༢. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒོ
༡. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པཱ་མོ་ཛྫ་བ་ཧུ་ལོཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཙཱུ་ལ༹་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ད་ལི་དྡ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ པ་རེ་སཾ བྷ་ཏི་ཡཱ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀཾ སུ་ཛཱ་ཏཾ ནཱ་མ ཐེ་རཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ཏྠཾ ད་ཏྭཱ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ཏེ་ཏྟིཾ་ས་ཀྑ་ཏྟུཾ དེ་ཝ་ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་སི. ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི རཱ་ཛཱ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་དེ་ས་རཱ་ཛཱ. ཨེ་ཝཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ ཨོ་ས་ཀྐ་མཱ་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ག་ཏཱི་སུ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀོ་ས་མྦི་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་ཙྪོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སི་པྤེ་སུ ནི་པྥ་ཏྟིཾ ག་ཏོ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ སུ་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་སི. སོ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ལ་དྡྷཱུ་པ་ས་མྤ་དོ ཀ་ཏ་པུ་བྦ་ཀི་ཙྩོ ཙ་རི་ཏཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཝི་ཧ་རི. ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན ཀོ་ས་མྦི་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ཎྜ་ན་ཛཱ་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏ་དཱ ཙཱུ་ལ༹་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་རོ ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ལ་དྡྷིཾ ཨ་ནཱ་དཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དི་ནྣོ་ཝཱ་དེ ཋ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ བྲཱུ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༠.༣༡-༤༠) –
‘‘པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་བྷ་ག་ཝ་ཏོ, སུ་ཛཱ་ཏོ ནཱ་མ སཱ་ཝ་ཀོ;
པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ, ས་ངྐཱ་རེ ཙ་ར་ཏཱི ཏ་དཱ.
‘‘ན་ག་རེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏི་ཡཱ, པ་རེ་སཾ བྷ་ཏ་ཀོ ཨ་ཧཾ;
ཨུ་པ་ཌྜྷུ་དུ་སྶཾ ད་ཏྭཱ་ན, སི་ར་སཱ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ཡིཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སུ་ཀ་ཏེ་ན, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ཛ་ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་མ་ག་ཙྪ་ཧཾ.
‘‘ཏེ་ཏྟིཾ་ས་ཀྑ་ཏྟུཾ དེ་ཝི་ནྡོ, དེ་ཝ་ར་ཛྫ་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ;
ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི་ཀྑ་ཏྟུ་ཉྩ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཨ་ཧོ་ས་ཧཾ.
‘‘པ་དེ་ས་ར་ཛྫཾ ཝི་པུ་ལཾ, ག་ཎ་ནཱ་ཏོ ཨ་ས་ངྑི་ཡཾ;
ཨུ་པ་ཌྜྷ་དུ་སྶ་དཱ་ནེ་ན, མོ་དཱ་མི ཨ་ཀུ་ཏོ་བྷ་ཡོ.
‘‘ཨི་ཙྪ་མཱ་ནོ ཙ་ཧཾ ཨ་ཛྫ, ས་ཀཱ་ན་ནཾ ས་པ་བྦ་ཏཾ;
ཁོ་མ་དུ་སྶེ་ཧི ཚཱ་དེ་ཡྻཾ, ཨ་ཌྜྷུ་དུ་སྶ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ དཱ་ན་མ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཨ་ཌྜྷུ་དུ་སྶ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ཐ ཙཱུ་ལ༹་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་རོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ལ་ཧཱ་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ ས་ཀ་ཏྠ་ཝི་ནཱ་སཾ དི་སྭཱ དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་ག་པྤ་ཏྟོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་ཏྟ་ཝི་སེ་སཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཝ་སེ་ན ‘‘པཱ་མོ་ཛྫ་བ་ཧུ་ལོ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༡༡. ཏ་ཏྠ པཱ་མོ་ཛྫ་བ་ཧུ་ལོཏི སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་མོ་ད་བ་ཧུ་ལོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨེ བུ་དྡྷ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ’’ཏི. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨེཏི. ས་ཏྟ་ཏིཾ་སཱ་ཡ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ ན་ཝ་ཝི་དྷེ ཝཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ. སོ ཧི ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷེ་ན སཱ་མུ་ཀྐཾ་སི་ཀཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ བུ་དྡྷ་པྤ་ཝེ་དི་ཏོ ནཱ་མ. ཏ་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་དྷ་མྨོ་པི ཨི་དྷ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. པ་དཾ ས་ནྟནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཧི བྷི་ཀྑུ ས་ནྟཾ པ་དཾ ས་ནྟཾ ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་ས་མཾ པ་ར་མ་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི ཝི་ནྡ་ཏི་ཡེ་ཝ. པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལོ ཧི བྷི་ཀྑུ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་མོ་ཛྫ་བ་ཧུ་ལོ ས་དྡྷ་མྨེ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཏྠཱ་ནི ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཀུ་ས་ལཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནི, ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ པཱ་མོ་ཛྫ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༡༠.༡). ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་མོ་ཛྫ་བ་ཧུ་ལོཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ, སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ དྷ་མྨོ, སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ས་ངྒྷོ་ཏི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་མོ་ད་བ་ཧུ་ལོ. ཏ་ཏྠ པ་ན སོ པ་མོ་ད་བ་ཧུ་ལོ ཀིཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨེ བུ་དྡྷ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཧི ས་པྤུ་རི་ས་སཾ་སེ་ཝ་ན་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ནཾ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ས་དྡྷཱ་ཛཱ་ཏོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏི, ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༢.༡༨༣).
ཙཱུ་ལ༹་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. མ་ཧཱ་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཉྙཱ་བ་ལཱིཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡཾ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ པཱ་ནཱི་ཡ་དཱ་ན་མ་དཱ་སི. པུ་ན སི་ཁི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ བ་ཧུཾ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སི, སོ ཏེ་ཧི པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ཧི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ མ་ག་དྷ་ར་ཊྛེ ནཱ་ལ༹་ཀ་གཱ་མེ ས་མི་དྡྷི་སྶ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ཝ་ཙྪོཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘སོ་པི ནཱ་མ མ་ཧཱ་པ་ཉྙོ. ཡ་སྶ སཱ་ཝ་ཀ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་ག་ཏོ, སོ ཨེ་ཝ མ་ཉྙེ ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏི ས་དྡྷཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༠.༥༡-༥༦) –
‘‘པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་བུ་དྡྷ་སྶ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ;
པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ སུ་མ་ནོ, པཱ་ནཱི་ཡ་གྷ་ཊ་མ་པཱུ་ར་ཡིཾ.
‘‘པ་བྦ་ཏ་གྒེ དུ་མ་གྒེ ཝཱ, ཨཱ་ཀཱ་སེ ཝཱ་ཐ བྷཱུ་མི་ཡཾ;
ཡ་དཱ པཱ་ནཱི་ཡ་མི་ཙྪཱ་མི, ཁི་པྤཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏེ མ་མ.
‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ དཱ་ན་མ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ད་ཀ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… བྷ་ཝཱ ས་བྦེ ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ;
ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ, ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟོ སཱ་ས་ན་སྶ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་བ་ལཱི’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༡༢. ཏ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་བ་ལཱིཏི པཱ་རི་ཧཱ་རི་ཡ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཎྷ་སོ སཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན པ་ཉྙཱ་བ་ལེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. སཱི་ལ་ཝ་ཏཱུ་པ་པ་ནྣོཏི ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏེ་ན ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལེ་ན, དྷུ་ཏ་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཝ་ཏེ་ཧི ཙ ཨུ་པ་པ་ནྣོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ས་མཱ་ཧི་ཏོཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་བྷེ་དེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མཱ་ཧི་ཏོ. ཛྷཱ་ན་ར་ཏོཏི ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཙ ར་ཏོ ས་ཏ་ཏཱ་བྷི་ཡུ་ཏྟོ. ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཝ་སེ་ན ས་ཏི་མཱ. ཡ་ད་ཏྠི་ཡནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏཾ ཨ་ཏྠི་ཡཾ, ཡེ་ན ཨ་ཏྠི་ཡཾ ཡ་ད་ཏྠི་ཡཾ. ཡ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནོ. སཱ་མི་པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཧི ཏཾ ཨ་ཏྠི་ཡཾ ཧོ་ཏི དཱ་ཡ་ཛྫ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཝཱ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ བྷོ་ཛ་ན་ནྟི ཙ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. བྷུ་ཉྫི་ཡ་ཏི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝཱ བྷོ་ཛ་ནཾ, ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ. ‘‘ཡ་ད་ཏྠི་ཀ’’ནྟི ཝཱ པཱ་ཋོ. ཡ་ད་ཏྠཾ ཡ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ས་ཏྠཱ་རཱ པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ, ཏ་ད་ཏྠཾ ཀཱ་ཡ་སྶ ཋི་ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ, ཏ་ཉྩ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཾ བྷོ་ཛ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནོ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཀ་ངྑེ་ཐ ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཀཱ་ལཾ ཨཱ་ག་མེ་ཡྻ. ཨི་དྷ ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ. བཱ་ཧི་ར་ཀ་སྶ པ་ན ཀཱ་མེ་སུ ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་སྶ ཨི་དཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
མ་ཧཱ་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཝ་ན་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནཱི་ལ་བྦྷ་ཝ་ཎྞཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཝ་ན་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར ཨ་ཏྠ་ད་སྶི་ནོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀ་ཙྪ་པ་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟོ ཝི་ན་ཏཱ་ཡ ནཱ་མ ན་དི་ཡཱ ཝ་ས་ཏི. ཏ་སྶ ཁུ་དྡ་ཀ་ནཱ་ཝ་པྤ་མཱ་ཎོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཀི་ར ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ ཋི་ཏཾ དི་སྭཱ, ‘‘པཱ་རཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ མ་ཉྙེ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཊྛི་ཡཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ནེ་ཏུ་ཀཱ་མོ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ནི་པ་ཛྫི. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཉ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ནྟོ ཨཱ་རུ་ཧི. སོ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ སོ་ཏཾ ཚི་ནྡ་ནྟོ ཛི་ཡཱ་ཡ ཝེ་གེ་ན ཁི་ཏྟ་ས་རོ ཝི་ཡ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ པ་ར་ཏཱི་རཾ པཱ་པེ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ པུ་ཉྙ་སྶ ཕ་ལཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཀ་ས་མྤ་ཏྟི་ཉྩ བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སཱི་ཡེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི. པུ་ན ཀ་སྶ་པ་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཀ་པོ་ཏ་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རིཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ དི་སྭཱ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་སི.
ཏ་ཏོ པ་ན ཙུ་ཏོ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ བ་ཧུཾ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ ཨུ་པ་ཙི་ནི. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་རི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་ན་ག་རེ ཝ་ཙྪ་གོ་ཏྟ་སྶ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ གེ་ཧེ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི. ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ པ་རི་པ་ཀྐ་ག་བྦྷཱ ཨ་ར་ཉྙཾ ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡ ས་ཉྫཱ་ཏ་དོ་ཧ་ལཱ༹ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཏི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ་སྶཱ ཀ་མྨ་ཛ་ཝཱ་ཏཱ ཙ་ལིཾ་སུ, ཏི་རོ་ཀ་ར་ཎིཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་དཾ་སུ. སཱ དྷ་ཉྙ་པུ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡི. སོ བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ན ས་ཧ པཾ་སུ་ཀཱི་ལི༹་ཀ་ས་ཧཱ་ཡོ ཨ་ཧོ་སི. ‘‘ཝ་ཙྪོ’’ཏི་སྶ ནཱ་མ་ཉྩ ཨ་ཧོ་སི. ཝ་ནཱ་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཝ་ན་ཝ་ཙྪོཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ མ་ཧཱ་ས་ཏྟེ མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པ་དྷཱ་ནཾ པ་ད་ཧ་ནྟེ, ‘‘ཨ་ཧ་མྤི སི་དྡྷ་ཏྠ་ཀུ་མཱ་རེ་ན ས་ཧ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཧི་མ་ཝ་ནྟེ ཝ་ས་ནྟོ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ སུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཝ་ས་མཱ་ནོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༤༩-༡༤༨-༡༦༣) –
‘‘ཨ་ཏྠ་ད་སྶཱི ཏུ བྷ་ག་ཝཱ, ས་ཡ་མྦྷཱུ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀོ;
ཝི་ན་ཏཱ་ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རཾ, ཨུ་པ་ག་ཙྪི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ.
‘‘ཨུ་ད་ཀཱ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མྨ, ཀ་ཙྪ་པོ ཝཱ་རི་གོ་ཙ་རོ;
བུ་དྡྷཾ ཏཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་ཧཾ, ཨུ་པེ་སིཾ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀཾ.
‘‘ཨ་བྷི་རཱུ་ཧ་ཏུ མཾ བུ་དྡྷོ, ཨ་ཏྠ་ད་སྶཱི མ་ཧཱ་མུ་ནི;
ཨ་ཧཾ ཏཾ ཏཱ་ར་ཡི་སྶཱ་མི, དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟ་ཀ་རོ ཏུ་ཝཾ.
‘‘མ་མ ས་ངྐ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ཡ, ཨ་ཏྠ་ད་སྶཱི མ་ཧཱ་ཡ་སོ;
ཨ་བྷི་རཱུ་ཧི་ཏྭཱ མེ པི་ཊྛིཾ, ཨ་ཊྛཱ་སི ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀོ.
‘‘ཡ་ཏོ ས་རཱ་མི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ, ཡ་ཏོ པ་ཏྟོ་སྨི ཝི་ཉྙུ་ཏཾ;
སུ་ཁཾ མེ ཏཱ་དི་སཾ ན་ཏྠི, ཕུ་ཊྛེ པཱ་ད་ཏ་ལེ ཡ་ཐཱ.
‘‘ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ་ན ས་མྦུ་དྡྷོ, ཨ་ཏྠ་ད་སྶཱི མ་ཧཱ་ཡ་སོ;
ན་དི་ཏཱི་ར་མྷི ཋ་ཏྭཱ་ན, ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་ས་ཐ.
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཝ་ཏྟ་ཏེ ཙི་ཏྟཾ, ག་ངྒཱ་སོ་ཏཾ ཏ་རཱ་མ་ཧཾ;
ཨ་ཡ་ཉྩ ཀ་ཙྪ་པོ རཱ་ཛཱ, ཏཱ་རེ་སི མ་མ པ་ཉྙ་ཝཱ.
‘‘ཨི་མི་ནཱ བུ་དྡྷ་ཏ་ར་ཎེ་ན, མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཙ;
ཨ་ཊྛཱ་ར་སེ ཀ་པྤ་ས་ཏེ, དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ར་མི་སྶ་ཏི.
‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ ཨི་དྷཱ་ག་ནྟྭཱ, སུ་ཀྐ་མཱུ་ལེ་ན ཙོ་དི་ཏོ;
ཨེ་ཀཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, ཀ་ངྑཱ་སོ་ཏཾ ཏ་རི་སྶ་ཏི.
‘‘ཡ་ཐཱ་པི བྷ་དྡ་ཀེ ཁེ་ཏྟེ, བཱི་ཛཾ ཨ་པྤ་མྤི རོ་པི་ཏཾ;
ས་མྨཱ་དྷཱ་རེ པ་ཝེ་ཙྪ་ནྟེ, ཕ་ལཾ ཏོ་སེ་ཏི ཀ་སྶ་ཀཾ.
‘‘ཏ་ཐེ་ཝི་དཾ བུ་དྡྷ་ཁེ་ཏྟཾ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་དེ་སི་ཏཾ;
ས་མྨཱ་དྷཱ་རེ པ་ཝེ་ཙྪ་ནྟེ, ཕ་ལཾ མཾ ཏོ་ས་ཡི་སྶ་ཏི.
‘‘པ་དྷཱ་ན་པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ་མྷི, ཨུ་པ་ས་ནྟོ ནི་རཱུ་པ་དྷི;
ས་བྦཱ་ས་ཝེ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ, ཝི་ཧ་རཱ་མི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ.
‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་སེ ཀ་པྤ་ས་ཏེ, ཡཾ ཀ་མྨ་མ་ཀ་རིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཏ་ར་ཎཱ་ཡ ཨི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་མཱ་ག་ཏོ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ‘‘ཀིཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་ར་ཉྙེ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ལ་དྡྷོ’’ཏི པུ་ཊྛོ ‘‘ར་མ་ཎཱི་ཡཱ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་ར་ཉྙེ པ་བྦ་ཏཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝུ་ཊྛ་པ་བྦ་ཏེ ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ‘‘ནཱི་ལ་བྦྷ་ཝ་ཎྞཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༡༣. ཏ་ཏྠ ནཱི་ལ་བྦྷ་ཝ་ཎྞཱཏི ནཱི་ལ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་ནི་བྷཱ ནཱི་ལ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་ས་ཎྛཱ་ནཱ ཙ. རུ་ཙི་རཱཏི རུ་ཙི་ཡཱ ས་ཀི་ར་ཎཱ པ་བྷ་སྶ་རཱ ཙ. སཱི་ཏ་ཝཱ་རཱིཏི སཱི་ཏ་ལ་ས་ལི་ལཱ. སུ་ཙི་ནྡྷ་རཱཏི སུ་ཙི་སུ་དྡྷ་བྷཱུ་མི་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ སུ་ཙི་ནྡྷ་རཱ. གཱ་ཐཱ་སུ་ཁ་ཏྠ་ཉྷི སཱ་ནུ་ནཱ་སི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སོ. ‘‘སཱི་ཏ་ཝཱ་རི་སུ་ཙི་ནྡྷ་རཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, སཱི་ཏ་སུ་ཙི་ཝཱ་རི་དྷ་རཱ སཱི་ཏ་ལ་ཝི་མ་ལ་ས་ལི་ལཱ་ས་ཡ་ཝ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ནྡ་གོ་པ་ཀ་ས་ཉྪ་ནྣཱཏི ཨི་ནྡ་གོ་པ་ཀ་ནཱ་མ་ཀེ་ཧི པ་ཝཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞེ་ཧི ར་ཏྟ་ཀི་མཱི་ཧི ས་ཉྪཱ་དི་ཏཱ པཱ་ཝུ་སྶ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨི་ནྡ་གོ་པ་ཀ་ནཱ་མཱ་ནི ར་ཏྟ་ཏི་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་རེ ‘‘ཀ་ཎི་ཀཱ་ར་རུ་ཀྑཱ’’ཏི. སེ་ལཱཏི སི་ལཱ་མ་ཡཱ པ་བྦ་ཏཱ, ན པཾ་སུ་པ་བྦ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཡ་ཐཱ་པི པ་བྦ་ཏོ སེ་ལོ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༢༤). ར་མ་ཡ་ནྟི མནྟི མཾ ར་མཱ་པེ་ནྟི, མ་ཡ྄ཧཾ ཝི་ཝེ་ཀཱ་བྷི་ར་ཏྟིཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཐེ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཨ་ར་ཉྙཱ་བྷི་ར་ཏིཾ པ་ཝེ་དེ་ནྟོ ཏི་ཝི་དྷཾ ཝི་ཝེ་ཀཱ་བྷི་ར་ཏི་མེ་ཝ དཱི་པེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀེ་ན ཨ་ཉྙཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ དཱི་པི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཝ་ན་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. སི་ཝ་ཀ་སཱ་མ་ཎེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ་ཏི སི་ཝ་ཀ་སྶ སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏིཾ་སེ ཀ་པྤེ ཝེ་སྶ་བྷུ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཏ་ཏྠ པ་བྦ་ཏ་ནྟ་རེ ནི་སི་ནྣཾ ཝེ་སྶ་བྷུཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཨ་ཊྛཱ་སི. པུ་ན ཏ་ཏྠ མ་ནོ་ཧ་རཱ་ནི ཀཱ་སུ་མཱ་རི་ཀ་ཕ་ལཱ་ནི དི་སྭཱ ཏཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ནེ་སི, པ་ཊི་གྒ་ཧེ་སི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ མཱ་ཏུ་ལེ པ་བྦ་ཛ་ནྟེ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ བ་ཧུཾ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཝ་ན་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་སྶ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟོ, སི་ཝ་ཀོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཏི་ཀེ ཝ་ན་ཝ་ཙྪེ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀི་ཙྩཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ པུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏཱ་ཏ སི་ཝ་ཀ, ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཐེ་རཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ, མ་ཧ་ལླ་ཀོ དཱ་ནི ཐེ་རོ’’ཏི. སོ མཱ་ཏུ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཙ པུ་བྦེ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཙ མཱ་ཏུ་ལ་ཏྠེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཏཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ར་ཉྙེ ཝ་ས་ཏི.
ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན གཱ་མ་ནྟཾ ག་ཏ་སྶ ཁ་རོ ཨཱ་བཱ་དྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫི. མ་ནུ་སྶེ་སུ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀ་རོ་ནྟེ་སུ་པི ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷི. ཏ་སྨིཾ ཙི་རཱ་ཡ་ནྟེ ཐེ་རོ ‘‘སཱ་མ་ཎེ་རོ ཙི་རཱ་ཡ་ཏི, ཀིཾ ནུ ཁོ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཏཾ གི་ལཱ་ནཾ དི་སྭཱ ཏ་སྶ ཏཾ ཏཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟོ དི་ཝ་ས་བྷཱ་གཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ བ་ལ་ཝ་པ་ཙྩཱུ་ས་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘སི་ཝ་ཀ, ན མ་ཡཱ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ གཱ་མེ ཝ་སི་ཏ་པུ་བྦཾ, ཨི་ཏོ ཨ་ར་ཉྙ་མེ་ཝ ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ སི་ཝ་ཀོ ‘‘ཡ་དི་པི མེ, བྷ་ནྟེ, ཨི་དཱ་ནི ཀཱ་ཡོ གཱ་མ་ནྟེ ཋི་ཏོ, ཙི་ཏྟཾ པ་ན ཨ་ར་ཉྙེ, ཏ་སྨཱ ས་ཡཱ་ནོ་པི ཨ་ར་ཉྙ་མེ་ཝ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི, ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཐེ་རོ ཏཾ བཱ་ཧཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙ་མེ་ཝ ནེ་ཏྭཱ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨ་དཱ་སི. སོ ཐེ་ར་སྶ ཨོ་ཝཱ་དེ ཋ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༣༨.༥༣-༥༨) –
‘‘ཀ་ཎི་ཀཱ་རཾ་ཝ ཛོ་ཏ་ནྟཾ, ནི་སི་ནྣཾ པ་བྦ་ཏ་ནྟ་རེ;
ཨ་དྡ་སཾ ཝི་ར་ཛཾ བུ་དྡྷཾ, ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛཾ ན་རཱ་ས་བྷཾ.
‘‘པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ སུ་མ་ནོ, ཀི་རེ ཀ་ཏྭཱ་ན ཨ་ཉྫ་ལིཾ;
ཀཱ་སུ་མཱ་རི་ཀ་མཱ་དཱ་ཡ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་སྶ་དཱ་ས་ཧཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ཏིཾ་སེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ཕ་ལཾ ཨ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཕ་ལ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
སོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཙ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཝེ་ཀཱ་བྷི་ར་ཏི་ཀ་ཏཾ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཏ་ཉྩ པ་ཝེ་དེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ མཾ ཨ་ཝ་ཙཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༡༤. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོཏི ཝ་ཛྫཱ་ཝ་ཛྫཾ ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི ཧི་ཏེ་སི་ཏཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པེ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ. མནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཝ་ཙཱཏི ཨ་བྷཱ་སི. ཨི་ཏོ ག་ཙྪཱ་མ སཱི་ཝ་ཀཱཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ, སི་ཝ་ཀ, ཨི་ཏོ གཱ་མ་ནྟ་ཏོ ཨ་ར་ཉྙ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཨེ་ཧི ག་ཙྪཱ་མ, ཏ་དེ་ཝ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཝ་ས་ན་ཡོ་གྒ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ སི་ཝ་ཀོ བྷ་དྲོ ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ ཝི་ཡ ཀ་སཱ་བྷི་ཧ་ཏོ ས་ཉྫཱ་ཏ་སཾ་ཝེ་གོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙ་མེ་ཝ ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་ཏཾ པ་ཝེ་དེ་ནྟོ –
‘‘གཱ་མེ མེ ཝ་ས་ཏི ཀཱ་ཡོ, ཨ་ར་ཉྙཾ མེ ག་ཏཾ མ་ནོ;
སེ་མཱ་ན་ཀོ་པི ག་ཙྪཱ་མི, ན་ཏྠི ས་ངྒོ ཝི་ཛཱ་ན་ཏ’’ནྟི. –ཨཱ་ཧ;
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་སྨཱ ཨི་དཱ་ནི ཡ་དི་པི མེ ཨི་དཾ ས་རཱི་རཾ གཱ་མ་ནྟེ ཋི་ཏཾ, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་ན ཨ་ར་ཉྙ་མེ་ཝ ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ སེ་མཱ་ན་ཀོ་པི ག་ཙྪཱ་མི གེ་ལ་ཉྙེ་ན ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་ག་མ་ནེ་སུ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ས་ཡཱ་ནོ་པི ཨི་མི་ནཱ ས་ཡི་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་རཱི་ས་པོ ཝི་ཡ ས་རཱི་ས་པ་ནྟོ, ཨེ་ཐ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ར་ཉྙ་མེ་ཝ ག་ཙྪཱ་མ, ཀ་སྨཱ? ན་ཏྠི ས་ངྒོ ཝི་ཛཱ་ན་ཏནྟི, ཡ་སྨཱ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཀཱ་མེ་སུ སཾ་སཱ་རེ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ, ནེ་ཀྑ་མྨེ ནི་བྦཱ་ནེ ཙ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ན ཀ་ཏྠ་ཙི ས་ངྒོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་པ་དེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ ཨཱ་ཎཱ ཨ་ནུ་ཋི་ཏཱ་ཏི, ཏ་ད་པ་དེ་སེ་ན ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀཱ་སི.
སི་ཝ་ཀ་སཱ་མ་ཎེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཉྩ ཚི་ནྡེ པ་ཉྩ ཛ་ཧེཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཱ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་ཋ་མཾ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པི་ཡ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྠེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ པུ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཙ་རི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ནི་སི་ནྣ་སྶ མ་ནོ་སི་ལཱ་ཙུ་ཎྞ་པི་ཉྫ་རཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཀ་ད་ལི་ཕ་ལ་ཀ་ཎྞི་ཀཾ ཨུ་པ་ནེ་སི, ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀྑ་ཏྟུཾ དེ་ཝེ་སུ དེ་ཝ་ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་སི. ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝཱ་རེ རཱ་ཛཱ ཨ་ཧོ་སི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི. ཨེ་ཝཾ སོ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཀ་སྶ་པ་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ ནཱ་མ ན ཨ་ནྭ་དྡྷ་མཱ་སི་ཀོ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཚ་བྦ་སྶ་ནྟ་རེ ཚ་བྦ་སྶ་ནྟ་རེ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཨ་ཧོ་སི. ཀ་སྶ་པ་ད་ས་བ་ལོ པ་ན ཚ་ཊྛེ ཚ་ཊྛེ མཱ་སེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨོ་སཱ་རེ་སི. ཏ་སྶ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶ ཨོ་སཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ དི་སཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ དྭེ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ག་ཙྪ་ནྟི.
ཨ་ཡཾ བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མེ་སཾ དྭི་ནྣཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ མེ་ཏྟི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ད་ལ༹ྷཱ, ཀིཾ ནུ ཁོ, བྷེ་ད་ཀེ ས་ཏི བྷི་ཛྫེ་ཡྻ, ན བྷི་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི, སཱ ཏེ་སཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ་ནེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཐེ་ཀོ ཐེ་རོ ཨེ་ཀ་སྶ ཧ་ཏྠེ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ད་ཏྭཱ ས་རཱི་ར་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཏྠཾ ཨུ་ད་ཀ་ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ དྷོ་ཏ་ཧ་ཏྠ་པཱ་དོ ཧུ་ཏྭཱ གུ་མྦ་ས་མཱི་པ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ཏི བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ ཏ་སྶ ཐེ་ར་སྶ པ་ཙྪ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མ་རཱུ་པཱ ཨི་ཏྠཱི ཧུ་ཏྭཱ ཀེ་སེ ཝི་དྷུ་ནི་ཏྭཱ སཾ་ཝི་དྷཱ་ཡ ས་མྦ་ནྡྷ་ནྟཱི ཝི་ཡ པི་ཊྛི་ཡཾ པཾ་སུཾ པུ་ཉྪ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ སཱ་ཊ་ཀཾ སཾ་ཝི་དྷཱ་ཡ ནི་ཝཱ་ས་ཡ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ པ་དཱ་ནུ་པ་དི་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ གུ་མྦ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟཱ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ ཋི་ཏོ ས་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཏྠེ་རོ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ དི་སྭཱ་ཝ དོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ ‘‘ན་ཊྛོ དཱ་ནི མེ ཨི་མི་ནཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཱ་ནུ་ག་ཏོ སི་ནེ་ཧོ, ས་ཙཱ་ཧཾ ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཨི་མི་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཝི་སྶཱ་སཾ ན ཀ་རེ་ཡྻ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟ་སྶེ་ཝ་སྶ, ‘‘ཧ་ནྡཱ་ཝུ་སོ, ཏུ་ཡ྄ཧཾ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ, ཏཱ་དི་སེ་ན པཱ་པེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་མ་གྒཾ ནཱ་ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ལ་ཛྫི་བྷི་ཀྑུ་ནོ ཧ་ད་ཡཾ ཏི་ཁི་ཎ་ས་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་དྡྷཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏོ ནཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཝ་ད་སི, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ དུ་ཀྐ་ཊ་མ་ཏྟ་མྤི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཛཱ་ནཱ་མི. ཏྭཾ པ་ན མཾ ཨ་ཛྫ ‘པཱ་པོ’ཏི ཝ་ད་སི, ཀིཾ ཏེ དི་ཊྛ’’ནྟི. ‘‘ཀིཾ ཨ་ཉྙེ་ན དི་ཊྛེ་ན, ཀིཾ ཏྭཾ ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟེ་ན མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་ནྟོ’’ཏི. ‘‘ན་ཏྠེ་ཏཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, མ་ཡ྄ཧཾ, ནཱ་ཧཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཏ་སྶ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨི་ཏ་རོ ཐེ་རོ ཀ་ཐཾ ཨ་ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ དི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཎཾ་ཡེ་ཝ བྷཱུ་ཏ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་མ་གྒེ་ན ཨ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཉྙེ་ན མ་གྒེ་ན ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཏོ. ཨི་ཏ་རོ་པི བྷི་ཀྑུ ཨ་ཉྙེ་ན མ་གྒེ་ན ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ་ཡེ་ཝ ག་ཏོ.
ཏ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་གཱ་རཾ པ་ཝི་ས་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ སོ བྷི་ཀྑུ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒེ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ, ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ནཱ་མ པཱ་པ་བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྠི, ནཱ་ཧཾ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘བྷཱ་རི་ཡཾ མ་ཡཱ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ’’ནྟི མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཝ་ཎྞེ་ན ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀ་སྨཱ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཡྻོ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཋི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀ, ཨི་མཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒཾ ཨེ་ཀོ པཱ་པ་བྷི་ཀྑུ པ་ཝི་ཊྛོ, ‘ནཱ་ཧཾ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རོ་མཱི’ཏི བ་ཧི ཋི་ཏོ་མྷཱི’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, མཱ ཨེ་ཝཾ ག་ཎྷ་ཐ, པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལོ ཨེ་ས བྷི་ཀྑུ. ཏུ་མྷེ་ཧི དི་ཊྛ་མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ནཱ་མ ཨ་ཧཾ, མ་ཡཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ ‘ད་ལ༹ྷཱ ནུ ཁོ ཨི་མེ་སཾ ཐེ་རཱ་ནཾ མེ་ཏྟི, ནོ ད་ལ༹ྷཱ’ཏི བྷི་ཛྫ་ནཱ་བྷི་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟེ་ན ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཀོ པ་ན, ཏྭཾ ས་པྤུ་རི་སཱ’’ཏི? ‘‘ཨ་ཧཾ ཨེ་ཀཱ བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ, བྷ་ནྟེ’’ཏི དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཀ་ཐེ་ནྟོ དི་བྦཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ པཱ་དེ་སུ ནི་པ་ཏི་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཁ་མ་ཐ, ཨེ་ཏཾ དོ་སཾ ཐེ་རོ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཐེ་རཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒཾ པ་ཝེ་སེ་སི. སོ ཐེ་རོ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཀཱ་སི, མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་ན པུ་ན ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ན ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི. ཨི་མ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ཀ་མྨཾ ན ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི, ཙུ་དི་ཏ་ཀ་ཏྠེ་རོ པ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི.
བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ནི་སྶ་ནྡེ་ན ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ ཨ་པཱ་ཡ་བྷ་ཡ་ཏོ ན མུ་ཙྩི་ཏྠ. ས་ཙེ པ་ན ཀི་སྨི་ཉྩི ཀཱ་ལེ མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཉྙེ་ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀ་ཏོ དོ་སོ ཏ་སྶེ་ཝ ཨུ་པ་རི པ་ཏ་ཏི. སོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི. ‘‘དྷཱ་ན་མཱ་ཎ་ཝོ’’ཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཏ་ཡོ ཝེ་དེ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཀཱ་ལེ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི, ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨེ་ཀཱ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟཱ ཨི་ཏྠཱི ཏ་སྨིཾ གཱ་མཾ པ་ཝི་ས་ནྟེ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ གཱ་མཾ པ་ཝི་ས་ཏི, ནི་ཀྑ་མ་ནྟེ ནི་ཀྑ་མ་ཏི. ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟེ་པི ས་དྡྷིཾ པ་ཝི་ས་ཏི, ཏི་ཊྛ་ནྟེ་པི ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ནི་ཙྩཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཐེ་རོ ཏཾ ན པ་སྶ་ཏི. ཏ་སྶ པུ་ན པུ་རི་མ་ཀ་མྨ་ནི་སྶ་ནྡེ་ན སཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. གཱ་མེ ཡཱ་གུཾ བྷི་ཀྑ་ཉྩ ད་ད་མཱ་ནཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀོ ཡཱ་གུ་ཨུ་ལུ༹་ངྐོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ, ཨེ་ཀོ ཨི་མི་སྶཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི པ་རི་ཧཱ་སཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཐེ་ར་སྶ མ་ཧ་ཏཱི ཝི་ཧེ་སཱ ཧོ་ཏི. ཝི་ཧཱ་ར་ག་ཏ་མྤི ནཾ སཱ་མ་ཎེ་རཱ ཙེ་ཝ ད་ཧ་རཱ བྷི་ཀྑཱུ ཙ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘དྷཱ་ནོ ཀོ་ཎྜོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི པ་རི་ཧཱ་སཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཨ་ཐ་སྶ ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་ཏྠེ་རོཏི ནཱ་མཾ ཛཱ་ཏཾ. སོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ཡ ཏེ་ཧི ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ཀེ་ལི༹ཾ ས་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨུ་མྨཱ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ ཀོ་ཎྜཱ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཀོ་ཎྜོ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཀོ་ཎྜོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ ‘‘ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ནོ, བྷ་ནྟེ, ད་ཧ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཝཾ ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཏཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙྩཾ ཀི་ར ཏྭཾ, དྷཱ་ན, སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཾ ཝ་ད་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ན ‘‘ས་ཙྩཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘བྷ་ནྟེ, ནི་བ་དྡྷཾ ཝི་ཧེ་སཾ ཨ་ས་ཧ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐེ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཏྭཾ པུ་བྦེ ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ ཡཱ་ཝ་ཛྫ་དི་ཝ་སཱ ཛཱི་རཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་སི, པུ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཕ་རུ་སཾ མཱ་ཝ་དཱི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ –
‘‘མཱ་ཝོ་ཙ ཕ་རུ་སཾ ཀ་ཉྩི, ཝུ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཝ་དེ་ཡྻུ ཏཾ;
དུ་ཀྑཱ ཧི སཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ, པ་ཊི་ད་ཎྜཱ ཕུ་སེ་ཡྻུ ཏཾ.
‘‘ས་ཙེ ནེ་རེ་སི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ, ཀཾ་སོ ཨུ་པ་ཧ་ཏོ ཡ་ཐཱ;
ཨེ་ས པ་ཏྟོ་སི ནི་བྦཱ་ནཾ, སཱ་ར་མྦྷོ ཏེ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. (དྷ. པ. ༡༣༣-༡༣༤);
ཨི་མ་ཉྩ པ་ན ཏ་སྶ ཐེ་ར་སྶ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝི་ཙ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ་པི ཀ་ཐ་ཡིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ‘‘ག་ཙྪ་ཐ, བྷ་ཎེ, ཝཱི་མཾ་ས་ཐཱ’’ཏི པེ་སེ་ཏྭཱ ས་ཡ་མྤི མ་ནྡེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ཐེ་ར་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཐེ་རོ སཱུ་ཙི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི, སཱ་པི ཨི་ཏྠཱི ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཋཱ་ནེ ཋི་ཏཱ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. རཱ་ཛཱ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཏྠི་དཾ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཏ་སྶཱ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི. སཱ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ ཐེ་ར་སྶ ཝ་ས་ན་པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ པ་ཝི་ཊྛཱ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. རཱ་ཛཱ་པི ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཏ་མེ་ཝ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་བྦ་ཏྠ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨ་དི་སྭཱ ‘‘ནཱ་ཡཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ, ཐེ་ར་སྶ ཨེ་ཀོ ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི ས་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ ཐེ་ར་སྶ ས་མཱི་པེ་ན ག་ཙྪ་ནྟོ་པི ཐེ་རཾ ཨ་ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མྨ ཐེ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ‘‘ཀ་ཙྩི, བྷ་ནྟེ, པི་ཎྜ་ཀེ་ན ན ཀི་ལ་མ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ཐེ་རོ ‘‘ཝ་ཊྚ་ཏི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཛཱ་ནཱ་མ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཡྻ་སྶ ཀ་ཐཾ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན པ་རི་ཀྐི་ལེ་སེ་ན ས་དྡྷིཾ ཙ་ར་ནྟཱ་ནཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཀེ ནཱ་མ པ་སཱི་དི་སྶ་ནྟི, ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝོ ཀ་ཏྠ་ཙི ག་མ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཨ་ཧཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཏུ་མྷེ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མི, ཏུ་མྷེ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ མཱ པ་མ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི ནི་བ་དྡྷ་བྷི་ཀྑཾ པ་ཊྛ་པེ་སི. ཐེ་རོ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ བྷོ་ཛ་ན་ས་པྤཱ་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཱ ཨི་ཏྠཱི ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི.
ཏ་དཱ མ་ཧཱ་སུ་བྷ་དྡཱ ཨུ་གྒ་ན་ག་རེ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀ་ཀུ་ལེ ཝ་ས་མཱ་ནཱ ‘‘ས་ཏྠཱ མཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཏཱུ’’ཏི ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ ནི་རཱ་མ་ག་ནྡྷཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་ད་ཏ་ལེ ཋི་ཏཱ ‘‘ཨི་མཱ་ནི པུ་པྥཱ་ནི ཨ་ནྟ་རེ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ད་ས་བ་ལ་སྶ མ་ཏྠ་ཀེ ཝི་ཏཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟུ, ད་ས་བ་ལོ ཨི་མཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ སྭེ པ་ཉྩ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ མ་ཡ྄ཧཾ བྷི་ཀྑཾ ག་ཎྷ་ཏཱུ’’ཏི ས་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ སུ་མ་ན་པུ་པྥ་མུ་ཊྛི་ཡོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. པུ་པྥཱ་ནི ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཝེ་ལཱ་ཡ ས་ཏྠུ མ་ཏྠ་ཀེ ཝི་ཏཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཏཾ སུ་མ་ན་པུ་པྥ་ཝི་ཏཱ་ནཾ དི་སྭཱ ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ སུ་བྷ་དྡཱ་ཡ བྷི་ཀྑཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་ཊྛི་ཏེ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ, མ་ཡཾ ཨ་ཛྫ དཱུ་རཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རཾ ག་མི་སྶཱ་མ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་ལཱ་ཀཾ དེ་ཧཱི’’ཏི. ཐེ་རོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ཏྠཱ ཨ་ཛྫ དཱུ་རཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རཾ ག་མི་སྶ་ཏི, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ མཱ ག་ཎྷ་ནྟུ, ཨ་རི་ཡཱ་ཝ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟཱུ’’ཏི. ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་ཏྠེ་རོ ‘‘ཨཱ་ཧ་ར, ཨཱ་ཝུ་སོ ས་ལཱ་ཀ’’ནྟི པ་ཋ་མཾ་ཡེ་ཝ ཧ་ཏྠཾ པ་སཱ་རེ་སི. ཨཱ་ན་ནྡོ ‘‘ས་ཏྠཱ ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ལཱ་ཀཾ ན དཱ་པེ་ཏི, ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ དཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ནྟ་སྶ ས་ལཱ་ཀཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ས་ཙེ ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་སྶ ས་ལཱ་ཀཱ དཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟཱ, ཨ་ཐ ས་ཏྠཱ པ་ཊི་བཱ་ཧེ་ཡྻ, བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ‘‘ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་སྶ ས་ལཱ་ཀཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་མ་ནཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་རི. ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ནོ ཏ་སྶ པུ་རེ ཨཱ་ག་མ་ནཱ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ཧ་རཱ་ཝུ་སོ, ཨཱ་ན་ནྡ, ས་ཏྠཱ མཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, མཱ་དི་སཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་ཋ་མཾ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟཾ ན ས་ཏྠཱ ནི་ཝཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི ཧ་ཏྠཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཎྷི. ས་ཏྠཱ ཏཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ ཐེ་རཾ ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ པ་ཋ་མཾ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི. ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ཐེ་རོ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ས་པྤཱ་ཡཱ་ཧཱ་ར་ལཱ་བྷེ་ན ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༤.༡-༡༦) –
‘‘ས་ཏྟཱ་ཧཾ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ནཾ, ས་ཡ་མྦྷུཾ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལཾ;
པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ སུ་མ་ནོ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧིཾ.
‘‘ཝུ་ཊྛི་ཏཾ ཀཱ་ལ་མ་ཉྙཱ་ཡ, པ་དུ་མུ་ཏྟ་རཾ མ་ཧཱ་མུ་ནིཾ;
མ་ཧ་ནྟིཾ ཀ་ད་ལཱི་ཀ་ཎྞིཾ, ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཧཾ.
‘‘པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ, ས་བྦ་ཉྙཱུ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀོ;
མ་མ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ནྟོ, པ་རི་བྷུ་ཉྫི མ་ཧཱ་མུ་ནི.
‘‘པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ས་མྦུ་དྡྷོ, ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ;
ས་ཀཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་ས་ཐ.
‘‘ཡེ ཙ ས་ནྟི ས་མི་ཏཱ་རོ, ཡ་ཀྑཱ ཨི་མ་མྷི པ་བྦ་ཏེ;
ཨ་ར་ཉྙེ བྷཱུ་ཏ་བྷ་བྱཱ་ནི, སུ་ཎ་ནྟུ ཝ་ཙ་ནཾ མ་མ.
‘‘ཡོ སོ བུ་དྡྷཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི, མི་ག་རཱ་ཛཾ་ཝ ཀེ་ས་རིཾ;
ཏ་མ་ཧཾ ཀི་ཏྟ་ཡི་སྶཱ་མི, སུ་ཎཱ་ཐ མ་མ བྷཱ་ས་ཏོ.
‘‘ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཉྩ་ཀྑ་ཏྟུཾ སོ, དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི;
ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀྑ་ཏྟུ་ཉྩ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྷི, ཨོ་ཀྐཱ་ཀ་ཀུ་ལ་ས་མྦྷ་ཝོ;
གོ་ཏ་མོ ནཱ་མ གོ་ཏྟེ་ན, ས་ཏྠཱ ལོ་ཀེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཨ་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ་ན ས་མ་ཎེ, སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ ཨ་ནཱ་ས་ཝེ;
པཱ་པ་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན, ནཱ་མ་དྷེ་ཡྻཾ ལ་བྷི་སྶ་ཏི.
‘‘ཏ་སྶ དྷ་མྨེ སུ་དཱ་ཡཱ་དོ, ཨོ་ར་སོ དྷ་མྨ་ནི་མྨི་ཏོ;
ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ནོ་ཏི ནཱ་མེ་ན, སཱ་ཝ་ཀོ སོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘པ་ཝི་ཝེ་ཀ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ, ཛྷཱ་ཡཱི ཛྷཱ་ན་ར་ཏོ ཨ་ཧཾ;
ཏོ་ས་ཡི་ཏྭཱ་ན ས་ཏྠཱ་རཾ, ཝི་ཧ་རཱ་མི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ.
‘‘སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི པ་རི་ཝུ་ཏོ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པུ་ར་ཀྑ་ཏོ;
བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, ས་ལཱ་ཀཾ གཱ་ཧ་ཡཱི ཛི་ནོ.
‘‘ཨེ་ཀཾ་སཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀཾ;
ཝ་ད་ཏཾ ཝ་ར་སྶ པུ་ར་ཏོ, པ་ཋ་མཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ས་ཧཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན བྷ་ག་ཝཱ, ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ཀ་མྤ་ཀོ;
བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི མཾ.
‘‘ཝཱི་རི་ཡཾ མེ དྷུ་ར་དྷོ་ར་ཡ྄ཧཾ, ཡོ་ག་ཀྑེ་མཱ་དྷི་ཝཱ་ཧ་ནཾ;
དྷཱ་རེ་མི ཨ་ནྟི་མཾ དེ་ཧཾ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏ་སྶ་པི ཨི་མ་སྶ ཐེ་ར་སྶ གུ་ཎེ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཡེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་དཱ པ་ཋ་མཾ ས་ལཱ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨེ་ཏ’’ནྟི ས་མ་ཙི་ནྟེ་སུཾ. ཏེ་སཾ ཝི་མ་ཏི་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏྠཾ ཐེ་རོ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ནྟྭཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘པ་ཉྩ ཚི་ནྡེ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༡༥. ཏ་ཏྠ པ་ཉྩ ཚི་ནྡེཏི ཨ་པཱ་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟི་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཀཱ་ནི པ་ཉྩོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི པཱ་དེ བ་ནྡྷ་ན་ར་ཛྫུ་ཀཾ ཝི་ཡ པུ་རི་སོ ས་ཏྠེ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་ཏྟ་ཡེ་ན ཚི་ནྡེ་ཡྻ པ་ཛ་ཧེ་ཡྻ. པ་ཉྩ ཛ་ཧེཏི ཨུ་པ་རི་དེ་ཝ་ལོ་ཀཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི པ་ཉྩུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི པུ་རི་སོ གཱི་ཝཱ་ཡ བ་ནྡྷ་ན་ར་ཛྫུ་ཀཾ ཝི་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཛ་ཧེ་ཡྻ, ཚི་ནྡེ་ཡྻ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྩ ཙུ་ཏྟ་རི བྷཱ་ཝ་ཡེཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨུ་ཏྟ་རི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ཏོ ཨུ་པ་རི བྷཱ་ཝེ་ཡྻ ཨ་གྒ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཌྜྷེ་ཡྻ. པ་ཉྩ་ས་ངྒཱ་ཏི་གོཏི ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ པ་ན པ་ཉྩ་ནྣཾ རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ས་ངྒཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ཉྩ་ས་ངྒཱ་ཏི་གོ ཧུ་ཏྭཱ. བྷི་ཀྑུ ཨོ་གྷ་ཏི་ཎྞོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ས་བྦ་ཐཱ བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི, ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཨ་ཝི་ཛྫོ་གྷེ ཏ་རི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ པཱ་ར་བྷཱུ་ཏེ ནི་བྦཱ་ནེ ཋི་ཏོ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. བེ་ལ་ཊྛ་སཱི་ས་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡ་ཐཱ་པི བྷ་དྡོ ཨཱ་ཛ་ཉྙོཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ བེ་ལ་ཊྛ་སཱི་ས་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སེ་སཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ པ་ན བ་ཧུཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ནི་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏིཾ་སེ ཀ་པྤེ ཝེ་སྶ་བྷུཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་སྶི་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ མཱ་ཏུ་ལུ་ངྒ་ཕ་ལཾ ཨ་དཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ སུ་ག་ཏི་ཏོ སུ་ག་ཏིཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་ཀ་སྶ་པ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་གྒིཾ པ་རི་ཙ་ར་ནྟོ ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་ཀ་སྶ་པ་ད་མ་ནེ ཨཱ་དི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ་ཡ (མ་ཧཱ་ཝ. ༥༤; སཾ. ནི. ༤.༢༨) པུ་རཱ་ཎ་ཛ་ཊི་ལ་ས་ཧ་སྶེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༡.༦༨-༧༣) –
‘‘ཀ་ཎི་ཀཱ་རཾ་ཝ ཛོ་ཏ་ནྟཾ, པུ་ཎྞ་མཱ་ཡེ་ཝ ཙ་ནྡི་མཾ;
ཛ་ལ་ནྟཾ དཱི་པ་རུ་ཀྑཾ་ཝ, ཨ་དྡ་སཾ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀཾ.
‘‘མཱ་ཏུ་ལུ་ངྒ་ཕ་ལཾ ག་ཡ྄ཧ, ཨ་དཱ་སིཾ ས་ཏྠུ་ནོ ཨ་ཧཾ;
ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་སྶ ཝཱི་ར་སྶ, པ་ས་ནྣོ སེ་ཧི པཱ་ཎི་བྷི.
‘‘ཨེ་ཀ་ཏིཾ་སེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ཕ་ལཾ ཨ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཕ་ལ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ་ར་ཧ་ཏྟོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་སྶ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཨ་ཡཾ ཐེ་རོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཏཾ ས་ནྟཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ནི་རཱ་མི་སཾ སུ་ཁཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦ་ཡོ་ག་ཉྩ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱི་ཏི་ཝེ་ག་ཝ་སེ་ན ‘‘ཡ་ཐཱ་པི བྷ་དྡོ ཨཱ་ཛ་ཉྙོ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༡༦. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་པཱིཏི ཨོ་པ་མྨ་པ་ཊི་པཱ་ད་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. བྷ་དྡོཏི སུ་ནྡ་རོ ཐཱ་མ་བ་ལ་ས་མ་ཏྠ་ཛ་ཝ་པ་ར་ཀྐ་མཱ་དི་ས་མྤ་ནྣོ. ཨཱ་ཛ་ཉྙོཏི ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ ཛཱ་ཏི་མཱ ཀཱ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་ཛཱ་ན་ན་ཀོ. སོ ཏི་ཝི་དྷོ ཨུ་ས་བྷཱ་ཛ་ཉྙོ ཨ་སྶཱ་ཛ་ཉྙོ ཧ་ཏྠཱ་ཛ་ཉྙོ་ཏི. ཏེ་སུ ཨུ་ས་བྷཱ་ཛ་ཉྙོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ. སོ ཙ ཁོ ཚེ་ཀ་ཀ་ས་ན་ཀི་ཙྩེ ནི་ཡུ་ཏྟོ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་ངྒ་ལཱ་ཝ་ཏྟ་ནཱི’’ཏི. ན་ངྒ་ལ་སྶ ཕཱ་ལ་སྶ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀོ, ན་ངྒ་ལཾ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཨཱ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཁེ་ཏྟེ ཀ་ས་ན་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ངྒ་ལཾ ཝཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ན་ངྒ་ལཱ་ཝ་ཏྟཾ, ཁེ་ཏྟེ ན་ངྒ་ལ་པ་ཐོ, ཏ་སྨིཾ ན་ངྒ་ལཱ་ཝ་ཏྟ་ནི. གཱ་ཐཱ་སུ་ཁ་ཏྠ་ཉྷེ་ཏྠ ‘‘ཝ་ཏྟ་ནཱི’’ཏི དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. སི་ཁཱིཏི མ་ཏྠ་ཀེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ སི་ཁཱ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ སི་ཁཱ, སི་ངྒཾ. ཏ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སི་ཁཱི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ཀ་ཀུ་དྷཾ ཨི་དྷ ‘སི་ཁཱ’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི པ་དྷཱ་ན་ངྒ་ཀི་ཏྟ་ན་མེ་ཏཾ ‘‘སི་ཁཱི’’ཏི. ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ནཱཏི ཨ་པྤ་ཀི་ལ་མ་ཐེ་ན. ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཱཏི ར་ཏྟི་ཡོ དི་ཝཱ ཙ, ཨེ་ཝཾ མ་མཾ ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ན ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ‘‘བྷ་དྡོ ཨུ་ས་བྷཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ ཀ་ས་ནེ ནི་ཡུ་ཏྟོ གྷ་ན་ཏི་ཎ་མཱུ་ལཱ་དི་ཀེ་པི ན་ངྒ་ལ་པ་ཐེ ཏཾ ཨ་ག་ཎེ་ནྟོ ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ན ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི, ཡཱ་ཝ ཀ་ས་ན་ཏི་ཎཱ་ནཾ པ་རི་སྶ་མཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མ་མཾ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཱ་པི ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ནེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁེ ལ་དྡྷེ ནི་རཱ་མི་སེ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཀཱ་མཱ་མི་ས་ལོ་ཀཱ་མི་ས་ཝ་ཊྚཱ་མི་སེ་ཧི ཨ་ས་མྨི་སྶཾ ས་ནྟཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁཾ ལ་དྡྷཾ, ཏ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཏྟེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝ་ན་པྤ་གུ་མྦེ’’ (ཁུ. པཱ. ༦.༡༣; སུ. ནི. ༢༣༦) ‘‘ཏེ་ན ཝ་ཏ རེ ཝ་ཏྟ་བྦེ’’ཏི (ཀ་ཐཱ. ༡) ཙ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཱ ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ན ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཨཱ་ཧ – ‘‘སུ་ཁེ ལ་དྡྷེ ནི་རཱ་མི་སེ’’ཏི, ནི་རཱ་མི་སེ སུ་ཁེ ལ་དྡྷེ ས་ཏི ཏ་སྶ ལ་དྡྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བེ་ལ་ཊྛ་སཱི་ས་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. དཱ་ས་ཀ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
མི་དྡྷཱི ཡ་དཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ དཱ་ས་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ ཨ་ཛི་ཏ་སྶ ནཱ་མ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ ག་ནྡྷ་མཱ་ད་ན་ཏོ མ་ནུ་སྶ་པ་ཐཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟ་སྶ མ་ནོ་ར་མཱ་ནི ཨ་མྦ་ཕ་ལཱ་ནི ཨ་དཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ བ་ཧུཾ པུ་ཉྙཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཨེ་ཝཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པྤ་སུ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ སུ་ག་ཏི་ཏོ སུ་ག་ཏིཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི. དཱ་ས་ཀོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀེ་ན ག་ཧ་པ་ཏི་ནཱ ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ན་ཀ་མྨེ ཋ་པི་ཏོ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནྟོ ཨ་བྷི་ཎྷཾ བུ་དྡྷ་ད་སྶ་ནེ་ན དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ན ཙ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི. ཀེ་ཙི པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི – ‘‘ཨ་ཡཾ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཏྠེ་རཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ཀི་ཉྩི ཀ་མྨཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཐེ་རཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. སོ ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ དཱ་སི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ སེ་ཊྛི་ནཱ ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནེ ཋ་པི་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ ཨ་ཧོ་སི. མ་ཧཱ་སེ་ཊྛི ཏ་སྶ སཱི་ལཱ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཉྩ ཉ་ཏྭཱ བྷུ་ཛི་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ ‘ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ པ་བྦ་ཛཱ’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཾ བྷི་ཀྑཱུ པ་བྦཱ་ཛེ་སུ’’ནྟི. སོ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀུ་སཱི་ཏོ ཧཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ན ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི, ཀུ་ཏོ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ, ཀེ་ཝ་ལཾ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ནི་དྡཱ་བ་ཧུ་ལོ ཝི་ཧ་ར་ཏི. དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཀཱ་ལེ་པི ཨེ་ཀཾ ཀོ་ཎཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ ནི་སི་ནྣོ གྷུ་རུ་གྷུ་རུ་པ་སྶཱ་སཱི ནི་དྡཱ་ཡ་ཏེ་ཝ. ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ པུ་བྦཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ‘‘མི་དྡྷཱི ཡ་དཱ ཧོ་ཏི མ་ཧ་གྒྷ་སོ ཙཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༡༧. ཏ་ཏྠ མི་དྡྷཱིཏི ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ, ཡ་ཉྷི མི་དྡྷཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི, ཏཾ ཐི་ན་མྤི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏེ་ཝ. ཡ་དཱཏི ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ. མ་ཧ་གྒྷ་སོཏི མ་ཧཱ་བྷོ་ཛ་ནོ, ཨཱ་ཧ་ར་ཧ་ཏྠ་ཀ་ཨ་ལཾ་སཱ་ཊ་ཀ་ཏ་ཏྠ་ཝ་ཊྚ་ཀ་ཀཱ་ཀ་མཱ་ས་ཀ་བྷུ་ཏྟ་ཝ་མི་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝི་ཡ. ནི་དྡཱ་ཡི་ཏཱཏི སུ་པ་ན་སཱི་ལོ. ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་སཱ་ཡཱིཏི ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི སེ་ཡྻ་སུ་ཁཾ པ་སྶ་སུ་ཁཾ མི་དྡྷ་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ནི་ཝཱ་པ་པུ་ཊྛོཏི ཀུ་ཎྜ་ཀཱ་དི་ནཱ སཱུ་ཀ་ར་བྷ་ཏྟེ་ན པུ་ཊྛོ བྷ་རི་ཏོ. གྷ་ར་སཱུ་ཀ་རོ ཧི བཱ་ལ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པོ་སི་ཡ་མཱ་ནོ ཐཱུ་ལ་ས་རཱི་ར་ཀཱ་ལེ གེ་ཧཱ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏུཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཧེ་ཊྛཱ་མ་ཉྩཱ་དཱི་སུ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ས་ཡ་ཏེ་ཝ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་དཱ པུ་རི་སོ མི་དྡྷཱི ཙ ཧོ་ཏི མ་ཧ་གྒྷ་སོ ཙ ནི་ཝཱ་པ་པུ་ཊྛོ མ་ཧཱ་ཝ་རཱ་ཧོ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཡཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ནི་དྡཱ་ཡ་ན་སཱི་ལོ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་སཱ་ཡཱི, ཏ་དཱ སོ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཏཱི་ཎི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི མ་ན་སི་ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཏེ་སཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ མ་ནྡ་པ་ཉྙོ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ག་བྦྷཾ ཨུ་པེ་ཏི, ག་བྦྷཱ་ཝཱ་ས་ཏོ ན པ་རི་མུ་ཙྩ་ཏེ་ཝཱ་ཏི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ དཱ་ས་ཀ་ཏྠེ་རོ སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༡.༧༤, ༨༠-༨༤) –
‘‘ཨ་ཛི་ཏོ ནཱ་མ ས་མྦུ་དྡྷོ, ཧི་མ་ཝ་ནྟེ ཝ་སཱི ཏ་དཱ;
ཙ་ར་ཎེ་ན ཙ ས་མྤ་ནྣོ, ས་མཱ་དྷི་ཀུ་ས་ལོ མུ་ནི.
‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞེ ས་མྦུ་དྡྷེ, ཨཱ་ཧུ་ཏཱི་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ;
ར་ཐི་ཡཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟེ, ཨ་མྦ་ཕ་ལ་མ་དཱ་ས་ཧཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ཕ་ལཾ ཨ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཕ་ལ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.