༤. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝ་གྒོ
༡. ག་ཧྭ་ར་ཏཱི་རི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཕུ་ཊྛོ ཌཾ་སེ་ཧཱིཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ག་ཧྭ་ར་ཏཱི་རི་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏིཾ་སེ ཀ་པྤེ སི་ཁི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ མི་ག་ལུ་དྡོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཙ་ར་ནྟོ ཨ་དྡ་ས སི་ཁིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ དེ་ཝ་ནཱ་ག་ཡ་ཀྑཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟཾ, དི་སྭཱ པ་ན པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ‘‘དྷ་མྨོ ཨེ་ས ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ས་རེ ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. སོ ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་དེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣོ པུ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་གྒི་ད་ཏྟོ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ དི་སྭཱ ས་ཉྫཱ་ཏ་པྤ་སཱ་དོ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཧྭ་ར་ཏཱི་རེ ནཱ་མ ཨ་ར་ཉྙ་ཊྛཱ་ནེ ཝ་ས་ཏི. ཏེ་ན་སྶ ག་ཧྭ་ར་ཏཱི་ར་ཡོཏི ས་མ་ཉྙཱ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༢.༤༤-༥༠) –
‘‘མི་ག་ལུ་དྡོ པུ་རེ ཨཱ་སི, ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་པི་ནེ ཨ་ཧཾ;
ཨ་དྡ་སཾ ཝི་ར་ཛཾ བུ་དྡྷཾ, དེ་ཝ་ས་ངྒྷ་པུ་ར་ཀྑ་ཏཾ.
‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟཾ, དེ་སེ་ནྟཾ, ཨ་མ་ཏཾ པ་དཾ;
ཨ་སྶོ་སིཾ མ་དྷུ་རཾ དྷ་མྨཾ, སི་ཁི་ནོ ལོ་ཀ་བ་ནྡྷུ་ནོ.
‘‘གྷོ་སེ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་སིཾ, ཨ་ས་མ་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལེ;
ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ, ཨུ་ཏྟ་རིཾ དུ་ཏྟ་རཾ བྷ་ཝཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ཏིཾ་སེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ས་ཉྙ་མ་ལ་བྷིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, གྷོ་ས་ས་ཉྙཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ སུ་ཏྭཱ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སུཾ. སོ ཀ་ཏི་པ་ཡ་དི་ཝ་སེ ཝ་སི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙ་མེ་ཝ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. ཏཾ ཉཱ་ཏ་ཀཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ར་ཉྙཾ ནཱ་མ ཌཾ་ས་མ་ཀ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན བ་ཧུ་པ་རི་སྶ་ཡཾ, ཨི་དྷེ་ཝ ཝ་ས་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཐེ་རོ ‘‘ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སོ་ཡེ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ རུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ཝེ་ཀཱ་བྷི་ར་ཏི་ཀི་ཏྟ་ན་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཕུ་ཊྛོ ཌཾ་སེ་ཧཱི’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༣༡. ཏ་ཏྠ ཕུ་ཊྛོ ཌཾ་སེ་ཧི མ་ཀ་སེ་ཧཱིཏི ཌཾ་ས་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཌཾ་སཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ་ཧི ཨ་ནྡྷ་ཀ་མ་ཀྑི་ཀཱ་ཧི, མ་ཀ་ས་ན་ཉྙི་ཏེ་ཧི ཙ སཱུ་ཙི་མུ་ཁ་པཱ་ཎེ་ཧི ཕུ་སྶི་ཏོ ད་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ར་ཉྙ་སྨིནྟི ‘‘པ་ཉྩ་དྷ་ནུ་ས་ཏི་ཀཾ པ་ཙྪི་མ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༦༥༤) ཝུ་ཏྟ་ཨ་ར་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ཨ་ར་ཉྙེ. བྲ་ཧཱ་ཝ་ནེཏི མ་ཧཱ་རུ་ཀྑ་ག་ཙྪ་ག་ཧ་ན་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཝ་ནེ ཨ་ར་ཉྙཱ་ནི་ཡཾ. ནཱ་གོ ས་ངྒཱ་མ་སཱི་སེ་ཝཱཏི ས་ངྒཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ ཧ་ཏྠི་ནཱ་གོ ཝི་ཡ ས་ངྒཱ་མ་མུ་དྡྷ་ནི པ་ར་སེ་ནཱ་ས་མྤ་ཧཱ་རཾ. ‘‘ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སོ ནཱ་མ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཝ་ཎྞི་ཏོ ཐོ་མི་ཏོ’’ཏི ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏོ ས་ཏོ ས་ཏི་མཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཏྲ ཏ་སྨིཾ ཨ་ར་ཉྙེ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཌཾ་སཱ་དི་ས་མྥ་སྶེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ཡེ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཡྻ ས་ཧེ་ཡྻ, ‘‘ཌཾ་སཱ་ད་ཡོ མཾ ཨཱ་བཱ་དྷེ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སཾ ན ཛ་ཧེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ག་ཧྭ་ར་ཏཱི་རི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. སུ་པྤི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ཛ་རཾ ཛཱི་ར་མཱ་ནེ་ནཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སུ་པྤི་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཝ་ས་ནྟོ ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཕ་ལཱ་ཕ་ལཾ ཨ་དཱ་སི, ཏ་ཐཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཀ་སྶ་པ་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཀཱ་ལེ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན ལ་དྡྷ་སཾ་ཝེ་གོ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི. ཛཱ་ཏི་མ་དེ་ན སུ་ཏ་མ་དེ་ན ཙ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཀྐཾ་སེ་ནྟོ པ་རེ ཙ ཝ་མྦྷེ་ནྟོ ཝི་ཧཱ་སི. སོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ནི་སྶ་ནྡེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པ་རི་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པེ སུ་སཱ་ན་གོ་པ་ཀ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི. སུ་པྤི་ཡོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ སོ་པཱ་ཀ་ཏྠེ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་སཾ་ཝེ་གོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཛ་རཾ ཛཱི་ར་མཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༣༢. ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ་རནྟི ཛ་རཱ་ར་ཧི་ཏཾ, ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་ཉྷི ཨ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཛ་རཱ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཨ་དྷི་ག་ཏེ པུ་གྒ་ལ་སྶ སཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཛ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཏོ་པི ཨ་ཛ་རཾ ནཱ་མ. ཛཱི་ར་མཱ་ནེ་ནཱཏི ཛཱི་ར་ནྟེ་ན, ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཛ་རཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟེ་ན. ཏ་པྤ་མཱ་ནེ་ནཱཏི ས་ནྟ་པྤ་མཱ་ནེ་ན, རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཧི ཨ་གྒཱི་ཧི ད་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ་ན. ནི་བྦུ་ཏིནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ནྟཱ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་བྦུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཾ ནི་བྦཱ་ནཾ. ནི་མི་ཡནྟི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཡྻཾ ཙེ་ཏཱ་པེ་ཡྻཾ. པ་ར་མཾ ས་ནྟིནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་མཾ ས་ནྟིཾ. ཙ་ཏཱུ་ཧི ཡོ་གེ་ཧི ཨ་ན་ནུ་བ་ནྡྷ་ཏྟཱ ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཛ་རཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཛཱི་ར་མཱ་ནེ་ན, ཏ་ཐཱ རཱ་ག་གྒི་ཨཱ་དཱི་ཧི ས་ནྟ་པྤ་མཱ་ནེ་ན ག་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་ཙྩེ་ན དུ་ཀྑེ་ན ཨ་སཱ་རེ་ན ས་བྦ་ཐཱ་པི ཨ་ནུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཨུ་པ་དྡ་ཝེ་ན, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཛ་རཾ པ་ར་མུ་པ་ས་མ་བྷཱུ་ཏཾ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ནི་མི་ཡཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཡྻཾ ‘‘མ་ཧཱ ཝ་ཏ མེ ལཱ་བྷོ མ་ཧཱ ཨུ་ད་ཡོ ཧ་ཏྠ་ག་ཏོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི མ་ནུ་སྶཱ ཡཾ ཀི་ཉྩི བྷ་ཎྜཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱ ནི་ར་པེ་ཀྑཱ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ་ན ས་མྦ་ཧུ་མཱ་ནཱ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཐེ་རོ པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡེ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏེ ཙ ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏཾ, ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཊི་པེ་སི་ཏ་ཏྟ་ཉྩ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ནི་མི་ཡཾ པ་ར་མཾ ས་ནྟིཾ, ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ཡ་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༢.༥༡-༧༧) –
‘‘ཝ་རུ་ཎོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན, བྲཱ་ཧྨ་ཎོ མ་ནྟ་པཱ་ར་གཱུ;
ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ད་ས པུ་ཏྟཱ་ནི, ཝ་ན་མ་ཛ྄ཛྷོ་ག་ཧིཾ ཏ་དཱ.
‘‘ཨ་སྶ་མཾ སུ་ཀ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ, སུ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ མ་ནོ་ར་མཾ;
པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ ཀ་རི་ཏྭཱ་ན, ཝ་སཱ་མི ཝི་པི་ནེ ཨ་ཧཾ.
‘‘པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ལོ་ཀ་ཝི་དཱུ, ཨཱ་ཧུ་ཏཱི་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧོ;
མ་མུ་དྡྷ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ སོ, ཨཱ་ག་ཙྪི མ་མ ཨ་སྶ་མཾ.
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཝ་ན་ས་ཎྜ་མྷི, ཨོ་བྷཱ་སོ ཝི་པུ་ལོ ཨ་ཧུ;
བུ་དྡྷ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན, པ་ཛྫ་ལཱི ཝི་པི་ནཾ ཏ་དཱ.
‘‘དི་སྭཱ་ན ཏཾ པཱ་ཊི་ཧཱི་རཾ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་སྶ ཏཱ་དི་ནོ;
པ་ཏྟ་པུ་ཊཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, ཕ་ལེ་ན པཱུ་ཛ་ཡིཾ ཨ་ཧཾ.
‘‘ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ་ན ས་མྦུ་དྡྷཾ, ས་ཧ་ཁཱ་རི་མ་དཱ་ས་ཧཾ;
ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ མེ བུ་དྡྷོ, ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ན་མ་བྲ་ཝི.
‘‘ཁཱ་རི་བྷཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, པ་ཙྪ་ཏོ ཨེ་ཧི མེ ཏུ་ཝཾ;
པ་རི་བྷུ་ཏྟེ ཙ ས་ངྒྷ་མྷི, པུ་ཉྙཾ ཏ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘པུ་ཊ་ཀཾ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ་དཱ་ས་ཧཾ;
ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ, ཏུ་སི་ཏཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཧཾ.
‘‘ཏ་ཏྠ དི་བྦེ་ཧི ན་ཙྩེ་ཧི, གཱི་ཏེ་ཧི ཝཱ་དི་ཏེ་ཧི ཙ;
པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན སཾ་ཡུ་ཏྟཾ, ཨ་ནུ་བྷོ་མི ས་དཱ སུ་ཁཾ.
‘‘ཡཾ ཡཾ ཡོ་ནུ་པ་པ་ཛྫཱ་མི, དེ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཐ མཱ་ནུ་སཾ;
བྷོ་གེ མེ ཨཱུ་ན་ཏཱ ན་ཏྠི, ཕ་ལ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཙ་ཏུ་རོ དཱི་པཱ, ས་ས་མུ་དྡཱ ས་པ་བྦ་ཏཱ;
ཕ་ལཾ བུ་དྡྷ་སྶ ད་ཏྭཱ་ན, ཨི་སྶ་རཾ ཀཱ་ར་ཡཱ་མ་ཧཾ.
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཡེ པ་ཀྑི་ག་ཎཱ, ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨུ་པྤ་ཏ་ནྟི ཙེ;
ཏེ་པི མེ ཝ་ས་མ་ནྭེ་ནྟི, ཕ་ལ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཝ་ན་ས་ཎྜ་མྷི, ཡ་ཀྑཱ བྷཱུ་ཏཱ ཙ ར་ཀྑ་སཱ;
ཀུ་མྦྷ་ཎྜཱ ག་རུ་ལཱ༹ ཙཱ་པི, པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཾ ཨུ་པེ་ནྟི མེ.
‘‘ཀུ་མྨཱ སོ་ཎཱ མ་དྷུ་ཀཱ་རཱ, ཌཾ་སཱ ཙ མ་ཀ་སཱ ཨུ་བྷོ;
ཏེ་པི མཾ ཝ་ས་མ་ནྭེ་ནྟི, ཕ་ལ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘སུ་པ་ཎྞཱ ནཱ་མ ས་ཀུ་ཎཱ, པ་ཀྑི་ཛཱ་ཏཱ མ་ཧ་བྦ་ལཱ;
ཏེ་པི མཾ ས་ར་ཎཾ ཡ་ནྟི, ཕ་ལ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཡེ་པི དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ ནཱ་གཱ, ཨི་དྡྷི་མ་ནྟོ མ་ཧཱ་ཡ་སཱ;
ཏེ་པི མཾ ཝ་ས་མ་ནྭེ་ནྟི, ཕ་ལ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘སཱི་ཧཱ བྱ་གྒྷཱ ཙ དཱི་པཱི ཙ, ཨ་ཙྪ་ཀོ་ཀ་ཏ་ར་ཙྪ་ཀཱ;
ཏེ་པི མཾ ཝ་ས་མ་ནྭེ་ནྟི, ཕ་ལ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨོ་ས་དྷཱི ཏི་ཎ་ཝཱ་སཱི ཙ, ཡེ ཙ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཝཱ་སི་ནོ;
ས་བྦེ མཾ ས་ར་ཎཾ ཡ་ནྟི, ཕ་ལ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘སུ་དུ་དྡ་སཾ སུ་ནི་པུ་ཎཾ, ག་མྦྷཱི་རཾ སུ་པྤ་ཀཱ་སི་ཏཾ;
ཕ་སྶ་ཡི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རཱ་མི, ཕ་ལ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཝི་མོ་ཀྑེ ཨ་ཊྛ ཕུ་སི་ཏྭཱ, ཝི་ཧ་རཱ་མི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ;
ཨཱ་ཏཱ་པཱི ནི་པ་ཀོ ཙཱ་ཧཾ, ཕ་ལ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཡེ ཕ་ལ་ཊྛཱ བུ་དྡྷ་པུ་ཏྟཱ, ཁཱི་ཎ་དོ་སཱ མ་ཧཱ་ཡ་སཱ;
ཨ་ཧ་མ་ཉྙ་ཏ་རོ ཏེ་སཾ, ཕ་ལ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ར་མིཾ ག་ནྟྭཱ, སུ་ཀྐ་མཱུ་ལེ་ན ཙོ་དི་ཏོ;
ས་བྦཱ་ས་ཝེ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ, ཝི་ཧ་རཱ་མི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ.
‘‘ཏེ་ཝི་ཛྫཱ ཨི་དྡྷི་པ་ཏྟཱ ཙ, བུ་དྡྷ་པུ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་ཡ་སཱ;
དི་བྦ་སོ་ཏཾ ས་མཱ་པ་ནྣཱ, ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཨ་ཧཾ.
‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ཕ་ལཾ ཨ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཕ་ལ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ་པི ཏ་མེ་ཝ གཱ་ཐཾ ཨ་ཉྙཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷཱ་སི.
སུ་པྤི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. སོ་པཱ་ཀ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡ་ཐཱ་པི ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་སྨིནྟི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སོ་པཱ་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཀ་ཀུ་ས་ནྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀ་སྶ པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠཱ་རཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ བཱི་ཛ་པཱུ་ར་ཕ་ལཱ་ནི ས་ཏྠུ ཨུ་པ་ནེ་སི. པ་ཊི་གྒ་ཧེ་སི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ. སོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ཙ ཨ་བྷི་པྤ་ས་ནྣོ ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ས་ངྒྷུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཏི་ཎྞཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཁཱི་ར་བྷ་ཏྟཾ ཨ་དཱ་སི. སོ ཏེ་ཧི པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ཧི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟོ ཨེ་ཀ་དཱ མ་ནུ་སྶ་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་སྶ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ ཁཱི་ར་བྷ་ཏྟཾ ཨ་དཱ་སི. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ སུ་ག་ཏཱི་སུ ཨེ་ཝ པ་རི་བྦྷ་མ་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ པུ་རི་མ་ཀ་མྨ་ནི་སྶ་ནྡེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་ཡ དུ་གྒ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི. ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ ད་ས མཱ་སེ ཀུ་ཙྪི་ནཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་རི་པ་ཀྐེ ག་བྦྷེ ཝི་ཛཱ་ཡ་ན་ཀཱ་ལེ ཝི་ཛཱ་ཡི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི མུ་ཙྪཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ བ་ཧུ་ཝེ་ལཾ མ་ཏཱ ཝི་ཡ ནི་པ་ཛྫི. ཏཾ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ‘‘མ་ཏཱ’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ སུ་སཱ་ནཾ ནེ་ཏྭཱ ཙི་ཏ་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ་ཏ་ཝུ་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ཨ་གྒིཾ ཨ་ད་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ. དཱ་ར་ཀོ པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་ཝི་ཀ་ཏྟཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་རོ་གོ ནི་ཀྑ་མི. མཱ་ཏཱ པ་ན ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. དེ་ཝ་ཏཱ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶ་རཱུ་པེ་ན སུ་སཱ་ན་གོ་པ་ཀ་སྶ གེ་ཧེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཏི་པ་ཡ་ཀཱ་ལཾ པ་ཏི་རཱུ་པེ་ན ཨཱ་ཧཱ་རེ་ན པོ་སེ་སི. ཏ་ཏོ པ་རཾ སུ་སཱ་ན་གོ་པ་ཀོ ཙ ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷེ་ཏི. སོ ཏ་ཐཱ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ ཏ་སྶ པུ་ཏྟེ་ན སུ་པི་ཡེ་ན ནཱ་མ དཱ་ར་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀཱི་ལ༹་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ཏ་སྶ སུ་སཱ་ནེ ཛཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཌྜྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སོ་པཱ་ཀོཏི ས་མ་ཉྙཱ ཨ་ཧོ་སི.
ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྟ་ཝ་སྶི་ཀཾ ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ཝེ་ལཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་ཛཱ་ལཾ པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་བ་ནྡྷ་ཝེ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཉཱ་ཎ་ཛ་ལ་ནྟོ་ག་དྷཾ དི་སྭཱ སུ་སཱ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི. དཱ་ར་ཀོ པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ནཱ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་སི. སོ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ‘‘པི་ཏ་རཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ པི་ཏ་རཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ནེ་སི. ཏ་སྶ པི་ཏཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་མཾ དཱ་ར་ཀཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཐཱ’’ཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི. ས་ཏྠཱ ཏཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ནི་ཡོ་ཛེ་སི. སོ མེ་ཏྟཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སུ་སཱ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཙ ཙི་ར་སྶེ་ཝ མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༤༥.༡-༧) –
‘‘ཀ་ཀུ་ས་ནྡྷོ མ་ཧཱ་ཝཱི་རོ, ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ན པཱ་ར་གཱུ;
ག་ཎ་མྷཱ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ སོ, ཨ་ག་མཱ་སི ཝ་ན་ནྟ་རཾ.
‘‘བཱི་ཛ་མི་ཉྫཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, ལ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཝུ་ཎིཾ ཨ་ཧཾ;
བྷ་ག་ཝཱ ཏ་མྷི ས་མ་ཡེ, ཛྷཱ་ཡ་ཏེ པ་བྦ་ཏ་ནྟ་རེ.
‘‘དི་སྭཱ་ན་ཧཾ དེ་ཝ་དེ་ཝཾ, ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ;
ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་སྶ ཝཱི་ར་སྶ, བཱི་ཛ་མི་ཉྫ་མ་དཱ་ས་ཧཾ.
‘‘ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀ་པྤ་མྷི, ཡཾ མི་ཉྫ་མ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བཱི་ཛ་མི་ཉྫ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ན ཨ་ཉྙེ་སཾ སོ་སཱ་ནི་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ་པི ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་སྨི’’ནྟི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༣༣. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱཏི ཨོ་པ་མྨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་སྨིནྟི པུ་ནཱ་ཏི ཙ ཀུ་ལ་ཝཾ་སཾ ཏཱ་ཡ་ཏི ཙཱ་ཏི པུ་ཏྟོ, ཨ་ཏྲ་ཛཱ་དི་བྷེ་དོ པུ་ཏྟོ. ཨེ་ཀོ པུ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟོ, ཏ་སྨིཾ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་སྨིཾ. ཝི་ས་ཡེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. པི་ཡ་སྨིནྟི པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ རཱུ་པ་སཱི་ལཱ་ཙཱ་རཱ་དཱི་ཧི ཙ པེ་མ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ. ཀུ་ས་ལཱིཏི ཀུ་ས་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཁེ་མཾ སོ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ, ཏཾ ལ་བྷི་ཏ་བྦཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀུ་ས་ལཱི, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏེ་སཱི མེ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. ས་བྦེ་སུ པཱ་ཎེ་སཱུཏི ས་བྦེ་སུ ས་ཏྟེ་སུ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦཱ་སུ དི་སཱ་སུ ས་བྦེ་སུ ཝཱ བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ, ས་བྦཱ་སུ ཝཱ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སུ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀེ པི་ཡེ མ་ནཱ་པེ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱ ཀུ་ས་ལཱི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏེ་སཱི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་དི་བྷེ་དཱ་སུ ས་བྦཱ་སུ དི་སཱ་སུ, ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ ས་བྦེ་སུ བྷ་ཝེ་སུ ད་ཧ་རཱ་དི་བྷེ་དཱ་སུ ས་བྦཱ་སུ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སུ ཙ ཋི་ཏེ་སུ ས་བྦེ་སུ ས་ཏྟེ་སུ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ་ཡ ཀུ་ས་ལཱི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ‘‘མི་ཏྟོ ཨུ་དཱ་སཱི་ནོ པ་ཉྩ་ཏྠི་ཀོ’’ཏི སཱི་མཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ སཱི་མཱ་ས་མྦྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ར་སཾ མེ་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨི་མཾ པ་ན གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ ཏུ་མྷེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫེ་ཡྻཱ་ཐ, ཡེ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘སུ་ཁཾ སུ་པ་ཏཱི’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༡༡.༡༥) ཨེ་ཀཱ་ད་ས མེ་ཏྟཱ་ནི་སཾ་སཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཏེ་སཾ བྷཱ་གི་ནོ བྷ་ཝ་ཐཱ’’ཏི ཨོ་ཝཱ་ད་མ་དཱ་སི.
སོ་པཱ་ཀ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པོ་སི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ནཱ་ས་ནྣ་ཝ་རཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ པོ་སི་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ བ་ཧུཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ནི་ཏྭཱ སུ་ག་ཏཱི་སུ ཨེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་ཏོ དྭེ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ ཏི་སྶ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ མི་ག་ལུ་དྡོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་གྒ་ཧཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་པ་ཐེ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་སི. སོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཨཱ་ཝུ་དྷཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཨ་ཊྛཱ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ནི་སཱི་དི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཾ ད་སྶེ་སི. སོ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཏི་ཎ་མུ་ཊྛི་ཡོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་མེ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གེ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. ནི་སཱི་དི ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ. ནི་སི་ནྣེ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨ་ན་པྤ་ཀཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ས་ཡ་མྤི ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཀུ་ས་ལ་བཱི་ཛ’’ནྟི ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟེ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཏཾ སཱི་ཧོ མི་ག་རཱ་ཛཱ གྷཱ་ཏེ་སི. སོ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི. ‘‘སོ ཀི་ར བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨ་ནུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟེ སཱི་ཧེ་ན གྷཱ་ཏི་ཏོ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ དི་སྭཱ བྷ་ག་ཝཱ སུ་ག་ཏི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཀུ་ས་ལ་བཱི་ཛ་རོ་པ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི.
སོ ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ མ་ཧཱ་ཝི་བྷ་ཝ་སྶ སེ་ཊྛི་ནོ པུ་ཏྟོ ས་ངྒཱ་མ་ཛི་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. པོ་སི་ཡོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ དཱ་ར་པ་རི་གྒ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ པུ་ཏྟཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དིཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ནྣ་སཾ་ཝེ་གོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ ཧུ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༣.༡-༡༢) –
‘‘ཧི་མ་ཝ་ནྟ་སྶཱ་ཝི་དཱུ་རེ, ལ་མྦ་ཀོ ནཱ་མ པ་བྦ་ཏོ;
ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏི་སྶོ ས་མྦུ་དྡྷོ, ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་ས་མྷི ཙ་ངྐ་མི.
‘‘མི་ག་ལུ་དྡོ ཏ་དཱ ཨཱ་སིཾ, ཨ་ར་ཉྙེ ཀཱ་ན་ནེ ཨ་ཧཾ;
དི་སྭཱ་ན ཏཾ དེ་ཝ་དེ་ཝཾ, ཏི་ཎ་མུ་ཊྛི་མ་དཱ་ས་ཧཾ.
‘‘ནི་སཱི་ད་ན་ཏྠཾ བུ་དྡྷ་སྶ, ད་ཏྭཱ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་ད་ཡིཾ;
ས་མྦུ་དྡྷཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ, པ་ཀྐཱ་མིཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་མུ་ཁོ.
‘‘ཨ་ཙི་རཾ ག་ཏ་མ་ཏྟ་སྶ, མི་ག་རཱ་ཛཱ ཨ་པོ་ཐ་ཡི;
སོ་ཧེ་ན པོ་ཐི་ཏོ, ས་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ ཨ་ཧཾ.
‘‘ཨཱ་ས་ནྣེ མེ ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛེ ཨ་ནཱ་ས་ཝེ;
སུ་མུ་ཏྟོ ས་ར་ཝེ་གོ་ཝ, དེ་ཝ་ལོ་ཀ་མ་ག་ཙྪ་ཧཾ.
‘‘ཡཱུ་པོ ཏ་ཏྠ སུ་བྷོ ཨཱ་སི, པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཱ་བྷི་ནི་མྨི་ཏོ;
ས་ཧ་སྶ་ཀ་ཎྜོ ས་ཏ་བྷེ་ཎྜུ, དྷ་ཛཱ་ལུ ཧ་རི་ཏཱ་མ་ཡོ.
‘‘པ་བྷཱ ནི་དྡྷཱ་ཝ་ཏེ ཏ་སྶ, ས་ཏ་རཾ་སཱི་ཝ ཨུ་གྒ་ཏོ;
ཨཱ་ཀི་ཎྞོ དེ་ཝ་ཀ་ཉྙཱ་ཧི, ཨཱ་མོ་དིཾ ཀཱ་མ་ཀཱ་མི་ཧཾ.
‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ ཙ་ཝི་ཏྭཱ་ན, སུ་ཀྐ་མཱུ་ལེ་ན ཙོ་དི་ཏོ;
ཨཱ་ག་ནྟྭཱ་ན མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ, པ་ཏྟོ་མྷི ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཾ.
‘‘ཙ་ཏུ་ནྣ་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ནི་སཱི་ད་ན་མ་དཱ་ས་ཧཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཏི་ཎ་མུ་ཊྛེ ཨི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏུཾ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨཱ་ག་ཏོ ཉཱ་ཏིཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཉཱ་ཏི་གེ་ཧཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་ཏྠ ནཾ པུ་རཱ་ཎ་དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ན་དཱ་ནཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཝི་ཡ ཝ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱི པ་ཙྪཱ ཨི་ཏྠི་ཀུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི པ་ལོ་བྷེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཨ་ཧོ་སི. ཐེ་རོ ‘‘ཨ་ཧོ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལཱ མཱ་དི་སེ་པི ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཀི་ཉྩི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཨ་ར་ཉྙ་མེ་ཝ ག་ཏོ. ཏཾ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཀིཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་ཏི་ལ་ཧུཾ, ནི་ཝ་ཏྟོ་སི, ཉཱ་ཏ་ཀེ་ཧི ན དི་ཊྛོ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪིཾ་སུ. ཐེ་རོ ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནཱ་ས་ནྣ་ཝ་རཱ ཨེ་ཏཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༣༤. ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ས་ནྣ་ཝ་རཱཏི ཨེ་ཏཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ན ཨཱ་ས་ནྣཱ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏཱ, དཱུ་རེ ཨེ་ཝ ཝཱ ཋི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་རཱ པུ་རི་ས་སྶ སེ་ཊྛཱ ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧཱ, ཏ་ཉྩ ཁོ ནི་ཙྩ་མེ་ཝ ས་བྦ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ, ན ར་ཏྟི་མེ་ཝ, ན དི་ཝཱ་པི, ན ར་ཧོ་ཝེ་ལཱ་ཡ་པི. ཝི་ཛཱ་ན་ཏཱཏི ཝི་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན. ‘‘ཨ་ནཱ་ས་ནྣ་པ་རཱ’’ཏི་པི པཱ་ལི༹, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཙ་ཎྜ་ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་མ་ཧིཾ་ས་སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷ་ཡ་ཀྑ་ར་ཀྑ་ས་པི་སཱ་ཙཱ་པི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟོ ཝ་རཱ སེ་ཊྛཱ, ན ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧཱ, ཏེ པ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ན་ཏྠཾ ཀ་རེ་ཡྻུཾ. ཨི་ཏྠི་ཡོ པ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཾ ཝི་མོ་ཀྑ་ནི་སྶི་ཏ་མྤི ཨ་ཏྠཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནཱ་ས་ནྣ་ཝ་རཱ ཨེ་ཏཱ ནི་ཙྩ་མེ་ཝ ཝི་ཛཱ་ན་ཏཱ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘གཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ གཱ་མཱཏི གཱ་མཾ. ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ཧི ཨེ་ཏཾ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ར་ཉྙ་མཱ་ག་མྨཱཏི ཨ་ར་ཉྙ་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ. མ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ, ནི་སྶ་ཀྐེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏོཏི མ་ཉྩ་ཀ་ཏོ. ཨ་ནཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱཏི ཨ་ནཱ་ལ་པི་ཏྭཱ པུ་རཱ་ཎ་དུ་ཏི་ཡི་ཀཾ ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཧོ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཨ་ཝ་ཏྭཱ. པོ་སི་ཡོཏི ཨ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ པ་རཾ ཝི་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཡེ པ་ན ‘‘པ་ཀྐཱ་མི’’ནྟི པ་ཋ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨ་ཧཾ པོ་སི་ཡོ པ་ཀྐཱ་མི་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡེ པ་ན ‘‘སཱ ཨི་ཏྠཱི ཐེ་རཾ གྷ་རཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ བྷོ་ཛེ་ཏྭཱ པ་ལོ་བྷེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཛཱ་ཏཱ, ཏཾ དི་སྭཱ ཐེ་རོ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ གེ་ཧ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ མ་ཉྩ་ཀེ ནི་སཱི་དི. སཱ་པི ཁོ ཨི་ཏྠཱི པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟཱ ཝི་ཧཱ་རེ ཐེ་ར་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཏཾ དི་སྭཱ ཐེ་རོ ཀི་ཉྩི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་སཾ ‘‘གཱ་མཱ ཨ་ར་ཉྙ་མཱ་ག་མྨཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ནི་ཡྻ་ཏི. ཝི་ཧཱ་རོ ཧི ཨི་དྷ ‘‘ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ.
པོ་སི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. སཱ་མ་ཉྙ་ཀཱ་ནི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སུ་ཁཾ སུ་ཁ་ཏྠོཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་མ་ཉྙ་ཀཱ་ནི་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ མ་ནུ་སྶ་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟོ ཝི་པ་སྶིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཨེ་ཀཾ མ་ཉྩཾ ཨ་དཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. སཱ་མ་ཉྙ་ཀཱ་ནཱིཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ས་ཏྠུ ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༣༦.༣༠-༣༣) –
‘‘ཝི་པ་སྶི་ནོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛ་སྶ ཏཱ་དི་ནོ;
ཨེ་ཀཾ མ་ཉྩཾ མ་ཡཱ དི་ནྣཾ, པ་ས་ནྣེ་ན ས་པཱ་ཎི་ནཱ.
‘‘ཧ་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཨ་སྶ་ཡཱ་ནཾ, དི་བྦ་ཡཱ་ནཾ ས་མ་ཛ྄ཛྷ་གཾ;
ཏེ་ན མ་ཉྩ་ཀ དཱ་ནེ་ན, པ་ཏྟོ་མྷི ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ མ་ཉྩ་མ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, མ་ཉྩ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཐེ་ར་སྶ པ་ན གི་ཧི་ས་ཧཱ་ཡ་ཀོ ཀཱ་ཏི་ཡཱ་ནོ ནཱ་མ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཧ་ཏ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་ཏཱ་ཡ གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ན་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་པ་ཀ་ཏོ ཐེ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ སཱ་ཀི་ཡ་པུ་ཏྟི་ཡཱ ནཱ་མ མ་ཧཱ་ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པྤ་ཏྟཱ སུ་ཁེ་ན ཛཱི་ཝ་ཐ, མ་ཡཾ པ་ན དུ་ཀྑི་ཏཱ ཀི་ཙྪ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ, ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཉྩ སུ་ཁཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ཨ་ཐ་སྶ ཐེ་རོ ‘‘ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ སུ་ཁཾ ནཱ་མ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སུ་ཁ་མེ་ཝ, ཏ་ཉྩ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘སུ་ཁཾ སུ་ཁ་ཏྠོ ལ་བྷ་ཏེ ཏ་དཱ་ཙ་ར’’ནྟི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༣༥. ཏ་ཏྠ སུ་ཁནྟི ནི་རཱ་མི་སཾ སུ་ཁཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་ཉྩ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཙེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སུ་ཁོ ཙེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀོ’’ (དཱི. ནི. ༣.༣༥༥; ཨ. ནི. ༥.༢༧; ཝི་བྷ. ༨༠༤) ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ར་མཾ སུ་ཁ’’ནྟི (དྷ. པ. ༢༠༣-༢༠༤) ཙ ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཁ་ཏྠོཏི སུ་ཁ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན སུ་ཁེ་ན ཨ་ཏྠི་ཀོ. ལ་བྷ་ཏེཏི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨ་ཏྠི་ཀ་སྶེ་ཝེ་དཾ སུ་ཁཾ, ན ཨི་ཏ་ར་སྶ. ཀོ པ་ན ཨ་ཏྠི་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་དཱ་ཙ་ར’’ནྟི ཏ་ད་ཏྠཾ ཨཱ་ཙ་ར་ནྟོ, ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་དཱ་ཙ་རཾ སུ་ཁ་མེ་ཝ ལ་བྷ་ཏེ, ཨ་ཐ ཁོ ཀི་ཏྟི་ཉྩ པ་པྤོ་ཏི ‘‘ཨི་ཏི་པི སཱི་ལ་ཝཱ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟོ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཛཱི་ཝོ ཛྷཱ་ཡཱི ཛྷཱ་ན་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀི་ཏྟིཾ པ་ར་མྨུ་ཁཱ པ་ཏྠ་ཊ་ཡ་ས་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཡ་ས་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི ས་མྨུ་ཁེ གུ་ཎཱ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏོ པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་དཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཙ ཡ་སོ ཨ་སྶ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཏ་དཱ་ཙ་ར’’ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ – ‘‘ཡོ ཨ་རི་ཡ་མ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་མ་ཉྫ་སཾ ཨུ་ཛུཾ, བྷཱ་ཝེ་ཏི མ་གྒཾ ཨ་མ་ཏ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ ཡོ པུ་གྒ་ལོ ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཊྛེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཨ་རི་ཡཾ, ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ, ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ར་ཧི་ཏ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀུ་ཊི་ལ་ཊྛེ་ན ཨ་ཉྫ་སཾ, ཀཱ་ཡ་ཝ་ངྐཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ ཨུ་ཛུཾ, ནི་བྦཱ་ན་ཏྠི་ཀེ་ཧི མ་གྒ་ནི་ཡ་ཊྛེ་ན ཀི་ལེ་སེ མཱ་རེ་ནྟོ ག་མ་ན་ཊྛེ་ན ཙ ‘‘མ་གྒ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཾ ཨ་མ་ཏ་སྶ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏི ཙ, སོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ‘‘སུ་ཁ་ཏྠོ ཏ་དཱ་ཙ་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ སུ་ཁཾ ལ་བྷ་ཏི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨི་ད་མེ་ཝ ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཉྙཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཧོ་སི.
སཱ་མ་ཉྙ་ཀཱ་ནི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཀུ་མཱ་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སཱ་དྷུ སུ་ཏནྟི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཀུ་མཱ་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏི? སོ ཀི་ར པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ ཨ་ཛི་ན་ཙ་མྨ་ཝ་ས་ནོ ཏཱ་པ་སོ ཧུ་ཏྭཱ བ་ནྡྷུ་མ་ཏཱི་ན་ག་རེ རཱ་ཛུ་ཡྻཱ་ནེ ཝ་ས་ནྟོ ཝི་པ་སྶིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་སྶི་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ པཱ་ད་བྦྷ་ཉྫ་ན་ཏེ་ལཾ ཨ་དཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟོ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཨ་ཝ་ནྟི་ར་ཊྛེ ཝེ་ལུ༹་ཀ་ཎྚ་ཀ་ན་ག་རེ ག་ཧ་པ་ཏི་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ. ‘‘ན་ནྡོ’’ཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. མཱ་ཏཱ པ་ན་སྶ ཀུ་མཱ ནཱ་མ, ཏེ་ན ཀུ་མཱ་པུ་ཏྟོཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. སོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་པྤ་སཱ་དོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་པུ་བྦ་ཀི་ཙྩོ པ་རི་ཡ་ནྟ་པ་བྦ་ཏ་པ་སྶེ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་སེ་སཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ ས་པྤཱ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཝ་ས་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༣.༢༤-༣༠) –
‘‘ན་ག་རེ བ་ནྡྷུ་མ་ཏི་ཡཱ, རཱ་ཛུ་ཡྻཱ་ནེ ཝ་སཱ་མ་ཧཾ;
ཙ་མྨ་ཝཱ་སཱི ཏ་དཱ ཨཱ་སིཾ, ཀ་མ་ཎྜ་ལུ་དྷ་རོ ཨ་ཧཾ.
‘‘ཨ་དྡ་སཾ ཝི་མ་ལཾ བུ་དྡྷཾ, ས་ཡ་མྦྷུཾ ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏཾ;
པ་དྷཱ་ནཾ པ་ཧི་ཏ་ཏྟཾ ཏཾ, ཛྷཱ་ཡིཾ ཛྷཱ་ན་ར་ཏཾ ཝ་སིཾ.
‘‘ས་བྦ་ཀཱ་མ་ས་མི་དྡྷ་ཉྩ, ཨོ་གྷ་ཏི་ཎྞ་མ་ནཱ་ས་ཝཾ;
དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་སུ་མ་ནོ, ཨ་བྦྷ་ཉྫ་ན་མ་དཱ་ས་ཧཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཨ་བྦྷ་ཉྫ་ན་མ་དཱ་ས་ཧཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཨ་བྦྷ་ཉྫ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཀཱ་ཡ་ད་ལ༹ྷི་བ་ཧུ་ལེ བྷི་ཀྑཱུ, དི་སྭཱ ཏེ ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ སཱ་ས་ན་སྶ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘སཱ་དྷུ སུ་ཏཾ སཱ་དྷུ ཙ་རི་ཏ་ཀ’’ནྟི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༣༦. ཏ་ཏྠ སཱ་དྷཱུཏི སུ་ནྡ་རཾ. སུ་ཏནྟི ས་ཝ་ནཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ས་ཝ་ནཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. སཱ་དྷུ ཙ་རི་ཏ་ཀནྟི ཏ་དེ་ཝ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དི་ཙ་རི་ཏཾ ཙི་ཎྞཾ, སཱ་དྷུ་ཙ་རི་ཏ་མེ་ཝ ཧི ‘‘ཙ་རི་ཏ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ད་དྭ་ཡེ་ནཱ་པི བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཉྩ ‘‘སུ་ནྡ་ར’’ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ས་དཱཏི ས་བྦ་ཀཱ་ལེ ན་ཝ་ཀ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཐེ་ར་ཀཱ་ལེ, ས་བྦེ་སུ ཝཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཀྑ་ཎེ་སུ. ཨ་ནི་ཀེ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རོཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ནི་ཀེ་ཏཱ ནཱ་མ, ལོ་ཀི་ཡཱ ཝཱ ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟ་ནི་ཀེ་ཏ་ཝི་སཱ་ར་ཝི་ནི་བ་ནྡྷཱ ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི, ‘ནི་ཀེ་ཏ་སཱ་རཱི’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༣.༣). ཏེ་སཾ ནི་ཀེ་ཏཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ ཨ་ནི་ཀེ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རོ. ཨ་ཏྠ་པུ་ཙྪ་ནནྟི ཏཾ ཨཱ་ཛཱ་ནི་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠ་པ་བྷེ་ད་སྶ པུ་ཙྪ་ནཾ, ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ཝཱ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ, ཀུ་ས་ལཾ, ཀིཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ, ཀིཾ སཱ་ཝ་ཛྫཾ, ཀིཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༢༩༦) པུ་ཙྪ་ནཾ ཨ་ཏྠ་པུ་ཙྪ་ནཾ. པ་ད་ཀྑི་ཎ་ཀ་མྨནྟི ཏཾ པ་ན པུ་ཙྪི་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎ་གྒཱ་ཧི་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶ ཨོ་ཝཱ་དེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི. ཨི་དྷཱ་པི ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏཾ སཱ་མ་ཉྙནྟི ‘‘སཱ་དྷུ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ཡཾ སུ་ཏཾ, ཡ་ཉྩ ཙ་རི་ཏཾ, ཡོ ཙ ཨ་ནི་ཀེ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རོ, ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠ་པུ་ཙྪ་ནཾ, ཡ་ཉྩ པ་ད་ཀྑི་ཎ་ཀ་མྨཾ, ཨེ་ཏཾ སཱ་མ་ཉྙཾ ཨེ་སོ ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝོ. ཡ་སྨཱ ཨི་མཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝོ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘སཱ་མ་ཉྙ’’ནྟི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ མ་གྒ་ཕ་ལ་སྶ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྶ ཝཱ པ་ན ཨ་ཡཾ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་པ་ཊི་པ་དཱ, ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ སཱ་མ་ཉྙཾ ཡཱ་དི་ས་སྶ ས་མྦྷ་ཝཱ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཀི་ཉྩ་ན་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀ་སྶ, ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞ་དཱ་སི་དཱ་སཱ་དི་པ་རི་གྒ་ཧ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ར་ཧི་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཀུ་མཱ་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཀུ་མཱ་པུ་ཏྟ་ས་ཧཱ་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནཱ་ནཱ་ཛ་ན་པ་དཾ ཡ་ནྟཱིཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཀུ་མཱ་པུ་ཏྟ་ས་ཧཱ་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཨི་ཏོ ཙ་ཏུ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བ་ཧུཾ རུ་ཀྑ་ད་ཎྜཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཊྛིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་དཱ་སི. ཨ་ཉྙ་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ཝི་བྷ་ཝཾ པུ་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཝེ་ལུ༹་ཀ་ཎྚ་ཀ་ན་ག་རེ ཨི་དྡྷེ ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི. སུ་ད་ནྟོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. ‘‘ཝཱ་སུ་ལོ’’ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི. སོ ཀུ་མཱ་པུ་ཏྟ་སྶ པི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟོ ‘‘ཀུ་མཱ་པུ་ཏྟོ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ‘‘ན ཧི ནཱུ་ན སོ ཨོ་ར་ཀོ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ, ཡ་ཏྠ ཀུ་མཱ་པུ་ཏྟོ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཏ་ད་ནུ་བ་ནྡྷེ་ན ས་ཡ་མྤི པ་བྦ་ཛི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཏ་སྶ ས་ཏྠཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. སོ བྷི་ཡྻོ་སོ་མ་ཏྟཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ས་ཉྫཱ་ཏ་ཚ་ནྡོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཀུ་མཱ་པུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ས་དྡྷིཾ པ་རི་ཡ་ནྟ་པ་བྦ་ཏེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ནཱ་ནཱ་ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟཱ་པི ག་ཙྪ་ནྟཱ་པི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་པི ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི. ཏེ་ན ཏ་ཏྠ ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ཧོ་ཏི. ཏཾ དི་སྭཱ སུ་ད་ནྟ་ཏྠེ་རོ ‘‘ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཛ་ན་པ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱ ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷིཾ ཝི་རཱ་དྷེ་ནྟཱི’’ཏི སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏོ ཏ་མེ་ཝ སཾ་ཝེ་གཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ད་མ་ན་སྶ ཨ་ངྐུ་སཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ནཱ་ནཱ་ཛ་ན་པ་དཾ ཡ་ནྟཱི’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༣༧. ཏ་ཏྠ ནཱ་ནཱ་ཛ་ན་པ་དནྟི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཾ ཛ་ན་པ་དཾ, ཀཱ་སི་ཀོ་ས་ལཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ར་ཊྛ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ནྟཱིཏི ག་ཙྪ་ནྟི. ཝི་ཙ་ར་ནྟཱཏི ‘‘ཨ་སུ་ཀོ ཛ་ན་པ་དོ སུ་བྷི་ཀྑོ སུ་ལ་བྷ་པི་ཎྜོ, ཨ་སུ་ཀོ ཁེ་མོ ཨ་རོ་གོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟཱ. ཨ་ས་ཉྙ་ཏཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཛ་ན་པ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་སཾ་ཡ་ཏཱ. ས་མཱ་དྷི་ཉྩ ཝི་རཱ་དྷེ་ནྟཱིཏི ས་བྦ་སྶ་པི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་བྷེ་དཾ ས་མཱ་དྷི་ཉྩ ནཱ་མ ཝི་རཱ་དྷེ་ནྟི. ཙ-ས་དྡོ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ. དེ་ས་ནྟ་ར་ཙ་ར་ཎེ་ན ཛྷཱ་ཡི་ཏུཾ ཨོ་ཀཱ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ན་དྷི་ག་ཏཾ ས་མཱ་དྷིཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟཱ, ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཉྩ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཱ་ནཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཛཱི་ར་ནྟཱ ཝཱི་རཱ་དྷེ་ནྟི ནཱ་མ. ཀིཾ་སུ ར་ཊྛ་ཙ་རི་ཡཱ ཀ་རི་སྶ་ཏཱིཏི སཱུཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ར་ཊྛ་ཙ་རི་ཡཱ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཱ ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཀིཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་སྶ་ཏི, ནི་ར་ཏྠ་ཀཱ་ཝཱ’’ཏི ག་ར་ཧ་ནྟོ ཝ་ད་ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨཱི་དི་སཱི དེ་ས་ནྟ་ར་ཙ་རི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་སྶ ན ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧཱ, ཨ་པི ཙ ཁོ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧཱ ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ ཝི་རཱ་དྷ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ. ཝི་ནེ་ཡྻ སཱ་ར་མྦྷནྟི ཝ་ས་ན་པ་དེ་སེ ཨ་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ སཱ་ར་མྦྷཾ ཙི་ཏྟ་སཾ་ཀི་ལེ་སཾ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པེ་ན པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནེ་ན ཝི་ནེ་ཏྭཱ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱ. ཛྷཱ་ཡེ་ཡྻཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཙཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷེ་ན་པི ཛྷཱ་ནེ་ན ཛྷཱ་ཡེ་ཡྻ. ཨ་པུ་ར་ཀྑ་ཏོཏི མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ན པུ་ར་ཀྑ་ཏོ་ཏི ཏེ་སཾ ཝ་སཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཝ་ཏྭཱ ཐེ་རོ ཏ་མེ་ཝ སཾ་ཝེ་གཾ ཨ་ངྐུ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༣.༣༦-༤༡) –
‘‘ཀཱ་ན་ནཾ ཝ་ན་མོ་གྒ་ཡ྄ཧ, ཝེ་ལུ༹ཾ ཚེ་ཏྭཱ་ན་ཧཾ ཏ་དཱ;
ཨཱ་ལ་མྦ་ནཾ ཀ་རི་ཏྭཱ་ན, ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ད་དིཾ བ་ཧུཾ.
‘‘ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་དེ་ན, སུ་བྦ་ཏེ ཨ་བྷི་ཝཱ་དི་ཡ;
ཨཱ་ལ་མྦ་ད་ཎྜཾ ད་ཏྭཱ་ན, པ་ཀྐཱ་མིཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་མུ་ཁོ.
‘‘ཙ་ཏུ་ནྣ་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ད་ཎྜ་མ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ད་ཎྜ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཡཾ པ་ན་ཏྠཾ ཨ་ངྐུ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ ཐེ་རོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ, ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཧ་ད་ཡེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ་པི ‘‘ནཱ་ནཱ་ཛ་ན་པ་དཾ ཡ་ནྟི’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི. ཏ་སྨཱ ཏ་དེ་ཝ་སྶ ཨ་ཉྙཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཀུ་མཱ་པུ་ཏྟ་ས་ཧཱ་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ག་ཝ་མྤ་ཏི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡོ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ས་ར་བྷུནྟི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ག་ཝ་མྤ་ཏི་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏིཾ་སེ ཀ་པྤེ སི་ཁིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་སྶི་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ པུ་པྥེ་ཧི པཱུ་ཛཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ ཀོ་ཎཱ་ག་མ་ན་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏི་ཡེ ཚ་ཏྟ་ཉྩ ཝེ་དི་ཀ་ཉྩ ཀཱ་རེ་སི. ཀ་སྶ་པ་སྶ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟོ. ཏ་སྨི་ཉྩ ཀུ་ལེ བ་ཧུཾ གོ་མ་ཎྜ་ལཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏཾ གོ་པཱ་ལ་ཀཱ ར་ཀྑ་ནྟི. ཨ་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི. སོ ཨེ་ཀཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཏྠེ་རཾ གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ བ་ཧི་གཱ་མེ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་དེ་སེ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡྻོ སཱུ་རི་ཡཱ་ཏ་པེ་ན ཀི་ལ་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ སི་རཱི་ས་ད་ཎྜེ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་རི སི་རཱི་ས་སཱ་ཁཱ་ཡོ ཋ་པེ་ཏྭཱ སཱ་ཁཱ་མ་ཎྜ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. ‘‘མ་ཎྜ་པ་སྶ ས་མཱི་པེ སི་རཱི་ས་རུ་ཀྑཾ རོ་པེ་སཱི’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཐེ་རོ ཏ་ཏྠ ནི་སཱི་དི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་སྶ པུ་རི་མ་ཀ་མྨ་སཾ་སཱུ་ཙ་ཀཾ ཝི་མཱ་ན་དྭཱ་རེ མ་ཧ་ནྟཾ སི་རཱི་ས་ཝ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟི ཝ་ཎྞ་ག་ནྡྷ་ས་མྤ་ནྣེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི པུ་པྥེ་ཧི ས་བྦ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པ་སོ་བྷ་ཡ་མཱ་ནཾ, ཏེ་ན ཏཾ ཝི་མཱ་ནཾ ‘‘སེ་རཱི་ས་ཀ’’ནྟི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. སོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ དེ་ཝེ་སུ ཙ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙ སཾ་ས་རི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཡ་ས་ཏྠེ་ར་སྶ ཙ་ཏཱུ་སུ གི་ཧི་ས་ཧཱ་ཡེ་སུ ག་ཝ་མྤ་ཏི ནཱ་མ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཡ་ས་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཧཱ་ཡེ་ཧི ས་དྡྷིཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. སོ དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ས་ཧཱ་ཡེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༣.༤༢-༤༧) –
‘‘མི་ག་ལུ་དྡོ པུ་རེ ཨཱ་སིཾ, ཝི་པི་ནེ ཝི་ཙ་རཾ ཨ་ཧཾ;