༧. ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
བ་ཧཱུ ས་པ་ཏྟེ ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ པི་ཡ་ད་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ སི་པྤེ་སུ ནི་པྥ་ཏྟིཾ ག་ནྟྭཱ ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ པ་ཧཱ་ཡ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ སཱ་ལ་ཝ་ནེ ཨ་སྶ་མཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ས་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ ཨ་སྶ་མ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ སཱ་ལ་ཝ་ནེ ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི. སོ ཨ་སྶ་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཕ་ལཱ་ཕ་ལ་ཏྠཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ད་ཎྜེ ཋ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་རི པུ་པྥི་ཏཱ་ཧི སཱ་ལ་སཱ་ཁཱ་ཧི སཱ་ཁཱ་མ་ཎྜ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ན་ཝ་ན་ཝེ་ཧི སཱ་ལ་པུ་པྥེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པཱུ་ཛེ་ནྟོ ཨ་ཊྛཱ་སི བུ་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ པཱི་ཏིཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ. ས་ཏྠཱ ས་ཏྟཱ་ཧ་སྶ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ཙི་ནྟེ་སི. ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ས་ཏྠཱ་རཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ བྷཱ་ཝི་ནིཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ རཱ་ཛ་ག་ཧེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏི་སྶོཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཏི་ཎྞཾ ཝེ་དཱ་ནཾ པཱ་ར་གཱུ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་མ་ཏྟཱ་ནི མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་ས་ཏཱ་ནི མ་ནྟེ ཝཱ་ཙེ་ནྟོ ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པྤ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ རཱ་ཛ་ག་ཧ་ག་མ་ནེ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༤༩.༡༩༠-༢༢༠) –
‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ སཱ་ལ་ཝ་ནཾ, སུ་ཀ་ཏོ ཨ་སྶ་མོ མ་མ;
སཱ་ལ་པུ་པྥེ་ཧི ས་ཉྪ་ནྣོ, ཝ་སཱ་མི ཝི་པི་ནེ ཏ་དཱ.
‘‘པི་ཡ་ད་སྶཱི ཙ བྷ་ག་ཝཱ, ས་ཡ་མྦྷཱུ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལོ;
ཝི་ཝེ་ཀ་ཀཱ་མོ ས་མྦུ་དྡྷོ, སཱ་ལ་ཝ་ན་མུ་པཱ་ག་མི.
‘‘ཨ་སྶ་མཱ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མྨ, པ་ཝ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་ས་ཧཾ;
མཱུ་ལ་ཕ་ལཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ, ཨཱ་ཧི་ཎྜཱ་མི ཝ་ནེ ཏ་དཱ.
‘‘ཏ་ཏྠ་དྡ་སཱ་སིཾ ས་མྦུ་དྡྷཾ, པི་ཡ་ད་སྶིཾ མ་ཧཱ་ཡ་སཾ;
སུ་ནི་སི་ནྣཾ ས་མཱ་པ་ནྣཾ, ཝི་རོ་ཙ་ནྟཾ མ་ཧཱ་ཝ་ནེ.
‘‘ཙ་ཏུ་ད་ཎྜེ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ན, བུ་དྡྷ་སྶ ཨུ་པ་རཱི ཨ་ཧཾ;
མ་ཎྜ་པཾ སུ་ཀ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ, སཱ་ལ་པུ་པྥེ་ཧི ཚཱ་ད་ཡིཾ.
‘‘ས་ཏྟཱ་ཧཾ དྷཱ་ར་ཡི་ཏྭཱ་ན, མ་ཎྜ་པཾ སཱ་ལ་ཚཱ་དི་ཏཾ;
ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་མ་ཝ་ནྡ་ཧཾ.
‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཏ་མྷི ས་མ་ཡེ, ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ས་མཱ་དྷི་ཏོ;
ཡུ་ག་མ་ཏྟཾ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ, ནི་སཱི་དི པུ་རི་སུ་ཏྟ་མོ.
‘‘སཱ་ཝ་ཀོ ཝ་རུ་ཎོ ནཱ་མ, པི་ཡ་ད་སྶི་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ;
ཝ་སཱི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི, ཨུ་པ་ག་ཙྪི ཝི་ནཱ་ཡ་ཀཾ.
‘‘པི་ཡ་ད་སྶཱི ཙ བྷ་ག་ཝཱ, ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛོ ན་རཱ་ས་བྷོ;
བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ་ན, སི་ཏཾ པཱ་ཏུ་ཀ་རཱི ཛི་ནོ.
‘‘ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ, པི་ཡ་ད་སྶི་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ;
ཨེ་ཀཾ་སཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྠ མ་ཧཱ་མུ་ནིཾ.
‘‘ཀོ ནུ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཧེ་ཏུ, སི་ཏ་ཀ་མྨ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ;
ཀཱ་ར་ཎེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྷི, ས་ཏྠཱ པཱ་ཏུ་ཀ་རེ སི་ཏཾ.
‘‘ས་ཏྟཱ་ཧཾ སཱ་ལ་ཙྪ་ད་ནཾ, ཡོ མེ དྷཱ་རེ་སི མཱ་ཎ་ཝོ;
ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ ས་རི་ཏྭཱ་ན, སི་ཏཾ པཱ་ཏུ་ཀ་རིཾ ཨ་ཧཾ.
‘‘ཨ་ནོ་ཀཱ་སཾ ན པ་སྶཱ་མི, ཡ་ཏྠ པུ་ཉྙཾ ཝི་པ་ཙྩ་ཏི;
དེ་ཝ་ལོ་ཀེ མ་ནུ་སྶེ ཝཱ, ཨོ་ཀཱ་སོ་ཝ ན ས་མྨ་ཏི.
‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཝ་ས་ནྟ་སྶ, པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་ས་མ་ངྒི་ནོ;
ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་རི་སཱ ཏ་སྶ, སཱ་ལ་ཙྪ་ནྣཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཏ་ཏྠ དི་བྦེ་ཧི ན་ཙྩེ་ཧི, གཱི་ཏེ་ཧི ཝཱ་དི་ཏེ་ཧི ཙ;
ར་མི་སྶ་ཏི ས་དཱ ས་ནྟོ, པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ.
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་རི་སཱ ཏ་སྶ, ག་ནྡྷ་ག་ནྡྷཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི;
སཱ་ལ་སྶ པུ་པྥ་ཝ་སྶོ ཙ, པ་ཝ་སྶི་སྶ་ཏི ཏཱ་ཝ་དེ.
‘‘ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ་ཡཾ མ་ནུ་ཛོ, མཱ་ནུ་སཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི;
ཨི་དྷཱ་པི སཱ་ལ་ཙྪ་ད་ནཾ, ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ དྷ་རི་སྶ་ཏི.
‘‘ཨི་དྷ ན་ཙྩ་ཉྩ གཱི་ཏ་ཉྩ, ས་མྨ་ཏཱ་ལ༹་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ;
པ་རི་ཝཱ་རེ་སྶ་ནྟི མཾ ནི་ཙྩཾ, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨུ་གྒ་ཙྪ་ནྟེ ཙ སཱུ་རི་ཡེ, སཱ་ལ་ཝ་སྶཾ པ་ཝ་སྶ་ཏི;
པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན སཾ་ཡུ་ཏྟཾ, ཝ་སྶ་ཏེ ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀཾ.
‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་སེ ཀ་པྤ་ས་ཏེ, ཨོ་ཀྐཱ་ཀ་ཀུ་ལ་ས་མྦྷ་ཝོ;
གོ་ཏ་མོ ནཱ་མ གོ་ཏྟེ་ན, ས་ཏྠཱ ལོ་ཀེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཏ་སྶ དྷ་མྨེ་སུ དཱ་ཡཱ་དོ, ཨོ་ར་སོ དྷ་མྨ་ནི་མྨི་ཏོ;
ས་བྦཱ་ས་ཝེ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ, ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏི་ནཱ་ས་ཝོ.
‘‘དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ས་མེ་ནྟ་སྶ, སཱ་ལ་ཙྪ་ནྣཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི;
ཙི་ཏ་ཀེ ཛྷཱ་ཡ་མཱ་ན་སྶ, ཚ་ད་ནཾ ཏ་ཏྠ ཧེ་སྶ་ཏི.
‘‘ཝི་པཱ་ཀཾ ཀི་ཏྟ་ཡི་ཏྭཱ་ན, པི་ཡ་ད་སྶཱི མ་ཧཱ་མུ་ནི;
པ་རི་སཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི, ཏ་པྤེ་ནྟོ དྷ་མྨ་ཝུ་ཊྛི་ཡཱ.
‘‘ཏིཾ་ས་ཀ་པྤཱ་ནི དེ་ཝེ་སུ, དེ་ཝ་ར་ཛྫ་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ;
ས་ཊྛི ཙ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་ཉྩ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཨ་ཧོ་ས་ཧཾ.
‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ ཨི་དྷཱ་ག་ནྟྭཱ, ལ་བྷཱ་མི ཝི་པུ་ལཾ སུ་ཁཾ;
ཨི་དྷཱ་པི སཱ་ལ་ཙྪ་ད་ནཾ, མ་ཎྜ་པ་སྶ ཨི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨ་ཡཾ པ་ཙྪི་མ་ཀོ མ་ཡ྄ཧཾ, ཙ་རི་མོ ཝ་ཏྟ་ཏེ བྷ་ཝོ;
ཨི་དྷཱ་པི སཱ་ལ་ཙྪ་ད་ནཾ, ཧེ་སྶ་ཏི ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀཾ.
‘‘མ་ཧཱ་མུ་ནིཾ ཏོ་ས་ཡི་ཏྭཱ, གོ་ཏ་མཾ ས་ཀྱ་པུ་ངྒ་ཝཾ;
པ་ཏྟོ་མྷི ཨ་ཙ་ལཾ ཋཱ་ནཾ, ཧི་ཏྭཱ ཛ་ཡ་པ་རཱ་ཛ་ཡཾ.
‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་སེ ཀ་པྤ་ས་ཏེ, ཡཾ བུ་དྡྷ་མ་བྷི་པཱུ་ཛ་ཡིཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
སོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པྤ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏྠ ཀེ་ཙི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷི་ཀྑཱུ ཐེ་ར་སྶ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཾ དི་སྭཱ བཱ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ས་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རཾ པ་ཝེ་དེ་སུཾ. ཐེ་རོ ཏཾ ཉ་ཏྭཱ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ལ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ –
༡༥༣. ‘‘བ་ཧཱུ ས་པ་ཏྟེ ལ་བྷ་ཏི, མུ་ཎྜོ ས་ངྒྷཱ་ཊི་པཱ་རུ་ཏོ;
ལཱ་བྷཱི ཨ་ནྣ་སྶ པཱ་ན་སྶ, ཝ་ཏྠ་སྶ ས་ཡ་ན་སྶ ཙ.
༡༥༤. ‘‘ཨེ་ཏ་མཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ, ས་ཀྐཱ་རེ་སུ མ་ཧ་བྦྷ་ཡཾ;
ཨ་པྤ་ལཱ་བྷོ ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏོ, ས་ཏོ བྷི་ཀྑུ པ་རི་བྦ་ཛེ’’ཏི. –
གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – སི་ཁ་མྤི ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ མུ་ཎྜི་ཏ་ཀེ་ས་ཏཱ་ཡ མུ་ཎྜོ, ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཏ་ཀཱ་སཱ་ཝ་དྷཱ་རི་ཏཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་ཊི་པཱ་རུ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཝེ་ཝ་ཎྞི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏོ པ་རཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཀོ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ས་ཙེ ཨ་ནྣ་པཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ལཱ་བྷཱི ཧོ་ཏི, སོ་པི བ་ཧཱུ ས་པ་ཏྟེ ལ་བྷ་ཏི, ཏ་སྶ ཨུ་སཱུ་ཡ་ནྟཱ བ་ཧཱུ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ལཱ་བྷས་ཀྐཱ་རེ་སུ་མ་ཧ་བྦྷ་ཡཾ ཝི་པུ་ལ་བྷ་ཡཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དོ་སཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཾ ས་ནྟོ་ས་ཉྩ ཧ་ད་ཡེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫུ་པྤཱ་ད་སྶཱ་པི ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ལཱ་བྷ་སྶ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་པྤ་ལཱ་བྷོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སྶུ་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏོ, སཾ་སཱ་རེ བྷ་ཡ་སྶ ཨི་ཀྑ་ན་ཏོ བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ ཝཱ བྷི་ཀྑུ ས་ནྟུ་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱི་ཡ་སྶ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་སྶ ཝ་སེ་ན ས་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་བྦ་ཛེ ཙ་རེ་ཡྻ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཱ་ཏི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཐེ་རཾ ཁ་མཱ་པེ་སུཾ.
ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.