༣. ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒོ
༡. ནི་གྲོ་དྷ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནཱ་ཧཾ བྷ་ཡ་སྶ བྷཱ་ཡཱ་མཱིཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ནི་གྲོ་དྷ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡཾ ཀི་ར ཨི་ཏོ ཨ་ཊྛཱ་ར་སེ ཀ་པྤ་ས་ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ནེ་ཀྑ་མྨེ ཙ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ དི་སྭཱ གྷ་ར་བ་ནྡྷ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ སཱ་ལ་ཝ་ནེ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝ་ན་མཱུ་ལ་ཕ་ལཱ་ཧཱ་རོ ཝ་ས་ཏི. ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན པི་ཡ་ད་སྶཱི ནཱ་མ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ དྷ་མྨཱ་མ་ཏ་ཝ་སྶེ་ན ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་པཾ ནི་བྦཱ་པེ་ནྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཏཱ་པ་སེ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཏཾ སཱ་ལ་ཝ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ. ཏཱ་པ་སོ ཝ་ན་མཱུ་ལ་ཕ་ལ་ཏྠཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ པུ་པྥི་ཏ་སཱ་ལ་ད་ཎྜ་སཱ་ཁཱ་ཡོ ག་ཧེ་ཏྭཱ སཱ་ལ་མ་ཎྜ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ སཱ་ལ་པུ་པྥེ་ཧི ས་ཉྪཱ་དེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ་པི ཨ་ག་ནྟྭཱ ན་མ་སྶ་མཱ་ནོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ས་ཏྠཱ ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱུ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི, ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་པི ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨཱ་ག་ཏོ. སོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་མྤི དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཨ་ཊྛཱ་སི. ས་ཏྠཱ སི་ཏ་སྶ པཱ་ཏུ་ཀ་ར་ཎཱ་པ་དེ་སེ་ན ཏ་སྶ བྷཱ་ཝི་ནིཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི ས་དྡྷིཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ བ་ཧུཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི, ནི་གྲོ་དྷོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་དི་ཝ་སེ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏ་པྤ་སཱ་དོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༤༩.༡༩༠-༢༢༠) –
‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ སཱ་ལ་ཝ་ནཾ, སུ་ཀ་ཏོ ཨ་སྶ་མོ མ་མ;
སཱ་ལ་པུ་པྥེ་ཧི ས་ཉྪ་ནྣོ, ཝ་སཱ་མི ཝི་པི་ནེ ཏ་དཱ.
‘‘པི་ཡ་ད་སྶཱི ཙ བྷ་ག་ཝཱ, ས་ཡ་མྦྷཱུ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལོ;
ཝི་ཝེ་ཀ་ཀཱ་མོ ས་མྦུ་དྡྷོ, སཱ་ལ་ཝ་ན་མུ་པཱ་ག་མི.
‘‘ཨ་སྶ་མཱ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མྨ, པ་ཝ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་ས་ཧཾ;
མཱུ་ལ་ཕ་ལཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ, ཨཱ་ཧི་ནྡཱ་མི ཝ་ནེ ཏ་དཱ.
‘‘ཏ་ཏྠ་དྡ་སཱ་སིཾ ས་མྦུ་དྡྷཾ, པི་ཡ་ད་སྶིཾ མ་ཧཱ་ཡ་སཾ;
སུ་ནི་སི་ནྣཾ ས་མཱ་པ་ནྣཾ, ཝི་རོ་ཙ་ནྟཾ མ་ཧཱ་ཝ་ནེ.
‘‘ཙ་ཏུ་ད་ཎྜེ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ན, བུ་དྡྷ་སྶ ཨུ་པ་རཱི ཨ་ཧཾ;
མ་ཎྜ་པཾ སུ་ཀ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ, སཱ་ལ་པུ་པྥེ་ཧི ཚཱ་ད་ཡིཾ.
‘‘ས་ཏྟཱ་ཧཾ དྷཱ་ར་ཡི་ཏྭཱ་ན, མ་ཎྜ་པཾ སཱ་ལ་ཚཱ་དི་ཏཾ;
ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་མ་ཝ་ནྡ་ཧཾ.
‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཏ་མྷི ས་མ་ཡེ, ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ས་མཱ་དྷི་ཏོ;
ཡུ་ག་མ་ཏྟཾ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ, ནི་སཱི་དི པུ་རི་སུ་ཏྟ་མོ.
‘‘སཱ་ཝ་ཀོ ཝ་རུ་ཎོ ནཱ་མ, པི་ཡ་ད་སྶི་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ;
ཝ་སཱི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི, ཨུ་པ་ག་ཙྪི ཝི་ནཱ་ཡ་ཀཾ.
‘‘པི་ཡ་ད་སྶཱི ཙ བྷ་ག་ཝཱ, ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛོ ན་རཱ་ས་བྷོ;
བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, སི་ཏཾ པཱ་ཏུ་ཀ་རཱི ཛི་ནོ.
‘‘ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ, པི་ཡ་ད་སྶི་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ;
ཨེ་ཀཾ་སཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྠ མ་ཧཱ་མུ་ནིཾ.
‘‘ཀོ ནུ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཧེ་ཏུ, སི་ཏ་ཀ་མྨ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ;
ཀཱ་ར་ཎེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྷི, ས་ཏྠཱ པཱ་ཏུ་ཀ་རེ སི་ཏཾ.
‘‘ས་ཏྟཱ་ཧཾ སཱ་ལ་ཙྪ་ད་ནཾ, ཡོ མེ དྷཱ་རེ་སི མཱ་ཎ་ཝོ;
ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ ས་རི་ཏྭཱ་ན, སི་ཏཾ པཱ་ཏུ་ཀ་རིཾ ཨ་ཧཾ.
‘‘ཨ་ནོ་ཀཱ་སཾ ན པ་སྶཱ་མི, ཡ་ཏྠ པུ་ཉྙཾ ཝི་པ་ཙྩ་ཏི;
དེ་ཝ་ལོ་ཀེ མ་ནུ་སྶེ ཝཱ, ཨོ་ཀཱ་སོ་ཝ ན ས་མྨ་ཏི.
‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཝ་ས་ནྟ་སྶ, པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་ས་མ་ངྒི་ནོ;
ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་རི་སཱ ཏ་སྶ, སཱ་ལ་ཙྪ་ནྣཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཏ་ཏྠ དི་བྦེ་ཧི ན་ཙྩེ་ཧི, གཱི་ཏེ་ཧི ཝཱ་དི་ཏེ་ཧི ཙ;
ར་མི་སྶ་ཏི ས་དཱ ས་ནྟོ, པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ.
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་རི་སཱ ཏ་སྶ, ག་ནྡྷ་ག་ནྡྷཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི;
སཱ་ལ་སྶ པུ་པྥ་ཝ་སྶོ ཙ, པ་ཝ་སྶི་སྶ་ཏི ཏཱ་ཝ་དེ.
‘‘ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ་ཡཾ མ་ནུ་ཛོ, མཱ་ནུ་སཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི;
ཨི་དྷཱ་པི སཱ་ལ་ཙྪ་ད་ནཾ, ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ དྷ་རི་སྶ་ཏི.
‘‘ཨི་དྷ ན་ཙྩ་ཉྩ གཱི་ཏ་ཉྩ, ས་མྨ་ཏཱ་ལ༹་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ;
པ་རི་ཝཱ་རེ་སྶ་ནྟི མཾ ནི་ཙྩཾ, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨུ་གྒ་ཙྪ་ནྟེ ཙ སཱུ་རི་ཡེ, སཱ་ལ་ཝ་སྶཾ པ་ཝ་སྶ་ཏེ;
པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན སཾ་ཡུ་ཏྟཾ, ཝ་སྶ་ཏེ ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀཾ.
‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་སེ ཀ་པྤ་ས་ཏེ, ཨོ་ཀྐཱ་ཀ་ཀུ་ལ་ས་མྦྷ་ཝོ;
གོ་ཏ་མོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན, ས་ཏྠཱ ལོ་ཀེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཏ་སྶ དྷ་མྨེ སུ་དཱ་ཡཱ་དོ, ཨོ་ར་སོ དྷ་མྨ་ནི་མྨི་ཏོ;
ས་བྦཱ་ས་ཝེ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ, ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏི་ནཱ་ས་ཝོ.
‘‘དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ས་མེ་ནྟ་སྶ, སཱ་ལ་ཙྪ་ནྣཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི;
ཙི་ཏ་ཀེ ཛྷཱ་ཡ་མཱ་ན་སྶ, ཚ་ད་ནཾ ཏ་ཏྠ ཧེ་སྶ་ཏི.
‘‘ཝི་པཱ་ཀཾ ཀི་ཏྟ་ཡི་ཏྭཱ་ན, པི་ཡ་ད་སྶཱི མ་ཧཱ་མུ་ནི;
པ་རི་སཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི, ཏ་པྤེ་ནྟོ དྷ་མྨ་ཝུ་ཊྛི་ཡཱ.
‘‘ཏིཾ་ས་ཀ་པྤཱ་ནི དེ་ཝེ་སུ, དེ་ཝ་ར་ཛྫ་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ;
ས་ཊྛི ཙ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་ཉྩ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཨ་ཧོ་ས་ཧཾ.
‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ ཨི་དྷཱ་ག་ནྟྭཱ, ལ་བྷཱ་མི ཝི་པུ་ལཾ སུ་ཁཾ;
ཨི་དྷཱ་པི སཱ་ལ་ཙྪ་ད་ནཾ, མ་ཎྜ་པ་སྶ ཨི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨ་ཡཾ པ་ཙྪི་མ་ཀོ མ་ཡ྄ཧཾ, ཙ་རི་མོ ཝ་ཏྟ་ཏེ བྷ་ཝོ;
ཨི་དྷཱ་པི སཱ་ལ་ཙྪ་ད་ནཾ, ཧེ་སྶ་ཏི ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀཾ.
‘‘མ་ཧཱ་མུ་ནིཾ ཏོ་ས་ཡི་ཏྭཱ, གོ་ཏ་མཾ ས་ཀྱ་པུ་ངྒ་ཝཾ;
པ་ཏྟོ་མྷི ཨ་ཙ་ལཾ ཋཱ་ནཾ, ཧི་ཏྭཱ ཛ་ཡ་པ་རཱ་ཛ་ཡཾ.
‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་སེ ཀ་པྤ་ས་ཏེ, ཡཾ བུ་དྡྷ་མ་བྷི་པཱུ་ཛ་ཡིཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ཝཱ ས་བྦེ ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ;
ནཱ་གོ་ཝ བ་ནྡྷ་ནཾ ཚེ་ཏྭཱ, ཝི་ཧ་རཱ་མི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ.
‘‘སྭཱ་ག་ཏཾ ཝ་ཏ མེ ཨཱ་སི, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ;
ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ, ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནཾ.
‘‘པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཙ་ཏ་སྶོ, ཝི་མོ་ཀྑཱ་པི ཙ ཨ་ཊྛི་མེ;
ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ, ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨེ་ཝཾ པ་ན ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཧུ་ཏྭཱ ཕ་ལ་སུ་ཁེ་ན ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ནྟོ སཱ་ས་ན་སྶ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཉྙཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘ནཱ་ཧཾ བྷ་ཡ་སྶ བྷཱ་ཡཱ་མཱི’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༢༡. ཏ་ཏྠ བྷཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི བྷ་ཡཾ, ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་དི. བྷ་ཡ་སྶཱཏི ནི་སྶ་ཀྐེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, བྷ་ཡ་ཏོ བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཏུ་ནཱ ནཱ་ཧཾ བྷཱ་ཡཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྠཱ ནོ ཨ་མ་ཏ་སྶ ཀོ་ཝི་དོ’’ཏི. ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཏྠཱ ཨ་མ་ཏེ ཀུ་ས་ལོ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་མ་ཏ་དཱ་ནེ ཚེ་ཀོ. ཡ་ཏྠ བྷ་ཡཾ ནཱ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཡ་སྨིཾ ནི་བྦཱ་ནེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ བྷ་ཡཾ ན ཏི་ཊྛ་ཏི ཨོ་ཀཱ་སཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཏ་ཏོ ནི་བྦཱ་ན་ཏོ. ཝ་ཛ་ནྟཱིཏི ཨ་བྷ་ཡ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི. ནི་བྦཱ་ན་ཉྷི ཨ་བྷ་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཀེ་ན པ་ན ཝ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒེ་ན ཝ་ཛ་ནྟི བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི, ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་ཏྠུ ཨོ་ཝཱ་ད་ཀ་ར་ཎཱ བྷི་ཀྑཱུ སཾ་སཱ་རེ བྷ་ཡ་སྶ ཨི་ཀྑ་ན་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཏྠཱཏི ཝཱ ཡཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཡ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ ཨ་ཏྟཱ་ནུ་ཝཱ་དཱ་དི་ཀཾ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷ་མྤི བྷ་ཡཾ ནཱ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཏེ་ན ཨ་རི་ཡེ་ན མ་གྒེ་ན ཝ་ཛ་ནྟི ཨ་བྷ་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཏྠུ སཱ་ས་ནེ བྷི་ཀྑཱུ, ཏེ་ན མ་གྒེ་ན ཨ་ཧ་མྤི ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ ནཱ་ཧཾ བྷ་ཡ་སྶ བྷཱ་ཡཱ་མཱི་ཏི ཐེ་རོ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀཱ་སི.
ནི་གྲོ་དྷ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནཱི་ལཱ་སུ་གཱི་ཝཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨཱ་ཙི་ན་ནྟོ ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ མ་ནུ་སྶ་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ ཝི་པ་སྶིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་སྶི་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ པུ་པྥེ་ཧི པཱུ་ཛཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ས་ནྟ་དྷ་མྨེ་ན ནཱ་མ ཨེ་ཏྠ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ས་ཏྠ་རི ནི་བྦཱ་ནེ ཙ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟོ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི ཙི་ཏྟ་ཀོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན. སོ བྷ་ག་ཝ་ཏི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཛྷཱ་ན་པཱ་ད་ཀཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ན་ཙི་རེ་ནེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༠.༡-༧) –
‘‘ཀ་ཎི་ཀཱ་རཾ་ཝ ཛོ་ཏ་ནྟཾ, ནི་སི་ནྣཾ པ་བྦ་ཏ་ནྟ་རེ;
ཨ་དྡ་སཾ ཝི་ར་ཛཾ བུ་དྡྷཾ, ཝི་པ་སྶིཾ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀཾ.
‘‘ཏཱི་ཎི ཀི་ངྐ་ཎི་པུ་པྥཱ་ནི, པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཨ་བྷི་རོ་པ་ཡིཾ;
ས་མྦུ་དྡྷཾ ཨ་བྷི་པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ, ག་ཙྪཱ་མི ད་ཀྑི་ཎཱ་མུ་ཁོ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སུ་ཀ་ཏེ་ན, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ཛ་ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཾ ཨ་ག་ཙྪ་ཧཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ བུ་དྡྷ་མ་བྷི་པཱུ་ཛ་ཡིཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏུཾ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ‘‘ཀིཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་ར་ཉྙེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་ཧཱ་སཱི’’ཏི པུ་ཊྛོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་པྤ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་ར་ནི་ཝེ་ད་ནེ་ན ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ནཱི་ལཱ་སུ་གཱི་ཝཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༢༢. ཏ་ཏྠ ནཱི་ལཱ་སུ་གཱི་ཝཱཏི ནཱི་ལ་སུ་གཱི་ཝཱ, གཱ་ཐཱ་སུ་ཁ་ཏྠ་ཉྷེ་ཏྠ དཱི་གྷོ ཀ་ཏོ, རཱ་ཛི་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ སུ་ནྡ་རཱ་ཡ གཱི་ཝཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཙ ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ནཱི་ལཱ. སོ་བྷ་ན་ཀ་ཎྛ་ཏཱ་ཡ སུ་གཱི་ཝཱ. སི་ཁི་ནོཏི མ་ཏྠ་ཀེ ཛཱ་ཏཱ་ཡ སི་ཁཱ་ཡ ས་སྶི་རི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན སི་ཁི་ནོ. མོ་རཱཏི མ་ཡཱུ་རཱ. ཀཱ་ར་མྦྷི་ཡནྟི ཀཱ་ར་མྦ་རུ་ཀྑེ. ཀཱ་ར་མྦྷི་ཡནྟི ཝཱ ཏ་སྶ ཝ་ན་སྶ ནཱ་མཾ. ཏ་སྨཱ ཀཱ་ར་མྦྷི་ཡ་ནྟི ཀཱ་ར་མྦྷ་ནཱ་མ་ཀེ ཝ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ན་ད་ནྟཱིཏི པཱ་ཝུ་སྶ་ཀཱ་ལེ མེ་གྷ་ག་ཛྫི་ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཀེ་ཀཱ་ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཨུ་ཏུ་ས་མྤ་དཱ་སི་དྡྷེ་ན ས་རེ་ན ཧཾ་སཱ་དི་ཀེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟཱ ཝི་ཡ ན་ད་ནྟི. ཏེཏི ཏེ མོ་རཱ. སཱི་ཏ་ཝཱ་ཏ་ཀཱི་ལི༹་ཏཱཏི སཱི་ཏེ་ན མེ་གྷ་ཝཱ་ཏེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏ་ཀཱི་ལི༹་ཏཱ མ་དྷུ་ར་ཝ་སྶི་ཏཾ ཝ་སྶ་ནྟཱ. སུ་ཏྟནྟི བྷ་ཏྟ་ས་མྨ་ད་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ ས་ཡི་ཏཾ, ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ཐ་པ་ཊི་པ་སྶ་མྦྷ་ནཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ སུ་པ་ནྟཾ. ཛྷཱ་ཡནྟི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཛྷཱ་ནེ་ཧི ཛྷཱ་ཡ་ན་སཱི་ལཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟཾ. ནི་བོ་དྷེ་ནྟཱིཏི པ་བོ་དྷེ་ནྟི. ‘‘ཨི་མེ་པི ནཱ་མ ནི་དྡཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཛཱ་ག་ར་ནྟཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ནཱ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ཛ་ཉྙུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ས་ཡ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. གོ་སཱ་ལ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ཧཾ ཁོ ཝེ་ལུ༹་གུ་མྦ་སྨིནྟི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ གོ་སཱ་ལ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ་པི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨཱ་ཙི་ན་ནྟོ ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ རུ་ཀྑ་སཱ་ཁཱ་ཡཾ ཨོ་ལ་མྦ་མཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ར་ཧ་དྡྷ་ཛོ ཝ་ཏཱ་ཡ’’ནྟི པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ པུ་པྥེ་ཧི པཱུ་ཛེ་ཧི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟོ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ མ་ག་དྷ་ར་ཊྛེ ཨི་བྦྷ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ གོ་སཱ་ལོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན. སོ་ཎེ་ན པ་ན ཀོ་ཊི་ཀ་ཎྞེ་ན ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡ་ཏྟཱ ཏ་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘སོ་པི ནཱ་མ མ་ཧཱ་ཝི་བྷ་ཝོ པ་བྦ་ཛི་སྶ་ཏི, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ནཱ་ཧ’’ནྟི ས་ཉྫཱ་ཏ་སཾ་ཝེ་གོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་པྤཱ་ཡཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱ་ཏ་གཱ་མ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ སཱ་ནུ་པ་བྦ་ཏེ ཝི་ཧཱ་སི. ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ བྷི་ཀྑཾ དེ་ཏི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛ་སྶ མཱ་ཏཱ མ་དྷུ་ས་ཀྑ་རཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ པཱ་ཡཱ་སཾ ཨ་དཱ་སི. སོ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་བྦ་ཏ་སྶ ཚཱ་ཡཱ་ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ཝེ་ལུ༹་གུ་མྦ་སྶ མཱུ་ལེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ དྷོ་ཝི་ཏ་པ་ཏྟ་པཱ་ཎཱི ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི. བྷོ་ཛ་ན་ས་པྤཱ་ཡ་ལཱ་བྷེ་ན ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ལླ་ཏཱ་ཡ ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ཀེ ཏི་ཀྑེ སཱུ་རེ ཝ་ཧ་ནྟེ ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ནེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ བྷཱ་ཝ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ནྟོ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༠.༨-༡༤) –
‘‘ཧི་མ་ཝ་ནྟ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ, ཨུ་ད་ངྒ་ཎོ ནཱ་མ པ་བྦ་ཏོ;
ཏ་ཏྠ་དྡ་སཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ, དུ་མ་གྒ་མྷི ཝི་ལ་མྦི་ཏཾ.
‘‘ཏཱི་ཎི ཀི་ངྐ་ཎི་པུ་པྥཱ་ནི, ཨོ་ཙི་ནི་ཏྭཱ་ན་ཧཾ ཏ་དཱ;
ཧེ་ཊྛཱ པ་ཧ་ཊྛེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན, པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ཨ་པཱུ་ཛ་ཡིཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སུ་ཀ་ཏེ་ན, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ཛ་ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཾ ཨ་ག་ཙྪ་ཧཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ཀ་མྨ་མ་ཀ་རིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, པཱུ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་དྡྷ་ཛཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ པ་བྦ་ཏ་སཱ་ནུ་མེ་ཝ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཝེ་དེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཧཾ ཁོ ཝེ་ལུ༹་གུ་མྦ་སྨི’’ནྟི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༢༣. ཏ་ཏྠ ཝེ་ལུ༹་གུ་མྦ་སྨིནྟི ཝེ་ལུ༹་ག་ཙྪ་སྶ ས་མཱི་པེ, ཏ་སྶ ཚཱ་ཡཱ་ཡཾ. བྷུ་ཏྭཱ་ན མ་དྷུ་པཱ་ཡ་སནྟི མ་དྷུ་པ་སི་ཏྟ་པཱ་ཡཱ་སཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ. པ་ད་ཀྑི་ཎནྟི པ་ད་ཀྑི་ཎ་གྒཱ་ཧེ་ན, ས་ཏྠུ ཨོ་ཝཱ་ད་སྶ ས་མྨཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མྨ་ས་ནྟོ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡནྟི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉྩ ཝི་པ་སྶ་ནྟོ, ཡ་དི་པི ཨི་དཱ་ནི ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩོ, ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ པ་ན ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ནྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སཱ་ནུཾ པ་ཊི་ག་མི་སྶཱ་མཱིཏི པུ་བྦེ མ་ཡཱ ཝུ་ཏྠ་པ་བྦ་ཏ་སཱ་ནུ་མེ་ཝ ཨུ་དྡི་སྶ ག་ཙྪི་སྶཱ་མི. ཝི་ཝེ་ཀ་མ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ཡནྟི པ་ཊི་པ་སྶ་དྡྷི་ཝི་ཝེ་ཀཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཉྩ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ཡ་ནྟོ, ཏ་སྶ ཝཱ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ན་ཧེ་ཏུ ག་མི་སྶཱ་མཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཝ་ཏྭཱ ཐེ་རོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ག་ཏོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཙ ཨི་མ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཉྙཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་གཱ་ཐཱ ཨ་ཧོ་སི.
གོ་སཱ་ལ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. སུ་ག་ནྡྷ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ནུ་ཝ་སྶི་ཀོ པ་བྦ་ཛི་ཏོཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སུ་ག་ནྡྷ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར ཨི་ཏོ དྭཱ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ ཏི་སྶ་སྶ ནཱ་མ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཀཱ་ལེ མ་ནུ་སྶ་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ མི་ག་བྱ་དྷ་ནེ་ན ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ པ་ད་ཝ་ལ༹་ཉྫཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ག་ཏོ. སོ ས་ཏྠུ པ་ད་ཙེ་ཏི་ཡཱ་ནི དི་སྭཱ པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨི་མཱ་ནི པ་དཱ་ནཱི’’ཏི པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ ཀོ་ར་ཎྜ་ཀ་པུ་པྥཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ པཱུ་ཛཾ ཀ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ མ་ཧ་གྒྷ་གོ་སི་ཏ་ཙ་ནྡ་ནཾ པི་སི་ཏྭཱ ཏེ་ན པ་རི་བྷ་ཎྜཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཏྠ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་སི – ‘‘ནི་བྦ་ཏྟ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ མ་ཡ྄ཧཾ ས་རཱི་རཾ ཨེ་ཝཾ་སུ་ག་ནྡྷཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙཱ་ནི་པི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ བ་ཧཱུ་ནི པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ སུ་ག་ཏཱི་སུ ཨེ་ཝ པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི. ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ ཙ ཏ་སྶ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མཱ་ཏུ ས་རཱི་རཾ ས་ཀ་ལ་མྤི གེ་ཧཾ སུ་ར་བྷི་ག་ནྡྷཾ ཝཱ་ཡ་ཏི. ཛཱ་ཏ་དི་ཝ་སེ པ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ར་མ་སུ་ག་ནྡྷཾ སཱ་མ་ནྟ་གེ་ཧེ་སུ་པི ཝཱ་ཡ་ཏེ་ཝ. ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ པུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི སུ་ག་ནྡྷོཏྭེ་ཝ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. སོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ མ་ཧཱ་སེ་ལ་ཏྠེ་རཾ དི་སྭཱ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ས་ཏྟཱ་ཧ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༠.༡༥-༢༤) –
‘‘ཝ་ན་ཀ་མྨི་ཀོ པུ་རེ ཨཱ་སིཾ, པི་ཏུ་མཱ་ཏུ་མ་ཏེ་ན་ཧཾ;
པ་སུ་མཱ་རེ་ན ཛཱི་ཝཱ་མི, ཀུ་ས་ལཾ མེ ན ཝི་ཛྫ་ཏི.
‘‘མ་མ ཨཱ་ས་ཡ་སཱ་མ་ནྟཱ, ཏི་སྶོ ལོ་ཀ་གྒ་ནཱ་ཡ་ཀོ;
པ་དཱ་ནི ཏཱི་ཎི ད་སྶེ་སི, ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཙ་ཀྑུ་མཱ.
‘‘ཨ་ཀྐ་ནྟེ ཙ པ་དེ དི་སྭཱ, ཏི་སྶ་ནཱ་མ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ;
ཧ་ཊྛོ ཧ་ཊྛེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན, པ་དེ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་ད་ཡིཾ.
‘‘ཀོ་ར་ཎྜཾ པུ་པྥི་ཏཾ དི་སྭཱ, པཱ་ད་པཾ དྷ་ར་ཎཱི་རུ་ཧཾ;
ས་ཀོ་ས་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, པ་ད་སེ་ཊྛཾ ཨ་པཱུ་ཛ་ཡིཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སུ་ཀ་ཏེ་ན, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ཛ་ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་མ་ག་ཙྪ་ཧཾ.
‘‘ཡཾ ཡཾ ཡོ་ནུ་པ་པ་ཛྫཱ་མི, དེ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཐ མཱ་ནུ་སཾ;
ཀོ་ར་ཎྜ་ཀ་ཚ་ཝཱི ཧོ་མི, སུ་པྤ་བྷཱ་སོ བྷ་ཝཱ་མ་ཧཾ.
‘‘དྭེ་ན་ཝུ་ཏེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ཀ་མྨ་མ་ཀ་རིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, པ་ད་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནུ་ཝ་སྶི་ཀོ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༢༤. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ཝ་སྶི་ཀོཏི ཨ་ནུ་ག་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཏོ ཝ་སྶཾ ཨ་ནུ་ཝ་སྶོ, ཨ་ནུ་ཝ་སྶོ་ཝ ཨ་ནུ་ཝ་སྶི་ཀོ. པ་བྦ་ཛི་ཏོཏི པ་བྦ་ཛྫཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ, པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ག་ཏ་ཝ་སྶ་མ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་ཝ་སྶི་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནུ་ག་ཏཾ པ་ཙྪཱ་ག་ཏཾ ཨ་པ་ག་ཏཾ ཝ་སྶཾ ཨ་ནུ་ཝ་སྶཾ, ཏཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཝ་སྶི་ཀོ. ཡ་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཝ་སྶཾ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ན ག་ཎ་ནཱུ་པ་ག་ཏཾ, སོ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝ་སྶི་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་སྶ དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏནྟི ཏ་ཝ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་སྶ སུ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝཾ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏཾ པ་སྶ, ཡ་ཏྠ ཨ་ནུ་ཝ་སྶི་ཀོ ཏུ་ཝཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ. པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཾ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཏ་ཡཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནཾ ཨ་ནུ་སི་ཊྛི ཨོ་ཝཱ་དོ ཨ་ནུ་སི་ཀྑི་ཏོ་ཏི ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ ཐེ་རོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི.
སུ་ག་ནྡྷ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ན་ནྡི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨོ་བྷཱ་ས་ཛཱ་ཏནྟི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ན་ནྡི་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ས་ཏྠ་རི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཙེ་ཏི་ཡེ ཙ་ནྡ་ན་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཀཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཨུ་ལཱ༹་རཾ པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ བ་ཧུཾ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཙི་ནི་ཏྭཱ དེ་ཝེ་སུ ཙ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ས་ཀྱ་རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ན་ནྡིཾ ཛ་ནེ་ནྟོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ན་ནྡི་ཡོཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛ་ནྟེ་སུ ས་ཡ་མྤི པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༥.༡༥-༢༠) –
‘‘པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ནཱ་མ ཛི་ནོ, ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛོ ན་རཱ་ས་བྷོ;
ཛ་ལི་ཏྭཱ ཨ་གྒི་ཁ་ནྡྷོ་ཝ, ས་མྦུ་དྡྷོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ.
‘‘ནི་བྦུ་ཏེ ཙ མ་ཧཱ་ཝཱི་རེ, ཐཱུ་པོ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཀོ ཨ་ཧུ;
དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛེ་ནྟི, དྷཱ་ཏུ་གེ་ཧ་ཝ་རུ་ཏྟ་མེ.
‘‘པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ སུ་མ་ནོ, ཨ་ཀཾ ཙ་ནྡ་ན་ཝེ་དི་ཀཾ;
དི་སྶ་ཏི ཐཱུ་པ་ཁ་ནྡྷོ ཙ, ཐཱུ་པཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀོ ཏ་དཱ.
‘‘བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ན་མྷི, དེ་ཝ་ཏྟེ ཨ་ཐ མཱ་ནུ་སེ.
ཨོ་མ་ཏྟཾ མེ ན པ་སྶཱ་མི, པུ་བྦ་ཀ་མྨ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘པ་ཉྩ་ད་ས་ཀ་པྤ་ས་ཏེ, ཨི་ཏོ ཨ་ཊྛ ཛ་ནཱ ཨ་ཧུཾ;
ས་བྦེ ས་མ་ཏྟ་ནཱ་མཱ ཏེ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལཱ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ པཱ་ཙཱི་ན་ཝཾ་ས་མི་ག་དཱ་ཡེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཨི་མ་སྨིཾ ཐེ་རེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ བྷིཾ་སཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏ་སྶ བྷེ་ར་ཝ་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི. ཐེ་རོ ཏཾ ‘‘མཱ་རོ ཨ་ཡ’’ནྟི ཉ་ཏྭཱ ‘‘པཱ་པི་མ, ཡེ མཱ་ར་དྷེ་ཡྻཾ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ ཏ་ཝ ཀི་རི་ཡཱ ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ པ་ན ཏྭཾ ཨེ་ཝ ཝི་གྷཱ་ཏཾ ཨ་ན་ཏྠཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་སཱི’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨོ་བྷཱ་ས་ཛཱ་ཏཾ ཕ་ལ་ག’’ནྟི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༢༥. ཏ་ཏྠ ཨོ་བྷཱ་ས་ཛཱ་ཏནྟི ཉཱ་ཎོ་བྷཱ་སེ་ན ཛཱ་ཏོ་བྷཱ་སཾ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་ཧ་ཏ་ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པ་བྷ་སྶ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཕ་ལ་གནྟི ཕ་ལཾ ག་ཏཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ, ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ཉཱ་ཎ་ས་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཙི་ཏྟནྟི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཙི་ཏྟཾ སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཎྷ་སོ’’ཏི. ཏ་ཉྷི ནི་རོ་དྷ་ནི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ནི་ཙྩ་ཀ་པྤཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ‘‘ཕ་ལེ་ན ས་ཧི་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི. ཏཱ་དི་སནྟི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ, ཨ་ར་ཧ་ནྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ས་ཛྫཱཏི ཝི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཡྻ. ཀ་ཎྷཱཏི མཱ་རཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི, སོ ཧི ཀ་ཎྷ་ཀ་མྨ་ཏྟཱ ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘ཀ་ཎྷོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. དུ་ཀྑཾ ནི་ག་ཙྪ་སཱིཏི ཨི་དྷ ཀུ་ཙྪི་ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སཱ་དི་ནཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཀཱ་ཡ་པ་རི་སྶ་མཾ དུ་ཀྑཾ, ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཙ ཨ་པྤ་ཏི་ཀཱ་རཾ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑཾ ཨུ་པ་ག་མི་སྶ་སི པཱ་པུ་ཎི་སྶ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ མཱ་རོ ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ ས་མ་ཎོ’’ཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
ན་ནྡི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཨ་བྷ་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སུ་ཏྭཱ སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཝཱ་ཙནྟི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨ་བྷ་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ཋ་མཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་སི. ཏེ་ན་སྶ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་བ་ལེ་ན ཀ་པྤཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ཨ་པཱ་ཡ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི ནཱ་མ ནཱ་ཧོ་སི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཏྭཱ པ་དུ་མུ་ཏྟ་རཾ ཛི་ནཾ, པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཨ་བྷ་ཡོ ས་ཡ་མྦྷུཾ;
ན ག་ཙྪི ཀ་པྤཱ་ནི ཨ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་མིཾ, ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨུ་ལཱ༹་ར་ས་དྡྷོ’’ཏི. (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༥.༢༢༡)
ཁེ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་དཱི་ཧི ཏ་སྶ ཙ པུ་བྦ་པ་ཙྪི་མ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨུ་ལཱ༹་ར་བྷཱ་ཝེ་ན སོ ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻོ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡོ ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ས་ནྡོ ཏཱ་དི་སོ ཨ་ཧོ་སི. ‘‘ཨ་ཙི་ནྟི་ཡེ པ་ས་ནྣཱ་ནཾ, ཝི་པཱ་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་ཙི་ནྟི་ཡོ’’ཏི (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡.༨༢) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཧི བྷ་ཝེ ཨུ་པ་ཙི་ཏཾ པུ་ཉྙཾ ཏ་སྶ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀ་མ་ཧོ་སི. ཏ་ཐཱ ཧི སོ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀེ་ཏ་ཀ་པུ་པྥེ་ཧི པཱུ་ཛ་མ་ཀཱ་སི. ཨེ་ཝཾ ཨུ་ལཱ༹་རེ་ཧི པུ་ཉྙ་ཝི་སེ་སེ་ཧི སུ་ག་ཏཱི་སུ ཨེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ར་ཉྙོ བི་མྦི་སཱ་ར་སྶ པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. ཨ་བྷ་ཡོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. སོ ནི་ག་ཎྛེ་ན ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་ཀོ་ཊི་ཀཾ པ་ཉྷཾ སི་ཀྑཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཝཱ་དཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཧཱི’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་ཉྷ་སྶ ཨ་ནེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཀ་ཐི་ཏེ ནི་ག་ཎྛཱ་ནཾ པ་རཱ་ཛ་ཡཾ, ས་ཏྠུ ཙ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཝེ་དེ་སི. ཏ་ཏོ ར་ཉྙེ བི་མྦི་སཱ་རེ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏེ ས་ཉྫཱ་ཏ་སཾ་ཝེ་གོ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཏཱ་ལ་ཙྪི་གྒ་ལཱུ༹་པ་མ་སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཧུ་ཏྭཱ པུ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༢.༡༧-༢༢) –
‘‘ཝི་ན་ཏཱ་ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ, ཝི་ཧཱ་སི པུ་རི་སུ་ཏྟ་མོ;
ཨ་དྡ་སཾ ཝི་ར་ཛཾ བུ་དྡྷཾ, ཨེ་ཀ་གྒཾ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ.
‘‘མ་དྷུ་ག་ནྡྷ་སྶ པུ་པྥེ་ན, ཀེ་ཏ་ཀ་སྶ ཨ་ཧཾ ཏ་དཱ;
པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ སུ་མ་ནོ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་མ་པཱུ་ཛ་ཡིཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ པུ་པྥ་མ་བྷི་པཱུ་ཛ་ཡིཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘སུ་ཏྭཱ སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཝཱ་ཙ’’ནྟི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༢༦. ཏ་ཏྠ སུ་ཏྭཱཏི སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧི་ཏྭཱ, སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ. སུ་བྷཱ་སི་ཏནྟི སུ་ཊྛུ བྷཱ་སི་ཏཾ, ས་མྨ་དེ་ཝ བྷཱ་སི་ཏཾ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ ཀི་ཉྩི ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན བྷཱ་སི་ཏཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ. ན ཧི ས་ཙྩ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཏྠི. བུ་དྡྷ་སྶཱཏི ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷ་སྶ. ཨཱ་དི་ཙྩ་བ་ནྡྷུ་ནོཏི ཨཱ་དི་ཙྩ་ཝཾ་སེ ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་དི་ཙྩོ བ་ནྡྷུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་དི་ཙྩ་བ་ནྡྷུ, བྷ་ག་ཝཱ. ཏ་སྶ ཨཱ་དི་ཙྩ་བ་ནྡྷུ་ནོ. ཨཱ་དི་ཙྩ་སྶ ཝཱ བ་ནྡྷཱུ་ཏི ཨཱ་དི་ཙྩ་བ་ནྡྷུ, བྷ་ག་ཝཱ. ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –
‘‘ཡོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཏ་མ་སཱི པ་བྷ་ངྐ་རོ, ཝེ་རོ་ཙ་ནོ མ་ཎྜ་ལཱི ཨུ་གྒ་ཏེ་ཛོ;
མཱ རཱ་ཧུ གི་ལཱི ཙ་ར་མ་ནྟ་ལི་ཀྑེ, པ་ཛཾ མ་མཾ རཱ་ཧུ པ་མུ་ཉྩ སཱུ་རི་ཡ’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༡.༩༡);
པ་ཙྩ་བྱ་དྷིནྟི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷིཾ. ཧཱི-ཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ནི་པུ་ཎནྟི ས་ཎྷཾ པ་ར་མ་སུ་ཁུ་མཾ, ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་མེ་ཝ ཝཱ. ཧཱི-ཏི ཝཱ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཡ་སྨཱ པ་ཙྩ་བྱ་དྷིཾ ནི་པུ་ཎཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཾ, ཏ་སྨཱ ན དཱ་ནི ཀི་ཉྩི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཀིཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ལ་གྒཾ ཨུ་སུ་ནཱ ཡ་ཐཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ས་ཏྟ་དྷཱ བྷི་ནྣ་སྶ ཝཱ་ལ་སྶ ཀོ་ཊིཾ སུ་སི་ཀྑི་ཏོ ཀུ་ས་ལོ ཨི་སྶཱ་སོ ཨུ་སུ་ནཱ ཀ་ཎྜེ་ན ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ཝི་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་བྱ་དྷིཾ ནི་པུ་ཎཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨ་བྷ་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.