༡༠. ད་ས་མ་ཝ་གྒོ
༡. པ་རི་པུ་ཎྞ་ཀ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ན ཏ་ཐཱ མ་ཏཾ ས་ཏ་ར་སནྟི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ དྷ་མྨ་ད་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ས་ཏྠ་རི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ས་ཏྠུ ཙེ་ཏི་ཡེ པུ་པྥཱ་དཱི་ཧི ཨུ་ལཱ༹་རཾ པཱུ་ཛཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ས་ཀྱ་རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝི་བྷ་ཝ་ཏཱ་ཡ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཀོཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. སོ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ས་ཏ་ར་སཾ ནཱ་མ ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟོ ས་ཏྠུ མི་སྶ་ཀཱ་ཧཱ་ར་པ་རི་བྷོ་གཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཏཱ་ཝ སུ་ཁུ་མཱ་ལོ་པི བྷ་ག་ཝཱ ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཡཱ་པེ་ཏི, ཀ་སྨཱ མ་ཡཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་གི་དྡྷཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་སུ་དྡྷི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མ, ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁ་མེ་ཝ པ་ན ཨ་མྷེ་ཧི པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི སཾ་སཱ་རེ ཛཱ་ཏ་སཾ་ཝེ་གོ གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛི་ཏོ ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༥.༥-༩) –
‘‘ནི་བྦུ་ཏེ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་མྷི, དྷ་མྨ་ད་སྶཱི་ན་རཱ་ས་བྷེ;
ཨཱ་རོ་པེ་སིཾ དྷ་ཛ་ཏྠ་མྦྷཾ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་སྶ ཙེ་ཏི་ཡེ.
‘‘ནི་སྶེ་ཎིཾ མཱ་པ་ཡི་ཏྭཱ་ན, ཐཱུ་པ་སེ་ཊྛཾ ས་མཱ་རུ་ཧིཾ;
ཛཱ་ཏི་པུ་པྥཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, ཐཱུ་པ་མྷི ཨ་བྷི་རོ་པ་ཡིཾ.
‘‘ཨ་ཧོ བུ་དྡྷོ ཨ་ཧོ དྷ་མྨོ, ཨ་ཧོ ནོ ས་ཏྠུ ས་མྤ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཐཱུ་པ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཙ་ཏུ་ནྣ་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཐཱུ་པ་སཱི་ཁ་ས་ནཱ་མ་ཀཱ;
སོ་ལ༹་སཱ་སིཾ་སུ རཱ་ཛཱ་ནོ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལཱ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ དྷ་མྨེ གཱ་ར་ཝ་བ་ཧུ་མཱ་ནེ་ན པཱི་ཏི་ཝེ་ག་ཝི་སྶ་ཊྛཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟོ ‘‘ན ཏ་ཐཱ མ་ཏཾ ས་ཏ་ར་ས’’ནྟི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༩༡. ཏ་ཏྠ ན ཏ་ཐཱ མ་ཏཾ ས་ཏ་ར་སཾ, སུ་དྷ་ནྣཾ ཡཾ མ་ཡ་ཛྫ པ་རི་བྷུ་ཏྟནྟི ཏ་ཐཱཏི ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན. མ་ཏནྟི ཨ་བྷི་མ་ཏཾ. ས་ཏ་ར་སནྟི ས་ཏ་ར་ས་བྷོ་ཛ་ནཾ ‘‘ས་ཏ་ར་ས་བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ས་ཏ་པཱ་ཀ་ས་པྤི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ བྷོ་ཛ་ན’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠོ ས་ཏ་ས་དྡོ ‘‘ས་ཏ་སོ ས་ཧ་སྶ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཏ་སྨཱ ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་སཱུ་པཾ ཨ་ནེ་ཀ་བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཏཾ ཨ་ནེ་ཀ་ར་ས་ཏཱ་ཡ ‘‘ས་ཏ་ར་ས’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ནཱ་ནཱ་ར་ས་བྷོ་ཛ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སུ་དྷཱ ཨེ་ཝ ཨ་ནྣཾ སུ་དྷཱ་བྷོ་ཛ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རོ. ཡཾ མ་ཡ་ཛྫ པ་རི་བྷུ་ཏྟནྟི ཡཾ མ་ཡཱ ཨ་ཛྫ ཨ་ནུ་བྷུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡཾ མ་ཡཱ པ་རི་བྷུ་ཏྟ’’ནྟི ཙ ཨི་དཾ ‘‘ས་ཏ་ར་སཾ སུ་དྷ་ནྣ’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡཾ མ་ཡཱ ཨ་ཛྫ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ས་ནྟཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནཾ, ཏཾ ཡ་ཐཱ མ་ཏཾ ཨ་བྷི་མ་ཏཾ ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏཾ ཏ་ཐཱ རཱ་ཛ་ཀཱ་ལེ མ་ཡཱ པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ ས་ཏ་ར་ས་བྷོ་ཛ་ནཾ དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ སུ་དྷ་ནྣ་ཉྩ ན མ་ཏཾ ནཱ་བྷི་མ་ཏཾ. ཀ་སྨཱ? ཨི་ད་ཉྷི ཨ་རི་ཡ་ནི་སེ་ཝི་ཏཾ ནི་རཱ་མི་སཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ, ཏཾ པ་ན པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སེ་ཝི་ཏཾ སཱ་མི་སཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ, ཏཾ ཨི་མ་སྶ ས་ངྑ་མྤི ཀ་ལ་མྤི ཀ་ལ་བྷཱ་ག་མྤི ན ཨུ་པེ་ཏཱི་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཡཾ མ་ཡ་ཛྫ པ་རི་བྷུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ད་སྶི་ནཱ གོ་ཏ་མེ་ན, བུ་དྡྷེ་ན སུ་དེ་སི་ཏོ དྷ་མྨོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨ་པ་རི་མི་ཏཾ ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ནྟཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུཾ ས་ཡ་མྦྷཱུ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་སྶཱི, ཨ་པ་རི་མི་ཏ་སྶ ཨ་ན་ནྟཱ་པ་རི་མེ་ཡྻ་སྶ ཉེ་ཡྻ་སྶ ད་སྶཱ་ཝཱི་ཏི ཏེ་ན ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ད་སྶི་ནཱ གོ་ཏ་མ་གོ་ཏྟེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ‘‘ཁ་ཡཾ ཝི་རཱ་གཾ ཨ་མ་ཏཾ པ་ཎཱི་ཏ’’ནྟི (ཁུ. པཱ. ༦.༤; སུ. ནི. ༢༢༧) ཙ ‘‘མ་ད་ནི་མྨ་ད་ནོ པི་པཱ་ས་ཝི་ན་ཡོ’’ (ཨ. ནི. ༤.༣༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠) ‘‘ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ཐོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༥.༡༤༠; ༡༠.༦) ཙ ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཊྛུ དེ་སི་ཏོ དྷ་མྨོ, ནི་བྦཱ་ནཾ མ་ཡཱ ཨ་ཛྫ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.
པ་རི་པུ་ཎྞ་ཀ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཝི་ཛ་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡ་སྶཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཝི་ཛ་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ པི་ཡ་ད་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣེ ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ས་ཏྠ་རི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཏ་སྶ ཐཱུ་པ་སྶ ར་ཏ་ན་ཁ་ཙི་ཏཾ ཝེ་དི་ཀཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཝེ་དི་ཀཱ་མ་ཧཾ ཀཱ་རེ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ མ་ཎི་ཨོ་བྷཱ་སེ་ན ཝི་ཙ་རི. ཨེ་ཝཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི, ཝི་ཛ་ཡོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝི་ཛྫཱ་སུ ནི་པྥ་ཏྟིཾ ག་ཏོ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཾ སུ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་པྤ་སཱ་དོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཏ་སྶ ས་ཏྠཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. སོ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༥.༡༠-༡༤) –
‘‘ནི་བྦུ་ཏེ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་མྷི, པི་ཡ་ད་སྶཱི་ན་རུ་ཏྟ་མེ;
པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ སུ་མ་ནོ, མུ་ཏྟཱ་ཝེ་དི་མ་ཀཱ་ས་ཧཾ.
‘‘མ་ཎཱི་ཧི པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ, ཨ་ཀཱ་སིཾ ཝེ་དི་མུ་ཏྟ་མཾ;
ཝེ་དི་ཀཱ་ཡ མ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ ཨ་ཧཾ.
‘‘ཡཾ ཡཾ ཡོ་ནུ་པ་པ་ཛྫཱ་མི, དེ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཐ མཱ་ནུ་སཾ;
མ་ཎཱི དྷཱ་རེ་ནྟི ཨཱ་ཀཱ་སེ, པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘སོ་ལ༹་སི་ཏོ ཀ་པྤ་ས་ཏེ, མ་ཎི་པྤ་བྷཱ་ས་ནཱ་མ་ཀཱ;
ཚ་ཏྟིཾ་སཱ་སིཾ་སུ རཱ་ཛཱ་ནོ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལཱ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྶཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༩༢. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱཏི ཡ་སྶ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ས་ཝཱ ས་བྦ་སོ ཁཱི་ཎཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཁེ་པི་ཏཱ. ཨཱ་ཧཱ་རེ ཙ ཨ་ནི་སྶི་ཏོཏི ཡོ ཙ ཨཱ་ཧཱ་རེ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ནི་སྶ་ཡེ་ཧི ཨ་ནི་སྶི་ཏོ ཨ་ག་དྷི་ཏོ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ, ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ, ཨཱ་ཧཱ་ར་སཱི་སེ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི པ་ཙྩ་ཡཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝཱ ཨི་དྷ ཨཱ་ཧཱ་ར-ས་དྡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘སུ་ཉྙ་ཏོ ཨ་ནི་མི་ཏྟོ ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑོ་པི ག་ཧི་ཏོ་ཡེ་ཝ, ཏཱི་ཎི་པི ཙེ་ཏཱ་ནི ནི་བྦཱ་ན་སྶེ་ཝ ནཱ་མཱ་ནི. ནི་བྦཱ་ན་ཉྷི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཉྙཾ, ཏེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟ་ཉྩཱ་ཏི སུ་ཉྙ་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑོ, ཏ་ཐཱ རཱ་གཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨ་ནི་མི་ཏྟཾ, ཏེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་མོ་ཀྑོ, རཱ་གཱ་དི་པ་ཎི་དྷཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏཾ, ཏེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཨ་ཡ་མྤི ཏི་ཝི་དྷོ ཝི་མོ་ཀྑོ ཡ་སྶ གོ་ཙ་རོ, ཨཱ་ཀཱ་སེ་ཝ ས་ཀུ་ནྟཱ་ནཾ, པ་དཾ ཏ་སྶ དུ་ར་ནྣ་ཡནྟི ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ས་ཀུ་ཎཱ་ནཾ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ པཱ་དེ་ཧི ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ག་ཏཱ, ཨི་དཾ ཋཱ་ནཾ ཨུ་རེ་ན པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ག་ཏཱ, ཨི་དཾ སཱི་སེ་ན, ཨི་དཾ པ་ཀྑེ་ཧཱི’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཉཱ་ཏུཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ‘‘ནི་ར་ཡ་པ་དཱ་དཱི་སུ ཨི་མི་ནཱ ནཱ་མ པ་དེ་ན ག་ཏོ’’ཏི ཉཱ་པེ་ཏུ་ཉྩ ན ས་ཀྐཱ་ཏི.
ཝི་ཛ་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨེ་ར་ཀ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
དུ་ཀྑཱ ཀཱ་མཱ ཨེ་ར་ཀཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨེ་ར་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠཱ་རཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ས་ཏྠུ ཀི་ཉྩི དཱ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ‘‘ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ཀཱ་ཡ་སཱ་རཾ པུ་ཉྙཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཏྠུ ག་མ་ན་མ་གྒཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ ས་མཾ ཨ་ཀཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཏེ་ན ཏ་ཐཱ་ཀ་ཏཾ མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི. སོ ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཡཱ་ཝ ད་སྶ་ནུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ བུ་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ པཱི་ཏིཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ཊྛཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟོ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡ་སྶ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཡ་སྶ པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི, ཨེ་ར་ཀོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི ཨ་བྷི་རཱུ་པོ ད་སྶ་ནཱི་ཡོ པཱ་སཱ་དི་ཀོ ཨི་ཏི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་སུ པ་ར་མེ་ན ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཀུ་ལེ་ན རཱུ་པེ་ན ཨཱ་ཙཱ་རེ་ན ཝ་ཡེ་ན ཀོ་ས་ལླེ་ན ཙ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ དཱ་རི་ཀཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝི་ཝཱ་ཧ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཾ་སུ. སོ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝཱ་སེ་ན གེ་ཧེ ཝ་ས་ནྟོ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་ཏྟཱ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ སཾ་ཝེ་ག་ཝ་ཏྠུ་ནཱ སཾ་སཱ་རེ སཾ་ཝི་གྒ་མཱ་ན་སོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི, ཏ་སྶ ས་ཏྠཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སི. སོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཏི་པ་ཡ་དི་ཝ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཨུ་ཀྐ་ཎྛཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཧཱ་སི. ཨ་ཐ ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ ཨོ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ‘‘དུ་ཀྑཱ ཀཱ་མཱ ཨེ་ར་ཀཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི. སོ ཏཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡུ་ཏྟཾ མ་ཡཱ ཀ་ཏཾ, ཡོ་ཧཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་བ་ཧུ་ལོ ཝི་ཧཱ་སི’’ནྟི སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༥.༣༢-༣༦) –
‘‘ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ་ན ན་དི་ཀཾ, ཝ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི ཙ་ཀྑུ་མཱ;
ཏ་མ་དྡ་སཱ་སིཾ ས་མྦུ་དྡྷཾ, སི་དྡྷ་ཏྠཾ ཝ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ.
‘‘ཀུ་དཱ་ལ་པི་ཊ་ཀ་མཱ་དཱ་ཡ, ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ་ན ཏཾ པ་ཐཾ;
ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ, ས་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་ད་ཡིཾ.
‘‘ཙ་ཏུ་ནྣ་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ཀ་མྨ་མ་ཀ་རིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, མ་གྒ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ས་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ས་ཀ་པྤ་མྷི, ཨེ་ཀོ ཨཱ་སིཾ ཛ་ནཱ་དྷི་པོ;
ནཱ་མེ་ན སུ་པྤ་བུ་དྡྷོ་ཏི, ནཱ་ཡ་ཀོ སོ ན་རི་སྶ་རོ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧཱ པ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ –
༩༣. ‘‘དུ་ཀྑཱ ཀཱ་མཱ ཨེ་ར་ཀ, ན སུ་ཁཱ ཀཱ་མཱ ཨེ་ར་ཀ;
ཡོ ཀཱ་མེ ཀཱ་མ་ཡ་ཏི, དུ་ཀྑཾ སོ ཀཱ་མ་ཡ་ཏི ཨེ་ར་ཀ;
ཡོ ཀཱ་མེ ན ཀཱ་མ་ཡ་ཏི, དུ་ཀྑཾ སོ ན ཀཱ་མ་ཡ་ཏི ཨེ་ར་ཀཱ’’ཏི. –
ཏ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་གཱ་ཐཾ པ་ཙྩུ་དཱ་ཧཱ་སི.
ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑཱ ཀཱ་མཱཏི ཨི་མེ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཱ དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ཡ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ, དུ་ཀྑཱ དུ་ཀྑ་མཱ དུ་ཀྑ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཀཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཨ་པྤ་སྶཱ་དཱ ཀཱ་མཱ བ་ཧུ་དུ་ཀྑཱ བ་ཧུ་པཱ་ཡཱ་སཱ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཨེ་ཏྠ བྷི་ཡྻོ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་ཙི. ༤༡༧; མ. ནི. ༡.༢༣༤). ཨེ་ར་ཀཱཏི པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི, པ་ཙྪཱ པ་ན ཐེ་རོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནཱ་མེ་ན ཀ་ཐེ་སི. ན སུ་ཁཱ ཀཱ་མཱཏི ཀཱ་མཱ ནཱ་མེ་ཏེ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ སུ་ཁཱ ན ཧོ་ནྟི, ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ པ་ན སུ་ཁ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཡོ སུ་ཁཾ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་དྡ, དུ་ཀྑ་མ་དྡ་ཀྑི ས་ལླ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༤.༢༥༣; ཨི་ཏི་ཝུ. ༥༣; ཐེ་ར་གཱ. ༩༨༦). ཡོ ཀཱ་མེ ཀཱ་མ་ཡ་ཏི, དུ་ཀྑཾ སོ ཀཱ་མ་ཡ་ཏཱིཏི ཡོ ས་ཏྟོ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ན ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ ཀཱ་མ་ཡ་ཏི, ཏ་སྶ ཏཾ ཀཱ་མ་ནཾ ས་མྤ་ཏི ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཏཱ་ཡ, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཙ དུ་ཀྑཾ. ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ པ་ན དུ་ཀྑ་སྶ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ. ཨི་ཏི སོ དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝཾ དུ་ཀྑ་ནི་མི་ཏྟཾ དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་ཉྩ ཀཱ་མ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨི་ཏ་རཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ར་ཀ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. མེ་ཏྟ་ཛི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ན་མོ ཧི ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མེ་ཏྟ་ཛི་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར ཨ་ནོ་མ་ད་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ སཱ་ས་ནེ ཨ་བྷི་པྤ་ས་ནྣོ ཧུ་ཏྭཱ བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་སྶ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧི ཝེ་དི་ཀཾ ཙི་ནི་ཏྭཱ སུ་དྷཱ་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀཱ་རེ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ མ་ག་དྷ་ར་ཊྛེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི, མེ་ཏྟ་ཛཱིཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཾ སུ་ཏྭཱ པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ནཱ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཱ པ་ཉྷེ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏེ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༥.༢༦-༣༡) –
‘‘ཨ་ནོ་མ་ད་སྶཱི་མུ་ནི་ནོ, བོ་དྷི་ཝེ་དི་མ་ཀཱ་ས་ཧཾ;
སུ་དྷཱ་ཡ པི་ཎྜཾ ད་ཏྭཱ་ན, པཱ་ཎི་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་ས་ཧཾ.
‘‘དི་སྭཱ ཏཾ སུ་ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ, ཨ་ནོ་མ་ད་སྶཱི ན་རུ་ཏྟ་མོ;
བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ཋི་ཏོ ས་ཏྠཱ, ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་ས་ཐ.
‘‘ཨི་མི་ནཱ སུ་དྷ་ཀ་མྨེ་ན, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ཏྭཱ་ན, དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི.
‘‘པ་ས་ནྣ་མུ་ཁ་ཝ་ཎྞོ་མྷི, ཨེ་ཀ་གྒོ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ;
དྷཱ་རེ་མི ཨ་ནྟི་མཾ དེ་ཧཾ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ.
‘‘ཨི་ཏོ ཀ་པྤ་ས་ཏེ ཨཱ་སིཾ, པ་རི་པུ་ཎྞེ ཨ་ནཱུ་ན་ཀེ;
རཱ་ཛཱ ས་བྦ་གྷ་ནོ ནཱ་མ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལོ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཐོ་མེ་ནྟོ –
༩༤. ‘‘ན་མོ ཧི ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ས་ཀྱ་པུ་ཏྟ་སྶ སི་རཱི་མ་ཏོ;
ཏེ་ནཱ་ཡཾ ཨ་གྒ་པྤ་ཏྟེ་ན, ཨ་གྒ་དྷ་མྨོ སུ་དེ་སི་ཏོ’’ཏི. – གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི;
ཏ་ཏྠ ན་མོཏི ན་མ་ཀྐཱ་རོ. ཧཱིཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཏ་སྶཱཏི ཡོ སོ བྷ་ག་ཝཱ ས་མ་ཏྟིཾ་ས་པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ, ས་ཀྱ་རཱ་ཛ་སྶ པུ་ཏྟོ་ཏི ས་ཀྱ་པུ་ཏྟོ. ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཡ པུ་ཉྙ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མཱ་ཡ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སི་རི་ཡཱ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་སི་རི་ཡཱ ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ སི་རཱི་མཱ, ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟ་སྶ སི་རཱི་མ་ཏོ ན་མོ ཨ་ཏྠུ, ཏཾ ན་མཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ. ཨ་ཡནྟི ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨ་གྒ་པྤ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨ་གྒཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ, ས་བྦེ་ཧི ཝཱ གུ་ཎེ་ཧི ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟེ་ན. ཨ་གྒ་དྷ་མྨོཏི ཨ་གྒོ ཨུ་ཏྟ་མོ ན་ཝ་ཝི་དྷ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ དྷ་མྨོ སུ་ཊྛུ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ དེ་སི་ཏོ པ་ཝེ་དི་ཏོ་ཏི.
མེ་ཏྟ་ཛི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཙ་ཀྑུ་པཱ་ལ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ནྡྷོ་ཧཾ ཧ་ཏ་ནེ་ཏྟོ་སྨཱིཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཙ་ཀྑུ་པཱ་ལ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ་པི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཐཱུ་པ་མ་ཧེ ཀ་ཡི་ར་མཱ་ནེ ཨུ་མཱ་པུ་པྥཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཐཱུ་པཾ པཱུ་ཛེ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ མ་ཧཱ་སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ ནཱ་མ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀ་སྶ པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི, ཏ་སྶ པཱ་ལོཏི ནཱ་མ་མ་ཀཾ་སུ. མཱ་ཏཱ ཏ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ པ་རི་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཉྙཾ པུ་ཏྟཾ ལ་བྷི. ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཙཱུ་ལ༹་པཱ་ལོཏི ནཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རཾ མ་ཧཱ་པཱ་ལོཏི ཝོ་ཧ་རིཾ་སུ. ཨ་ཐ ཏེ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟེ གྷ་ར་བ་ནྡྷ་ནེ་ན བ་ནྡྷིཾ་སུ. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ. ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་པཱ་ལོ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟེ་ཧི ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ ཀུ་ཊུ་མྦ་བྷཱ་རཾ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏི་ཀ་སྶེ་ཝ བྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ལ་དྡྷཱུ་པ་ས་མྤ་དོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ པ་ཉྩ་ཝ་སྶཱ་ནི ཝ་སི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶོ པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཊྛི་མ་ཏྟེ ས་ཧཱ་ཡ་བྷི་ཀྑཱུ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པ་ཙྩ་ནྟ་གཱ་མཾ ནི་སྶཱ་ཡ གཱ་མ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧི ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ཧི ཀཱ་རེ་ཏྭཱ དི་ནྣཱ་ཡ ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་ཡ ཝ་ས་ནྟོ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་སྶ ཨ་ཀྑི་རོ་གོ ཨུ་པྤ་ནྣོ. ཝེ་ཛྫོ བྷེ་ས་ཛྫཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. སོ ཝེ་ཛྫེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ན པ་ཊི་པ་ཛྫི. ཏེ་ན་སྶ རོ་གོ ཝ་ཌྜྷི. སོ ‘‘ཨ་ཀྑི་རོ་ག་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ ཀི་ལེ་ས་རོ་ག་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་མེ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ ཝ་ར’’ནྟི ཨ་ཀྑི་རོ་གཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ་ཡེ་ཝ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཨ་ཀྑཱི་ནི ཙེ་ཝ ཀི་ལེ་སཱ ཙ བྷི་ཛྫིཾ་སུ. སོ སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ ཨ་ར་ཧཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༥.༢༡-༢༥) –
‘‘ནི་བྦུ་ཏེ ལོ་ཀ་མ་ཧི་ཏེ, ཨཱ་ཧུ་ཏཱི་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ;
སི་དྡྷ་ཏྠ་མྷི བྷ་ག་ཝ་ཏི, མ་ཧཱ་ཐཱུ་པ་མ་ཧོ ཨ་ཧུ.
‘‘མ་ཧེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་མྷི, སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ མ་ཧེ་སི་ནོ;
ཨུ་མཱ་པུ་པྥཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, ཐཱུ་པ་མྷི ཨ་བྷི་རོ་པ་ཡིཾ.
‘‘ཙ་ཏུ་ནྣ་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ པུ་པྥ་མ་བྷི་རོ་པ་ཡིཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཐཱུ་པ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨི་ཏོ ཙ ན་ཝ་མེ ཀ་པྤེ, སོ་མ་དེ་ཝ་ས་ནཱ་མ་ཀཱ;
པ་ཉྩཱ་སཱི་ཏི་སུ རཱ་ཛཱ་ནོ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལཱ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ཐ ཐེ་རེ ཨ་ཀྑི་རོ་གེ་ན ཝི་ཧཱ་རེ ཨོ་ཧཱི་ནེ གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ག་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ དི་སྭཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ‘‘ཀ་སྨཱ ཐེ་རོ ནཱ་ག་ཏོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ སུ་ཏྭཱ སོ་ཀཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཀི་ཉྩི མཱ ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྠ, ཨི་དཱ་ནི མ་ཡ་མེ་ཝ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ནྟི. བྷི་ཀྑཱུ ཐེ་ར་སྶ ཨོ་ཝཱ་དེ ཋ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶཱ པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ, ‘‘ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏུཾ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ག་མི་སྶཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཐེ་རོ, ‘‘ཨ་ཧཾ དུ་བྦ་ལོ ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀོ, མ་གྒོ ཙ ས་ཨུ་པ་དྡ་ཝོ, མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་རི་སྶ་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏུ་མྷེ པ་ཋ་མཾ ག་ཙྪ་ཐ, ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ མ་ཧཱ་ཐེ་རེ ཙ མ་མ ཝ་ནྡ་ནཱ་ཡ ཝ་ནྡ་ཐ, ཙཱུ་ལ༹་པཱ་ལ་སྶ མ་མ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཀ་ཉྩི པུ་རི་སཾ པེ་སེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ པུ་ན་པི ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ག་མ་ནཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི པ་ཊི་སྶུ་ཎི་ཏྭཱ སེ་ནཱ་ས་ནཾ སཾ་སཱ་མེ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀེ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ མ་ཧཱ་ཐེ་རེ ཙ ཏ་སྶ ཝ་ནྡ་ནཱ་ཡ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཙཱུ་ལ༹་པཱ་ལ་སྶ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, མ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻོ པཱ་ལི་ཏོ ནཱ་མ, ཨི་མཾ པེ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘མ་གྒོ ས་པ་རི་སྶ་ཡོ, ན ས་ཀྐཱ ཨེ་ཀེ་ན ག་ཧ་ཊྛེ་ན ག་ནྟུཾ, ཏ་སྨཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཏཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ པེ་སེ་སུཾ. སོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་སྶ ཨོ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ གཱ་མ་སྶ སཱ་མ་ནྟཱ ཨ་ར་ཉྙ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཀི་སྶཱ ཀ་ཊྛ་ཧཱ་རི་ཡཱ གཱ་ཡ་ནྟི་ཡཱ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཡ་ཊྛི་ཀོ་ཊིཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ‘‘ཏི་ཊྛ་ཐ, བྷ་ནྟེ, མུ་ཧུ་ཏྟཾ ཡཱ་ཝཱ་ཧཾ ཨཱ་ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏྠ སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟིཾ པཱ་པུ་ཎི. ཐེ་རོ ཨི་དཱ་ནི་མེ་ཝ ཨི་ཏྠི་ཡཱ གཱི་ཏ་ས་དྡོ སུ་ཏོ, སཱ་མ་ཎེ་རོ ཙ ཙི་རཱ་ཡ་ཏི, ནཱུ་ན སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟིཾ པ་ཏྟོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. སོ་པི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ག་ཙྪཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ ‘‘ཀིཾ པཱ་པོ ཛཱ་ཏོ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. སཱ་མ་ཎེ་རོ ཏུ་ཎྷཱི ཧུ་ཏྭཱ པུ་ན པུ་ཙྪི་ཏོ་པི ན ཀ་ཐེ་སི. ཐེ་རོ ‘‘ཏཱ་དི་སེ་ན པཱ་པེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ཡ་ཊྛི་ག་ཧ་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ག་ཙྪ ཏྭ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏེ་ན ‘‘བ་ཧུ་པ་རི་སྶ་ཡོ མ་གྒོ, ཏུ་མྷེ ཙ ཨ་ནྡྷཱ, ཀ་ཐཾ ག་མི་སྶ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘བཱ་ལ ཨི་དྷེ་ཝ མེ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ མ་ར་ནྟ་སྶཱ་པི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟ་སྶཱ་པི ཏཱ་དི་སེ་ན ག་མ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ –
༩༥. ‘‘ཨ་ནྡྷོ་ཧཾ ཧ་ཏ་ནེ་ཏྟོ་སྨི, ཀ་ནྟཱ་ར་དྡྷཱ་ན་པ་ཀྑ་ནྡོ;
ས་ཡ་མཱ་ནོ་པི ག་ཙྪི་སྶཾ, ན ས་ཧཱ་ཡེ་ན པཱ་པེ་ནཱ’’ཏི. – གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི་ཏྠ;
ཏ་ཏྠ ཨ་ནྡྷོཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཀ་ལོ. ཧ་ཏ་ནེ་ཏྟོཏི ཝི་ན་ཊྛ་ཙ་ཀྑུ་ཀོ, ཏེ་ན ‘‘པ་ཡོ་ག་ཝི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱ་ཧཾ ཨུ་པ་ཧ་ཏ་ནེ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནྡྷོ, ན ཛ་ཙྩ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨ་ནྡྷོ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ཨ་ནྡྷེ ཛི་ཎྞེ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ པོ་སེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༢༨༨) ཝི་ཡ མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་ཝེ་ཀ་ལླ་དཱི་པ་ནཾ, ‘‘ས་བྦེ་པི་མེ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ ཨ་ནྡྷཱ ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ’’ (ཨུ་དཱ. ༥༤) ‘‘ཨ་ནྡྷོ ཨེ་ཀ་ཙ་ཀྑུ དྭི་ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༣.༢༩) ཝི་ཡ ན པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ཝེ་ཀ་ལླ་དཱི་པ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཧ་ཏ་ནེ་ཏྟོ་སྨཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན མུ་ཁྱ་མེ་ཝ ཨ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་ནྟཱ་ར་དྡྷཱ་ན་པ་ཀྑ་ནྡོཏི ཀ་ནྟཱ་རེ ཝི་ཝ་ནེ དཱི་གྷ་མ་གྒཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛོ, ན ཛཱ་ཏི་ཀ་ནྟཱ་རཱ་དི་ག་ཧ་ནཾ སཾ་སཱ་ར་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏཱ་དི་ས་ཉྷི ཀ་ནྟཱ་ར་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ ཐེ་རོ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ, ས་ཡ་མཱ་ནོ་པཱིཏི ས་ཡ་ནྟོ་པི, པཱ་དེ་སུ ཨ་ཝ་ཧ་ནྟེ་སུ ཨུ་རེ་ན ཛ་ཎྞུ་ཀཱ་ཧི ཙ བྷཱུ་མི་ཡཾ སཾ་ས་ར་ནྟོ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ་པི ག་ཙྪེ་ཡྻཾ. ན ས་ཧཱ་ཡེ་ན པཱ་པེ་ནཱཏི ཏཱ་དི་སེ་ན པཱ་པ་པུ་གྒ་ལེ་ན ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ན ག་ཙྪི་སྶ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རོ སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏོ ‘‘བྷཱ་རི་ཡཾ ཝ་ཏ མ་ཡཱ སཱ་ཧ་སི་ཀ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ’’ནྟི བཱ་ཧཱ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཀ་ནྡ་ནྟོ ཝ་ན་ས་ཎྜཾ པ་ཀྑ་ནྡོ ཙ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ཐེ་ར་སྶ སཱི་ལ་ཏེ་ཛེ་ན པ་ཎྜུ་ཀ་མྦ་ལ་སི་ལཱ་ས་ནཾ ཨུ་ཎྷཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་སི. ཏེ་ན ས་ཀྐོ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཉ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་གཱ་མི་པུ་རི་སཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཉཱ་པེ་ཏྭཱ ཡ་ཊྛི་ཀོ་ཊིཾ ག་ཎྷ་ནྟོ མ་གྒཾ ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཧེ་ཝ སཱ་ཡ་ནྷེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཐེ་རཾ ནེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཙཱུ་ལ༹་པཱ་ལི་ཏེ་ན ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་ཡ ཕ་ལ་ཀེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ས་ཧཱ་ཡ་ཝ་ཎྞེ་ན ཐེ་ར་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི; ཙཱུ་ལ༹་པཱ་ལི་ཏོ་པི ཏཾ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སཱི་ཏི.
ཙ་ཀྑུ་པཱ་ལ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཁ་ཎྜ་སུ་མ་ན་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨེ་ཀ་པུ་པྥཾ ཙ་ཛི་ཏྭཱ་ནཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཁ་ཎྜ་སུ་མ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ས་ཏྠ་རི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཏ་སྶ ཐཱུ་པ་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཙ་ནྡ་ན་ཝེ་དི་ཀཱ་ཡ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟཾ པཱུ་ཛཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟོ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ ས་ཏྠ་རི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཀ་ན་ཀ་ཐཱུ་པཾ ཨུ་དྡི་སྶ ར་ཉྙཱ པུ་པྥ་པཱུ་ཛཱ་ཡ ཀ་ཡི་ར་མཱ་ནཱ་ཡ པུ་པྥཱ་ནི ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཨེ་ཀཾ ཁ་ཎྜ་སུ་མ་ན་པུ་པྥཾ དི་སྭཱ མ་ཧ་ཏཱ མཱུ་ལེ་ན ཏཾ ཀི་ཎི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ ཙེ་ཏི་ཡེ པཱུ་ཛཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨུ་ལཱ༹་རཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་སཱི་ཏི ཝ་སྶ་ཀོ་ཊི་ཡོ ས་གྒ་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ པཱ་ཝཱ་ཡཾ མ་ལླ་རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་སྶ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ལེ གེ་ཧེ ཁ་ཎྜ་ས་ཀྑ་རཱ སུ་མ་ན་པུ་པྥཱ་ནི ཙ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ་ན་སྶ ཁ་ཎྜ་སུ་མ་ནོཏི ནཱ་མ་མ་ཀཾ་སུ. སོ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏི པཱ་ཝཱ་ཡཾ ཙུ་ནྡ་སྶ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༥.༡༥-༢༠) –
‘‘པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ནཱ་མ ཛི་ནོ, ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛོ ན་རཱ་ས་བྷོ;
ཛ་ལི་ཏྭཱ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ་ཝ, ས་མྦུ་དྡྷོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ.
‘‘ནི་བྦུ་ཏེ ཙ མ་ཧཱ་ཝཱི་རེ, ཐཱུ་པོ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཀོ ཨ་ཧུ;
དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛེ་ནྟི, དྷཱ་ཏུ་གེ་ཧ་ཝ་རུ་ཏྟ་མེ.
‘‘པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ, སུ་མ་ནོ, ཨ་ཀཾ ཙ་ནྡ་ན་ཝེ་དི་ཀཾ;
དི་སྶ་ཏི ཐཱུ་པ་ཁ་ནྡྷོ ཙ, ཐཱུ་པཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀོ ཏ་དཱ.
‘‘བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ན་མྷི, དེ་ཝ་ཏྟེ ཨ་ཐ མཱ་ནུ་སེ;
ཨོ་མ་ཏྟཾ མེ ན པ་སྶཱ་མི, པུ་བྦ་ཀ་མྨ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘པ་ཉྩ་ད་ས་ཀ་པྤ་ས་ཏེ, ཨི་ཏོ ཨ་ཊྛ ཛ་ནཱ ཨ་ཧུཾ;
ས་བྦེ ས་མ་ཏྟ་ནཱ་མཱ ཏེ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལཱ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏིཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་མ་ན་པུ་པྥ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་སྶ ས་གྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ཀཾ ནི་བྦཱ་ནཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏ་ཉྩ དི་སྭཱ ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ –
༩༦. ‘‘ཨེ་ཀ་པུ་པྥཾ ཙ་ཛི་ཏྭཱ་ན, ཨ་སཱི་ཏི ཝ་སྶ་ཀོ་ཊི་ཡོ;
ས་གྒེ་སུ པ་རི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ, སེ་ས་ཀེ་ན་མྷི ནི་བྦུ་ཏོ’’ཏི. – གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི;
ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་པུ་པྥནྟི ཨེ་ཀཾ ཀུ་སུ་མཾ, ཏཾ པ་ན ཨི་དྷ སུ་མ་ན་པུ་པྥཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཙ་ཛི་ཏྭཱ་ནཱཏི ས་ཏྠུ ཐཱུ་པ་པཱུ་ཛཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཧེ་ཏུ. ཨ་སཱི་ཏི ཝ་སྶ་ཀོ་ཊི་ཡོཏི མ་ནུ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཝ་སྶཱ་ནཾ ཨ་སཱི་ཏི ཀོ་ཊི་ཡོ, ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨི་ད་ཉྩ ཚ་སུ ཀཱ་མ་ས་གྒེ་སུ དུ་ཏི་ཡེ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ ས་གྒེ་སཱུཏི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་ས་ངྑཱ་ཏེ ས་གྒ་ལོ་ཀེ, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཏྠ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་རི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱཏི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི པ་རི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ, དེ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ཧི ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ. སེ་ས་ཀེ་ན་མྷི ནི་བྦུ་ཏོཏི པུ་པྥ་པཱུ་ཛཱ་ཡ ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་སུ བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི དཱ་ཡ་ཀ་ཀ་མྨ་ཏོ སེ་སེ་ན ཡཾ ཏ་ཏྠ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. བ་ཧཱུ ཧི ཏ་ཏྠ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ. སེ་ས་ཀེ་ནཱཏི ཝཱ ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎེ་ཡེ་ཝ ཏ་སྨིཾ ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ ནི་བྦུ་ཏོ ཨ་མྷི, ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ་སྨི. ཨེ་ཏེ་ན ཡ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ, སོ་པི ཙ་རི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡཱ་དི་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ནཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༢༨; སཾ. ནི. ༡.༡༣༡) ཝུ་ཏྟཾ.
ཁ་ཎྜ་སུ་མ་ན་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཧི་ཏྭཱ ས་ཏ་པ་ལཾ ཀཾ་སནྟི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཡཱ་ན་ཀཱ་ར་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཙ་ནྡ་ན་ཁ་ཎྜེ་ན ཕ་ལ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སི, ཏ་ཉྩ བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ རོ་རུ་ཝ་ན་ག་རེ རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ པི་ཏ་རི ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏེ ར་ཛྫེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ བི་མྦི་སཱ་ར་ར་ཉྙོ ཨ་དི་ཊྛ་ས་ཧཱ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་སྶ མ་ཎི་མུ་ཏྟཱ་ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ནི པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རཱ་ནི པེ་སེ་སི. ཏ་སྶ རཱ་ཛཱ བི་མྦི་སཱ་རོ པུ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་ཏཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་པཱ་བྷ་ཏཾ པེ་སེ་ནྟོ ཙི་ཏྟ་པ་ཊེ བུ་དྡྷ་ཙ་རི་ཏཾ སུ་ཝ་ཎྞ་པ་ཊྚེ ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ ལི་ཁཱ་པེ་ཏྭཱ པེ་སེ་སི. སོ ཏཾ དི་སྭཱ པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ ཙི་ཏྟ་པ་ཊེ ད་སྶེ་ནྟཾ བུ་དྡྷ་ཙ་རི་ཏཾ སུ་ཝ་ཎྞ་པ་ཊྚ་ཀེ ལི་ཁི་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀྐ་མ་ཉྩ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡོ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ སཱ་ས་ན་ཀྐ་མཾ ཧ་ད་ཡེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཉྫཱ་ཏ་སཾ་ཝེ་གོ ‘‘དི་ཊྛོ མ་ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་སོ, སཱ་ས་ན་ཀྐ་མོ ཙ ཨེ་ཀ་པ་དེ་སེ་ན ཉཱ་ཏོ, བ་ཧུ་དུ་ཀྑཱ ཀཱ་མཱ བ་ཧུ་པཱ་ཡཱ་སཱ, ཀིཾ དཱ་ནི མ་ཡ྄ཧཾ གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ་ནཱ’’ཏི ར་ཛྫཾ པ་ཧཱ་ཡ ཀེ་ས་མ་སྶུཾ ཨོ་ཧཱ་རེ་ཏྭཱ ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ཨ་ཙྪཱ་དེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ མ་ཏྟི་ཀཱ་པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ པུ་ཀྐུ་སཱ་ཏི ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ པ་རི་དེ་ཝ་ནྟ་སྶེ་ཝ ན་ག་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏྠ ས་པྤ་སོ་ཎྜི་ཀ་པ་བྦྷཱ་རེ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ས་ཏྠཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. སོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༥.༣༧-༤༢) –
‘‘ཡཱ་ན་ཀཱ་རོ པུ་རེ ཨཱ་སིཾ, དཱ་རུ་ཀ་མྨེ སུ་སི་ཀྑི་ཏོ;
ཙ་ནྡ་ནཾ ཕ་ལ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨ་དཱ་སིཾ ལོ་ཀ་བ་ནྡྷུ་ནོ.
‘‘པ་བྷཱ་ས་ཏི ཨི་དཾ བྱ་མྷཾ, སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ སུ་ནི་མྨི་ཏཾ;
ཧ་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཨ་སྶ་ཡཱ་ནཾ, དི་བྦ་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ.
‘‘པཱ་སཱ་དཱ སི་ཝི་ཀཱ ཙེ་ཝ, ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི ཡ་དི་ཙྪ་ཀཾ;
ཨ་ཀྑུ་བྦྷཾ ར་ཏ་ནཾ མ་ཡ྄ཧཾ, ཕ་ལ་ཀ་སྶ ཨི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཕ་ལ་ཀཾ ཡ་མ་ཧཾ ད་དིཾ;
དུ་གྒ་ཏི ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཕ་ལ་ཀ་སྶ ཨི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ས་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ས་ཀ་པྤ་མྷི, ཙ་ཏུ་རོ ནི་མྨི་ཏཱ་ཝ྄ཧ་ཡཱ;
ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མྤ་ནྣཱ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལཱ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ –
༩༧. ‘‘ཧི་ཏྭཱ ས་ཏ་པ་ལཾ ཀཾ་སཾ, སོ་ཝ་ཎྞཾ ས་ཏ་རཱ་ཛི་ཀཾ;
ཨ་གྒ་ཧིཾ མ་ཏྟི་ཀཱ་པ་ཏྟཾ, ཨི་དཾ དུ་ཏི་ཡཱ་བྷི་སེ་ཙ་ན’’ནྟི. – གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི;
ཏ་ཏྠ ཧི་ཏྭཱཏི པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ. ས་ཏ་པ་ལནྟི ས་ཏཾ པ་ལཱ་ནི ཡ་སྶ, ཏཾ ས་ཏ་པ་ལ་པ་རི་མཱ་ཎཾ. ཀཾ་སནྟི ཐཱ་ལཾ. སོ་ཝ་ཎྞནྟི སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཾ. ས་ཏ་རཱ་ཛི་ཀནྟི བྷི་ཏྟི་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་རཱུ་པ་རཱ་ཛི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་ལེ་ཁཱ་ཡུ་ཏྟཾ. ཨ་གྒ་ཧིཾ མ་ཏྟི་ཀཱ་པ་ཏྟནྟི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ མ་ཧཱ་ར་ཧེ བྷཱ་ཛ་ནེ པུ་བྦེ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨི་དཱ་ནཱ་ཧཾ ཏཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡ་པ་ཏྟཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སིཾ, ཨ་ཧོ, སཱ་དྷུ, མ་ཡཱ ཀ་ཏཾ ཨ་རི་ཡ་ཝ་ཏཾ ཨ་ནུ་ཋི་ཏ’’ནྟི བྷཱ་ཛ་ན་ཀི་ཏྟ་ནཱ་པ་དེ་སེ་ན ར་ཛྫ་པ་རི་ཙྩཱ་གཾ པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ག་མ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནྟོ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཏི་ཡཱ་བྷི་སེ་ཙ་ན’’ནྟི. པ་ཋ་མཾ ར་ཛྫཱ་བྷི་སེ་ཙ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨི་དཾ པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ག་མ་ནཾ མ་མ དུ་ཏི་ཡཾ ཨ་བྷི་སེ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཉྷི རཱ་གཱ་དཱི་ཧི སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ སཱ་ས་ངྐཾ ས་པ་རི་ས་ངྐཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ན་ཏྠ་ས་ཉྷི་ཏཾ དུ་ཀྑ་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ ནི་ཧཱི་ནཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཏཾ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མཾ པ་ཎཱི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཨ་བྷ་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
རཱུ་པཾ དི་སྭཱ ས་ཏི མུ་ཊྛཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨ་བྷ་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ་པི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ སུ་མེ་དྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ སུ་མེ་དྷཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ས་ལ༹་ལ་པུ་པྥེ་ཧི པཱུ་ཛ་མ་ཀཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་བྷ་ཡོཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ཏོ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་པུ་བྦ་ཀི་ཙྩོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛ་སྶ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ དི་སྭཱ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ རཱུ་པཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫི, སོ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ‘‘ས་ཏིཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ མ་ཡ྄ཧཾ ཀི་ལེ་སོ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཨ་ཡུ་ཏྟཾ མ་ཡཱ ཀ་ཏ’’ནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟཾ ནི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༥.༤༣-༤༧) –
‘‘སུ་མེ་དྷོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན, ས་ཡ་མྦྷཱུ ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏོ;
ཝི་ཝེ་ཀ་མ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནྟོ, ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ག་ཧི མ་ཧཱ་ཝ་ནཾ.
‘‘ས་ལ༹་ལཾ པུ་པྥི་ཏཾ དི་སྭཱ, ག་ནྠི་ཏྭཱ་ན ཝ་ཊཾ་ས་ཀཾ;
བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷི་རོ་པེ་སིཾ, ས་མྨུ་ཁཱ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀཾ.
‘‘ཏིཾ་ས་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶ་མྷི, ཡཾ པུ་པྥ་མ་བྷི་རོ་པ་ཡིཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨཱུ་ན་ཝཱི་སེ ཀ་པྤ་ས་ཏེ, སོ་ལ༹་སཱ་སུཾ སུ་ནི་མྨི་ཏཱ;
ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མྤ་ནྣཱ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལཱ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ལེ་སུ་པྤ་ཏྟི་ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ‘‘ཀི་ལེ་སེ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ན་ཏྠེ་ཝ སཱི་སུ་ཀྑི་པ་ནཾ. ཨ་ཧཾ པ་ན ཏེ ནཱ་ནུ་ཝ་ཏྟི’’ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ –
༩༨. ‘‘རཱུ་པཾ དི་སྭཱ ས་ཏི མུ་ཊྛཱ, པི་ཡཾ ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ;
སཱ་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ཝེ་དེ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ས ཏི་ཊྛ་ཏི;
ཏ་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི ཨཱ་ས་ཝཱ, བྷ་ཝ་མཱུ་ལོ་པ་གཱ་མི་ནོ’’ཏི. – གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི;
ཏ་ཏྠ རཱུ་པནྟི ར་ཛྫ་ནཱི་ཡཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཏཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. དི་སྭཱཏི ཙ་ཀྑུ་ནཱ དི་སྭཱ, ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཧ་ཎ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏི མུ་ཊྛཱཏི ཨ་སུ་བྷ་ས་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ཡེ ‘‘ཨ་སུ་བྷ’’ནྟྭེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ས་ཏི ན་ཊྛཱ. ཡ་ཐཱ པ་ན རཱུ་པཾ དི་སྭཱ ས་ཏི ན་ཊྛཱ, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པི་ཡཾ ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ་ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ‘‘སུ་བྷཾ སུ་ཁ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པི་ཡ་ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ས་ཏི མུ་ཊྛཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཐཱ བྷཱུ་ཏོ་ཝ སཱ་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ཝེ་དེ་ཏཱིཏི སུ་ཊྛུ ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཏཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི, ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནྟོ པ་ན ཏ་ཉྩ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ས ཏི་ཊྛ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་ཏི ཙེ་ཝ, ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཙ ཏ་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི ཨཱ་ས་ཝཱ བྷ་ཝ་མཱུ་ལོ་པ་གཱ་མི་ནོཏི བྷ་ཝ་སྶ སཾ་སཱ་ར་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་མ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ཨཱ་ས་ཝཱ ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ན ཧཱ་ཡ་ནྟི. མ་ཡ྄ཧཾ པ་ན པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟ་སྶ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ཨཱ་ས་ཝཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ཧཱི་ནཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་བྷ་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཨུ་ཏྟི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏི མུ་ཊྛཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨུ་ཏྟི་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ སུ་མེ་དྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠཱ་རཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ གོ་ན་ཀཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ཏཾ ས་ཨུ་ཏྟ་ར་ཙྪ་དཾ བུ་དྡྷཱ་ར་ཧཾ པ་ལླ་ངྐཾ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ས་ཀྱ་རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི, ཏ་སྶ ཨུ་ཏྟི་ཡོཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ས་ཏྠུ ཉཱ་ཏི་ས་མཱ་ག་མེ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ནཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ གཱི་ཏ་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠ ཚ་ནྡ་རཱ་གེ ཨུ་པྤ་ནྣེ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་བ་ལེ་ན ཏཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་ཉྫཱ་ཏ་སཾ་ཝེ་གོ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༥.༤༨-༥༢) –
‘‘སུ་མེ་དྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛ་སྶ ཏཱ་དི་ནོ;
པ་ལླ་ངྐོ ཧི མ་ཡཱ དི་ནྣོ, ས་ཨུ་ཏྟ་ར་ས་པ་ཙྪ་དོ.
‘‘ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མྤ་ནྣོ, པ་ལླ་ངྐོ ཨཱ་སི སོ ཏ་དཱ;
མ་མ ས་ངྐ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ཡ, ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི ས་དཱ མ་མ.
‘‘ཏིཾ་ས་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶ་མྷི, པ་ལླ་ངྐ་མ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, པ་ལླ་ངྐ་སྶ ཨི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཝཱི་ས་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶ་མྷི, སུ་ཝ་ཎྞཱ་བྷཱ ཏ་ཡོ ཛ་ནཱ;
ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མྤ་ནྣཱ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལཱ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ལེ་སུ་པྤ་ཏྟི་ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ‘‘ཀི་ལེ་སེ ཨ་ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟ་སྶ ན་ཏྠི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ སཱི་སུ་ཀྑི་པ་ནཾ, ཨ་ཧཾ པ་ན ཏེ ཛི་གུ་ཙྪི་མེ་ཝཱ’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ –
༩༩. ‘‘ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏི མུ་ཊྛཱ, པི་ཡཾ ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ;
སཱ་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ཝེ་དེ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ས ཏི་ཊྛ་ཏི;
ཏ་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི ཨཱ་ས་ཝཱ, སཾ་སཱ་ར ཨུ་པ་གཱ་མི་ནོ’’ཏི. – གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི;
ཏ་ཏྠ ས་དྡནྟི ར་ཛྫ་ནཱི་ཡཾ ས་དྡཱ་ར་མྨ་ཎཾ, སཾ་སཱ་ར་ཨུ་པ་གཱ་མི་ནོཏི –