སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ
(དུ་ཏི་ཡོ བྷཱ་གོ)
༢. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒོ
༤. མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏནྟི མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཾ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཀི་ར ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ན་ག་ར་དྭཱ་ར་ས་ནྠཱ་གཱ་ར་ས་བྷཱ་དཱི་སུ མ་ཧཱ་ཛ་ནཱ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཾ ད་ཏྭཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ སཱི་ཏཱ་ཧ་ར་ཎཱ་དི་བཱ་ཧི་ར་ཀ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐཱ་པེ་ནྟི, ཨེ་ཀེ་ཀཱ ཀ་ཐཱ ཙ་ཏུ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན ནི་ཊྛཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ མ་ངྒ་ལ་ཀ་ཐཱ ས་མུ་ཊྛཱ་སི – ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ མ་ངྒ་ལཾ, ཀིཾ དི་ཊྛཾ མ་ངྒ་ལཾ, སུ་ཏཾ མ་ངྒ་ལཾ, མུ་ཏཾ མ་ངྒ་ལཾ, ཀོ མ་ངྒ་ལཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི?
ཨ་ཐ དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལི་ཀོ ནཱ་མེ་ཀོ པུ་རི་སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཧཾ མ་ངྒ་ལཾ ཛཱ་ནཱ་མི, དི་ཊྛཾ ལོ་ཀེ མ་ངྒ་ལཾ, དི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཨ་བྷི་མ་ངྒ་ལ་ས་མྨ་ཏཾ རཱུ་པཾ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཙཱ་ཏ་ཀ་ས་ཀུ་ཎཾ ཝཱ པ་སྶ་ཏི, བེ་ལུ་ཝ་ལ་ཊྛིཾ ཝཱ ག་བྦྷི་ནིཾ ཝཱ ཀུ་མཱ་ར་ཀེ ཝཱ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟེ པུ་ཎྞ་གྷ་ཊཾ ཝཱ ཨ་ལླ་རོ་ཧི་ཏ་མ་ཙྪཾ ཝཱ ཨཱ་ཛ་ཉྙཾ ཝཱ ཨཱ་ཛ་ཉྙ་ར་ཐཾ ཝཱ ཨུ་ས་བྷཾ ཝཱ གཱ་ཝིཾ ཝཱ ཀ་པི་ལཾ ཝཱ, ཡཾ ཝཱ པ་ན་ཉྙ་མྤི ཀི་ཉྩི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་བྷི་མ་ངྒ་ལ་ས་མྨ་ཏཾ རཱུ་པཾ པ་སྶ་ཏི, ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལ’’ནྟི. ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ནཱ་གྒ་ཧེ་སུཾ. ཡེ ནཱ་གྒ་ཧེ་སུཾ, ཏེ ཏེ་ན ས་ཧ ཝི་ཝ་དིཾ་སུ.
ཨ་ཐ སུ་ཏ་མ་ངྒ་ལི་ཀོ ནཱ་མེ་ཀོ པུ་རི་སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཀྑུ ནཱ་མེ་ཏཾ, བྷོ, སུ་ཙི་མྤི ཨ་སུ་ཙི་མྤི པ་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ སུ་ནྡ་ར་མྤི ཨ་སུ་ནྡ་ར་མྤི, མ་ནཱ་པ་མྤི ཨ་མ་ནཱ་པ་མྤི. ཡ་དི ཏེ་ན དི་ཊྛཾ མ་ངྒ་ལཾ སི་ཡཱ, ས་བྦ་མྤི མ་ངྒ་ལཾ སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ན དི་ཊྛཾ མ་ངྒ་ལཾ, ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ན སུ་ཏཾ མ་ངྒ་ལཾ, སུ་ཏཾ ནཱ་མ ཨ་བྷི་མ་ངྒ་ལ་ས་མྨ་ཏོ ས་དྡོ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་ཌྜྷཱ་ཏི ཝཱ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནཱ་ཏི ཝཱ པུ་ཎྞཱ་ཏི ཝཱ ཕུ་སྶཱ་ཏི ཝཱ སུ་མ་ནཱ་ཏི ཝཱ སི་རཱི་ཏི ཝཱ སི་རི་ཝ་ཌྜྷཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཛྫ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟཾ སུ་མུ་ཧུ་ཏྟཾ སུ་དི་ཝ་སཾ སུ་མ་ངྒ་ལ་ནྟི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཝཱ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཨ་བྷི་མ་ངྒ་ལ་ས་མྨ་ཏཾ ས་དྡཾ སུ་ཎཱ་ཏི, ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི སུ་ཏ་མ་ངྒ་ལ’’ནྟི. ཏ་སྶ་པི ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ནཱ་གྒ་ཧེ་སུཾ. ཡེ ནཱ་གྒ་ཧེ་སུཾ, ཏེ ཏེ་ན ས་ཧ ཝི་ཝ་དིཾ་སུ.
ཨ་ཐ མུ་ཏ་མ་ངྒ་ལི་ཀོ ནཱ་མེ་ཀོ པུ་རི་སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘སོ་ཏ་མྤི ཧི ནཱ་མེ་ཏཾ བྷོ སཱ་དྷུ་མྤི ཨ་སཱ་དྷུ་མྤི མ་ནཱ་པ་མྤི ཨ་མ་ནཱ་པ་མྤི སུ་ཎཱ་ཏི. ཡ་དི ཏེ་ན སུ་ཏཾ མ་ངྒ་ལཾ སི་ཡཱ, ས་བྦ་མྤི མ་ངྒ་ལཾ སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ན སུ་ཏཾ མ་ངྒ་ལཾ, ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ན མུ་ཏཾ མ་ངྒ་ལཾ, མུ་ཏཾ ནཱ་མ ཨ་བྷི་མ་ངྒ་ལ་ས་མྨ་ཏཾ ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦཾ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ པ་དུ་མ་ག་ནྡྷཱ་དི་པུ་པྥ་ག་ནྡྷཾ ཝཱ གྷཱ་ཡ་ཏི, ཕུ་སྶ་ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཾ ཝཱ ཁཱ་ད་ཏི, པ་ཐ་ཝིཾ ཝཱ ཨཱ་མ་ས་ཏི, ཧ་རི་ཏ་ས་སྶཾ ཝཱ ཨ་ལླ་གོ་མ་ཡཾ ཝཱ ཀ་ཙྪ་པཾ ཝཱ ཏི་ལ་ཝཱ་ཧཾ ཝཱ པུ་པྥཾ ཝཱ ཕ་ལཾ ཝཱ ཨཱ་མ་ས་ཏི, ཕུ་སྶ་མ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ཝཱ ས་མྨཱ ལི་མྤ་ཏི, ཕུ་སྶ་སཱ་ཊ་ཀཾ ཝཱ ནི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཕུ་སྶ་ཝེ་ཋ་ནཾ ཝཱ དྷཱ་རེ་ཏི, ཡཾ ཝཱ པ་ན་ཉྙ་མྤི ཀི་ཉྩི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་བྷི་མ་ངྒ་ལ་ས་མྨ་ཏཾ ག་ནྡྷཾ ཝཱ གྷཱ་ཡ་ཏི, ར་སཾ ཝཱ སཱ་ཡ་ཏི, ཕོ་ཊྛ་བྦཾ ཝཱ ཕུ་ས་ཏི, ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི མུ་ཏ་མ་ངྒ་ལ’’ནྟི. ཏ་སྶ་པི ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ནཱ་གྒ་ཧེ་སུཾ.
ཏ་ཏྠ ན དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལི་ཀོ སུ་ཏ་མུ་ཏ་མ་ངྒ་ལི་ཀེ ཨ་ས་ཀྑི ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ. ན ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཨི་ཏ་རེ དྭེ. ཏེ་སུ ཙ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཡེ དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལི་ཀ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཎྷིཾ་སུ, ཏེ ‘‘དི་ཊྛཾ་ཡེ་ཝ མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ག་ཏཱ. ཡེ སུ་ཏ་མུ་ཏ་མ་ངྒ་ལི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཎྷིཾ་སུ, ཏེ ‘‘སུ་ཏཾ་ཡེ་ཝ མུ་ཏཾ་ཡེ་ཝ མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ག་ཏཱ. ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ མ་ངྒ་ལ་ཀ་ཐཱ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ པཱ་ཀ་ཊཱ ཛཱ་ཏཱ.
ཨ་ཐ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ མ་ནུ་སྶཱ གུ་མྦ་གུ་མྦཱ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ མ་ངྒ་ལ’’ནྟི མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ. ཏེ་སཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨཱ་ར་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ ཏཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ. ཏཱ་སཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ མི་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཐ ཏ་ཏོ སུ་ཏྭཱ བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ་པི ཏ་ཐེ་ཝ མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ. ཏཱ་ས་མྤི དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་དེ་ཝ་ཏཱ མི་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་དེ་ཝ་ཏཱ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཡཱ་ཝ སུ་ད་སྶཱི་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་དེ་ཝ་ཏཱ མི་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཐ ཏ་ཏོ སུ་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་དེ་ཝ་ཏཱ་པི ཏ་ཐེ་ཝ གུ་མྦ་གུ་མྦཱ ཧུ་ཏྭཱ མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སུ ས་བྦ་ཏྠ མ་ངྒ་ལ་ཙི་ནྟཱ ཨུ་ད་པཱ་དི. ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཙ སཱ ‘‘ཨི་དཾ མ་ངྒ་ལཾ ཨི་དཾ མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝི་ནི་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནཱ་པི ཨ་པྤ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ དྭཱ་ད་ས ཝ་སྶཱ་ནི ཨ་ཊྛཱ་སི. ས་བྦེ མ་ནུ་སྶཱ ཙ དེ་ཝཱ ཙ བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཙ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀེ དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཏི་དྷཱ བྷི་ནྣཱ. ཨེ་ཀོ་པི ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩ་ཏོ ནི་ཊྛ་ངྒ་ཏོ ནཱ་ཧོ་སི, མ་ངྒ་ལ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི.
ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ནཱ་མ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ – ཀ་པྤ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ, བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ, མ་ངྒ་ལ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ, མོ་ནེ་ཡྻ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝཱ མུ་ཏྟ་སི་རཱ ཝི་ཀི་ཎྞ་ཀེ་སཱ རུ་ད་མྨུ་ཁཱ ཨ་སྶཱུ་ནི ཧ་ཏྠེ་ཧི པུ་ཉྪ་མཱ་ནཱ ར་ཏྟ་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝ་ཏྠཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཝི་རཱུ་པ་ཝེ་ས་དྷཱ་རི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ, ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་སྶ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ཀ་པྤུ་ཊྛཱ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཝི་ན་སྶི་སྶ་ཏི, མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ སུ་སྶི་སྶ་ཏི, ཨ་ཡ་ཉྩ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི སི་ནེ་རུ ཙ པ་བྦ་ཏ་རཱ་ཛཱ ཨུ་ཌྜྷ་ཡ྄ཧི་སྶ་ཏི ཝི་ན་སྶི་སྶ་ཏི, ཡཱ་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ ལོ་ཀ་ཝི་ནཱ་སོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. མེ་ཏྟཾ, མཱ་རི་སཱ, བྷཱ་ཝེ་ཐ, ཀ་རུ་ཎཾ མུ་དི་ཏཾ ཨུ་པེ་ཀྑཾ, མཱ་རི་སཱ, བྷཱ་ཝེ་ཐ, མཱ་ཏ་རཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཐ, པི་ཏ་རཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཐ, ཀུ་ལེ ཛེ་ཊྛཱ་པ་ཙཱ་ཡི་ནོ ཧོ་ཐ, ཛཱ་ག་ར་ཐ མཱ པ་མཱ་ད་ཏྠཱ’’ཏི མ་ནུ་སྶ་པ་ཐེ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི. ཨི་དཾ ཀ་པྤ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ནཱ་མ.
ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝཱ་ཡེ་ཝ ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཏ་སྶ་ཙྩ་ཡེ་ན ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་རཱ་ཛཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་ནུ་སྶ་པ་ཐེ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི. ཨི་དཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ནཱ་མ.
སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ པ་ན དེ་ཝཱ བྲ་ཧྨཱ་བྷ་ར་ཎེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ཝེ་ཋ་ནཾ སཱི་སེ ཀ་ཏྭཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏཱ བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཝཱ་དི་ནོ ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་སྶ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་ནུ་སྶ་པ་ཐེ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི. ཨི་དཾ བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ནཱ་མ.
སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ ཨེ་ཝ དེ་ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘དྭཱ་ད་ས་ནྣཾ ཝ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ མ་ངྒ་ལཾ ཀ་ཐེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་ནུ་སྶ་པ་ཐེ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི. ཨི་དཾ མ་ངྒ་ལ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ནཱ་མ.
སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ ཨེ་ཝ དེ་ཝཱ ‘‘ས་ཏྟ་ནྣཾ ཝ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མཱ་ག་མྨ མོ་ནེ་ཡྻ་པ་ཊི་པ་དཾ པུ་ཙྪི་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་ནུ་སྶ་པ་ཐེ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི. ཨི་དཾ མོ་ནེ་ཡྻ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ནཱ་མ. ཨི་མེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཀོ་ལཱ་ཧ་ལེ་སུ དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་དྷཱ བྷི་ནྣེ་སུ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨི་དཾ མ་ངྒ་ལ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི.
ཨ་ཐ དེ་ཝེ་སུ ཙ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙ ཝི་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཝི་ཙི་ནི་ཏྭཱ མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནེ་སུ དྭཱ་ད་ས་ནྣཾ ཝ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་ཀཱ་ཡི་ཀཱ དེ་ཝ་ཏཱ ས་ངྒ་མྨ ས་མཱ་ག་མྨ ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཙི་ནྟེ་སུཾ – ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ, མཱ་རི་སཱ, གྷ་ར་སཱ་མི་ཀོ ཨ་ནྟོ་གྷ་ར་ཛ་ནཱ་ནཾ, གཱ་མ་སཱ་མི་ཀོ གཱ་མ་ཝཱ་སཱི་ནཾ, རཱ་ཛཱ ས་བྦ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཨ་ཡཾ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་གྒོ ཙ སེ་ཊྛོ ཙ ཡ་དི་དཾ པུ་ཉྙེ་ན ཏེ་ཛེ་ན ཨི་སྶ་རི་ཡེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ དྭི་ནྣཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པ་ཏི. ཡཾ་ནཱུ་ན མ་ཡཾ ས་ཀྐཾ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡཾ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི. ཏཱ ས་ཀྐ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཀྐཾ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡཾ ཏ་ངྑ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པ་ནི་ཝཱ་ས་ནཱ་བྷ་ར་ཎ་ས་སྶི་རི་ཀ་ས་རཱི་རཾ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ཀོ་ཊི་ཨ་ཙྪ་རཱ་ག་ཎ་པ་རི་ཝུ་ཏཾ པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀ་མཱུ་ལེ པ་ཎྜུ་ཀ་མྦ་ལ་ཝ་རཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋ་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘‘ཡ་གྒྷེ, མཱ་རི་ས, ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་སི, ཨེ་ཏ་ར་ཧི མ་ངྒ་ལ་པ་ཉྷཱ ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ, ཨེ་ཀེ དི་ཊྛཾ མ་ངྒ་ལ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཨེ་ཀེ སུ་ཏཾ མ་ངྒ་ལ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཨེ་ཀེ མུ་ཏཾ མ་ངྒ་ལ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ མ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཉྙེ ཙ ཨ་ནི་ཊྛ་ངྒ་ཏཱ, སཱ་དྷུ ཝ་ཏ ནོ ཏྭཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ བྱཱ་ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི. དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་པི པ་ཉྙ་ཝཱ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ངྒ་ལ་ཀ་ཐཱ ཀ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘མ་ཡཾ དེ་ཝ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཾ ཨ་སྶུ་མྷཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཏ་ཏོ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ, ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་དེ་ཝ་ཏཱ བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ, བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ མ་ནུ་སྶཱ་ར་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ, མ་ནུ་སྶཱ་ར་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ.
ཨ་ཐ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཀ་ཏྠ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ, དེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ‘‘ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཀོ་ཙི པུ་ཙྪཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ན ཀོ་ཙི དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ནཱ་མ ཏུ་མྷེ མཱ་རི་སཱ ཨ་གྒིཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཁ་ཛྫོ་པ་ན་ཀཾ ཨུ་ཛྫཱ་ལེ་ཐ, ཡེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་མ་ངྒ་ལ་དེ་ས་ཀཾ ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ མཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙ་ཐ? ཨཱ་ག་ཙྪ་ཐ, མཱ་རི་སཱ, ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པུ་ཙྪཱ་མ, ཨ་དྡྷཱ ས་སྶི་རི་ཀཾ པ་ཉྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི – ‘‘ཏྭཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པུ་ཙྪཱ’’ཏི. སོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཏ་ངྑ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཨ་ལ་ངྐཱ་རེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཛྫུ་རི་ཝ ཝི་ཛྫོ་ཏ་མཱ་ནོ དེ་ཝ་ག་ཎ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋ་ཏྭཱ མ་ངྒ་ལ་པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ ཏཾ པ་ཉྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ ཨི་མཾ སུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏནྟི་ཨཱ་དཱི་ན་མ་ཏྠོ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ, ཝི་ཏྠཱ་རཾ པ་ན ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ཧི པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནི་ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་སུ་ཏྟེ ཙ ‘‘མ་ག་དྷེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏི ད་ཀྑི་ཎཱ་གི་རི་སྨིཾ ཨེ་ཀ་ནཱ་ལཱ༹་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ ‘‘སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡ’’ནྟི ཨི་མཾ པ་དཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ཨ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ.
སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ, སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡནྟི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ན་ག་རེ. ཏཾ ཀི་ར ས་ཝ་ཏྠ་སྶ ནཱ་མ ཨི་སི་ནོ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཀུ་ས་མྦ་སྶ ནི་ཝཱ་སོ ཀོ་ས་མྦཱི, ཀཱ་ཀ་ཎྜ་སྶ ནི་ཝཱ་སོ ཀཱ་ཀ་ཎྜཱི་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ‘‘སཱ་ཝ་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པོ་རཱ་ཎཱ པ་ན ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི – ཡ་སྨཱ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ས་ཏྠ་ས་མཱ་ཡོ་གེ ‘‘ཀིཾ་བྷ་ཎྜ་མ་ཏྠཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏེ ‘‘ས་བྦ་མ་ཏྠཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཝ་ཙ་ན་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘སཱ་ཝ་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྶཾ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ. ཨེ་ཏེ་ན་སྶ གོ་ཙ་ར་གཱ་མོ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཛེ་ཏོ ནཱ་མ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རོ, ཏེ་ན རོ་པི་ཏ་སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཛེ་ཏ་སྶ ཝ་ན་ནྟི ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ. ཨ་ནཱ་ཐཱ་ནཾ པི་ཎྜོ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ, ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ. ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀེ་ན ག་ཧ་པ་ཏི་ནཱ ཙ་ཏུ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀོ་ཊི་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཱ་རཱ་མེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནུ་རཱུ་པ་ནི་ཝཱ་སོ་ཀཱ་སོ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི.
ཨ་ཐཱཏི ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཏྠེ, ཁོཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཏེ་ན ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣེ་ཡེ་ཝ ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་ཧཱ་རེ ‘‘ཨི་ད་མ་དྷི་ཀཱ་ར་ནྟ་རཾ ཨུ་ད་པཱ་དཱི’’ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀིཾ ཏ་ནྟི? ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ དེ་ཝ་ཏཱཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱཏི ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ནི་དྡེ་སོ. སཱ ཧི ནཱ་མ་གོ་ཏྟ་ཏོ ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. དེ་ཝོ ཨེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ, ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཏཾ. ཨི་དྷ པ་ན པུ་རི་སོ ཨེ་ཝ སོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ, ཀི་ནྟུ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ.
ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ས་དྡོ ཁ་ཡ་སུ་ནྡ་རཱ་བྷི་རཱུ་པ་ཨ་བྦྷ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ, བྷ་ནྟེ, ར་ཏྟི, ནི་ཀྑ་ནྟོ པ་ཋ་མོ ཡཱ་མོ, ཙི་ར་ནི་སི་ནྣོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ. ཨུ་དྡི་ས་ཏུ, བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༨༣; ཨ. ནི. ༨.༢༠; ཨུ་དཱ. ༤༥) ཁ་ཡེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཏ་རོ ཙ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རོ ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༡༠༠) སུ་ནྡ་རེ.
‘‘ཀོ མེ ཝ་ནྡ་ཏི པཱ་དཱ་ནི, ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཡ་ས་སཱ ཛ་ལཾ;
ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ན ཝ་ཎྞེ་ན, ས་བྦཱ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡཾ དི་སཱ’’ཏི. (ཝི. ཝ. ༨༥༧) –
ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཨ་བྷི་རཱུ་པེ. ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷོ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༢.༡༦; པཱ་རཱ. ༡༥) ཨ་བྦྷ་ནུ་མོ་ད་ནེ. ཨི་དྷ པ་ན ཁ་ཡེ. ཏེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ, པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཝ་ཎྞཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟས་དྡོ ཨ་བྷི་རཱུ་པེ, ཝ་ཎྞས་དྡོ པ་ན ཚ་ཝི་ཐུ་ཏི་ཀུ་ལ་ཝ་གྒ་ཀཱ་ར་ཎ་ས་ཎྛཱ་ན་པྤ་མཱ་ཎ་རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ་སི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༣༩༩; སུ. ནི. ༥༥༣) ཚ་ཝི་ཡཾ. ‘‘ཀ་དཱ ས་ཉྙཱུ་ལ༹ྷཱ པ་ན ཏེ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨི་མེ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཝ་ཎྞཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༧༧) ཐུ་ཏི་ཡཾ. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཝ་ཎྞཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༡༡༥) ཀུ་ལ་ཝ་གྒེ. ‘‘ཨ་ཐ ཀེ་ན ནུ ཝ་ཎྞེ་ན, ག་ནྡྷ་ཏྠེ་ནོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༢༣༤) ཀཱ་ར་ཎེ. ‘‘མ་ཧ་ནྟཾ ཧ་ཏྠི་རཱ་ཛ་ཝ་ཎྞཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༣༨) ས་ཎྛཱ་ནེ. ‘‘ཏ་ཡོ པ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཎྞཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ པ་མཱ་ཎེ. ‘‘ཝ་ཎྞོ ག་ནྡྷོ ར་སོ ཨོ་ཛཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནེ. སོ ཨི་དྷ ཚ་ཝི་ཡཾ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཝ་ཎྞཱ ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཙྪ་ཝཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤནྟི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཝ་ལས་དྡོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཨ་བྱཱ་མི་སྶ་ཨ་ན་ཏི་རེ་ཀ་ད་ལ༹ྷ་ཏྠ་ཝི་སཾ་ཡོ་གཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ‘‘ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༥༥; པཱ་རཱ. ༡) ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏཱ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཱ ཙ ཨ་ངྒ་མཱ་ག་དྷཱ པ་ཧཱུ་ཏཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༤༣) ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ. ‘‘ཀེ་ཝ་ལ་སྶ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༢༢༥) ཨ་བྱཱ་མི་སྶ་ཏཱ. ‘‘ཀེ་ཝ་ལཾ ས་དྡྷཱ་མ་ཏྟ་ཀཾ ནཱུ་ན ཨ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༤༤) ཨ་ན་ཏི་རེ་ཀ་ཏཱ. ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ བྷ་ནྟེ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་སྶ བཱ་ཧི་ཀོ ནཱ་མ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀོ ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཾ ས་ངྒྷ་བྷེ་དཱ་ཡ ཋི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༢༤༣) ད་ལ༹ྷ་ཏྠ་ཏཱ. ‘‘ཀེ་ཝ་ལཱི ཝུ་སི་ཏ་ཝཱ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༥༧) ཝི་སཾ་ཡོ་གོ. ཨི་དྷ པ་ན་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ.
ཀ་པྤས་དྡོ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་བྷི་ས་དྡ་ཧ་ན་ཝོ་ཧཱ་ར་ཀཱ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཚེ་ད་ན་ཝི་ཀ་པྤ་ལེ་ས་ས་མ་ནྟ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ‘‘ཨོ་ཀ་པྤ་ནི་ཡ་མེ་ཏཾ བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶ, ཡ་ཏཱ ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༨༧) ཨ་བྷི་ས་དྡ་ཧ་ན་མ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ཧི ས་མ་ཎ་ཀ་པྤེ་ཧི ཕ་ལཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༥༠) ཝོ་ཧཱ་རོ. ‘‘ཡེ་ན སུ་དཾ ནི་ཙྩ་ཀ་པྤཾ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༨༧) ཀཱ་ལོ. ‘‘ཨི་ཙྩཱ་ཡ་སྨཱ ཀ་པྤོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༡༠༩༨; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༡༡༧) པ་ཉྙ་ཏྟི. ‘‘ཨ་ལ་ངྐ་ཏོ ཀ་པྤི་ཏ་ཀེ་ས་མ་སྶཱུ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༢༢.༡༣༦༨) ཚེ་ད་ནཾ. ‘‘ཀ་པྤ་ཏི དྭ་ངྒུ་ལ་ཀ་པྤོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༤༦) ཝི་ཀ་པྤོ. ‘‘ཨ་ཏྠི ཀ་པྤོ ནི་པ་ཛྫི་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༨༠) ལེ་སོ. ‘‘ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཾ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནཾ ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༩༤) ས་མ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ. ཨི་དྷ པ་ན་སྶ ས་མ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཡ་ཏོ ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱཏི ཨཱ་བྷཱ་ཡ ཕ་རི་ཏྭཱ, ཙ་ནྡི་མཱ ཝི་ཡ སཱུ་རི་ཡོ ཝི་ཡ ཙ ཨེ་ཀོ་བྷཱ་སཾ ཨེ་ཀ་པ་ཛྫོ་ཏཾ ཀ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ་ཏོ ཡ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ, ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན བྷ་ག་ཝཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦོ, ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཀེ་ན ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦོ? ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན སཱ་དུ་ཕ་ལཱུ་པ་བྷོ་གཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན དི་ཛ་ག་ཎེ་ཧི ནི་ཙྩ་ཕ་ལི་ཏ་མ་ཧཱ་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི་ཏི ཙ ག་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་དཱི་པ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཝཾ ག་ཏཱ ཏ་ཏོ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རཾ ཋཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མཱི་པ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ག་ནྟྭཱ་ཏི་པི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཎ་མི་ཏྭཱ ན་མ་སྶི་ཏྭཱ.
ཨེ་ཀ་མ་ནྟནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, ཨེ་ཀོ་ཀཱ་སཾ ཨེ་ཀ་པ་སྶ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཝཱ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཊྛཱ་སཱིཏི ནི་ས་ཛྫཱ་དི་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ, ཋཱ་ནཾ ཀ་པྤེ་སི, ཋི་ཏཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཀ་ཐཾ ཋི་ཏཱ པ་ན སཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏཱ ཨ་ཧཱུ་ཏི?
‘‘ན པ་ཙྪ་ཏོ ན པུ་ར་ཏོ, ནཱ་པི ཨཱ་ས་ནྣ་དཱུ་ར་ཏོ;
ན ཀ་ཙྪེ ནོ་པི པ་ཊི་ཝཱ་ཏེ, ན ཙཱ་པི ཨོ་ཎ་ཏུ་ཎྞ་ཏེ;
ཨི་མེ དོ་སེ ཝི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ, ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏཱ ཨ་ཧཱུ’’ཏི.
ཀ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཊྛཱ་སི ཨེ་ཝ, ན ནི་སཱི་དཱི་ཏི? ལ་ཧུཾ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. དེ་ཝ་ཏཱ ཧི ཀ་ཉྩི་དེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཝ་སཾ པ་ཊི་ཙྩ སུ་ཙི་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཝ་ཙྩ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ པ་ནེ་ཏཱ་སཾ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀོ དུ་གྒ་ནྡྷ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཀཱུ་ལོ ཧོ་ཏི, ན ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ར་མ་ནྟི. ཏེ་ན སཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ ལ་ཧུཾ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ན ནི་སཱི་དི. ཡ་སྶ ཙ ག་མ་ནཱ་དི་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་རི་སྶ་མ་སྶ ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ ནི་སཱི་ད་ནྟི, སོ དེ་ཝཱ་ནཾ པ་རི་སྶ་མོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ་པི ན ནི་སཱི་དི. ཡེ ཙ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ, ཏེ པ་ཏི་མཱ་ནེ་སི, ཏ་སྨཱ་པི ན ནི་སཱི་དི. ཨ་པི་ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏི གཱ་ར་ཝེ་ནེ་ཝ ན ནི་སཱི་དི. དེ་ཝཱ་ན་ཉྷི ནི་སཱི་དི་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཏཾ ཨ་ནི་ཙྪ་མཱ་ནཱ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་མྤི ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི.
ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏཱ ཁོ སཱ དེ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་མེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏཱ ཁོ སཱ དེ་ཝ་ཏཱ. བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སཱིཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་ནི་ཡ་མི་ཏ་ག་ནྠི་ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་བྷཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༢༦༡. ཏ་ཏྠ བ་ཧཱུཏི ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ས་ངྑྱཱ་ནི་དྡེ་སོ. ཏེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏཱ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶཱ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. དི་བྦ་ནྟཱི་ཏི དེ་ཝཱ, པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ཀཱི་ལ༹་ནྟི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ སི་རི་ཡཱ ཛོ་ཏ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པི་ཙ ཏི་ཝི་དྷཱ དེ་ཝཱ ས་མྨུ་ཏི་ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝི་སུ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘དེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ཡོ དེ་ཝཱ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝཱ, ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝཱ, ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ. ཏ་ཏྠ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝཱ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ་ནོ, དེ་ཝི་ཡོ, རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ. ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝཱ ནཱ་མ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀེ དེ་ཝེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏ་དུ་ཏྟ་རི་དེ་ཝཱ. ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ ནཱ་མ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ནི. དྷོ་ཏ་ཀ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༣༢, པཱ་རཱ་ཡ་ནཱ་ནུ་གཱི་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་ས ༡༡༩).
ཏེ་སུ ཨི་དྷ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. མ་ནུ་ནོ ཨ་པ་ཙྩཱ་ཏི མ་ནུ་སྶཱ. པོ་རཱ་ཎཱ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི – མ་ན་སྶ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ མ་ནུ་སྶཱ. ཏེ ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཀཱ, ཨ་པ་ར་གོ་ཡཱ་ན་ཀཱ, ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཀཱ, པུ་བྦ་ཝི་དེ་ཧ་ཀཱ་ཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ. ཨི་དྷ ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཀཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. མ་ངྒ་ལ་ནྟི ཨི་མེ་ཧི ས་ཏྟཱ་ཏི མ་ངྒ་ལཱ་ནི, ཨི་དྡྷིཾ ཝུ་དྡྷི་ཉྩ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཙི་ནྟ་ཡུནྟི ཙི་ནྟེ་སུཾ. ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནཱཏི ཨི་ཙྪ་མཱ་ནཱ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནཱ པི་ཧ་ཡ་མཱ་ནཱ. སོ་ཏྠཱ་ནནྟི སོ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ, ས་བྦེ་སཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ སོ་བྷ་ནཱ་ནཾ སུ་ནྡ་རཱ་ནཾ ཀ་ལྱཱ་ཎཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ན་མ་ཏྠི་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. བྲཱུ་ཧཱིཏི དེ་སེ་ཧི པ་ཀཱ་སེ་ཧི ཨཱ་ཙི་ཀྑ ཝི་ཝ་ར ཝི་བྷ་ཛ ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་རོ་ཧི. མ་ངྒ་ལནྟི ཨི་དྡྷི་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་དྡྷི་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨུ་ཏྟ་མནྟི ཝི་སི་ཊྛཾ པ་ཝ་རཾ ས་བྦ་ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ནྟི ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
ཨ་ཡཾ པ་ན པི་ཎྜ་ཏྠོ – སོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སུ དེ་ཝ་ཏཱ མ་ངྒ་ལ་པ་ཉྷཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨི་མ་སྨིཾ ཨེ་ཀ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ལ་གྒ་ཀོ་ཊི་ཨོ་ཀཱ་ས་མ་ཏྟེ ད་ས་པི ཝཱི་ས་མྤི ཏིཾ་ས་མྤི ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་མྤི པ་ཉྙཱ་ས་མྤི ས་ཊྛི་པི ས་ཏྟ་ཏི་པི ཨ་སཱི་ཏི་པི སུ་ཁུ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ས་བྦ་དེ་ཝ་མཱ་ར་བྲ་ཧྨཱ་ནོ སི་རི་ཡཱ ཙ ཏེ་ཛ་སཱ ཙ ཨ་དྷི་ག་ཡ྄ཧ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཝ་ར་བུ་དྡྷཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ དི་སྭཱ ཏ་སྨིཾ ཙ ས་མ་ཡེ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ན་མྤི ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཀཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཉྙཱ་ཡ ས་བྦ་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ས་ལླ་ས་མུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘བ་ཧཱུ དེ་ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ ཙ, མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཨ་ཙི་ནྟ་ཡུཾ, ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནཱ སོ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ སོ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ཨི་ཙྪ་ནྟཱ, བྲཱུ་ཧི མ་ངྒ་ལ་མུ་ཏྟ་མཾ, ཏེ་སཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ མ་ནུ་སྶཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན མ་ཡཱ པུ་ཊྛོ ས་མཱ་ནོ ཡཾ ས་བྦེ་ས་མེ་ཝ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མཾ མ་ངྒ་ལཾ, ཏཾ ནོ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ བྲཱུ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི.
༢༦༢. ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་སེ་ཝ་ནཱ ཙ བཱ་ལཱ་ན’’ནྟི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་སེ་ཝ་ནཱཏི ཨ་བྷ་ཛ་ནཱ ཨ་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ. བཱ་ལཱ་ནནྟི བ་ལ་ནྟི ཨ་སྶ་ས་ནྟཱི་ཏི བཱ་ལཱ, ཨ་སྶ་སི་ཏ་པ་སྶ་སི་ཏ་མ་ཏྟེ་ན ཛཱི་ཝ་ནྟི, ན པ་ཉྙཱ་ཛཱི་ཝི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་སཾ བཱ་ལཱ་ནཾ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནནྟི པ་ཎྜ་ནྟཱི་ཏི པ་ཎྜི་ཏཱ, ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཉཱ་ཎ་ག་ཏི་ཡཱ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་སཾ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ. སེ་ཝ་ནཱཏི བྷ་ཛ་ནཱ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ ཏཾ་ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ ཏཾ་ས་མྤ་ཝ་ངྐ་ཏཱ. པཱུ་ཛཱཏི ས་ཀྐཱ་ར་ག་རུ་ཀཱ་ར་མཱ་ན་ན་ཝ་ནྡ་ནཱ. པཱུ་ཛ་ནེ་ཡྻཱ་ནནྟི པཱུ་ཛཱ་ར་ཧཱ་ནཾ. ཨེ་ཏཾ མ་ངྒ་ལ་མུ་ཏྟ་མནྟི ཡཱ ཙ བཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་སེ་ཝ་ནཱ, ཡཱ ཙ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ སེ་ཝ་ནཱ, ཡཱ ཙ པཱུ་ཛ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ པཱུ་ཛཱ, ཏཾ ས་བྦཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ཨེ་ཏཾ མ་ངྒ་ལ་མུ་ཏྟ་མ་ནྟི. ཡཾ ཏ་ཡཱ པུ་ཊྛཾ ‘‘བྲཱུ་ཧི མ་ངྒ་ལ་མུ་ཏྟ་མ’’ནྟི, ཨེ་ཏྠ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཏཾ མ་ངྒ་ལ་མུ་ཏྟ་མ་ནྟི ག་ཎྷཱ་ཧཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པ་ན་སྶཱ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ ཀ་ཐཱ པུ་ཙྪི་ཏ་ཀ་ཐཱ, ཨ་པུ་ཙྪི་ཏ་ཀ་ཐཱ, སཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀ་ཐཱ, ཨ་ན་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀ་ཐཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘པུ་ཙྪཱ་མི ཏཾ, གོ་ཏ་མ, བྷཱུ་རི་པ་ཉྙཾ, ཀ་ཐཾ་ཀ་རོ སཱ་ཝ་ཀོ སཱ་དྷུ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (སུ. ནི. ༣༧༨) ཙ, ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཏྭཾ, མཱ་རི་ས, ཨོ་གྷ་མ་ཏ་རཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ པུ་ཙྪི་ཏེ་ན ཀ་ཐི་ཀཱ པུ་ཙྪི་ཏ་ཀ་ཐཱ. ‘‘ཡཾ པ་རེ སུ་ཁ་ཏོ ཨཱ་ཧུ, ཏ་ད་རི་ཡཱ ཨཱ་ཧུ དུ་ཀྑ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༧༦༧) ཨ་པུ་ཙྪི་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏ་ཀ་ཐཱ. ས་བྦཱ་པི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ ‘‘ས་ནི་དཱ་ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༡༢༦; ཀ་ཐཱ. ༨༠༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ སཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀ་ཐཱ. ཨ་ན་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀ་ཐཱ ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ ན་ཏྠི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏཱ་སུ ཀ་ཐཱ་སུ ཨ་ཡཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ་ན པུ་ཙྪི་ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ པུ་ཙྪི་ཏ་ཀ་ཐཱ. པུ་ཙྪི་ཏ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ཡ་ཐཱ ཚེ་ཀོ པུ་རི་སོ ཀུ་ས་ལོ མ་གྒ་སྶ, ཀུ་ས་ལོ ཨ་མ་གྒ་སྶ, མ་གྒཾ པུ་ཊྛོ པ་ཋ་མཾ ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི – ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ ཋཱ་ནེ དྭེ་དྷཱ་པ་ཐོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཝཱ་མཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི, ཨེ་ཝཾ སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ་སེ་ཝི་ཏ་བྦེ་སུ ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཙ མ་གྒ་ཀུ་ས་ལ་པུ་རི་ས་ས་དི་སོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘པུ་རི་སོ མ་གྒ་ཀུ་ས་ལོ་ཏི ཁོ, ཏི་སྶ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༨༤).
སོ ཧི ཀུ་ས་ལོ ཨི་མ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ, ཀུ་ས་ལོ པ་ར་སྶ ལོ་ཀ་སྶ, ཀུ་ས་ལོ མ་ཙྩུ་དྷེ་ཡྻ་སྶ, ཀུ་ས་ལོ ཨ་མ་ཙྩུ་དྷེ་ཡྻ་སྶ, ཀུ་ས་ལོ མཱ་ར་དྷེ་ཡྻ་སྶ, ཀུ་ས་ལོ ཨ་མཱ་ར་དྷེ་ཡྻ་སྶཱ་ཏི. ཏ་སྨཱ པ་ཋ་མཾ ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་སེ་ཝ་ནཱ ཙ བཱ་ལཱ་ནཾ, པ་ཎྜི་ཏཱ་ན་ཉྩ སེ་ཝ་ནཱ’’ཏི. ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦ་མ་གྒོ ཝི་ཡ ཧི པ་ཋ་མཾ བཱ་ལཱ ན སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ ན པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་མ་གྒོ ཝི་ཡ པ་ཎྜི་ཏཱ སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏ་བྦཱ་ཏི.
ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ མ་ངྒ་ལཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན པ་ཋ་མཾ བཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་སེ་ཝ་ནཱ པ་ཎྜི་ཏཱ་ན་ཉྩ སེ་ཝ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཡ་སྨཱ ཨི་མཾ དི་ཊྛཱ་དཱི་སུ མ་ངྒ་ལ་དི་ཊྛིཾ བཱ་ལ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ ག་ཎྷིཾ་སུ, སཱ ཙ ཨ་མ་ངྒ་ལཾ, ཏ་སྨཱ ནེ་སཾ ཏཾ ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་ཏྠ་པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྠ་བྷ་ཉྫ་ཀཾ ཨ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སཾ་ས་གྒཾ ག་ར་ཧ་ནྟེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ལོ་ཀ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀ་ཉྩ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སཾ་ས་གྒཾ པ་སཾ་ས་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཋ་མཾ བཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་སེ་ཝ་ནཱ པ་ཎྜི་ཏཱ་ན་ཉྩ སེ་ཝ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི.
ཏ་ཏྠ བཱ་ལཱ ནཱ་མ ཡེ ཀེ་ཙི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ས་ཏྟཱ. ཏེ ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བཱ་ལ་སྶ བཱ་ལ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༣; མ. ནི. ༣.༢༤༦) སུ་ཏྟཾ. ཨ་པི་ཙ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་སྶ་པཱ་ད་ཡོ ཚ ས་ཏྠཱ་རོ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཀ་ཊ་མོ་ད་ཀ་ཏི་སྶ་ཁ་ཎྜ་དེ་ཝི་ཡཱ་པུ་ཏྟ་ས་མུ་དྡ་ད་ཏྟ་ཙི་ཉྩ་མཱ་ཎ་ཝི་ཀཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཙ དཱི་གྷ་ཝི་ད་སྶ བྷཱ་ཏཱ་ཏི ཨི་མེ ཨ་ཉྙེ ཙ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ས་ཏྟཱ བཱ་ལཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཏེ ཨ་གྒི་པ་དི་ཏྟ་མི་ཝ ཨ་ངྒཱ་རཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ དུ་གྒ་ཧི་ཏེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ན་ཀཱ་ར་ཀེ ཙ ཝི་ནཱ་སེ་ནྟི, ཡ་ཐཱ དཱི་གྷ་ཝི་ད་སྶ བྷཱ་ཏཱ ཙ་ཏུ་བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ཏྟཱ་ནོ པ་ཏི་ཏོ མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ ཏ་སྶ དི་ཊྛིཾ ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཀཱ་ནི པ་ཉྩ ཀུ་ལ་ས་ཏཱ་ནི ཏ་སྶེ་ཝ ས་ཧ་བྱ་ཏཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་ནི ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩ་ནྟི. ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཏཾ –
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན་ལཱ༹་གཱ་རཱ ཝཱ ཏི་ཎཱ་གཱ་རཱ ཝཱ ཨ་གྒི མུ་ཏྟོ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཱ་ནི་པི ཌ་ཧ་ཏི ཨུ་ལླི་ཏྟཱ་ཝ་ལི་ཏྟཱ་ནི ནི་ཝཱ་ཏཱ་ནི ཕུ་སི་ཏ་གྒ་ལཱ༹་ནི པི་ཧི་ཏ་ཝཱ་ཏ་པཱ་ནཱ་ནི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི བྷ་ཡཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ས་བྦཱ་ནི ཏཱ་ནི བཱ་ལ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ནོ པ་ཎྜི་ཏ་ཏོ. ཡེ ཀེ་ཙི ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི…པེ… ཡེ ཀེ་ཙི ཨུ་པ་ས་གྒཱ…པེ… ནོ པ་ཎྜི་ཏ་ཏོ. ཨི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡོ བཱ་ལོ, ཨ་པྤ་ཊི་བྷ་ཡོ པ་ཎྜི་ཏོ. ས་ཨུ་པ་དྡ་ཝོ བཱ་ལོ, ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝོ པ་ཎྜི་ཏོ, ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ བཱ་ལོ, ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ པ་ཎྜི་ཏོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༡).
ཨ་པི་ཙ པཱུ་ཏི་མ་ཙྪ་ས་དི་སོ བཱ་ལོ, པཱུ་ཏི་མ་ཙྪ་བ་ནྡྷ་པ་ཏྟ་པུ་ཊ་ས་དི་སོ ཧོ་ཏི ཏ་དུ་པ་སེ་ཝཱི, ཚ་ཌྜ་ནཱི་ཡ་ཏཾ ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་ཏ་ཉྩ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ –
‘‘པཱུ་ཏི་མ་ཙྪཾ ཀུ་ས་གྒེ་ན, ཡོ ན་རོ ཨུ་པ་ན་ཡ྄ཧ་ཏི;
ཀུ་སཱ་པི པཱུ་ཏཱི ཝཱ་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ བཱ་ལཱུ་པ་སེ་ཝ་ནཱ’’ཏི. (ཨི་ཏི་ཝུ. ༧༦; ཛཱ. ༡.༡༥.༡༨༣; ༢.༢༢.༡༢༥༧);
ཨ་ཀི་ཏྟི་པ་ཎྜི་ཏོ ཙཱ་པི ས་ཀྐེ་ན དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡེ་ན ཝ་རེ དི་ཡྻ་མཱ་ནེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ –
‘‘བཱ་ལཾ ན པ་སྶེ ན སུ་ཎེ, ན ཙ བཱ་ལེ་ན སཾ་ཝ་སེ;
བཱ་ལེ་ན་ལླཱ་པ་ས་ལླཱ་པཾ, ན ཀ་རེ ན ཙ རོ་ཙ་ཡེ.
‘‘ཀི་ནྣུ ཏེ ཨ་ཀ་རཾ བཱ་ལོ, ཝ་ད ཀ་སྶ་པ ཀཱ་ར་ཎཾ;
ཀེ་ན ཀ་སྶ་པ བཱ་ལ་སྶ, ད་སྶ་ནཾ ནཱ་བྷི་ཀ་ངྑ་སི.
‘‘ཨ་ན་ཡཾ ན་ཡ་ཏི དུ་མྨེ་དྷོ, ཨ་དྷུ་རཱ་ཡཾ ནི་ཡུ་ཉྫ་ཏི;
དུ་ནྣ་ཡོ སེ་ཡྻ་སོ ཧོ་ཏི, ས་མྨཱ ཝུ་ཏྟོ པ་ཀུ་པྤ་ཏི;
ཝི་ན་ཡཾ སོ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, སཱ་དྷུ ཏ་སྶ ཨ་ད་སྶ་ན’’ནྟི. (ཛཱ. ༡.༡༣.༩༠-༩༢);
ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན བཱ་ལཱུ་པ་སེ་ཝ་ནཾ ག་ར་ཧ་ནྟོ བཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་སེ་ཝ་ནཾ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཎྜི་ཏ་སེ་ཝ་ནཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ ‘‘པ་ཎྜི་ཏཱ་ན་ཉྩ སེ་ཝ་ནཱ མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ཎྜི་ཏཱ ནཱ་མ ཡེ ཀེ་ཙི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་ཝེ་ར་མ་ཎི་ཨཱ་དི་ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ས་ཏྟཱ, ཏེ ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཎྜི་ཏ་སྶ པ་ཎྜི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༣; མ. ནི. ༣.༢༥༣) ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པི་ཙ བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཨ་ཉྙེ ཙ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ སུ་ནེ་ཏྟ་མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡ་ཝི་དྷུ་ར་ས་ར་བྷ་ངྒ་མ་ཧོ་ས་དྷ་སུ་ཏ་སོ་མ་ནི་མི་རཱ་ཛ- ཨ་ཡོ་གྷ་ར་ཀུ་མཱ་ར་ཨ་ཀི་ཏྟི་པ་ཎྜི་ཏཱ་ད་ཡོ ཙ པ་ཎྜི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཏེ བྷ་ཡེ ཝི་ཡ ར་ཀྑཱ, ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཝི་ཡ པ་དཱི་པོ, ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ་དི་དུ་ཀྑཱ་བྷི་བྷ་ཝེ ཝི་ཡ ཨ་ནྣ་པཱ་ནཱ་དི་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ན་ཀ་རཱ་ནཾ ས་བྦ་བྷ་ཡ་ཨུ་པ་དྡ་ཝཱུ་པ་ས་གྒ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ས་མ་ཏྠཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ག་མྨ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཾ པ་ཏྟཱ, བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ, དེ་ཝ་ལོ་ཀེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ, སུ་ག་ཏི་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཐེ་རཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་སཱི་ཏི ཀུ་ལ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་གྒེ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནི. ཏ་ཐཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་པྤ་བྷུ་ཏཱི་སུ ས་བྦ་མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ་སུ, སུ་ནེ་ཏྟ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ སཱ་ཝ་ཀཱ ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫིཾ་སུ, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ས་ཧ་བྱ་ཏཾ…པེ… ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ག་ཧ་པ་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ལ་ཀུ་ལཱ་ནཾ ས་ཧ་བྱ་ཏཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫིཾ་སུ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ –
‘‘ན་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཎྜི་ཏ་ཏོ བྷ་ཡཾ, ན་ཏྠི པ་ཎྜི་ཏ་ཏོ ཨུ་པ་དྡ་ཝོ, ན་ཏྠི པ་ཎྜི་ཏ་ཏོ ཨུ་པ་ས་གྒོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༡).
ཨ་པི་ཙ ཏ་ག་ར་མཱ་ལཱ་དི་ག་ནྡྷ་བྷ་ཎྜ་ས་དི་སོ པ་ཎྜི་ཏོ, ཏ་ག་ར་མཱ་ལཱ་དི་ག་ནྡྷ་བྷ་ཎྜ་པ་ལི་ཝེ་ཋ་ན་པ་ཏྟ་ས་དི་སོ ཧོ་ཏི ཏ་དུ་པ་སེ་ཝཱི, བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏཾ མ་ནུ་ཉྙ་ཏ་ཉྩ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ –
‘‘ཏ་ག་ར་ཉྩ པ་ལཱ་སེ་ན, ཡོ ན་རོ ཨུ་པ་ན་ཡ྄ཧ་ཏི;
པ་ཏྟཱ་པི སུ་ར་བྷཱི ཝཱ་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ དྷཱི་རཱུ་པ་སེ་ཝ་ནཱ’’ཏི. (ཨི་ཏི་ཝུ. ༧༦; ཛཱ. ༡.༡༥.༡༨༤; ༢.༢༢.༡༢༥༨);
ཨ་ཀི་ཏྟི་པ་ཎྜི་ཏོ ཙཱ་པི ས་ཀྐེ་ན དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡེ་ན ཝ་རེ དི་ཡྻ་མཱ་ནེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ –
‘‘དྷཱི་རཾ པ་སྶེ སུ་ཎེ དྷཱི་རཾ, དྷཱི་རེ་ན ས་ཧ སཾ་ཝ་སེ;
དྷཱི་རེ་ན་ལླཱ་པ་ས་ལླཱ་པཾ, ཏཾ ཀ་རེ ཏ་ཉྩ རོ་ཙ་ཡེ.
‘‘ཀི་ནྣུ ཏེ ཨ་ཀ་རཾ དྷཱི་རོ, ཝ་ད ཀ་སྶ་པ ཀཱ་ར་ཎཾ;
ཀེ་ན ཀ་སྶ་པ དྷཱི་ར་སྶ, ད་སྶ་ནཾ ཨ་བྷི་ཀ་ངྑ་སི.
‘‘ན་ཡཾ ན་ཡ་ཏི མེ་དྷཱ་ཝཱི, ཨ་དྷུ་རཱ་ཡཾ ན ཡུ་ཉྫ་ཏི;
སུ་ན་ཡོ སེ་ཡྻ་སོ ཧོ་ཏི, ས་མྨཱ ཝུ་ཏྟོ ན ཀུ་པྤ་ཏི;
ཝི་ན་ཡཾ སོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, སཱ་དྷུ ཏེ་ན ས་མཱ་ག་མོ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༡༣.༩༤-༩༦);
ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཎྜི་ཏ་སེ་ཝ་ནཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ, པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ སེ་ཝ་ནཾ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏཱ་ཡ བཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན པཱུ་ཛ་ནེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ པཱུ་ཛཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ ‘‘པཱུ་ཛཱ ཙ པཱུ་ཛ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨེ་ཏཾ མ་ངྒ་ལ་མུ་ཏྟ་མ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པཱུ་ཛ་ནེ་ཡྻཱ ནཱ་མ ས་བྦ་དོ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ, ཏ་ཏོ པ་ཙྪཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཙ. ཏེ་ས་ཉྷི པཱུ་ཛཱ ཨ་པྤ་ཀཱ་པི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ ཧོ་ཏི, སུ་མ་ན་མཱ་ལཱ་ཀཱ་ར་མ་ལླི་ཀཱ་ད་ཡོ ཙེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ནཾ.
ཏ་ཏྠེ་ཀཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ བྷ་ཎཱ་མ. བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པཱ་ཝི་སི. ཨ་ཐ ཁོ སུ་མ་ན་མཱ་ལཱ་ཀཱ་རོ ར་ཉྙོ མཱ་ག་དྷ་སྶ སེ་ནི་ཡ་སྶ བི་མྦི་སཱ་ར་སྶ པུ་པྥཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་དྡ་ས བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ན་ག་ར་དྭཱ་རཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཾ པཱ་སཱ་དི་ཀཾ པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡཾ དྭ་ཏྟིཾ་ས་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་སཱི་ཏཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ བུ་དྡྷ་སི་རི་ཡཱ ཛ་ལ་ནྟཾ. དི་སྭཱ་ན་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘རཱ་ཛཱ པུ་པྥཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཏཾ ཝཱ ས་ཧ་སྶཾ ཝཱ ད་དེ་ཡྻ, ཏ་ཉྩ ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ སུ་ཁཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན པཱུ་ཛཱ ཨ་པྤ་མེ་ཡྻ་ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཕ་ལཱ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཱ ཧོ་ཏི. ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ཨི་མེ་ཧི པུ་པྥེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པཱུ་ཛེ་མཱི’’ཏི པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཨེ་ཀཾ པུ་པྥ་མུ་ཊྛིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་མུ་ཁཾ ཁི་པི, པུ་པྥཱ་ནི ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ནྟྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་རི མཱ་ལཱ་ཝི་ཏཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ. མཱ་ལཱ་ཀཱ་རོ ཏཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་ཏ་ར་ཙི་ཏྟོ པུ་ན ཨེ་ཀཾ པུ་པྥ་མུ་ཊྛིཾ ཁི་པི, ཏཱ་ནི ག་ནྟྭཱ མཱ་ལཱ་ཀ་ཉྩུ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ པུ་པྥ་མུ་ཊྛི་ཡོ ཁི་པི, ཏཱ་ནི ག་ནྟྭཱ པུ་པྥ་ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ. བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནྟོ་ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རེ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི, མ་ཧཱ་ཛ་ན་ཀཱ་ཡོ ས་ནྣི་པ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ མཱ་ལཱ་ཀཱ་རཾ པ་སྶ་ནྟོ སི་ཏཾ པཱ་ཏྭཱ་ཀཱ་སི. ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ ‘‘ན བུ་དྡྷཱ ཨ་ཧེ་ཏུ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ སི་ཏཾ པཱ་ཏུ་ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི སི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪི. བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་སོ, ཨཱ་ན་ནྡ, མཱ་ལཱ་ཀཱ་རོ ཨི་མི་སྶཱ པཱུ་ཛཱ་ཡ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཀ་པྤེ དེ་ཝེ་སུ ཙ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙ སཾ་ས་རི་ཏྭཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ སུ་མ་ནི་སྶ་རོ ནཱ་མ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཝ་ཙ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཙ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཾ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ཏ་ཉྩ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ སཱ་དྷུ, ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ནཱ་ནུ་ཏ་པྤ་ཏི;
ཡ་སྶ པ་ཏཱི་ཏོ སུ་མ་ནོ, ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱི’’ཏི. (དྷ. པ. ༦༨);
གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སི, ཨེ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཀཱ་པི ཏེ་སཾ པཱུ་ཛཱ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ ཙ ཨཱ་མི་ས་པཱུ་ཛཱ་ཝ ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ཛཱ་ཡ. ཡ་ཏོ ཡེ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐ་ངྒ་ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པཱུ་ཛེ་ནྟི, ཀོ ཏེ་སཾ པཱུ་ཛཱ་ཡ ཕ་ལཾ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶ་ཏི. ཏེ ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ པ་ར་མཱ་ཡ པཱུ་ཛཱ་ཡ པཱུ་ཛེ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཡོ ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཝཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཝཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཝཱ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ནྣོ ཝི་ཧ་ར་ཏི སཱ་མཱི་ཙི་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཨ་ནུ་དྷ་མྨ་ཙཱ་རཱི, སོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ས་ཀྐ་རོ་ཏི ག་རུཾ ཀ་རོ་ཏི མཱ་ནེ་ཏི པཱུ་ཛེ་ཏི ཨ་པ་ཙི་ཡ་ཏི པ་ར་མཱ་ཡ པཱུ་ཛཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཨེ་ཏེ་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་མྤི པཱུ་ཛཱ་ཡ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་པི་ཙ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ནི་ཊྛ་སྶ ཛེ་ཊྛོ བྷཱ་ཏཱ་པི བྷ་གི་ནཱི་པི པཱུ་ཛ་ནེ་ཡྻཱ, པུ་ཏྟ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ, ཀུ་ལ་ཝ་དྷཱུ་ནཾ སཱ་མི་ཀ་ས་སྶུ་ས་སུ་རཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ པཱུ་ཛ་ནེ་ཡྻཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཏེ་ས་མྤི ཧི པཱུ་ཛཱ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཡུ་ཨཱ་དི་ཝ་ཌྜྷི་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ ཙ མ་ངྒ་ལ་མེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཏེ མ་ཏྟེ་ཡྻཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི པེ་ཏྟེ་ཡྻཱ སཱ་མ་ཉྙཱ བྲ་ཧྨ་ཉྙཱ ཀུ་ལེ ཛེ་ཊྛཱ་པ་ཙཱ་ཡི་ནོ, ཨི་དཾ ཀུ་ས་ལཾ དྷ་མྨཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟི་སྶ་ནྟི. ཏེ ཏེ་སཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཡུ་ནཱ་པི ཝ་ཌྜྷི་སྶ་ནྟི, ཝ་ཎྞེ་ན་པི ཝ་ཌྜྷི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨེ་ཝ་མེ་ཏི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ བཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་སེ་ཝ་ནཱ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ སེ་ཝ་ནཱ པཱུ་ཛ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ པཱུ་ཛཱ་ཏི ཏཱི་ཎི མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏ་ཏྠ བཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་སེ་ཝ་ནཱ བཱ་ལ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷ་ཡཱ་དི་པ་རི་ཏྟཱ་ཎེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ སེ་ཝ་ནཱ པཱུ་ཛ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ པཱུ་ཛཱ ཙ ཏཱ་སཾ ཕ་ལ་ཝི་བྷཱུ་ཏི་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་སུ་ག་ཏི་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་ཏོ པ་རཾ ཏུ མཱ་ཏི་ཀཾ ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ཡཾ ཡ་ཏྠ མ་ངྒ་ལཾ, ཏཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་སྶཱ་མ, ཏ་སྶ ཙ མ་ངྒ་ལ་ཏྟཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ཡི་སྶཱ་མཱ་ཏི.
ནི་ཊྛི་ཏཱ ཨ་སེ་ཝ་ནཱ ཙ བཱ་ལཱ་ན་ནྟི ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
༢༦༣. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘བྲཱུ་ཧི མ་ངྒ་ལ་མུ་ཏྟ་མ’’ནྟི ཨེ་ཀཾ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་སི་ཏོ་པི ཨ་པྤཾ ཡཱ་ཙི་ཏོ བ་ཧུ་དཱ་ཡ་ཀོ ཨུ་ལཱ༹་ར་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཨེ་ཀཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ཏཱི་ཎི མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་པི དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ མ་ངྒ་ལཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཡེ་སཾ ཡེ་སཾ ཡཾ ཡཾ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ, ཏེ ཏེ ས་ཏྟེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ མ་ངྒ་ལེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་ས་ཝཱ་སོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི པུ་ན་པི ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཝ་ཏྟུ་མཱ་ར་དྡྷོ.
ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཏཱ་ཝ པ་ཏི་རཱུ་པོཏི ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀོ. དེ་སོཏི གཱ་མོ་པི ནི་ག་མོ་པི ན་ག་ར་མྤི ཛ་ན་པ་དོ་པི ཡོ ཀོ་ཙི ས་ཏྟཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་སོ་ཀཱ་སོ. ཝཱ་སོཏི ཏ་ཏྠ ནི་ཝཱ་སོ. པུ་བྦེཏི པུ་རཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ. ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱཏི ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ. ཨ་ཏྟཱཏི ཙི་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ས་ཀ་ལོ ཝཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷཱིཏི ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྨཱ པ་ཎི་དྷཱ་ནཾ ནི་ཡུ་ཉྫ་ནཾ, ཋ་པ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་སོ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཙ་ཏ་སྶོ པ་རི་སཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, དཱ་ནཱ་དཱི་ནི པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཝ་ཏྟ་ནྟི, ན་ཝ་ངྒཾ ས་ཏྠུ སཱ་ས་ནཾ དི་པྤ་ཏི. ཏ་ཏྠ ནི་ཝཱ་སོ ས་ཏྟཱ་ནཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པ་པ་ཝི་ཊྛ་ཀེ་ཝ་ཊྚཱ་ད་ཡོ ཙེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ནཾ.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་སོ ནཱ་མ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བོ་དྷི་མ་ཎྜ་པྤ་དེ་སོ, དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏ་པྤ་དེ་སོ, དྭཱ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ ས་བྦ་ཏི་ཏྠི་ཡ་མ་ཏཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ད་སྶི་ཏ་ཀ་ཎྜ་མྦ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་པྤ་དེ་སོ, དེ་ཝོ་རོ་ཧ་ན་པྤ་དེ་སོ, ཡོ ཝཱ པ་ན་ཉྙོ་པི སཱ་ཝ་ཏྠི་རཱ་ཛ་ག་ཧཱ་དི་བུ་དྡྷཱ་དི་ཝཱ་ས་པྤ་དེ་སོ. ཏ་ཏྠ ནི་ཝཱ་སོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཚ་ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ཀ་ཛ་ངྒ་ལཾ ནཱ་མ ནི་ག་མོ, ཏ་སྶ ཨ་པ་རེ་ན མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ, ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཙྩ་ནྟི་མཱ ཛ་ན་པ་དཱ, ཨོ་ར་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷེ. ད་ཀྑི་ཎ་པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ས་ལླ་ཝ་ཏཱི ནཱ་མ ན་དཱི, ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཙྩ་ནྟི་མཱ ཛ་ན་པ་དཱ, ཨོ་ར་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷེ. ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ སེ་ཏ་ཀ་ཎྞི་ཀཾ ནཱ་མ ནི་ག་མོ, ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཙྩ་ནྟི་མཱ ཛ་ན་པ་དཱ, ཨོ་ར་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷེ. པ་ཙྪི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ཐཱུ་ཎཾ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མོ, ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཙྩ་ནྟི་མཱ ཛ་ན་པ་དཱ, ཨོ་ར་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷེ. ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ཨུ་སི་ར་དྡྷ་ཛོ ནཱ་མ པ་བྦ་ཏོ, ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཙྩ་ནྟི་མཱ ཛ་ན་པ་དཱ, ཨོ་ར་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༥༩). ཨ་ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པྤ་དེ་སོ ཨཱ་ཡཱ་མེ་ན ཏཱི་ཎི ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཱ་ནི, ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻཱ་ནི, པ་རི་ཀྑེ་པེ་ན ན་ཝ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨེ་སོ པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་སོ ནཱ་མ.
ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་དཱི་པཱ་ནཾ དྭི་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ པ་རི་ཏྟ་དཱི་པཱ་ན་ཉྩ ཨི་སྶ་རི་ཡཱ་དྷི་པ་ཙྩ་ཀཱ་ར་ཀཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨེ་ཀཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ་ད་ཡོ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, དྭེ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ཊྛ སོ་ལ༹་ས ཝཱ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ས་ཏྟཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཉྙོ ཨོ་ཝཱ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་སུ སཱི་ལེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ས་གྒ་པ་རཱ་ཡ་ཎཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨོ་ཝཱ་དེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པ་ན ཨོ་ཝཱ་དེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ས་གྒ་པ་རཱ་ཡ་ཎཱ ནི་བྦཱ་ན་པ་རཱ་ཡ་ཎཱ ཙ ཧོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝཱ་སོ ཨི་མཱ་སཾ ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
པུ་བྦེ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ ནཱ་མ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ, སཱ་པི མ་ངྒ་ལཾ. ཀ་སྨཱ? བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ ས་མྨུ་ཁ་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝཱ བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ས་མྨུ་ཁཱ སུ་ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་པྤ་དི་ཀཱ་ཡ་པི གཱ་ཐཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཡོ ཙ མ་ནུ་སྶོ པུ་བྦེ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལོ ཧོ་ཏི, སོ ཏེ་ནེ་ཝ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ཡ་ཐཱ རཱ་ཛཱ མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ནོ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སཱི ཙ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་བྦེ ཙ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ མ་ངྒ་ལ’’ནྟི.
ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷི ནཱ་མ ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ དུ་སྶཱི་ལཾ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཨ་སྶ་དྡྷཾ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་དཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི, མ་ཙྪ་རིཾ ཙཱ་ག་ས་མྤ་དཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷཱི’’ཏི. ཨེ་སོ ཙ མ་ངྒ་ལཾ. ཀ་སྨཱ? དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཝེ་ར་པྤ་ཧཱ་ན་ཝི་ཝི་དྷཱ་ནི་སཾ་སཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་ཏོ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་སྶཱ་པི གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་ས་ཝཱ་སོ, པུ་བྦེ ཙ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ, ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཏི ཏཱི་ཎི་ཡེ་ཝ མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, མ་ངྒ་ལ་ཏྟ་ཉྩ ནེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ནི་ཊྛི་ཏཱ པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་ས་ཝཱ་སོ ཙཱ་ཏི ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
༢༦༤. ཨི་དཱ་ནི བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ཉྩཱཏི ཨེ་ཏྠ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩནྟི བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་བྷཱ་ཝོ. སི་པྤནྟི ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཧ་ཏྠ་ཀོ་ས་ལླཾ. ཝི་ན་ཡོཏི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཝི་ན་ཡ་ནཾ. སུ་སི་ཀྑི་ཏོཏི སུ་ཊྛུ སི་ཀྑི་ཏོ. སུ་བྷཱ་སི་ཏཱཏི སུ་ཊྛུ བྷཱ་སི་ཏཱ. ཡཱཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་སོ. ཝཱ་ཙཱཏི གི་རཱ བྱ་པྤ་ཐོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ ནཱ་མ ཡཾ ཏཾ ‘‘སུ་ཏ་དྷ་རོ ཧོ་ཏི སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༣༩; ཨ. ནི. ༤.༢༢) ཙ ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ བ་ཧུ་ཀཾ སུ་ཏཾ ཧོ་ཏི སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༤.༦) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན་དྷ་ར་ཏྟཾ ཝ་ཎྞི་ཏཾ, ཏཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཧཱ་ན་ཀུ་ས་ལཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཙ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘སུ་ཏ་ཝཱ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཀུ་ས་ལཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, སཱ་ཝ་ཛྫཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, སུ་དྡྷ་མ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༧.༦༧).
ཨ་པ་ར་མྤི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘དྷ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་མུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཏི, ཨ་ཏྠཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཏོ དྷ་མྨཱ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཁ་མ་ནྟི, དྷ་མྨ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ ས་ཏི ཚ་ནྡོ ཛཱ་ཡ་ཏི, ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏོ ཨུ་སྶ་ཧ་ཏི, ཨུ་སྶ་ཧ་ནྟོ ཏུ་ལ་ཡ་ཏི, ཏུ་ལ་ཡ་ནྟོ པ་ད་ཧ་ཏི, པ་ད་ཧ་ནྟོ ཀཱ་ཡེ་ན ཙེ་ཝ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི, པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ཨ་ཏི་ཝི་ཛ྄ཛྷ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༤༣༢).
ཨ་པི་ཙ ཨ་གཱ་རི་ཀ་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་མྤི ཡཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ, ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
སི་པྤཾ ནཱ་མ ཨ་གཱ་རི་ཀ་སི་པྤ་ཉྩ ཨ་ན་གཱ་རི་ཀ་སི་པྤ་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ཨ་གཱ་རི་ཀ་སི་པྤཾ ནཱ་མ ཡཾ པ་རཱུ་པ་རོ་དྷ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཝ་ཛྫི་ཏཾ མ་ཎི་ཀཱ་ར་སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ཀ་མྨཱ་དི, ཏཾ ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ མ་ངྒ་ལཾ. ཨ་ན་གཱ་རི་ཀ་སི་པྤཾ ནཱ་མ ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་སི་བྦ་ནཱ་དི ས་མ་ཎ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ, ཡཾ ཏཾ ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ་ནི ཀིཾ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི, ཏ་ཏྠ ད་ཀྑོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཾ, ཡཾ ‘‘ནཱ་ཐ་ཀ་ར་ཎོ དྷ་མྨོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༤༥; ཨ. ནི. ༡༠.༡༧) ཙ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་རེ་ས་ཉྩ ཨུ་བྷ་ཡ་ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཝི་ན་ཡོ ནཱ་མ ཨ་གཱ་རི་ཀ་ཝི་ན་ཡོ ཙ ཨ་ན་གཱ་རི་ཀ་ཝི་ན་ཡོ ཙ. ཏ་ཏྠ ཨ་གཱ་རི་ཀ་ཝི་ན་ཡོ ནཱ་མ ད་ས་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝི་ར་མ་ཎཾ, སོ ཏ་ཏྠ ཨ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཨཱ་ཙཱ་ར་གུ་ཎ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ་ན ཙ སུ་སི་ཀྑི་ཏོ ཨུ་བྷ་ཡ་ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ མ་ངྒ་ལཾ. ཨ་ན་གཱ་རི་ཀ་ཝི་ན་ཡོ ནཱ་མ ས་ཏྟཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ནཾ, སོ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ སུ་སི་ཀྑི་ཏོ. ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ཝཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཀ་ཝི་ན་ཡོ. སོ ཡ་ཐཱ ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑ་ནེ་ན སུ་སི་ཀྑི་ཏོ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སུ་ཁཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ ནཱ་མ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དི་དོ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཱ ཝཱ་ཙཱ ཨེ་ཝ ཝཱ སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་མ་མཱ་ཧུ ས་ནྟོ,
དྷ་མྨཾ བྷ་ཎེ ནཱ་དྷ་མྨཾ ཏཾ དུ་ཏི་ཡཾ;
པི་ཡཾ བྷ་ཎེ ནཱ་པྤི་ཡཾ ཏཾ ཏ་ཏི་ཡཾ,
ས་ཙྩཾ བྷ་ཎེ ནཱ་ལི་ཀཾ ཏཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༡.༢༡༣; སུ. ནི. ༤༥༢);
ཨ་ཡ་མྤི ཨུ་བྷ་ཡ་ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་སྨཱ ཙ ཨ་ཡཾ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝི་ན་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨེ་ཏཾ ཨ་ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཝི་ན་ཡོ ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ་ཝཱ ཀིཾ ཨི་མི་ནཱ པ་རི་སྶ་མེ་ན པ་རེ་སཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཝཱ་ཙཱ ཨི་དྷ ‘‘སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ ཧི ཡ་ཐཱ པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་ས་ཝཱ་སོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ཧ ཙ –
‘‘ཡཾ བུ་དྡྷོ བྷཱ་ས་ཏི ཝཱ་ཙཾ, ཁེ་མཾ ནི་བྦཱ་ན་པ་ཏྟི་ཡཱ;
དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, སཱ ཝེ ཝཱ་ཙཱ་ན་མུ་ཏྟ་མཱ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༡༣; སུ. ནི. ༤༥༦);
ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ, སི་པྤཾ, ཝི་ན་ཡོ སུ་སི་ཀྑི་ཏོ, སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རི མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, མ་ངྒ་ལ་ཏྟ་ཉྩ ནེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ནི་ཊྛི་ཏཱ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ཉྩཱ་ཏི ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
༢༦༥. ཨི་དཱ་ནི མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ མཱ་ཏུ ཙ པི་ཏུ ཙཱ་ཏི མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནཾ. པུ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ དཱ་རཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི པུ་ཏྟ་དཱ་ར་སྶ. ས་ངྒ་ཎྷ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ན ཨཱ་ཀུ་ལཱ ཨ་ནཱ་ཀུ་ལཱ. ཀ་མྨཱ་ནི ཨེ་ཝ ཀ་མྨ་ནྟཱ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡཾ པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – མཱ་ཏཱ ནཱ་མ ཛ་ནི་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཐཱ པི་ཏཱ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ན་ས་མྦཱ་ཧ་ན་ཨུ་ཙྪཱ་ད་ན་ནྷཱ་པ་ནེ་ཧི ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྤ་དཱ་ནེ་ན ཙ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཱ པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀཱ, ཡཾ པུ་ཏྟ་ཀེ བ་ཧི ཀཱི་ལི༹་ཏྭཱ པཾ་སུ་མ་ཀྑི་ཏ་ས་རཱི་ར་ཀེ ཨཱ་ག་ཏེ དི་སྭཱ པཾ་སུ་ཀཾ པུ་ཉྪི་ཏྭཱ མ་ཏྠ་ཀཾ ཨུ་པ་སི་ངྒྷཱ་ཡ་ནྟཱ པ་རི་ཙུ་མྦ་ནྟཱ ཙ སི་ནེ་ཧཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི, ཝ་སྶ་ས་ཏ་མྤི མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ སཱི་སེ་ན པ་རི་ཧ་ར་ནྟཱ པུ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ པ་ཊི་ཀཱ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ. ཡ་སྨཱ ཙ ཏེ ཨཱ་པཱ་ད་ཀཱ པོ་ས་ཀཱ ཨི་མ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ད་སྶེ་ཏཱ་རོ བྲ་ཧྨ་ས་མྨ་ཏཱ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་ས་མྨ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་དྷ པ་སཾ་སཾ པེ་ཙྩ ས་གྒ་སུ་ཁ་ཉྩ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི, ཏེ་ན ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘བྲ་ཧྨཱ་ཏི མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ, པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་རེ;
ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ ཙ པུ་ཏྟཱ་ནཾ, པ་ཛཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀཱ.
‘‘ཏ་སྨཱ ཧི ནེ ན་མ་སྶེ་ཡྻ, ས་ཀྐ་རེ་ཡྻ ཙ པ་ཎྜི་ཏོ;
ཨ་ནྣེ་ན ཨ་ཐ པཱ་ནེ་ན, ཝ་ཏྠེ་ན ས་ཡ་ནེ་ན ཙ.
‘‘ཨུ་ཙྪཱ་ད་ནེ་ན ནྷཱ་པ་ནེ་ན, པཱ་དཱ་ནཾ དྷོ་ཝ་ནེ་ན ཙ;
ཏཱ་ཡ ནཾ པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་སུ པ་ཎྜི་ཏཱ;
ཨི་དྷེ་ཝ ནཾ པ་སཾ་ས་ནྟི, པེ་ཙྩ ས་གྒེ པ་མོ་ད་ཏཱི’’ཏི. (ཨ. ནི. ༣.༣༡; ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༠༦; ཛཱ. ༢.༢༠.༡༨༡-༡༨༣);
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ བྷ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ཀུ་ལ་ཝཾ་ས་ཊྛ་པ་ནཱ་དི་པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ, ཏཾ པཱ་པ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཱ་དི་པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཧི་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘པ་ཉྩ་ཧི ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟ, ཋཱ་ནེ་ཧི པུ་ཏྟེ་ན པུ་ར་ཏྠི་མཱ དི་སཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ ‘བྷ་ཏོ ནེ བྷ་རི་སྶཱ་མི, ཀི་ཙྩཾ ནེ་སཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཀུ་ལ་ཝཾ་སཾ ཋ་པེ་སྶཱ་མི, དཱ་ཡ་ཛྫཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་སྶཱ་མི, ཨ་ཐ ཝཱ པ་ན པེ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏཱ་ནཾ ད་ཀྑི་ཎཾ ཨ་ནུ་པྤ་ད་སྶཱ་མཱི’ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟ, པ་ཉྩ་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧི པུ་ཏྟེ་ན པུ་ར་ཏྠི་མཱ དི་སཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཱ པ་ཉྩ་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧི པུ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ནྟི, པཱ་པཱ ནི་ཝཱ་རེ་ནྟི, ཀ་ལྱཱ་ཎེ ནི་ཝེ་སེ་ནྟི, སི་པྤཾ སི་ཀྑཱ་པེ་ནྟི, པ་ཏི་རཱུ་པེ་ན དཱ་རེ་ན སཾ་ཡོ་ཛེ་ནྟི, ས་མ་ཡེ དཱ་ཡ་ཛྫཾ ནི་ཡྻཱ་དེ་ནྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༢༦༧).
ཨ་པི་ཙ ཡོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཏཱི་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ པ་སཱ་དུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན སཱི་ལ་ས་མཱ་དཱ་པ་ནེ་ན པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཝཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ཨ་ཡཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒོ, ཏ་སྶ ཏཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ཧི ཀ་ཏ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཙྩུ་པ་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏོ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
པུ་ཏྟ་དཱ་ར་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཛ་ནི་ཏཱ པུ་ཏྟཱ་པི དྷཱི་ཏ་རོ་པི ‘‘པུ་ཏྟཱ’’ ཏྭེ་ཝ ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ནྟི. དཱ་རཱཏི ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ བྷ་རི་ཡཱ་ནཾ ཡཱ ཀཱ་ཙི བྷ་རི་ཡཱ. པུ་ཏྟཱ ཙ དཱ་རཱ ཙ པུ་ཏྟ་དཱ་རཾ, ཏ་སྶ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་སྶ. ས་ངྒ་ཧོཏི ས་མྨཱ་ན་ནཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎཾ. ཏཾ སུ་སཾ་ཝི་ཧི་ཏ་ཀ་མྨ་ནྟ་ཏཱ་དི་དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཧི་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ – ‘‘པ་ཙྪི་མཱ དི་སཱ པུ་ཏྟ་དཱ་རཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༢༦༦) ཨེ་ཏྠ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ པུ་ཏྟ་དཱ་རཾ བྷ་རི་ཡཱ་ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ –
‘‘པ་ཉྩ་ཧི ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟ, ཋཱ་ནེ་ཧི སཱ་མི་ཀེ་ན པ་ཙྪི་མཱ དི་སཱ བྷ་རི་ཡཱ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ, ས་མྨཱ་ན་ནཱ་ཡ ཨ་ན་ཝ་མཱ་ན་ནཱ་ཡ ཨ་ན་ཏི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཝོ་སྶ་གྒེ་ན ཨ་ལ་ངྐཱ་རཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནེ་ན. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟ, པ་ཉྩ་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧི སཱ་མི་ཀེ་ན པ་ཙྪི་མཱ དི་སཱ བྷ་རི་ཡཱ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཱ པ་ཉྩ་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧི སཱ་མི་ཀཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཏི, སུ་སཾ་ཝི་ཧི་ཏ་ཀ་མྨ་ནྟཱ ཙ ཧོ་ཏི, ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་རི་ཛ་ནཱ ཙ, ཨ་ན་ཏི་ཙཱ་རི་ནཱི ཙ, ས་མྦྷ་ཏ་ཉྩ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཏི, ད་ཀྑཱ ཙ ཧོ་ཏི ཨ་ན་ལ་སཱ ས་བྦ་ཀི་ཙྩེ་སཱུ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༢༦༩).
ཨ་ཡཾ ཝཱ ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ས་ངྒ་ཧོཏི དྷ་མྨི་ཀཱ་ཧི དཱ་ན་པི་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཨ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི ས་ངྒ་ཎྷ་ནཾ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ་སུ པ་རི་བྦ་ཡ་དཱ་ནཾ, ན་ཀྑ་ཏྟ་དི་ཝ་སེ་སུ ན་ཀྑ་ཏྟ་ད་སྶཱ་པ་ནཾ, མ་ངྒ་ལ་དི་ཝ་སེ་སུ མ་ངྒ་ལ་ཀ་ར་ཎཾ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ན་ནྟི. ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཧི་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཧི་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཏོ དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི་པི ན་མ་སྶ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཙ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ –
‘‘ཡེ ག་ཧ་ཊྛཱ པུ་ཉྙ་ཀ་རཱ, སཱི་ལ་ཝ་ནྟོ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ;
དྷ་མྨེ་ན དཱ་རཾ པོ་སེ་ནྟི, ཏེ ན་མ་སྶཱ་མི མཱ་ཏ་ལཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༦༤);
ཨ་ནཱ་ཀུ་ལཱ ཀ་མྨ་ནྟཱ ནཱ་མ ཀཱ་ལ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ལ་ས་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་བྱ་ས་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ ཀཱ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ཀ་ར་ཎ་སི་ཐི་ལ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཨཱ་ཀུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ ཀ་སི་གོ་ར་ཀྑ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ཀ་མྨ་ནྟཱ. ཨེ་ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་སྶ ཝཱ དཱ་ས་ཀ་མྨ་ཀ་རཱ་ནཾ ཝཱ བྱ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ པ་ཡོ་ཛི་ཏཱ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ དྷ་ན་དྷ་ཉྙ་ཝུ་ཌྜྷི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཱ་རཱི དྷུ་ར་ཝཱ, ཨུ་ཊྛཱ་ཏཱ ཝི་ནྡ་ཏེ དྷ་ན’’ནྟི. (སུ. ནི. ༡༨༩; སཾ. ནི. ༡.༢༤༦) ཙ;
‘‘ན དི་ཝཱ སོ་པྤ་སཱི་ལེ་ན, ར་ཏྟི་མུ་ཊྛཱ་ན་དེ་སྶི་ནཱ;
ནི་ཙྩཾ མ་ཏྟེ་ན སོ་ཎྜེ་ན, ས་ཀྐཱ ཨཱ་ཝ་སི་ཏུཾ གྷ་རཾ.
‘‘ཨ་ཏི་སཱི་ཏཾ ཨ་ཏི་ཨུ་ཎྷཾ, ཨ་ཏི་སཱ་ཡ་མི་དཾ ཨ་ཧུ;
ཨི་ཏི ཝི་སྶ་ཊྛ་ཀ་མྨ་ནྟེ, ཨ་ཏྠཱ ཨ་ཙྩེ་ནྟི མཱ་ཎ་ཝེ.
‘‘ཡོ་དྷ སཱི་ཏ་ཉྩ ཨུ་ཎྷ་ཉྩ, ཏི་ཎཱ བྷི་ཡྻོ ན མ་ཉྙ་ཏི;
ཀ་རཾ པུ་རི་ས་ཀི་ཙྩཱ་ནི, སོ སུ་ཁཱ ན ཝི་ཧཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཙ (དཱི. ནི. ༣.༢༥༣);
‘‘བྷོ་གེ སཾ་ཧ་ར་མཱ་ན་སྶ, བྷ་མ་ར་སྶེ་ཝ ཨི་རཱི་ཡ་ཏོ;
བྷོ་གཱ ས་ནྣི་ཙ་ཡཾ ཡ་ནྟི, ཝ་མྨི་ཀོ་ཝཱུ་པ་ཙཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. (དཱི. ནི. ༣.༢༦༥) –
ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དི.
ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་སྶཱ་པི གཱ་ཐཱ་ཡ མཱ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, པི་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, པུ་ཏྟ་དཱ་ར་སྶ ས་ངྒ་ཧོ, ཨ་ནཱ་ཀུ་ལཱ ཙ ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རི མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, པུ་ཏྟ་དཱ་ར་སྶ ས་ངྒ་ཧཾ ཝཱ དྭི་དྷཱ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྩ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཏཱི་ཎི. མ་ངྒ་ལ་ཏྟ་ཉྩ ནེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ནི་ཊྛི་ཏཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
༢༦༦. ཨི་དཱ་ནི དཱ་ན་ཉྩཱཏི ཨེ་ཏྠ དཱི་ཡ་ཏེ ཨི་མི་ནཱ་ཏི དཱ་ནཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ པ་ར་སྶ པ་ཊི་པཱ་དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. དྷ་མྨ་སྶ ཙ་རི་ཡཱ, དྷ་མྨཱ ཝཱ ཨ་ན་པེ་ཏཱ ཙ་རི་ཡཱ དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ. ཉཱ་ཡ་ནྟེ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་མེ’’ཏི ཉཱ་ཏ་ཀཱ. ན ཨ་ཝ་ཛྫཱ་ནི ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནི, ཨ་ནི་ནྡི་ཏཱ་ནི ཨ་ག་ར་ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡཾ པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – དཱ་ནཾ ནཱ་མ པ་རཾ ཨུ་དྡི་སྶ སུ་བུ་དྡྷི་པུ་བྦི་ཀཱ ཨ་ནྣཱ་དི་ད་ས་དཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཙེ་ཏ་ནཱ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཨ་ལོ་བྷོ. ཨ་ལོ་བྷེ་ན ཧི ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ པ་ར་སྶ པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དཱི་ཡ་ཏེ ཨི་མི་ནཱ་ཏི དཱ་ན’’ནྟི. ཏཾ བ་ཧུ་ཛ་ན་པི་ཡ་མ་ནཱ་པ་ཏཱ་དཱི་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཕ་ལ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དཱ་ཡ་ཀོ སཱི་ཧ དཱ་ན་པ་ཏི བ་ཧུ་ནོ ཛ་ན་སྶ པི་ཡོ ཧོ་ཏི མ་ནཱ་པོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ཙེ་ཏྠ སུ་ཏྟཱ་ནི (ཨ. ནི. ༥.༣༤) ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – དཱ་ནཾ ནཱ་མ དུ་ཝི་དྷཾ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ན་ཉྩ, དྷ་མྨ་དཱ་ན་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ. ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀ་དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་སྶ པ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པྤ་ཝེ་དི་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་རེ་སཾ ཧི་ཏ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ དྷ་མྨ་དཱ་ནཾ. ཨི་མེ་ས་ཉྩ དྭི་ནྣཾ དཱ་ནཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཨ་གྒཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ས་བྦ་དཱ་ནཾ དྷ་མྨ་དཱ་ནཾ ཛི་ནཱ་ཏི,
ས་བྦ་ར་སཾ དྷ་མྨ་ར་སོ ཛི་ནཱ་ཏི;
ས་བྦ་ར་ཏིཾ དྷ་མྨ་ར་ཏཱི ཛི་ནཱ་ཏི,
ཏ་ཎྷ་ཀྑ་ཡོ ས་བྦ་དུ་ཀྑཾ ཛི་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. (དྷ. པ. ༣༥༤);
ཏ་ཏྠ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ན་སྶ མ་ངྒ་ལ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. དྷ་མྨ་དཱ་ནཾ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ཏཱ་དཱི་ནཾ གུ་ཎཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –