༤. ཝི་མ་ལ་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
དུ་མ་ཝ྄ཧ་ཡཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣོཏི ཝི་མ་ལ་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣེ ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཝི་པ་སྶིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ པ་རི་སཱ་ཡ པ་རི་ཝུ་ཏཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཙ་ཏཱུ་ཧི སུ་ཝ་ཎྞ་པུ་པྥེ་ཧི པཱུ་ཛེ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ པ་སཱ་ད་སཾ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏྠཾ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཨི་དྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་སི, ཡ་ཐཱ སུ་ཝ་ཎྞཱ་བྷཱ ས་ཀ་ལཾ ཏཾ པ་དེ་སཾ ཨོ་ཏྠ་ར་ཏི. ཏཾ དི་སྭཱ བྷི་ཡྻོ་སོ་མ་ཏྟཱ་ཡ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཧུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ བུ་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ པཱི་ཏིཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ ཀེ་ན་ཙི རོ་གེ་ན ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏུ་སི་ཏེ་སུ ཨུ་པ་པ་ནྣོ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ རཱ་ཛཱ་ནཾ བི་མྦི་སཱ་རཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་མྦ་པཱ་ལི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི. རཱ་ཛཱ ཧི བི་མྦི་སཱ་རོ ཏ་རུ་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨ་མྦ་པཱ་ལི་ཡཱ རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཉྫཱ་ཏཱ་བྷི་ལཱ་སོ ཀ་ཏི་པ་ཡ་མ་ནུ་སྶ་པ་རི་ཝཱ་རོ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝེ་སེ་ན ཝེ་སཱ་ལིཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟིཾ ཏཱ་ཡ སཾ་ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་སི. ཏ་དཱ ཨ་ཡཾ ཏ་སྶཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. སཱ ཙ ག་བྦྷ་སྶ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. རཱ་ཛཱ་པི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ད་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. སཱ ག་བྦྷ་སྶ པ་རི་པཱ་ཀ་མ་ནྭཱ་ཡ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡི, ‘‘ཝི་མ་ལོ’’ཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི, པ་ཙྪཱ ཝི་མ་ལ་ཀོ་ཎྜ་ཉྙོཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་སཱ་ལི་ག་མ་ནེ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་པུ་བྦ་ཀི་ཙྩོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༢.༤༠-༤༨) –
‘‘ཝི་པ་སྶཱི ནཱ་མ བྷ་ག་ཝཱ, ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛོ ན་རཱ་ས་བྷོ;
ནི་སི་ནྣོ ཛ་ན་ཀཱ་ཡ་སྶ, དེ་སེ་སི ཨ་མ་ཏཾ པ་དཾ.
‘‘ཏ་སྶཱ་ཧཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ་ན, དྭི་པ་དི་ནྣ་སྶ ཏཱ་དི་ནོ;
སོ་ཎྞ་པུ་པྥཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི, བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷི་རོ་པ་ཡིཾ.
‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཙྪ་ད་ནཾ ཨཱ་སི, ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་རི་སཱ ཏ་དཱ;
བུ་དྡྷཱ་བྷཱ ཙ སུ་ཝ་ཎྞཱ་བྷཱ, ཨཱ་ལོ་ཀོ ཝི་པུ་ལོ ཨ་ཧུ.
‘‘ཨུ་ད་གྒ་ཙི་ཏྟོ སུ་མ་ནོ, ཝེ་ད་ཛཱ་ཏོ ཀ་ཏ་ཉྫ་ལཱི;
ཝི་ཏྟི་ས་ཉྫ་ན་ནོ ཏེ་སཾ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧོ.
‘‘ཨཱ་ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ་ན ས་མྦུ་དྡྷཾ, ཝ་ནྡི་ཏྭཱ་ན ཙ སུ་བྦ་ཏཾ;
པཱ་མོ་ཛྫཾ ཛ་ན་ཡི་ཏྭཱ་ན, ས་ཀཾ བྷ་ཝ་ནུ་པཱ་ག་མིཾ.
‘‘བྷ་ཝ་ནེ ཨུ་པ་ཝི་ཊྛོ་ཧཾ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛཾ ཨ་ནུ་སྶ་རིཾ;
ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་དེ་ན, ཏུ་སི་ཏཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཧཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ པུ་པྥ་མ་བྷི་རོ་པ་ཡིཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘སོ་ལ༹་སཱ་སིཾ་སུ རཱ་ཛཱ་ནོ, ནེ་མི་ས་མྨ་ཏ་ནཱ་མ་ཀཱ;
ཏེ་ཏཱ་ལཱི་སེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལཱ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘དུ་མ་ཝ྄ཧ་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༦༤. ཏ་ཏྠ དུ་མ་ཝ྄ཧ་ཡཱ་ཡཱཏི དུ་མེ་ན ཨ་མྦེ་ན ཨ་ཝ྄ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཡ, ཨ་མྦ་པཱ་ལི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་དྷཱ་རེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་པྤ་ནྣོཏི ཏ་སྶཱ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཙ. ཛཱ་ཏོ པ་ཎྜ་ར་ཀེ་ཏུ་ནཱཏི དྷ་ཝ་ལ་ཝ་ཏྠ་དྷ་ཛ་ཏྟཱ ‘‘པ་ཎྜ་ར་ཀེ་ཏཱུ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཏེ་ན བི་མྦི་སཱ་ར་ར་ཉྙཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཛཱ་ཏོ, ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ནི་བྦ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤ་ནྣོཏི ཝཱ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏོ ཧི ཛཱ་ཏོཏི ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ད་སྶ་ནཾ. ཝི་ཛཱ་ཡ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི ལོ་ཀེ ཛཱ་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘དུ་མ་ཝ྄ཧ་ཡཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པ་ནེ་ཏི, ཨ་ནེ་ཀ་པ་ཏི་པུ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ས་མྦྷ་ཝ་ཉྩ དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཛཱ་ཏོ པ་ཎྜ་ར་ཀེ་ཏུ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་པི་ཏི་ཀ་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ར་ཝ་མྦྷ་ནཾ ཨ་པ་ནེ་ཏི. ཀེ་ཏུ་ཧཱཏི མཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ཡཱི. མཱ་ནོ ཧི ཨུ་ཎྞ་ཏི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཀེ་ཏུ ཝི་ཡཱ་ཏི ཀེ་ཏུ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ ‘‘ཀེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀེ་ཏུ་ནཱ་ཡེ་ཝཱཏི པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ. པ་ཉྙཱ ཧི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ཙྩུ་གྒ་ཏ་ཊྛེ་ན མཱ་ར་སེ་ན་པྤ་མ་དྡ་ནེ་ན པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཊྛེ་ན ཙ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ དྷ་ཛཱ ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨོ ཧི ཨི་སི་ནཾ དྷ་ཛོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༢༤༡; ཨ. ནི. ༤.༤༨; ཛཱ. ༢.༢༡.༤༩༤). མ་ཧཱ་ཀེ་ཏུཾ པ་དྷཾ་ས་ཡཱིཏི མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ མ་ཧ་ནྟཱ, སེ་ཡྻ་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་མཱ་ནཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ བ་ཧ་ཝོ ཙ མཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ, ཨི་ཏ་རེ ཙ ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ ས་མུ་སྶི་ཏ་ཊྛེ་ན ཀེ་ཏུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧཱ་ཀེ་ཏུ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ. ཏཾ བ་ལ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཝི་ས་ཡཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྷ་ཝི ནི་བྦི་སེ་ཝ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི. ‘‘མ་ཧཱ་ཀེ་ཏུཾ པ་དྷཾ་ས་ཡཱི’’ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རཾ ཝི་ཡ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ བྱཱ་ཀཱ་སི.
ཝི་མ་ལ་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.