༡. ནི་གྲོ་དྷ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནཱ་ཧཾ བྷ་ཡ་སྶ བྷཱ་ཡཱ་མཱིཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ནི་གྲོ་དྷ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡཾ ཀི་ར ཨི་ཏོ ཨ་ཊྛཱ་ར་སེ ཀ་པྤ་ས་ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ནེ་ཀྑ་མྨེ ཙ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ དི་སྭཱ གྷ་ར་བ་ནྡྷ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ སཱ་ལ་ཝ་ནེ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝ་ན་མཱུ་ལ་ཕ་ལཱ་ཧཱ་རོ ཝ་ས་ཏི. ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན པི་ཡ་ད་སྶཱི ནཱ་མ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ དྷ་མྨཱ་མ་ཏ་ཝ་སྶེ་ན ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་པཾ ནི་བྦཱ་པེ་ནྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཏཱ་པ་སེ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཏཾ སཱ་ལ་ཝ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ. ཏཱ་པ་སོ ཝ་ན་མཱུ་ལ་ཕ་ལ་ཏྠཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ པུ་པྥི་ཏ་སཱ་ལ་ད་ཎྜ་སཱ་ཁཱ་ཡོ ག་ཧེ་ཏྭཱ སཱ་ལ་མ་ཎྜ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ སཱ་ལ་པུ་པྥེ་ཧི ས་ཉྪཱ་དེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ་པི ཨ་ག་ནྟྭཱ ན་མ་སྶ་མཱ་ནོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ས་ཏྠཱ ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱུ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི, ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་པི ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨཱ་ག་ཏོ. སོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་མྤི དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཨ་ཊྛཱ་སི. ས་ཏྠཱ སི་ཏ་སྶ པཱ་ཏུ་ཀ་ར་ཎཱ་པ་དེ་སེ་ན ཏ་སྶ བྷཱ་ཝི་ནིཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི ས་དྡྷིཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ བ་ཧུཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི, ནི་གྲོ་དྷོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་དི་ཝ་སེ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏ་པྤ་སཱ་དོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༤༩.༡༩༠-༢༢༠) –
‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ སཱ་ལ་ཝ་ནཾ, སུ་ཀ་ཏོ ཨ་སྶ་མོ མ་མ;
སཱ་ལ་པུ་པྥེ་ཧི ས་ཉྪ་ནྣོ, ཝ་སཱ་མི ཝི་པི་ནེ ཏ་དཱ.
‘‘པི་ཡ་ད་སྶཱི ཙ བྷ་ག་ཝཱ, ས་ཡ་མྦྷཱུ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལོ;
ཝི་ཝེ་ཀ་ཀཱ་མོ ས་མྦུ་དྡྷོ, སཱ་ལ་ཝ་ན་མུ་པཱ་ག་མི.
‘‘ཨ་སྶ་མཱ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མྨ, པ་ཝ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་ས་ཧཾ;
མཱུ་ལ་ཕ་ལཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ, ཨཱ་ཧི་ནྡཱ་མི ཝ་ནེ ཏ་དཱ.
‘‘ཏ་ཏྠ་དྡ་སཱ་སིཾ ས་མྦུ་དྡྷཾ, པི་ཡ་ད་སྶིཾ མ་ཧཱ་ཡ་སཾ;
སུ་ནི་སི་ནྣཾ ས་མཱ་པ་ནྣཾ, ཝི་རོ་ཙ་ནྟཾ མ་ཧཱ་ཝ་ནེ.
‘‘ཙ་ཏུ་ད་ཎྜེ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ན, བུ་དྡྷ་སྶ ཨུ་པ་རཱི ཨ་ཧཾ;
མ་ཎྜ་པཾ སུ་ཀ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ, སཱ་ལ་པུ་པྥེ་ཧི ཚཱ་ད་ཡིཾ.
‘‘ས་ཏྟཱ་ཧཾ དྷཱ་ར་ཡི་ཏྭཱ་ན, མ་ཎྜ་པཾ སཱ་ལ་ཚཱ་དི་ཏཾ;
ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་མ་ཝ་ནྡ་ཧཾ.
‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཏ་མྷི ས་མ་ཡེ, ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ས་མཱ་དྷི་ཏོ;
ཡུ་ག་མ་ཏྟཾ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ, ནི་སཱི་དི པུ་རི་སུ་ཏྟ་མོ.
‘‘སཱ་ཝ་ཀོ ཝ་རུ་ཎོ ནཱ་མ, པི་ཡ་ད་སྶི་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ;
ཝ་སཱི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི, ཨུ་པ་ག་ཙྪི ཝི་ནཱ་ཡ་ཀཾ.
‘‘པི་ཡ་ད་སྶཱི ཙ བྷ་ག་ཝཱ, ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛོ ན་རཱ་ས་བྷོ;
བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, སི་ཏཾ པཱ་ཏུ་ཀ་རཱི ཛི་ནོ.
‘‘ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ, པི་ཡ་ད་སྶི་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ;
ཨེ་ཀཾ་སཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྠ མ་ཧཱ་མུ་ནིཾ.
‘‘ཀོ ནུ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཧེ་ཏུ, སི་ཏ་ཀ་མྨ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ;
ཀཱ་ར་ཎེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྷི, ས་ཏྠཱ པཱ་ཏུ་ཀ་རེ སི་ཏཾ.
‘‘ས་ཏྟཱ་ཧཾ སཱ་ལ་ཙྪ་ད་ནཾ, ཡོ མེ དྷཱ་རེ་སི མཱ་ཎ་ཝོ;
ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ ས་རི་ཏྭཱ་ན, སི་ཏཾ པཱ་ཏུ་ཀ་རིཾ ཨ་ཧཾ.
‘‘ཨ་ནོ་ཀཱ་སཾ ན པ་སྶཱ་མི, ཡ་ཏྠ པུ་ཉྙཾ ཝི་པ་ཙྩ་ཏི;
དེ་ཝ་ལོ་ཀེ མ་ནུ་སྶེ ཝཱ, ཨོ་ཀཱ་སོ་ཝ ན ས་མྨ་ཏི.
‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཝ་ས་ནྟ་སྶ, པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་ས་མ་ངྒི་ནོ;
ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་རི་སཱ ཏ་སྶ, སཱ་ལ་ཙྪ་ནྣཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཏ་ཏྠ དི་བྦེ་ཧི ན་ཙྩེ་ཧི, གཱི་ཏེ་ཧི ཝཱ་དི་ཏེ་ཧི ཙ;
ར་མི་སྶ་ཏི ས་དཱ ས་ནྟོ, པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ.
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་རི་སཱ ཏ་སྶ, ག་ནྡྷ་ག་ནྡྷཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི;
སཱ་ལ་སྶ པུ་པྥ་ཝ་སྶོ ཙ, པ་ཝ་སྶི་སྶ་ཏི ཏཱ་ཝ་དེ.
‘‘ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ་ཡཾ མ་ནུ་ཛོ, མཱ་ནུ་སཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི;
ཨི་དྷཱ་པི སཱ་ལ་ཙྪ་ད་ནཾ, ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ དྷ་རི་སྶ་ཏི.
‘‘ཨི་དྷ ན་ཙྩ་ཉྩ གཱི་ཏ་ཉྩ, ས་མྨ་ཏཱ་ལ༹་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ;
པ་རི་ཝཱ་རེ་སྶ་ནྟི མཾ ནི་ཙྩཾ, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨུ་གྒ་ཙྪ་ནྟེ ཙ སཱུ་རི་ཡེ, སཱ་ལ་ཝ་སྶཾ པ་ཝ་སྶ་ཏེ;
པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན སཾ་ཡུ་ཏྟཾ, ཝ་སྶ་ཏེ ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀཾ.
‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་སེ ཀ་པྤ་ས་ཏེ, ཨོ་ཀྐཱ་ཀ་ཀུ་ལ་ས་མྦྷ་ཝོ;
གོ་ཏ་མོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན, ས་ཏྠཱ ལོ་ཀེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཏ་སྶ དྷ་མྨེ སུ་དཱ་ཡཱ་དོ, ཨོ་ར་སོ དྷ་མྨ་ནི་མྨི་ཏོ;
ས་བྦཱ་ས་ཝེ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ, ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏི་ནཱ་ས་ཝོ.
‘‘དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ས་མེ་ནྟ་སྶ, སཱ་ལ་ཙྪ་ནྣཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི;
ཙི་ཏ་ཀེ ཛྷཱ་ཡ་མཱ་ན་སྶ, ཚ་ད་ནཾ ཏ་ཏྠ ཧེ་སྶ་ཏི.
‘‘ཝི་པཱ་ཀཾ ཀི་ཏྟ་ཡི་ཏྭཱ་ན, པི་ཡ་ད་སྶཱི མ་ཧཱ་མུ་ནི;
པ་རི་སཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི, ཏ་པྤེ་ནྟོ དྷ་མྨ་ཝུ་ཊྛི་ཡཱ.
‘‘ཏིཾ་ས་ཀ་པྤཱ་ནི དེ་ཝེ་སུ, དེ་ཝ་ར་ཛྫ་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ;
ས་ཊྛི ཙ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་ཉྩ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཨ་ཧོ་ས་ཧཾ.
‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ ཨི་དྷཱ་ག་ནྟྭཱ, ལ་བྷཱ་མི ཝི་པུ་ལཾ སུ་ཁཾ;
ཨི་དྷཱ་པི སཱ་ལ་ཙྪ་ད་ནཾ, མ་ཎྜ་པ་སྶ ཨི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨ་ཡཾ པ་ཙྪི་མ་ཀོ མ་ཡ྄ཧཾ, ཙ་རི་མོ ཝ་ཏྟ་ཏེ བྷ་ཝོ;
ཨི་དྷཱ་པི སཱ་ལ་ཙྪ་ད་ནཾ, ཧེ་སྶ་ཏི ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀཾ.
‘‘མ་ཧཱ་མུ་ནིཾ ཏོ་ས་ཡི་ཏྭཱ, གོ་ཏ་མཾ ས་ཀྱ་པུ་ངྒ་ཝཾ;
པ་ཏྟོ་མྷི ཨ་ཙ་ལཾ ཋཱ་ནཾ, ཧི་ཏྭཱ ཛ་ཡ་པ་རཱ་ཛ་ཡཾ.
‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་སེ ཀ་པྤ་ས་ཏེ, ཡཾ བུ་དྡྷ་མ་བྷི་པཱུ་ཛ་ཡིཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ཝཱ ས་བྦེ ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ;
ནཱ་གོ་ཝ བ་ནྡྷ་ནཾ ཚེ་ཏྭཱ, ཝི་ཧ་རཱ་མི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ.
‘‘སྭཱ་ག་ཏཾ ཝ་ཏ མེ ཨཱ་སི, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ;
ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ, ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནཾ.
‘‘པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཙ་ཏ་སྶོ, ཝི་མོ་ཀྑཱ་པི ཙ ཨ་ཊྛི་མེ;
ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ, ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨེ་ཝཾ པ་ན ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཧུ་ཏྭཱ ཕ་ལ་སུ་ཁེ་ན ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ནྟོ སཱ་ས་ན་སྶ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཉྙཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘ནཱ་ཧཾ བྷ་ཡ་སྶ བྷཱ་ཡཱ་མཱི’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༢༡. ཏ་ཏྠ བྷཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི བྷ་ཡཾ, ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་དི. བྷ་ཡ་སྶཱཏི ནི་སྶ་ཀྐེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, བྷ་ཡ་ཏོ བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཏུ་ནཱ ནཱ་ཧཾ བྷཱ་ཡཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྠཱ ནོ ཨ་མ་ཏ་སྶ ཀོ་ཝི་དོ’’ཏི. ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཏྠཱ ཨ་མ་ཏེ ཀུ་ས་ལོ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་མ་ཏ་དཱ་ནེ ཚེ་ཀོ. ཡ་ཏྠ བྷ་ཡཾ ནཱ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཡ་སྨིཾ ནི་བྦཱ་ནེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ བྷ་ཡཾ ན ཏི་ཊྛ་ཏི ཨོ་ཀཱ་སཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཏ་ཏོ ནི་བྦཱ་ན་ཏོ. ཝ་ཛ་ནྟཱིཏི ཨ་བྷ་ཡ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི. ནི་བྦཱ་ན་ཉྷི ཨ་བྷ་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཀེ་ན པ་ན ཝ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒེ་ན ཝ་ཛ་ནྟི བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི, ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་ཏྠུ ཨོ་ཝཱ་ད་ཀ་ར་ཎཱ བྷི་ཀྑཱུ སཾ་སཱ་རེ བྷ་ཡ་སྶ ཨི་ཀྑ་ན་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཏྠཱཏི ཝཱ ཡཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཡ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ ཨ་ཏྟཱ་ནུ་ཝཱ་དཱ་དི་ཀཾ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷ་མྤི བྷ་ཡཾ ནཱ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཏེ་ན ཨ་རི་ཡེ་ན མ་གྒེ་ན ཝ་ཛ་ནྟི ཨ་བྷ་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཏྠུ སཱ་ས་ནེ བྷི་ཀྑཱུ, ཏེ་ན མ་གྒེ་ན ཨ་ཧ་མྤི ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ ནཱ་ཧཾ བྷ་ཡ་སྶ བྷཱ་ཡཱ་མཱི་ཏི ཐེ་རོ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀཱ་སི.
ནི་གྲོ་དྷ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.