༣. སུ་བྷཱ་སི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏནྟི སུ་བྷཱ་སི་ཏ་སུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ ཙ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི. བྷ་ག་ཝཱ ཧི སུ་བྷཱ་སི་ཏ་པྤི་ཡོ, སོ ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ནྟོ ཨི་མཾ སུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་སི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏནྟི་ཨཱ་དི ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ…པེ… བྷ་ད་ནྟེ་ཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུཏི ཨེ་ཏཾ ཨ་པུ་བྦཾ, སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ཨ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ན་ཏྠ་མི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི – ཏ་ཏྲཱཏི དེ་ས་ཀཱ་ལ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ཡཾ ས་མ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་ཏྲ ས་མ་ཡེ, ཡ་སྨི་ཉྩ ཨཱ་རཱ་མེ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་ཏྲ ཨཱ་རཱ་མེ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟེ ཝཱ དེ་ས་ཀཱ་ལེ དཱི་པེ་ཏི. ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཡུ་ཏྟེ དེ་སེ ཀཱ་ལེ ཝཱ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ས་ཏི. ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ, ཏཱ་ཝ, བཱ་ཧི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨུ་དཱ. ༡༠) ཙེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀཾ. ཁོཏི པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཀཱ་ལ་ཏྠེ ཝཱ ནི་པཱ་ཏོ. བྷ་ག་ཝཱཏི ལོ་ཀ་ག་རུ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཀ་ཐཱ་ས་ཝ་ན་ཡུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི ཨཱ་ལ་པི ཨ་བྷཱ་སི ས་མྦོ་དྷེ་སི.
བྷི་ཀྑ་ཝོཏི ཨཱ་མ་ནྟ་ནཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཏ་ཉྩ བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡོ་ག་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ནེ་སཾ ཧཱི་ནཱ་དྷི་ཀ་ཛ་ན་སེ་ཝི་ཏཾ ཝུ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨུ་དྡྷ་ཏ་དཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ནི་གྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ཏི. ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་པྥཱ་ར་སོ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ན་ཡ་ན་ནི་པཱ་ཏ་པུ་བྦ་ངྒ་མེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཁཱ་བྷི་མུ་ཁེ ཀ་རི་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་དཱི་པ་ཀེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏེ་སཾ སོ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ས་མྦོ་དྷ་ན་ཏྠེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན སཱ་དྷུ་ཀ་ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་པི ཏེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. སཱ་དྷུ་ཀ་ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ཡ་ཏྟཱ ཧི སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི. ཨ་པ་རེ་སུ་པི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཀ་སྨཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཝ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི་ཏི ཙེ? ཛེ་ཊྛ་སེ་ཊྛཱ་ས་ནྣ་ས་དཱ་ས་ནྣི་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་བྦ་པ་རི་ས་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཧི ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ, ན པཱ་ཊི་པུ་གྒ་ལི་ཀཱ. པ་རི་སཱ་ཡ ཙ ཛེ་ཊྛཱ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ, སེ་ཊྛཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ ཙ. ཨཱ་ས་ནྣཱ ཏ་ཏྠ ནི་སི་ནྣེ་སུ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ, ས་དཱ ས་ནྣི་ཧི་ཏཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏྟཱ. ཏེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་པ་རི་ས་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཝ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི. ཨ་པི་ཙ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཏེ ཨི་མཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི་པི ཏེ ཨེ་ཝ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི. བྷ་ད་ནྟེཏི གཱ་ར་ཝཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཏེ བྷི་ཀྑཱུཏི ཡེ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི, ཏེ ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨཱ་ལ་པ་ནྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུ་ནྟི.
ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧཱིཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི ཝཱ. མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་ཝེ་ར་མ་ཎི་ཨཱ་དཱི་ནི ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ས་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ, ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ཙ ཨ་ངྒ་ས་དྡོ. ཙ་ཏཱུ་ཧཱིཏི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱཏི ས་མ་ནུ་ཨཱ་ག་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ཡུ་ཏྟཱ ཙ. ཝཱ་ཙཱཏི ས་མུ་ལླ་པ་ན་ཝཱ་ཙཱ. ཡཱ སཱ ‘‘ཝཱ་ཙཱ གི་རཱ བྱ་པྤ་ཐོ’’ཏི (དྷ. ས. ༦༣༦) ཙ, ‘‘ནེ་ལཱ ཀ་ཎྞ་སུ་ཁཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༩; མ. ནི. ༣.༡༤) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ཡཱ པ་ན ‘‘ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙེ ཀ་ཏཾ ཀ་མྨ’’ནྟི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་དྭཱ་ར) ཨེ་ཝཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི ཙ, ‘‘ཡཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏེ་ཧི ཨཱ་ར་ཏི ཝི་ར་ཏི…པེ… ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༢༩༩; ཝི་བྷ. ༢༠༦) ཨེ་ཝཾ ཝི་ར་ཏི ཙ, ‘‘ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་སེ་ཝི་ཏཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ནི་ར་ཡ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༨.༤༠) ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་ནཱ ཙ ཝཱ་ཙཱ་ཏི ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, སཱ ཨི་དྷ ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཀ་སྨཱ? ཨ་བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ. སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏཱིཏི སུ་ཊྛུ བྷཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན་སྶཱ ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ན དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱཏི ན དུ་ཊྛུ བྷཱ་སི་ཏཱ. ཏེ་ན་སྶཱ ཨ་ན་ཏྠཱ་ནཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱཏི ཝ་ཛྫ་ས་ངྑཱ་ཏ་རཱ་གཱ་དི་དོ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ. ཏེ་ན་སྶཱ ཀཱ་ར་ཎ་སུ་དྡྷིཾ ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ན་ནུ་ཝ་ཛྫཱ ཙཱཏི ཨ་ནུ་ཝཱ་ད་ཝི་མུ་ཏྟཱ. ཏེ་ན་སྶཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟིཾ དཱི་པེ་ཏི. ཝི་ཉྙཱུ་ནནྟི པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ. ཏེ་ན ནི་ནྡཱ་པ་སཾ་སཱ་སུ བཱ་ལཱ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི.
ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧཱིཏི ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ. བྷི་ཀྑ་ཝེཏི ཡེ་སཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་དཱ་ལ་པ་ནཾ. བྷི་ཀྑཱུཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཝཱ་ཙཱ་བྷཱ་ས་ན་ཀ་པུ་གྒ་ལ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ་ཡེ་ཝ བྷཱ་ས་ཏཱིཏི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙ་ཏཱུ་སུ ཝཱ་ཙ་ངྒེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ངྒ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ. ནོ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝཱ་ཙ་ངྒ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ས་ན་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ. ཏེ་ན ‘‘མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ་པི ཀ་དཱ་ཙི ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི དི་ཊྛིཾ ནི་སེ་དྷེ་ཏི. ‘‘ནོ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝཱ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙ་པྤ་ཧཱ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི, ‘‘སུ་བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཧཱི་ན་མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙེ་ན ས་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏ་ཐཱ པཱ་པ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ, ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ. ཨ་ངྒ་པ་རི་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ པ་ན ཨ་བྷཱ་སི་ཏ་བྦཾ པུ་བྦེ ཨ་ཝ་ཏྭཱ བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཧ. ཨེ་ས ན་ཡོ དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ་ཡེ་ཝ བྷཱ་ས་ཏི ནོ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པི་སུ་ཎ་དོ་ས་ར་ཧི་ཏཾ ས་མ་གྒ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ བྷཱ་ས་ཏི ནོ ཨ་དྷ་མྨ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྥ་དོ་ས་ར་ཧི་ཏཾ དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏཾ མ་ནྟཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ཏ་རེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཕ་རུ་སཱ་ལི་ཀ་ར་ཧི་ཏཱ་ནི པི་ཡ་ས་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨི་མེ་ཧི ཁོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ཏཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནི པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ཏཾ ཝཱ་ཙཾ ནི་ག་མེ་ཏི. ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙེ་ཏྠ ‘‘ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ནྟོ ཡ་ད་ཉྙེ པ་ཊི་ཉྙཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི ནཱ་མཱ་དཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཀཱ་ལ་ཀཱ་ར་ཀཱ་དཱི་ཧི ས་མྤ་ཏྟཱི་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཝཱ་ཙཾ ‘‘སུ་བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི མ་ཉྙ་ནྟི, ཏཾ དྷ་མྨ་ཏོ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི. ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་དི་ས་མྤ་ནྣཱ་པི ཧི པེ་སུ་ཉྙཱ་དི་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ. ཨི་མེ་ཧི པ་ན ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ས་ཙེ་པི མི་ལ་ཀྑུ་བྷཱ་སཱ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ གྷ་ཊ་ཙེ་ཊི་ཀཱ་གཱི་ཏི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཨེ་ཝ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ. སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ མ་གྒ་པ་སྶེ ས་སྶཾ ར་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ སཱི་ཧ་ལ༹་ཙེ་ཊི་ཀཱ་ཡ སཱི་ཧ་ལ༹་ཀེ་ནེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ གཱི་ཏཾ གཱ་ཡ་ནྟི་ཡཱ སུ་ཏྭཱ མ་གྒཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ ས་ཊྛི་མ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ ཙེ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟཱ ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཏི་སྶོ ནཱ་མ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ བྷི་ཀྑུ པ་དུ་མ་ས་ར་ས་མཱི་པེ་ན ག་ཙྪ་ནྟོ པ་དུ་མ་ས་རེ པ་དུ་མཱ་ནི བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ –
‘‘པཱ་ཏོ ཕུ་ལླཾ ཀོ་ཀ་ན་དཾ, སཱུ་རི་ཡཱ་ལོ་ཀེ་ན བྷ་ཛྫི་ཡ་ཏེ;
ཨེ་ཝཾ མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་ག་ཏཱ ས་ཏྟཱ, ཛ་རཱ་བྷི་ཝེ་གེ་ན མ་དྡཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི. –
ཨི་མཾ གཱི་ཏཾ གཱ་ཡ་ནྟི་ཡཱ ཙེ་ཊི་ཀཱ་ཡ སུ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ, བུ་དྡྷ་ནྟ་རེ ཙ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ པུ་རི་སོ ས་ཏྟ་ཧི པུ་ཏྟེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝ་ནཱ ཨཱ་ག་མྨ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་ཡཱ མུ་ས་ལེ་ན ཏ་ཎྜུ་ལེ ཀོ་ཊྚེ་ནྟི་ཡཱ –
‘‘ཛ་རཱ་ཡ པ་རི་མ་དྡི་ཏཾ ཨེ་ཏཾ, མི་ལཱ་ཏ་ཚ་ཝི་ཙ་མྨ་ནི་སྶི་ཏཾ;
མ་ར་ཎེ་ན བྷི་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏཾ, མ་ཙྩུ་སྶ གྷ་ས་མཱ་མི་སཾ.
‘‘ཀི་མཱི་ནཾ ཨཱ་ལ་ཡཾ ཨེ་ཏཾ, ནཱ་ནཱ་ཀུ་ཎ་པེ་ན པཱུ་རི་ཏཾ;
ཨ་སུ་ཙི་སྶ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཏཾ, ཀ་ད་ལི་ཀྑ་ནྡྷ་ས་མཾ ཨི་ད’’ནྟི. –
ཨི་མཾ གཱི་ཏི་ཀཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཧ པུ་ཏྟེ་ཧི པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ པ་ཏྟོ, ཨ་ཉྙེ ཙ ཨཱི་དི་སེ་ཧི ཨུ་པཱ་ཡེ་ཧི ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ པ་ཏྟཱ ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཾ པ་ནེ་ཏཾ, ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཀུ་ས་ལེ་ན ‘‘ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ སུ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ, ཨ་ཉྙེ ཙ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ སུ་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཀེ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ ས་ཙེ་པི མི་ལ་ཀྑུ་བྷཱ་སཱ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ, གྷ་ཊ་ཙེ་ཊི་ཀཱ་གཱི་ཏི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ ཙ ཨ་ན་ནུ་ཝ་ཛྫཱ ཙ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་ར་ཎཱ་ནཾ, ནོ བྱ་ཉྫ་ན་པ་ཊི་ས་ར་ཎཱ་ན་ནྟི.
ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱཏི ཨི་དཾ སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝོ་ཙ. ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ་ན སུ་ག་ཏོ, ཨ་ཐཱ་པ་རཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ས་ཏྠཱཏི ཨི་ད་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཐ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨེ་ཏཾ ཨ་ཝོ་ཙ ས་ཏྠཱ. ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦ་གཱ་ཐཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཀཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཏ་ཏྠ ཨ་པ་རནྟི གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏཾ དུ་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི – པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཏ་པ་རི་སཾ ཨ་སྶ་ཝ་ན་སུ་སྶ་ཝ་ན་ཨཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ཀ་མེ་ཝ ཙ. པུ་བྦེ ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་རི་ཧཱ་པི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ནེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་དཱི་པ་ཀ་ཉྩ ‘‘པུ་རི་ས་སྶ ཧི ཛཱ་ཏ་སྶ, ཀུ་ཋཱ་རཱི ཛཱ་ཡ་ཏེ མུ་ཁེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༦༦༢) ཝི་ཡ. ཨི་དྷ པ་ན ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ཀ་མེ་ཝ.
༤༥༣. ཏ་ཏྠ ས་ནྟོཏི བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ. ཏེ ཧི སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ ‘‘ཨུ་ཏྟ་མཾ སེ་ཊྛ’’ནྟི ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི. དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡཾ ཙ་ཏུ་ཏྠནྟི ཨི་དཾ པ་ན པུ་བྦེ ནི་དྡི་ཊྛ་ཀྐ་མཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ པ་ན ཝ་ངྒཱི་ས་ཏྠེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སུ་བྷཱ་སི་ཏེ པ་སཱི་དི.
སོ ཡཾ པ་ས་ནྣཱ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཡ་ཉྩ ཝ་ཙ་ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་བྷཱ་སི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟཱ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཀཱ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཾ་སུ. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་བྷཱ་ཏི མནྟི མ་མ བྷཱ་གོ པ་ཀཱ་ས་ཏི. པ་ཊི་བྷཱ་ཏུ ཏནྟི ཏ་ཝ བྷཱ་གོ པ་ཀཱ་ས་ཏུ. སཱ་རུ་པྤཱ་ཧཱིཏི ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ་ཧི. ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝཱིཏི པ་སཾ་སི.
༤༥༤. ན ཏཱ་པ་ཡེཏི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རེ་ན ན ཏཱ་པེ་ཡྻ. ན ཝི་ཧིཾ་སེ་ཡྻཱཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ བྷི་ནྡ་ནྟོ ན བཱ་དྷེ་ཡྻ. སཱ ཝེ ཝཱ་ཙཱཏི སཱ ཝཱ་ཙཱ ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཐོ་མེ་ཏི.
༤༥༥. པ་ཊི་ན་ནྡི་ཏཱཏི ཧ་ཊྛེ་ན ཧ་ད་ཡེ་ན པ་ཊི་མུ་ཁཾ ག་ནྟྭཱ ན་ནྡི་ཏཱ ས་མྤི་ཡཱ་ཡི་ཏཱ. ཡཾ ཨ་ནཱ་དཱ་ཡ པཱ་པཱ་ནི, པ་རེ་སཾ བྷཱ་ས་ཏེ པི་ཡནྟི ཡཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་ས་ནྟོ པ་རེ་སཾ པཱ་པཱ་ནི ཨ་པྤི་ཡཱ་ནི པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་ནི ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཨ་ནཱ་དཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་མ་དྷུ་རཾ པི་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ བྷཱ་ས་ཏི, ཏཾ པི་ཡ་ཝཱ་ཙ་མེ་ཝ བྷཱ་སེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ པི་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི.
༤༥༦. ཨ་མ་ཏཱཏི ཨ་མ་ཏ་ས་དི་སཱ སཱ་དུ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ས་ཙྩཾ ཧ་ཝེ སཱ་དུ་ཏ་རཾ ར་སཱ་ན’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༧༣; སུ. ནི. ༡༨༤). ནི་བྦཱ་ནཱ་མ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་མ་ཏཱ. ཨེ་ས དྷ་མྨོ ས་ན་ནྟ་ནོཏི ཡཱ་ཡཾ ས་ཙྩ་ཝཱ་ཙཱ ནཱ་མ, ཨེ་ས པོ་རཱ་ཎོ དྷ་མྨོ ཙ་རི་ཡཱ པ་ཝེ་ཎཱི, ཨི་ད་མེ་ཝ ཧི པོ་རཱ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞཾ, ན ཏེ ཨ་ལི་ཀཾ བྷཱ་སིཾ་སུ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ས་ཙྩེ ཨ་ཏྠེ ཙ དྷ་མྨེ ཙ, ཨ་ཧུ ས་ནྟོ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་ཙྩེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་རེ་ས་ཉྩ ཨ་ཏྠེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ. ཨ་ཏྠེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཙ དྷ་མྨེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་རཾ ཝཱ དྭ་ཡཾ ས་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ན་མི་ཙྩེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙྩེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ. ཀཱི་དི་སེ? ཨ་ཏྠེ ཙ དྷ་མྨེ ཙ, ཡཾ པ་རེ་སཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་པ་རོ་དྷཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ཏི་པི ཙ ཨ་ནུ་པ་རོ་དྷ་ཀ་ར་ཏྟེ དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨཾ, ཡཾ དྷ་མྨི་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ས་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི.
༤༥༧. ཁེ་མནྟི ཨ་བྷ་ཡཾ ནི་རུ་པ་དྡ་ཝཾ. ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཙེ? ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ཡ་སྨཱ ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་ནཾ པཱ་པེ་ཏི, ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡཾ བུ་དྡྷོ ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི དྭི་ནྣཾ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏཱུ་ན་མ་ཏྠཱ་ཡ ཁེ་མ་མ་གྒ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ ཁེ་མཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་ས་ཏི, སཱ ཝེ ཝཱ་ཙཱ་ན་མུ་ཏྟ་མཱཏི སཱ ཝཱ་ཙཱ ས་བྦ་ཝཱ་ཙཱ་ནཾ སེ་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ མ་ནྟཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ན དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི.
པ་ར་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཁུ་དྡ་ཀ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ སུ་བྷཱ་སི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.