་ནེ་ཝ ཚཱ་དི་ཏ་ས་རཱི་ར་ཏཱ་ཡ པ་ལཱ་ལ་ཙྪ་ནྣ་ཀོ སེ་ཡྻཾ ས་ཡིཾ, སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་སི་ནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ས་ནྟོ་སཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི.
མོ་གྷ་རཱ་ཛ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.