༢. པཱ་རཱ་པ་རི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་མ་ཎ་སྶ ཨ་ཧུ ཙི་ནྟཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ པཱ་རཱ་པ་རི་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ནི་ཏྭཱ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལ་སྶ པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་སྶ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟ་སྶ གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པཱ་རཱ་པ་རི་ཡོཏྭེ་ཝ ས་མ་ཉྙཱ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཏ་ཡོ ཝེ་དེ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སི་པྤེ་སུ ནི་པྥ་ཏྟིཾ ག་ཏོ. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལེ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ ནི་སཱི་དི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༣.༤༥༣) དེ་སེ་སི. སོ ཏཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི. ཏཾ སུ་ཏྟཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་མ་ནུ་ཙི་ནྟེ་སི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨ་ནུ་ཙི་ནྟེ་སི, སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ གཱ་ཐཱ་སུ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. སོ ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་ཝི་ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཙི་ནྟི་ཏཱ་ཀཱ་རཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ –
༧༢༦. ‘‘ས་མ་ཎ་སྶ ཨ་ཧུ ཙི་ནྟཱ, པཱ་རཱ་པ་རི་ཡ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ;
ཨེ་ཀ་ཀ་སྶ ནི་སི་ནྣ་སྶ, པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶ ཛྷཱ་ཡི་ནོ.
༧༢༧. ‘‘ཀི་མཱ་ནུ་པུ་བྦཾ པུ་རི་སོ, ཀིཾ ཝ་ཏཾ ཀིཾ ས་མཱ་ཙཱ་རཾ;
ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི་སྶ, ན ཙ ཀ་ཉྩི ཝི་ཧེ་ཋ་ཡེ.
༧༢༨. ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ, ཧི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཙ;
ཨ་ར་ཀྑི་ཏཱ་ནི ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ, ར་ཀྑི་ཏཱ་ནི ཧི་ཏཱ་ཡ ཙ.
༧༢༩. ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནེ་ཝ སཱ་ར་ཀྑཾ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཙ གོ་པ་ཡཾ;
ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི་སྶ, ན ཙ ཀ་ཉྩི ཝི་ཧེ་ཋ་ཡེ.
༧༣༠. ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཙེ རཱུ་པེ་སུ, ག་ཙྪ་ནྟཾ ཨ་ནི་ཝཱ་ར་ཡཾ;
ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི, སོ དུ་ཀྑཱ ན ཧི མུ་ཙྩ་ཏི.
༧༣༡. ‘‘སོ་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཙེ ས་དྡེ་སུ, ག་ཙྪ་ནྟཾ ཨ་ནི་ཝཱ་ར་ཡཾ;
ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི, སོ དུ་ཀྑཱ ན ཧི མུ་ཙྩ་ཏི.
༧༣༢. ‘‘ཨ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ད་སྶཱ་ཝཱི, ག་ནྡྷེ ཙེ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི;
ན སོ མུ་ཙྩ་ཏི དུ་ཀྑ་མྷཱ, ག་ནྡྷེ་སུ ཨ་དྷི་མུ་ཙྪི་ཏོ.
༧༣༣. ‘‘ཨ་མྦི་ལཾ མ་དྷུ་ར་གྒ་ཉྩ, ཏི་ཏྟ་ཀ་གྒ་མ་ནུ་སྶ་རཾ;
ར་ས་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ག་དྷི་ཏོ, ཧ་ད་ཡཾ ནཱ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི.
༧༣༤. ‘‘སུ་བྷཱ་ནྱ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ནི, ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ནི ཨ་ནུ་སྶ་རཾ;
ར་ཏྟོ རཱ་གཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, ཝི་ཝི་དྷཾ ཝི་ནྡ་ཏེ དུ་ཁཾ.
༧༣༥. ‘‘མ་ནཾ ཙེ་ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི, ཡོ ན ས་ཀྐོ་ཏི ར་ཀྑི་ཏུཾ;
ཏ་ཏོ ནཾ དུ་ཀྑ་མ་ནྭེ་ཏི, ས་བྦེ་ཧེ་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི.
༧༣༦. ‘‘པུ་བྦ་ལོ་ཧི་ཏ་ས་མྤུ་ཎྞཾ, བ་ཧུ་སྶ ཀུ་ཎ་པ་སྶ ཙ;
ན་ར་ཝཱི་ར་ཀ་ཏཾ ཝ་གྒུཾ, ས་མུ་གྒ་མི་ཝ ཙི་ཏྟི་ཏཾ.
༧༣༧. ‘‘ཀ་ཊུ་ཀཾ མ་དྷུ་ར་སྶཱ་དཾ, པི་ཡ་ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ དུ་ཁཾ;
ཁུ་རཾ་ཝ མ་དྷུ་ནཱ ལི་ཏྟཾ, ཨུ་ལླི་ཧཾ ནཱ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི.
༧༣༨. ‘‘ཨི་ཏྠི་རཱུ་པེ ཨི་ཏྠི་ས་རེ, ཕོ་ཊྛ་བྦེ་པི ཙ ཨི་ཏྠི་ཡཱ;
ཨི་ཏྠི་ག་ནྡྷེ་སུ སཱ་ར་ཏྟོ, ཝི་ཝི་དྷཾ ཝི་ནྡ་ཏེ དུ་ཁཾ.
༧༣༩. ‘‘ཨི་ཏྠི་སོ་ཏཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི, ས་ནྡ་ནྟི པ་ཉྩ པ་ཉྩ་སུ;
ཏེ་ས་མཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཡོ ས་ཀྐོ་ཏི ཝཱི་རི་ཡ་ཝཱ.
༧༤༠. ‘‘སོ ཨ་ཏྠ་ཝཱ སོ དྷ་མྨ་ཊྛོ, སོ ད་ཀྑོ སོ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ;
ཀ་རེ་ཡྻ ར་མ་མཱ་ནོ་པི, ཀི་ཙྩཾ དྷ་མྨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ.
༧༤༡. ‘‘ཨ་ཐོ སཱི་ད་ཏི ས་ཉྙུ་ཏྟཾ, ཝ་ཛྫེ ཀི་ཙྩཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ;
ན ཏཾ ཀི་ཙྩ་ནྟི མ་ཉྙི་ཏྭཱ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ.
༧༤༢. ‘‘ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠེ་ན ས་ཉྙུ་ཏྟཾ, ཡཱ ཙ དྷ་མྨ་ག་ཏཱ ར་ཏི;
ཏཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟེ་ཐ, སཱ ཧི ཝེ ཨུ་ཏྟ་མཱ ར་ཏི.
༧༤༣. ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙེ་ཧུ་པཱ་ཡེ་ཧི, པ་རེ་ས་མ་བྷི་ཛི་གཱི་ས་ཏི;
ཧ་ནྟྭཱ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཨ་ཐ སོ་ཙ་ཡི་ཏྭཱ, ཨཱ་ལོ་པ་ཏི སཱ་ཧ་སཱ ཡོ པ་རེ་སཾ.
༧༤༤. ‘‘ཏ་ཙྪ་ནྟོ ཨཱ་ཎི་ཡཱ ཨཱ་ཎིཾ, ནི་ཧ་ནྟི བ་ལ་ཝཱ ཡ་ཐཱ;
ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི་ནྡྲི་ཡེ་ཧེ་ཝ, ནི་ཧ་ནྟི ཀུ་ས་ལོ ཏ་ཐཱ.
༧༤༥. ‘‘ས་དྡྷཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ས་མཱ་དྷི་ཉྩ, ས་ཏི་པ་ཉྙ་ཉྩ བྷཱ་ཝ་ཡཾ;
པ་ཉྩ པ་ཉྩ་ཧི ཧ་ནྟྭཱ་ན, ཨ་ནཱི་གྷོ ཡཱ་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ.
༧༤༦. ‘‘སོ ཨ་ཏྠ་ཝཱ སོ དྷ་མྨ་ཊྛོ, ཀ་ཏྭཱ ཝཱ་ཀྱཱ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ;
ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ བུ་དྡྷ་སྶ, སོ ན་རོ སུ་ཁ་མེ་དྷ་ཏཱི’’ཏི. – ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི;
ཏ་ཏྠ ས་མ་ཎ་སྶཱཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ. ཨ་ཧཱུཏི ཨ་ཧོ་སི. ཙི་ནྟཱཏི དྷ་མྨ་ཙི་ནྟཱ དྷ་མྨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ. པཱ་རཱ་པ་རི་ཡ་སྶཱཏི པཱ་རཱ་པ་ར་གོ་ཏྟ་སྶ. ‘‘པཱ་རཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶཱ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི. བྷི་ཀྑུ་ནོཏི སཾ་སཱ་རེ བྷ་ཡཾ ཨི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་སྶ. ཨེ་ཀ་ཀ་སྶཱཏི ཨ་ས་ཧཱ་ཡ་སྶ, ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶཱཏི པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ནཱ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ན ཝི་ཝེ་ཀཾ ཨཱ་ར་དྡྷ་སྶ, ཨེ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛྷཱ་ཡི་ནོ’’ཏི. ཛྷཱ་ཡི་ནོཏི ཛྷཱ་ཡ་ན་སཱི་ལ་སྶ, ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་སུ ཡུ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཐེ་རོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི.
‘‘ཀི་མཱ་ནུ་པུ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ ཙི་ནྟ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཀི་མཱ་ནུ་པུ་བྦནྟི ཨ་ནུ་པུ་བྦཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མོ, ཨ་ནུ་པུ་བྦ་མེ་ཝ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནེ་སུ ཝ་ཏ་ས་མཱ་ཙཱ་རེ་སུ ཀོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མོ, ཀེ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཏེ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་རི་སོ ཀིཾ ཝ་ཏཾ ཀིཾ ས་མཱ་ཙཱ་རནྟི ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མོ པུ་རི་སོ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ‘‘ཝ་ཏ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ, ཀཱི་དི་སཾ སཱི་ལཾ ས་མཱ་ཙཱ་རཾ, ས་མཱ་ཙ་ར་ནྟོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀཱ་རཱི ཨ་སྶ, ཀ་ཉྩི ས་ཏྟཾ ན ཙ ཝི་ཧེ་ཋ་ཡེ, ན བཱ་དྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩཾ ནཱ་མ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ, ས་ངྑེ་པ་ཏོ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ, ཏཾ ས་མྤཱ་དེ་ནྟ་སྶ པ་ར་ཝི་ཧེ་ཋ་ནཱ་ཡ ལེ་སོ་པི ན་ཏྠི ཏཱ་ཡ ས་ཏི ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཡ་ཐཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ན ཧི པ་བྦ་ཛི་ཏོ པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏཱི, ན ས་མ་ཎོ ཧོ་ཏི པ་རཾ ཝི་ཧེ་ཋ་ཡ་ནྟོ’’ཏི (དྷ. པ. ༡༨༤). ཨེ་ཏྠ ཙ ཝ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལཾ ག་ཧི་ཏཾ, ས་མཱ་ཙཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་མཱ་ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལེ་ན ས་དྡྷིཾ ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དི, ཏ་སྨཱ ཝཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལཾ པ་དྷཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠཱ་པི ཙ ཡ་སྨཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རེ སི་དྡྷེ ས་བྦཾ སཱི་ལཾ སུ་ར་ཀྑི་ཏཾ, སུ་གོ་པི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ར་ཀྑ་ཎེ ར་ཀྑ་ཎེ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི་སཾ་སེ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི མ་ནུ་སྶཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱིཏི ར་ཀྑི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཚ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. མ་ནུ་སྶཱ་ནནྟི ར་ཀྑ་ཎ་ཡོ་གྱ་པུ་གྒ་ལ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཧི་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཧི་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ར་ཀྑི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ས་ཏི་ཀ་ཝཱ་ཊེ་ན ཨ་པི་ཧི་ཏཱ་ནི, ཏ་སྶ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ དྭཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཡ པི་ཧི་ཏཱ་ནི, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི.
ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནེ་ཝ སཱ་ར་ཀྑནྟི ཡ་སྨཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ པ་རི་པུ་ཎྞོ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏི, སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ པ་རི་པུ་ཎྞཱ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏི, ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ པ་རི་པུ་ཎྞཱ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ར་ཀྑཱ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ མཱུ་ལ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནེ་ཝ སཱ་ར་ཀྑ’’ནྟི. ས་ཏི་པུ་བྦ་ངྒ་མེ་ན ཨཱ་ར་ཀྑེ་ན སཾ་ར་ཀྑ་ནྟོ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨེ་ཝ ཏཱ་ཝ ས་མྨ་དེ་ཝ ར་ཀྑ་ནྟོ, ཡ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙོ་རཱ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི དྭཱ་རེ་ཧི པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ ཀུ་ས་ལཾ བྷ་ཎྜཾ ན ཝི་ལུ་མྤ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཏཱ་ནི པི་ད་ཧ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་ར་ཀྑ་ནྟི ཙ སཾ-ས་དྡ་སྶ སཱ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘སཱ་རཱ་གོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ‘‘སཾ་ར་ཀྑ’’ནྟི ཙ པཱ་ཋོ. ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཙ གོ་པ་ཡནྟི ཏ་སྶེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ནེ་ཏྟི་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ན ཙ ཀ་ཉྩི ཝི་ཧེ་ཋ་ཡེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ, ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱ་པི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི པ་རཱ་ཝི་ཧེ་ཋ་ན་སྶཱ་པི ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པི ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ སེ་ཀྑ་སྶ ཙ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ་པི ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨེ་ཝཾ ར་ཀྑི་ཏཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཧི་ཏཱ་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑཾ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ ད་སྶེ་ཏྭཱ, ཨ་ར་ཀྑི་ཏཱ་ནི ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑཾ པ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཙེ རཱུ་པེ་སུ, ག་ཙྪ་ནྟཾ ཨ་ནི་ཝཱ་ར་ཡཾ. ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱིཏི ཡོ ནཱི་ལ་པཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་སུ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ག་ཙྪ་ནྟཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཾ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཨ་ནི་ཝཱ་ར་ཡཾ, ཨ་ནི་ཝཱ་ར་ཡ་ནྟོ ཨ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧ་ནྟོ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི ན ཧོ་ཏི ཙེ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཉྩ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དོ་སཾ ན པ་སྶ་ཏི ཙེ. ‘‘ག་ཙྪ་ནྟཾ ནི་ཝཱ་ར་ཡེ ཨ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི ཙ པཱ་ཋོ. ཏ་ཏྠ ཡོ ‘‘དི་ཊྛེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༩༥) ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནཱ དི་ཊྛ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཋ་ཏྭཱ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཏ་ཏྠ ནི་སྶ་ར་ཎ་ད་སྶཱ་ཝཱི ནཱ་མ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ད་སྶཱ་ཝཱི ད་ཊྛ་བྦོ. སོ དུ་ཀྑཱ ན ཧི མུ་ཙྩ་ཏཱིཏི སོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ པུ་གྒ་ལོ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ན མུ་ཙྩ་ཏེ་ཝ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ ཏེ་ན དྭཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ ཨ་ནྭཱ་སྶ་ཝེ་ཡྻུཾ, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཏཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་སྶ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. སེ་སི་ནྡྲི་ཡེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་དྷི་མུ་ཙྪི་ཏོཏི ཨ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ མུ་ཙྪཾ ཨཱ་པ་ནྣོ. ཨ་མྦི་ལནྟི ཨ་མྦི་ལ་ར་སཾ. མ་དྷུ་ར་གྒནྟི མ་དྷུ་ར་ར་ས་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ. ཏ་ཐཱ ཏི་ཏྟ་ཀ་གྒཾ. ཨ་ནུ་སྶ་རནྟི ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཏཾ ཏཾ ར་སཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཙི་ནྟེ་ནྟོ. ག་ནྠི་ཏོཏི ར་ས་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ར་སེ ག་ནྠི་ཏོ བ་ནྡྷོ. ‘‘ག་དྷི་ཏོ’’ཏི ཙ པ་ཋ་ནྟི, གེ་དྷཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧ་ད་ཡཾ ནཱ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ‘‘དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་དི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཙི་ཏྟཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ན ས་ལླ་ཀྑེ་ཏི, སཱ་ས་ན་སྶ ཧ་ད་ཡཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མྨ་དྡ་ན་ར་ས་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ག་དྷི་ཏོ ནཱ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སུ་བྷཱ་ནཱིཏི སུ་ནྡ་རཱ་ནི. ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ནཱིཏི མ་ནོ་ར་མཱ་ནི, ཨི་ཊྛཱ་ནི. ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ནཱིཏི ཨུ་པཱ་དི་ཎྞཱ་ནུ་པཱ་དི་ཎྞ་པྤ་བྷེ་དེ ཕ་སྶེ. ར་ཏྟོཏི ར་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ན རཱ་གེ་ན ར་ཏྟོ. རཱ་གཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎནྟི རཱ་ག་ཧེ་ཏུ. ཝི་ཝི་དྷཾ ཝི་ནྡ་ཏེ དུ་ཁནྟི རཱ་ག་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཉྩ ནི་ར་ཡ་ས་ནྟཱ་པཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡ་ཉྩ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི.
མ་ནཾ ཙེ་ཏེ་ཧཱིཏི མ་ན་ཉྩ ཨེ་ཏེ་ཧི རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་ཧི དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་པྤ་བྷེ་དེ་ཧི ཙ. ནནྟི པུ་གྒ་ལཾ. ས་བྦེ་ཧཱིཏི ས་བྦེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི་པི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡོ པུ་གྒ་ལོ མ་ནཾ, མ་ནོ་དྭཱ་རཾ, ཨེ་ཏེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི པ་ཉྩ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་པྤ་བྷེ་ད་ཏོ ཙ. ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་པཱ་པ་ཀ་མྨ་ནི་ཝཱ་ར་ཎེ་ན ར་ཀྑི་ཏུཾ, གོ་པི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཏ་སྶ ཨ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏོ ནཾ པུ་གྒ་ལཾ ཏཾ་ནི་མི་ཏྟཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནྭེ་ཏི, ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ནྟ་ཉྩ ཨེ་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི་པི རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཚ་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་བྦེ་ཧི་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ, སོ་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ཨ་ས་མྤ་ཏྟ་གྒཱ་ཧི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ག་ཙྪ་ནྟཾ ཨ་ནི་ཝཱ་ར་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཨི་ཏ་རཾ ས་མྤ་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱི་ཏི ‘‘ག་ནྡྷེ ཙེ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠཱ་པི ཙ ར་ས་ཏ་ཎྷཱ ཙ ཕོ་ཊྛ་བྦ་ཏ་ཎྷཱ ཙ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏཱི་ཏི ‘‘ར་ས་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ག་དྷི་ཏོ, ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ནི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ་ཏི’’ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཝཾ ཨ་གུ་ཏྟ་དྭཱ་ར་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཚ་ཧི དྭཱ་རེ་ཧི ཚ་སུ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཨ་སཾ་ཝ་ར་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་དུ་ཀྑཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ སྭཱ་ཡ་མ་སཾ་ཝ་རོ ཡ་སྨཱ ས་རཱི་ར་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཝ་བོ་དྷེ་ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་རཱི་ར་ས་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཙི་ན་ནྟོ ‘‘པུ་བྦ་ལོ་ཧི་ཏ་ས་མྤུ་ཎྞ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡ་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ས་རཱི་རཾ ནཱ་མེ་ཏཾ པུ་བྦེ་ན ལོ་ཧི་ཏེ་ན ཙ ས་མྤུ་ཎྞཾ བྷ་རི་ཏཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཙ པི་ཏྟ་སེ་མྷཱ་དི་ནཱ བ་ཧུ་ནཱ ཀུ་ཎ་པེ་ན, ཏ་ཡི་དཾ ན་ར་ཝཱི་རེ་ན ན་རེ་སུ ཚེ་ཀེ་ན སི་པྤཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཀ་ཏཾ ཝ་གྒུ མ་ཊྛཾ ལཱ་ཁཱ་པ་རི་ཀ་མྨཱ་དི་ནཱ ཙི་ཏྟི་ཏཾ, ཨ་ནྟོ པ་ན གཱུ་ཐཱ་དི་ཨ་སུ་ཙི་བྷ་རི་ཏཾ ས་མུ་གྒཾ ཝི་ཡ ཚ་ཝི་མ་ཏྟ་མ་ནོ་ཧ་རཾ བཱ་ལ་ཛ་ན་ས་མྨོ་ཧཾ དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ནི་ར་ཡཱ་དི་དུ་ཀྑ་ཏཱ་པ་ན་ཏོ ཙ ཀ་ཊུ་ཀཾ, པ་རི་ཀ་པྤ་ས་མྦྷ་ཝེ་ན ཨ་མཱུ་ལ་ཀེ་ན ཨ་སྶཱ་ད་མ་ཏྟེ་ན མ་དྷུ་ར་ཏཱ་ཡ མ་དྷུ་ར་སྶཱ་དཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནི་བ་ནྡྷ་ནེ་ན པི་ཡ་ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ, དུ་སྶ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཏཱི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཙ དུ་ཁཾ, ཨཱི་དི་སེ ས་རཱི་རེ ཨ་སྶཱ་ད་ལོ་བྷེ་ན མ་ཧཱ་དུ་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷུ་ཡྻ་མཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ལོ་ཀོ མ་དྷུ་ར་གི་དྡྷོ ཁུ་ར་དྷཱ་རཱ་ལེ་ཧ་ཀ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཏེ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཱ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ ཝི་སེ་ས་ཏོ པུ་རི་ས་སྶ ཨི་ཏྠི་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ ཀ་མ་ནཱི་ཡཱ་ཏི ཏ་ཏྠ སཾ་ཝ་རོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ཏྠི་རཱུ་པེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པེཏི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝ་ཎྞེ. ཨ་པི ཙ ཡོ ཀོ་ཙི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ནི་ཝ་ཏྠ་སྶ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་སྶ ཝཱ ག་ནྡྷ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ པི་ལ༹་ནྡྷ་ན་མཱ་ལཱ་ནཾ ཝཱ ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷོ ཝ་ཎྞོ པུ་རི་ས་སྶ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི, ས་བྦ་མེ་ཏཾ ‘‘ཨི་ཏྠི་རཱུ་པ’’ནྟྭེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་ཏྠི་ས་རེཏི ཨི་ཏྠི་ཡཱ གཱི་ཏ་ལ་པི་ཏ་ཧ་སི་ཏ་རུ་དི་ཏ་ས་དྡེ. ཨ་པི ཙ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ནི་ཝ་ཏྠ་ཝ་ཏྠ་སྶ་པི ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་སྶ་པི ཨི་ཏྠི་པ་ཡོ་ག་ནི་པྥཱ་དི་ཏཱ ཝེ་ཎུ་ཝཱི་ཎཱ་ས་ངྑ་པ་ཎ་ཝཱ་དཱི་ན་མྤི ས་དྡཱ ཨི་དྷ ཨི་ཏྠི་ས་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་བྦོ་པེ་སོ པུ་རི་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཨི་ཏྠི་ར་སེ’’ཏི པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཱ ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་ར་སཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཀིཾ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་སྶ་ཝ་ར་སོ ཙེ་ཝ པ་རི་བྷོ་ག་ར་སོ ཙ ཨི་ཏྠི་ར་སོ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཡོ པ་ན ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཨོ་ཊྛ་མཾ་ས་ས་མྨ་ཀྑི་ཏ་ཁེ་ལཱ༹་དི་ར་སོ, ཡོ ཙ ཏཱ་ཡ པུ་རི་ས་སྶ དི་ནྣ་ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ར་སོ, ས་བྦོ་པེ་སོ ‘‘ཨི་ཏྠི་ར་སོ’’ཏྭེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཕོ་ཊྛ་བྦེ་པི ཙ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཀཱ་ཡ་ས་མྥ་སྶོ, ཨི་ཏྠི་ས་རཱི་རཱ་རཱུ་ལ༹ྷཱ་ནཾ ཝ་ཏྠཱ་ལ་ངྐཱ་ར་མཱ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཕ་སྶོ ‘‘ཨི་ཏྠི་ཕོ་ཊྛ་བྦོ’’ཏྭེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡེ་སཾ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པེ ཨི་ཏྠི་ས་རེ་ཏི པཱ་ལི༹, ཏེ་སཾ ཨ་པི-ས་དྡེ་ན ཨི་ཏྠི་ར་ས་ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་ཏྠི་ག་ནྡྷེ་སཱུཏི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་ག་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ. ཨི་ཏྠི་ཡཱ ས་རཱི་ར་ག་ནྡྷོ ནཱ་མ དུ་གྒ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀ་ཙྩཱ ཧི ཨི་ཏྠཱི ཨ་སྶ་ག་ནྡྷི་ནཱི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ མེ་ཎྜ་ག་ནྡྷི་ནཱི, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ སེ་ད་ག་ནྡྷི་ནཱི, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ སོ་ཎི་ཏ་ག་ནྡྷི་ནཱི, ཏ་ཐཱ་པི ཏཱ་སུ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལོ ར་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ པ་ན ཨི་ཏྠི་ར་ཏ་ན་སྶ ཀཱ་ཡ་ཏོ ཙ་ནྡ་ན་ག་ནྡྷོ ཝཱ་ཡ་ཏི, མུ་ཁ་ཏོ ཨུ་པྤ་ལ་ག་ནྡྷོ, ཨ་ཡཾ ན ས་བྦཱ་སཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི, ཨི་ཏྠི་ཡཱ ས་རཱི་རེ ཨཱ་རཱུ་ལ༹ྷོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ཨ་ནུ་ལི་མྤ་ནཱ་དི་ག་ནྡྷོ ‘‘ཨི་ཏྠི་ག་ནྡྷོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སཱ་ར་ཏྟོཏི སུ་ཊྛུ ར་ཏྟོ ག་དྷི་ཏོ མུ་ཙྪི་ཏོ, ཨི་དཾ པ་ན པ་དཾ ‘‘ཨི་ཏྠི་རཱུ་པེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཝི་ཝི་དྷཾ ཝི་ནྡ་ཏེ དུ་ཁནྟི ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ས་རཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཾ ཝ་དྷ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི.
ཨི་ཏྠི་སོ་ཏཱ་ནི ས་བྦཱ་ནཱིཏི ཨི་ཏྠི་ཡཱ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ་ནི པ་ཉྩ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏཱ་ནི ས་ནྡ་ནྟི. པ་ཉྩ་སཱུཏི པུ་རི་ས་སྶ པ་ཉྩ་སུ དྭཱ་རེ་སུ. ཏེ་སནྟི ཏེ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ སོ་ཏཱ་ནཾ. ཨཱ་ཝ་ར་ཎནྟི སཾ་ཝ་ར་ཎཾ, ཡ་ཐཱ ཨ་སཾ་ཝ་རོ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ སཾ་ཝ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཡོ ས་ཀྐོ་ཏི, སོ ཝཱི་རི་ཡ་ཝཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཱ་དི་གོ་ཙ་རེ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ག་ཧ་ཊྛ་སྶ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ ཨ་ཏྠ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སོ ཨ་ཏྠ་ཝཱ སོ དྷ་མྨ་ཊྛོ, སོ ད་ཀྑོ སོ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོཏི སོ པུ་གྒ་ལོ ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ ཨ་ཏྠ་ཝཱ, བུ་དྡྷི་མཱ, དྷ་མྨེ ཋི་ཏོ, དྷ་མྨེ ད་ཀྑོ, དྷ་མྨེ ཚེ་ཀོ, ཨ་ན་ལ་སོ ཝཱ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ ཨི་ཏི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་སུ ཀུ་ས་ལོ ནཱ་མ. ཀ་རེ་ཡྻ ར་མ་མཱ་ནོ་པི, ཀི་ཙྩཾ དྷ་མྨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏནྟི གེ་ཧ་ར་ཏི་ཡཱ ར་མ་མཱ་ནོ་པི དྷ་མྨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཨ་ན་པེ་ཏ་མེ་ཝ ཏཾ ཏཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ བྷོ་གཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ, ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པ་རི་པཱ་ལ་ནཾ, པ་རི་བྷོ་ག་ཉྩ ཀ་རེ་ཡྻ, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ, ཨ་ཝི་རོ་དྷེ་ན, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ, ཨ་བཱ་དྷ་ནེ་ན, ཏི་ཝ་གྒ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ཡེ་སཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨ་ཝི་རོ་དྷེ་ན ཏི་ཝ་གྒ་ཏྠ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏི བི་མྦི་སཱ་ར་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ན ཡེ་སཾ ཀེ་ས་ཉྩི ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨ་ཐོ སཱི་ད་ཏི ས་ཉྙུ་ཏྟནྟི ཡ་དི ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ སུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཾ ཨ་ཏྠཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ. ཝ་ཛྫེ ཀི་ཙྩཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀནྟི ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཏྠ་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་ན་ཏྠུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ ཀི་ཙྩཾ ས་ཙེ་པི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཡྻ པ་རི་ཙྩ་ཛེ་ཡྻ. ན ཏཾ ཀི་ཙྩ་ནྟི མ་ཉྙི་ཏྭཱ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོཏི ས་ཏི་ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ་ན ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་པ་ཉྙཱ་ས་མྦྷ་ཝེ་ན ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ ཨ་ན་ཏྠུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ, ཏཾ ཀི་ཙྩཾ མ་ཡཱ ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི མ་ཉྙི་ཏྭཱ ཝི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻ.
ཝི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ པ་ན ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠེ་ན ས་ཉྙུ་ཏྟཾ, ཡཱ ཙ དྷ་མྨ་ག་ཏཱ ར་ཏི. ཏཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟེ་ཐཱཏི ཡཾ་ཀི་ཉྩི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པྤ་བྷེ་དེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཧི་ཏེ་ན སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧཾ, ཡཱ ཙ ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ག་ཏཱ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཧི་ཏཱ ར་ཏི, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ས་མྨཱ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ པ་རི་གྒ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟེ་ཡྻ. ‘‘ས་བྦཾ ར་ཏིཾ དྷ་མྨ་ར་ཏི ཛི་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༣༥༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ སཱ ཧི ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་སྶ པཱ་པ་ན་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མཱ ར་ཏི ནཱ་མ.
ཡཾ པ་ན ཀཱ་མ་ར་ཏི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཀི་ཙྩཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶཱ ཨ་ན་ཏྠུ་པ་སཾ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙེ་ཧཱིཏི མ་ཧ་ནྟེ་ཧི ཙེ་ཝ ཁུ་དྡ་ཀེ་ཧི ཙ. ཨུ་པཱ་ཡེ་ཧཱིཏི ན་ཡེ་ཧི. པ་རེ་ས་མ་བྷི་ཛི་གཱི་ས་ཏཱིཏི པ་རེ་སཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏུཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, པ་རེ ཝཱ ས་བྦ་ཐཱ ཧཱ་པེ་ཏི, ཛི་ནཱ་པེ་ཏི པ་རཾ ཧ་ནྟྭཱ, ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཨ་ཐ སོ་ཙ་ཡི་ཏྭཱ, ཨཱ་ལོ་པ་ཏི སཱ་ཧ་སཱ ཡོ པ་རེ་སཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡོ པུ་གྒ་ལོ ཀཱ་མ་ཧེ་ཏུ པ་རེ ཧ་ན་ནྟོ, གྷཱ་ཏེ་ནྟོ, སོ་ཙེ་ནྟོ ས་ནྡྷི་ཙྪེ་ད་ས་ནྡྷི་རུ་ཧ་ན་པ་ས་ཡ྄ཧཱ་ཝ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ཧི ནཱ་ནུ་པཱ་ཡེ་ཧི པ་རེ་སཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཧ་རི་ཏུཾ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ སཱ་ཧ་སཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨཱ་ལོ་པ་ཏི, ཛི་གཱི་ས་ཏི སཱ་པ་ཏེ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན པ་རེ ཧཱ་པེ་ཏི, ཏ་སྶ ཏཾ ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་མ་ར་ཏི་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ ཨ་ན་ཏྠུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཧཱི་ན་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ དྷ་མྨ་ག་ཏཱ་ཡ ར་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་ཝཾ་ཡེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཡཾ ‘‘ཏེ་ས་མཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏུཾ ཡོ ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ས་ཧ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཙྪ་ནྟོ ཨཱ་ཎི་ཡཱ ཨཱ་ཎིཾ, ནི་ཧ་ནྟི བ་ལ་ཝཱ ཡ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་ཐཱ བ་ལ་ཝཱ ཀཱ་ཡ་བ་ལེ་ན, ཉཱ་ཎ་བ་ལེ་ན ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཏ་ཙྪ་ཀོ རུ་ཀྑ་ད་ཎྜ་ག་ཏཾ ཨཱ་ཎིཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏིཾ ཨཱ་ཎིཾ ཀོ་ཊེ་ནྟོ ཏ་ཏོ ནཱི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀུ་ས་ལོ བྷི་ཀྑུ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བ་ལེ་ན ནི་ཧ་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ཨེ་ཝ ནི་ཧ་ནྟི.
ཀ་ཏ་མེ་ཧི པ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་དྡྷཾ, པ་གྒ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝཱི་རི་ཡཾ, ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་མཱ་དྷིཾ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་ཏིཾ, ད་སྶ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཉྙ་ནྟི ཨི་མཱ་ནི་པི ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ཀཱ་ནི པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ ཨེ་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨ་ནུ་ན་ཡ་པ་ཊི་གྷཱ་དི་ཀི་ལེ་སུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ དྭཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཧ་ནེ་ན ཧ་ནྟྭཱ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཏ་དུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ ཀི་ལེ་སེ ས་མུ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ནཱི་གྷོ ནི་དྡུ་ཀྑོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ཡཱ་ཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི.
སོ ཨ་ཏྠ་ཝཱཏི སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠ་ཝཱ, ཏཾ ས་མྤཱ་པ་ཀེ དྷ་མྨེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་ཊྛོ. ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝཱ་ཀྱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སོ ན་རོ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སོ ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁ་ཉྩ ཨེ་དྷ་ཏི, བྲཱུ་ཧེ་ཏི, ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཐེ་རེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ནྟི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་ད་མེ་ཝ ཙ་སྶ ཨ་ཉྙཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
པཱ་རཱ་པ་རི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.