༥. ད་བྦ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡོ དུ་དྡ་མི་ཡོཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ད་བྦ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཎ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྠེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཱ བྱཱ་ཀ་ཏོ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་རི་ཏྭཱ ཀ་སྶ་པ་ད་ས་བ་ལ་སྶ སཱ་ས་ནོ་ས་ཀྐ་ན་ཀཱ་ལེ པ་བྦ་ཛི. ཏ་དཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་པ་རེ ཚ ཛ་ནཱ་ཏི ས་ཏྟ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ སཱ་ས་ནེ ཨ་གཱ་ར་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟེ དི་སྭཱ – ‘‘ཨི་དྷ ཀིཾ ཀ་རོ་མ ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ནི་སྶེ་ཎིཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩཾ པ་བྦ་ཏ་སི་ཁ་རཾ ཨཱ་རུ་ཧི་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་བ་ལཾ ཛཱ་ན་ནྟཱ ནི་སྶེ་ཎིཾ ནི་པཱ་ཏེ་ནྟུ, ཛཱི་ཝི་ཏེ སཱ་ལ་ཡཱ ཨོ་ཏ་ར་ནྟུ, མཱ པ་ཙྪཱ་ནུ་ཏ་པྤི་ནོ ཨ་ཧུ་ཝ་ཏྠཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ས་བྦེ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་སྶེ་ཎིཾ པཱ་ཏེ་ཏྭཱ – ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཧོ་ཐ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་རུ་ཙི་ཀེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷིཾ་སུ.
ཏ་ཏྲེ་ཀོ ཐེ་རོ པ་ཉྩ་མེ དི་ཝ་སེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ, ‘‘མ་མ ཀི་ཙྩཾ ནི་པྥ་ནྣཾ, ཨ་ཧཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཀིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི’’ཏི ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཏོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་མཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐ, བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཀི་ཙྩཾ མ་མཱ་ཡ་ཏྟཾ ཧོ་ཏུ, ཏུ་མྷེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ མ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ནི་སྶེ་ཎིཾ པཱ་ཏེ་ནྟཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝོ་ཙུ་མྷ – ‘ཡོ པ་ཋ་མཾ དྷ་མྨཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི, སོ བྷི་ཀྑཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཏུ, ཏེ་ནཱ་བྷ་ཏཾ སེ་སཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟཱི’’’ཏི. ‘‘ན་ཏྠི, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི. ཏུ་མྷེ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ནཱ ལ་བྷི་ཏྠ, མ་ཡ་མྤི ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཝ་ཊྚ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ, ག་ཙྪ་ཐ ཏུ་མྷེ་ཏི. ཐེ་རོ ཏེ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ག་ཏོ. ཨ་པ་རོ ཐེ་རོ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ པ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟོ. ཨི་ཏ་རེ ཐེ་རཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་རི་ཏྭཱ ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཀུ་ལེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟཱ. ཨེ་ཀོ ག་ནྡྷཱ་ར་ར་ཊྛེ ཏ་ཀྐ་སི་ལཱ་ན་ག་རེ རཱ་ཛ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟོ, ཨེ་ཀོ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི་ཀ་ར་ཊྛེ པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ་ཡ ཀུ་ཙྪི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟོ, ཨེ་ཀོ བཱ་ཧི་ཡ་ར་ཊྛེ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཡ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟོ, ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡེ ཛཱ་ཏོ.
ཨ་ཡཾ པ་ན ད་བྦ་ཏྠེ་རོ མ་ལླ་ར་ཊྛེ ཨ་ནུ་པི་ཡ་ན་ག་རེ ཨེ་ཀ་སྶ མ་ལླ་ར་ཉྙོ གེ་ཧེ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི. ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ ཨུ་པ་ཝི་ཛ་ཉྙཱ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི, མ་ཏ་ས་རཱི་རཾ སུ་སཱ་ནཾ ནེ་ཏྭཱ དཱ་རུ་ཙི་ཏ་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨ་གྒིཾ ཨ་དཾ་སུ. ཏ་སྶཱ ཨ་གྒི་ཝེ་ག་ས་ནྟ་ཏྟཾ ཨུ་ད་ར་པ་ཊ་ལཾ དྭེ་དྷཱ ཨ་ཧོ་སི. དཱ་ར་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཉྙ་བ་ལེ་ན ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ད་བྦ་ཏྠ་མྦྷེ ནི་པ་ཏི. ཏཾ དཱ་ར་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཡྻི་ཀཱ་ཡ ཨ་དཾ་སུ. སཱ ཏ་སྶ ནཱ་མཾ ག་ཎྷ་ནྟཱི ད་བྦ་ཏྠ་མྦྷེ པ་ཏི་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་ཛཱི་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ད་བྦོ’’ཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏ་སྶ ཙ ས་ཏྟ་ཝ་སྶི་ཀ་ཀཱ་ལེ ས་ཏྠཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝཱ་རོ མ་ལླ་ར་ཊྛེ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཨ་ནུ་པི་ཡ་མྦ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ད་བྦ་ཀུ་མཱ་རོ ས་ཏྠཱ་རཾ དི་སྭཱ ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ ད་ས་བ་ལ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཡྻི་ཀཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི. སཱ ‘‘སཱ་དྷུ, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི ད་བྦ་ཀུ་མཱ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་མཾ ཀུ་མཱ་རཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏྠཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་ཉྙཾ ཨ་དཱ་སི – ‘‘བྷི་ཀྑུ ཨི་མཾ དཱ་ར་ཀཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ཐེ་རོ ས་ཏྠུ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ད་བྦ་ཀུ་མཱ་རཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ནྟོ ཏ་ཙ་པ་ཉྩ་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ནྣོ ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ས་ཏྟོ པ་ཋ་མ་ཀེ་ས་ཝ་ཊྚི་ཡཱ ཝོ་རོ་པ་ན་ཀྑ་ཎེ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི, དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཀེ་ས་ཝ་ཊྚི་ཡཱ ཨོ་རོ་པི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ, ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ, ས་བྦ་ཀེ་སཱ་ནཾ པ་ན ཨོ་རོ་པ་ན་ཉྩ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ཨ་པ་ཙྪཱ ཨ་པུ་རེ ཨ་ཧོ་སི. ས་ཏྠཱ མ་ལླ་ར་ཊྛེ ཡ་ཐཱ་བྷི་ར་ནྟཾ ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་སི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡ་སྨཱ ད་བྦོ མ་ལླ་པུ་ཏྟོ ར་ཧོ་ག་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟིཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ ཀཱ་ཡཾ ཡོ་ཛེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ས་ངྒྷ་སྶ སེ་ནཱ་ས་ན་ཉྩ པ་ཉྙཱ་པེ་ཡྻཾ བྷ་ཏྟཱ་ནི ཙ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻ’’ནྟི. སོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ད་ཏྭཱ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ཀ་ཏྟ་ཉྩ བྷ་ཏྟུ་དྡེ་ས་ཀ་ཏྟ་ཉྩ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི. ཨ་ཐ ནཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ད་བྦོ ད་ཧ་རོ་ཝ ས་མཱ་ནོ མ་ཧ་ནྟེ ཋཱ་ནེ ཋི་ཏོ’’ཏི ས་ཏྟ་ཝ་སྶི་ཀ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་སི. ཐེ་རོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱ་ནཾ ས་བྦ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ཙ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཉྩ ཨུ་དྡི་ས་ཏི. ཏ་སྶ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ས་བྦ་དི་སཱ་སུ པཱ་ཀ་ཊོ ཨ་ཧོ་སི – ‘‘ད་བྦོ ཀི་ར མ་ལླ་པུ་ཏྟོ ས་བྷཱ་ག་ས་བྷཱ་གཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི, ཨཱ་ས་ནྣེ་པི དཱུ་རེ་པི སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི, ག་ནྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ནེ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ཐ ནཾ བྷི་ཀྑཱུ ཀཱ་ལེ་པི ཝི་ཀཱ་ལེ་པི – ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཛཱི་ཝ་ཀ་མྦ་ཝ་ནེ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཧི, ཨ་མྷཱ་ཀཾ མ་དྡ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ མི་ག་དཱ་ཡེ’’ཏི ཨེ་ཝཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨི་དྡྷིཾ པ་སྶ་ནྟཱ ག་ཙྪ་ནྟི. སོ་པི ཨི་དྡྷི་ཡཱ མ་ནོ་མ་ཡེ ཀཱ་ཡེ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་དི་སཾ བྷི་ཀྑུཾ ད་ཏྭཱ ཨ་ངྒུ་ལི་ཡཱ ཛ་ལ་མཱ་ནཱ་ཡ པུ་ར་ཏོ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཉྩོ ཨི་དཾ པཱི་ཋ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ནི་དཾ ཝ་ཏྠུ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ. ས་ཏྠཱ ཨི་ད་མེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཨ་རི་ཡ་ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སི་ནྣོ ཐེ་རཾ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི – ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ ད་བྦོ མ་ལླ་པུ་ཏྟོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༠༩; ༢༡༤). ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༤, ༡༠༨-༡༤༩) –
‘‘པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ནཱ་མ ཛི་ནོ, ས་བྦ་ལོ་ཀ་ཝི་དཱུ མུ་ནི;
ཨི་ཏོ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྷི, ཀ་པྤེ ཨུ་པྤ་ཛྫི ཙ་ཀྑུ་མཱ.
‘‘ཨོ་ཝཱ་ད་ཀོ ཝི་ཉྙཱ་པ་ཀོ, ཏཱ་ར་ཀོ ས་བྦ་པཱ་ཎི་ནཾ;
དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལོ བུ་དྡྷོ, ཏཱ་རེ་སི ཛ་ན་ཏཾ བ་ཧུཾ.
‘‘ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀོ ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ, ཧི་ཏེ་སཱི ས་བྦ་པཱ་ཎི་ནཾ;
ས་མྤ་ཏྟེ ཏི་ཏྠི་ཡེ ས་བྦེ, པ་ཉྩ་སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་པི.
‘‘ཨེ་ཝཾ ནི་རཱ་ཀུ་ལཾ ཨཱ་སི, སུ་ཉྙ་ཏཾ ཏི་ཏྠི་ཡེ་ཧི ཙ;
ཝི་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟེ་ཧི, ཝ་སཱི་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཏཱ་དི་བྷི.
‘‘ར་ཏ་ནཱ་ན་ཊྛ་པ་ཉྙཱ་སཾ, ཨུ་གྒ་ཏོ སོ མ་ཧཱ་མུ་ནི;
ཀ་ཉྩ་ན་གྒྷི་ཡ་ས་ངྐཱ་སོ, བཱ་ཏྟིཾ་ས་ཝ་ར་ལ་ཀྑ་ཎོ.
‘‘ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཨཱ་ཡུ ཝི་ཛྫ་ཏི ཏཱ་ཝ་དེ;
ཏཱ་ཝ་ཏཱ ཏི་ཊྛ་མཱ་ནོ སོ, ཏཱ་རེ་སི ཛ་ན་ཏཾ བ་ཧུཾ.
‘‘ཏ་དཱ་ཧཾ ཧཾ་ས་ཝ་ཏི་ཡཾ, སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ མ་ཧཱ་ཡ་སོ;
ཨུ་པེ་ཏྭཱ ལོ་ཀ་པ་ཛྫོ་ཏཾ, ཨ་སྶོ་སིཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ.
‘‘སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ, པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟཾ ས་སཱ་ཝ་ཀཾ;
ཀི་ཏྟ་ཡ་ནྟ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ, སུ་ཎི་ཏྭཱ མུ་དི་ཏོ ཨ་ཧཾ.
‘‘ཨ་དྷི་ཀཱ་རཾ ས་ས་ངྒྷ་སྶ, ཀ་ཏྭཱ ཏ་སྶ མ་ཧེ་སི་ནོ;
ནི་པ་ཙྩ སི་ར་སཱ པཱ་དེ, ཏཾ ཋཱ་ན་མ་བྷི་པ་ཏྠ་ཡིཾ.
‘‘ཏ་དཱ་ཧ ས མ་ཧཱ་ཝཱི་རོ, མ་མ ཀ་མྨཾ པ་ཀི་ཏྟ་ཡཾ;
ཡོ ས་ས་ངྒྷ་མ་བྷོ་ཛེ་སི, ས་ཏྟཱ་ཧཾ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀཾ.
‘‘སོ་ཡཾ ཀ་མ་ལ་པ་ཏྟ་ཀྑོ, སཱི་ཧཾ་སོ ཀ་ན་ཀ་ཏྟ་ཙོ;
མ་མ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ནི་པ་ཏི, པ་ཏྠ་ཡཾ ཋཱ་ན་མུ་ཏྟ་མཾ.
‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཨོ་ཀྐཱ་ཀ་ཀུ་ལ་ས་མྦྷ་ཝོ;
གོ་ཏ་མོ ནཱ་མ གོ་ཏྟེ་ན, ས་ཏྠཱ ལོ་ཀེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘སཱ་ཝ་ཀོ ཏ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ, ད་བྦོ ནཱ་མེ་ན ཝི་སྶུ་ཏོ;
སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ཀོ, ཨ་གྒོ ཧེ་སྶ་ཏི་ཡཾ ཏ་དཱ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སུ་ཀ་ཏེ་ན, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ཛ་ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་མ་ག་ཙྪ་ཧཾ.
‘‘ས་ཏཱ་ནཾ ཏཱི་ཎི་ཀྑ་ཏྟུ་ཉྩ, དེ་ཝ་ར་ཛྫ་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ;
ས་ཏཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ཀྑ་ཏྟུ་ཉྩ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཨ་ཧོ་ས་ཧཾ.
‘‘པ་དེ་ས་ར་ཛྫཾ ཝི་པུ་ལཾ, ག་ཎ་ནཱ་ཏོ ཨ་ས་ངྑི་ཡཾ;
ས་བྦ་ཏྠ སུ་ཁི་ཏོ ཨཱ་སིཾ, ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝཱ་ཧ་སཱ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཝི་པ་སྶཱི ནཱ་མ ནཱ་ཡ་ཀོ;
ཨུ་པྤ་ཛྫི ཙཱ་རུ་ད་སྶ་ནོ, ས་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ.
‘‘དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ ཨུ་པ་ཝ་དིཾ, སཱ་ཝ་ཀཾ ཏ་སྶ ཏཱ་དི་ནོ;
ས་བྦཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎཾ, སུ་དྡྷོ་ཏི ཙ ཝི་ཛཱ་ནི་ཡ.
‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ན་ར་ཝཱི་ར་སྶ, སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ མ་ཧེ་སི་ནཾ;
ས་ལཱ་ཀ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, ཁཱི་རོ་ད་ན་མ་དཱ་ས་ཧཾ.
‘‘ཨི་མ་མྷི བྷ་དྡ་ཀེ ཀ་པྤེ, བྲ་ཧྨ་བ་ནྡྷུ མ་ཧཱ་ཡ་སོ;
ཀ་སྶ་པོ ནཱ་མ གོ་ཏྟེ་ན, ཨུ་པྤ་ཛྫི ཝ་ད་ཏཾ ཝ་རོ.
‘‘སཱ་ས་ནཾ ཛོ་ཏ་ཡི་ཏྭཱ་ན, ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཀུ་ཏི་ཏྠི་ཡེ;
ཝི་ནེ་ཡྻེ ཝི་ན་ཡི་ཏྭཱ་ཝ, ནི་བྦུ་ཏོ སོ ས་སཱ་ཝ་ཀོ.
‘‘ས་སི་སྶེ ནི་བྦུ་ཏེ ནཱ་ཐེ, ཨ་ཏྠ་མེ་ནྟ་མྷི སཱ་ས་ནེ;
དེ་ཝཱ ཀ་ནྡིཾ་སུ སཾ་ཝི་གྒཱ, མུ་ཏྟ་ཀེ་སཱ རུ་ད་མྨུ་ཁཱ.
‘‘ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏི དྷ་མྨ་ཀྑོ, ན པ་སྶི་སཱ་མ སུ་བྦ་ཏེ;
ན སུ་ཎི་སྶཱ་མ ས་དྡྷ་མྨཾ, ཨ་ཧོ ནོ ཨ་པྤ་པུ་ཉྙ་ཏཱ.
‘‘ཏ་དཱ་ཡཾ པ་ཐ་ཝཱི ས་བྦཱ, ཨ་ཙ་ལཱ སཱ ཙ་ལཱ་ཙ་ལཱ;
སཱ་ག་རོ ཙ ས་སོ་ཀོ་ཝ, ཝི་ན་དཱི ཀ་རུ་ཎཾ གི་རཾ.
‘‘ཙ་ཏུ་དྡི་སཱ དུ་ནྡུ་བྷི་ཡོ, ནཱ་ད་ཡིཾ་སུ ཨ་མཱ་ནུ་སཱ;
ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨ་ས་ནི་ཡོ, ཕ་ལིཾ་སུ ཙ བྷ་ཡཱ་ཝ་ཧཱ.
‘‘ཨུ་ཀྐཱ པ་ཏིཾ་སུ ན་བྷ་སཱ, དྷཱུ་མ་ཀེ་ཏུ ཙ དི་སྶ་ཏི;
ས་དྷཱུ་མཱ ཛཱ་ལ་ཝ་ཊྚཱ ཙ, ར་ཝིཾ་སུ ཀ་རུ་ཎཾ མི་གཱ.
‘‘ཨུ་པྤཱ་དེ དཱ་རུ་ཎེ དི་སྭཱ, སཱ་ས་ན་ཏྠ་ངྒ་སཱུ་ཙ་ཀེ;
སཾ་ཝི་གྒཱ བྷི་ཀྑ་ཝོ ས་ཏྟ, ཙི་ནྟ་ཡི་མྷ མ་ཡཾ ཏ་དཱ.
‘‘སཱ་ས་ནེ་ན ཝི་ནཱ་མྷཱ་ཀཾ, ཛཱི་ཝི་ཏེ་ན ཨ་ལཾ མ་ཡཾ;
པ་ཝི་སི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ར་ཉྙཾ, ཡུ་ཉྫཱ་མ ཛི་ན་སཱ་ས་ནེ.
‘‘ཨ་དྡ་ས་མྷ ཏ་དཱ་ར་ཉྙེ, ཨུ་བྦི་དྡྷཾ སེ་ལ་མུ་ཏྟ་མཾ;
ནི་སྶེ་ཎི་ཡཱ ཏ་མཱ་རུ་ཡ྄ཧ, ནི་སྶེ་ཎིཾ པཱ་ཏ་ཡི་མྷ་སེ.
‘‘ཏ་དཱ ཨོ་ཝ་དི ནོ ཐེ་རོ, བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དོ སུ་དུ་ལླ་བྷོ;
ས་དྡྷཱ་ཏི་དུ་ལླ་བྷཱ ལ་དྡྷཱ, ཐོ་ཀཾ སེ་ས་ཉྩ སཱ་ས་ནཾ.
‘‘ནི་པ་ཏ་ནྟི ཁ་ཎཱ་ཏཱི་ཏཱ, ཨ་ན་ནྟེ དུ་ཀྑ་སཱ་ག་རེ;
ཏ་སྨཱ པ་ཡོ་གོ ཀ་ཏྟ་བྦོ, ཡཱ་ཝ ཋཱ་ཏི མུ་ནེ མ་ཏཾ.
‘‘ཨ་ར་ཧཱ ཨཱ་སི སོ ཐེ་རོ, ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཏ་དཱ་ནུ་གོ;
སུ་སཱི་ལཱ ཨི་ཏ་རེ ཡུ་ཏྟཱ, དེ་ཝ་ལོ་ཀཾ ཨ་ག་མྷ་སེ.
‘‘ནི་བྦུ་ཏོ ཏི་ཎྞ་སཾ་སཱ་རོ, སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ ཙ ཨེ་ཀ་ཀོ;
ཨ་ཧ་ཉྩ པ་ཀྐུ་སཱ་ཏི ཙ, ས་བྷི་ཡོ བཱ་ཧི་ཡོ ཏ་ཐཱ.
‘‘ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སྶ་པོ, ཙེ་ཝ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱུ་པ་གཱ མ་ཡཾ;
སཾ་སཱ་ར་བ་ནྡྷ་ནཱ མུ་ཏྟཱ, གོ་ཏ་མེ་ནཱ་ནུ་ཀ་མྤི་ཏཱ.
‘‘མ་ལླེ་སུ ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ཡཾ, ག་བྦྷེ ཛཱ་ཏ་སྶ མེ ས་ཏོ;
མཱ་ཏཱ མ་ཏཱ ཙི་ཏཱ་རུ་ལ༹ྷཱ, ཏ་ཏོ ནི་པྤ་ཏི་ཏོ ཨ་ཧཾ.
‘‘པ་ཏི་ཏོ ད་བྦ་པུ་ཉྫ་མྷི, ཏ་ཏོ ད་བྦོ་ཏི ཝི་སྶུ་ཏོ;
བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་བ་ལེ་ནཱ་ཧཾ, ཝི་མུ་ཏྟོ ས་ཏྟ་ཝ་སྶི་ཀོ.
‘‘ཁཱི་རོ་ད་ན་བ་ལེ་ནཱ་ཧཾ, པ་ཉྩ་ཧ་ངྒེ་ཧུ་པཱ་ག་ཏོ;
ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ་པ་ཝཱ་དེ་ན, པཱ་པེ་ཧི བ་ཧུ ཙོ་དི་ཏོ.
‘‘ཨུ་བྷོ པུ་ཉྙ་ཉྩ པཱ་པ་ཉྩ, ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟོ་མྷི དཱ་ནི་ཧཾ;
པ་ཏྭཱ་ན པ་ར་མཾ ས་ནྟིཾ, ཝི་ཧ་རཱ་མི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ.
‘‘སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ཡིཾ, ཧཱ་ས་ཡི་ཏྭཱ་ན སུ་བྦ་ཏེ;
ཛི་ནོ ཏ་སྨིཾ གུ་ཎེ ཏུ་ཊྛོ, ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པེ་སི མཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ཝཱ ས་བྦེ ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ;
ནཱ་གོ་ཝ བ་ནྡྷ་ནཾ ཚེ་ཏྭཱ, ཝི་ཧ་རཱ་མི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ.
‘‘སྭཱ་ག་ཏཾ ཝ་ཏ མེ ཨཱ་སི, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ;
ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ, ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནཾ.
‘‘པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཙ་ཏ་སྶོ…པེ…ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ན ཏཾ ཡེ་ན པུ་བྦེ ཨེ་ཀ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏེ་ན པཱ་པ་ཀ་མྨེ་ན བ་ཧཱུ་ནི ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི, ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཀ་མྨ་པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ མེ་ཏྟི་ཡ་བྷཱུ་མ་ཛ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཨི་མི་ནཱ མ་ཡཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་བྷ་ཏྟི་ཀ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་ནོ ཨ་ནྟ་རེ པ་རི་བྷེ་དི་ཏཱ’’ཏི དུ་གྒ་ཧི་ཏ་གཱ་ཧི་ནོ ཨ་མཱུ་ལ་ཀེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་སུཾ. ཏ་སྨི་ཉྩ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ ས་ངྒྷེ་ན ས་ཏི་ཝི་ན་ཡེ་ན ཝཱུ་པ་ས་མི་ཏེ ཨ་ཡཾ ཐེ་རོ ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཡོ དུ་དྡ་མི་ཡོ’’ཏི ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༥. ཏ་ཏྠ ཡོཏི ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་སྶ ‘‘སོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་ཡ་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. དུ་དྡ་མི་ཡོཏི དུ་དྡ་མོ, ད་མེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ. ཨི་ད་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལེ དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནཾ ཝི་སཱུ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ མ་དཱ་ལེ་པ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་པྥ་ནྡི་ཏཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཉྩ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. ད་མེ་ནཱཏི ཨུ་ཏྟ་མེ་ན ཨ་གྒ་མ་གྒ་ད་མེ་ན, ཏེ་ན ཧི ད་ནྟོ པུ་ན ད་མེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ད་ནྟོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ན ཨ་ཉྙེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ད་མེ་ནཱཏི ད་མ་ཀེ་ན པུ་རི་ས་ད་མྨ་སཱ་ར་ཐི་ནཱ ད་མི་ཏོ. ད་བྦོཏི དྲ་བྱོ, བྷ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མ་མེ་ཝ ཐེ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ – ‘‘ན ཁོ, ད་བྦ, ད་བྦཱ ཨེ་ཝཾ ནི་བྦེ་ཋེ་ནྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༨༤; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༡༩༣). ས་ནྟུ་སི་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྟོ་སེ་ན ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ནྟོ་སེ་ན མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་ནྟོ་སེ་ན ཙ ས་ནྟུ་ཊྛོ. ཝི་ཏི་ཎྞ་ཀ་ངྑོཏི སོ་ལ༹་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡ ཙ ཀ་ངྑཱ་ཡ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ས་མུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ག་ཏ་ཀ་ངྑོ. ཝི་ཛི་ཏཱ་ཝཱིཏི པུ་རི་སཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡེ་ན ཝི་ཛེ་ཏ་བྦ་སྶ ས་བྦ་སྶ་པི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑ་སྶ ཝི་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་དྷ་མི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཛི་ཏཱ་ཝཱི. ཨ་པེ་ཏ་བྷེ་ར་ཝོཏི པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ བྷ་ཡཱ་ནཾ ས་བྦ་སོ ཨ་པེ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པ་ག་ཏ་བྷེ་ར་ཝོ ཨ་བྷ་ཡཱུ་པ་ར་ཏོ. པུ་ན ད་བྦོཏི ནཱ་མ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོཏི དྭེ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ, ཡཱ ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ, ཁ་ནྡྷ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ, ཡཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ. ཏེ་སུ ཨི་དྷ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ མ་གྒེ་ན ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཋི་ཏ་ཏྟོཏི ཋི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཙ་ལོ ཨི་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤ་ནཱི་ཡོ. ཧཱིཏི ཙ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏེ་ན ཡོ པུ་བྦེ དུ་དྡ་མོ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཡ་སྨཱ ད་བྦ་ཏྟཱ ས་ཏྠཱ་རཱ ཨུ་ཏྟ་མེ་ན ད་མེ་ན ད་མི་ཏོ ས་ནྟུ་སི་ཏོ ཝི་ཏི་ཎྞ་ཀ་ངྑོ ཝི་ཛི་ཏཱ་ཝཱི ཨ་པེ་ཏ་བྷེ་ར་ཝོ, ཏ་སྨཱ སོ ད་བྦོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ ཋི་ཏ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏེ ཙ ཏ་སྨིཾ ཙི་ཏྟ་པ་སཱ་དོ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦོ, ན པ་སཱ་ད་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་ནྟི པ་ར་ནེ་ཡྻ་བུ་དྡྷི་ཀེ ས་ཏྟེ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ནྟོ ཐེ་རོ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀཱ་སི.
ད་བྦ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.