༡༠. ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏནྟི ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སུ་ཏྟཾ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཙ་སྶ ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཨ་ཐ ཁོ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཀོ ཨ་ཡཾ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ, ཀ་སྨཱ ཙ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨ་ཡཾ ཀི་ར ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་ར་ཊྛེ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་ན་ག་རེ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སེ་ཊྛི་སྶ པུ་ཏྟོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ པི་ཏ་རཱ ཀཱ་རཱ་པི་ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏི ‘‘ཙཱུ་ལ༹་ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ’’ཏི ནཱ་མེ་ན, ན དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ སི་སྶོ. སོ ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པུ་ཏྟོ ‘‘མ་ཧཱ་ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཡི.
བྷ་ག་ཝ་ཏི ཀི་ར སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ དྭེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ པ་ཉྩ་མ་ཏྟེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནཱ ཨུ་པ་ཀ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ ཝི་ཝེ་ཀ་ཝཱ་སཾ ཝ་སི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ཏ་སྨིཾ ཛ་ན་པ་དེ ཏཾ ན་ག་རཾ པ་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཏ་ཏྠ ཏེ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི་ཏྭཱ ཏཾ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, མ་ཡཾ ཨི་དྷ ཏེ་མཱ་སཾ ཝ་སི་སྶཱ་མ, མཱ ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི. སོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི པ་ཊི་སྶུ་ཎི་ཏྭཱ ཏེ་མཱ་སེ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨི་ཏ་ར་དི་ཝ་སཾ པ་གེ་ཝ ན་ག་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི – ‘‘ཏུ་མྷེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ ཨི་དྷཱ་ག་ནྟྭཱ ཝ་ས་མཱ་ནེ ན ཛཱ་ནི་ཏྠ, ན ཏེ ཀོ་ཙི པ་ཙྩ་ཡེ་ནཱ་པི ནི་མ་ནྟེ་ཏཱི’’ཏི. ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ ‘‘ཀ་སྨཱ ནོ, བྷ་ནྟེ, ནཱ་རོ་ཙ་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི. ཀིཾ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ་ན, ཀིཾ ནཱ་དྡ་ས་ཐ དྭེ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ས་ནྟེ, ན་ནུ ཨེ་ཏེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ཏི. ཏེ ཁི་པྤཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ས་པྤི་གུ་ལ༹་ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སྶ པུ་ར་ཏོ ནི་ཀྑི་པིཾ་སུ. སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘པ་ར་མ་པྤི་ཙྪཱ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ ‘པ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣོ ལཱ་བྷོ’ཏི ཉ་ཏྭཱ ན སཱ་དི་ཡི་སྶ་ནྟི, ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནྟཱ ཨ་དྡྷཱ ‘ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ དེ་ཐཱ’ཏི བྷ་ཎི་སྶ་ནྟི, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ཨི་མཾ ལཱ་བྷཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི. སོ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི, ཐེ་རཱ དི་སྭཱ་ཝ པ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མེ པ་ཙྩ་ཡཱ ནེ་ཝ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ན ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སྶ ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ དེ་ཐཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ. ཏེ་ན ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ ‘‘ཀ་ཐ་ཉྷི ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་གྒ་ཎྷ་ནྟཱ མ་ཡ྄ཧ་མྤི ན དཱ་པེ་སུ’’ནྟི དོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི.
ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. བྷ་ག་ཝཱ ཙ པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ས་ཙེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ན ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ པེ་སེ་ཏི – ‘‘ཙ་ར་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙཱ་རི་ཀཾ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༢) ཝ་ཏྭཱ. ཨི་ད་མཱ་ཙི་ཎྞཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཨི་མེ པུ་ན་དེ་ཝ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་སི – ‘‘ག་ཙྪ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ར་ཐ ཙཱ་རི་ཀ’’ནྟི. ཏེ པ་ཉྩ་མ་ཏྟེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཏ་སྨིཾ ར་ཊྛེ ཏ་མེ་ཝ ན་ག་རཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ནཱ་ག་རཱ ཐེ་རེ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ ས་ཧ པ་རི་ཀྑཱ་རེ་ཧི དཱ་ནཾ ས་ཛྫེ་ཏྭཱ ན་ག་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ མ་ཎྜ་པཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ ཨ་དཾ་སུ, ཐེ་རཱ་ན་ཉྩ པ་རི་ཀྑཱ་རེ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སུཾ. ཐེ་རཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་དཾ་སུ. ཏཾ དི་སྭཱ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མེ པུ་བྦེ ཨ་པྤི་ཙྪཱ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཨི་དཱ་ནི ལོ་བྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ པཱ་པི་ཙྪཱ ཛཱ་ཏཱ, པུ་བྦེ་པི ཨ་པྤི་ཙྪ་ས་ནྟུ་ཊྛ་པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ས་དི་སཱ མ་ཉྙེ, ཨི་མེ པཱ་པི་ཙྪཱ ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་པ་རི་དཱི་པ་ཀཱ པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི. སོ ཐེ་རེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏུ་མྷེ པུ་བྦེ ཨ་པྤི་ཙྪཱ ས་ནྟུ་ཊྛཱ པ་ཝི་ཝི་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཨ་ཧུ་ཝ་ཏྠ, ཨི་དཱ་ནི པ་ན་ཏྠ པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཏ་ར་མཱ་ན་རཱུ་པོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ག་ནྟྭཱ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི སཱ་ཝ་ཏྠཱ་བྷི་མུ་ཁོ ག་ནྟྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ, ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ ཏུ་རི་ཏ་ཏུ་རི་ཏཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ་སི – ‘‘ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ ཨ་ཀྐོ་སི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ‘‘ས་ཀྐཱ ནུ ཁོ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏུ’’ནྟི ཙ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ‘‘ན ས་ཀྐཱ, ཐེ་རེ་སུ ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ, ཨེ་ཀཾ་སེ་ན པ་དུ་མ་ནི་ར་ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་དྡ་ས. ཨེ་ཝཾ དི་སྭཱ་པི པ་ན ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་པི ནཱ་མ ག་ར་ཧ་ནྟཾ སུ་ཏྭཱ ན ནི་སེ་དྷེ་ཏཱི’’ཏི པ་རཱུ་པ་ཝཱ་ད་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་ད་སྶ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ ‘‘མཱ ཧེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་སི. ཏ་ཏྠ མཱ ཧེ་ཝནྟི མཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ, མཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷ་ཎཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པེ་ས་ལཱཏི པི་ཡ་སཱི་ལཱ. ས་དྡྷཱ་ཡི་ཀོཏི ས་དྡྷཱ་ག་མ་ཀ་རོ, པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཙྩ་ཡི་ཀོཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཀ་རོ, ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ཝ་ཧོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟ་སྶཱཏི པ་ཀྐ་ནྟ་སྶ ས་ཏོ ན ཙི་རེ་ནེ་ཝ ས་བྦོ ཀཱ་ཡོ ཕུ་ཊོ ཨ་ཧོ་སཱིཏི ཀེ་ས་གྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཨ་ཊྛཱི་ནི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་ཏཱ་ཧི པཱི་ལ༹་ཀཱ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཀ་མྨཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝེ ཝི་པཱ་ཀཾ ན དེ་ཏི, ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ པ་ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་མ་ཏྟེ དེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟ་སྶ པཱི་ལ༹་ཀཱ ཨུ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟ་སྶ ཙ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སྶཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ན ཨ་ཊྛཱ་སཱི་ཏི ཙེ? ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏ་ཉྷི ཀ་མྨཾ ཨ་ཝ་སྶཾ ཝི་པ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ཋཱ་ཏུཾ ན དེ་ཏི. སོ ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཀ་ལཱ༹་ཡ་མ་ཏྟི་ཡོཏི ཙ་ཎ་ཀ་མ་ཏྟི་ཡོ. བེ་ལུ་ཝ་ས་ལཱ་ཊུ་ཀ་མ་ཏྟི་ཡོཏི ཏ་རུ་ཎ་བེ་ལུ་ཝ་མ་ཏྟི་ཡོ. པ་བྷི་ཛྫིཾ་སཱུཏི བྷི་ཛྫིཾ་སུ. ཏཱ་སུ བྷི་ནྣཱ་སུ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ པ་ན་ས་པ་ཀྐཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. སོ པ་ཀྐེ་ན ག་ཏྟེ་ན ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པ་ཏྭཱ དུ་ཀྑཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ས་ཡི. ཨ་ཐ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏཱ མ་ནུ་སྶཱ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘དྷི ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ, དྷི ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ, ཨ་ཡུ་ཏྟ་མ་ཀཱ་སི, ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ མུ་ཁཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པ་ཏྟོ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཏེ་སཾ སུ་ཏྭཱ ཨཱ་ར་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ དྷི་ཀྐཱ་རཾ ཨ་ཀཾ་སུ, ཨཱ་ར་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཡཱ་ཝ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་བྷ་ཝ་ནཱ ཨེ་ཀ་དྷི་ཀྐཱ་རོ ཨུ་ད་པཱ་དི.
ཏ་དཱ ཙ ཏུ་རཱུ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སྶ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ པ་ཏྭཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. སོ་པི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ ཏཾ དྷི་ཀྐཱ་རཾ སུ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མྨ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཨོ་ཝ་དི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་སུ ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ. སོ ཏ་སྶཱ་པི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཏ་མེ་ཝ ཨ་པ་རཱ་དྷེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ པ་དུ་མ་ནི་ར་ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཏེ་ནེ་ཝཱ་བཱ་དྷེ་ན…པེ… ཨཱ་གྷཱ་ཏེ་ཏྭཱ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏཱིཏི ཀོ ཨ་ཡཾ བྲ་ཧྨཱ, ཀ་སྨཱ ཙ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱ་ཏི? ཨ་ཡཾ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ ས་ཧ་ཀོ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཧུ་ཏྭཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏ་ཏྠ ནཾ ‘‘ས་ཧ་མྤ་ཏི བྲ་ཧྨཱ’’ཏི ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི. སོ པ་ན ‘‘ཨ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་དུ་མ་ནི་ར་ཡཾ ཀི་ཏྟེ་སྶཱ་མི, ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སྶ་ཏི. ཀ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀུ་ས་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་ཏྠཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ པུ་ཙྪི་སྶ་ནྟི, བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཀཱ་སི, ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ་པི བྷི་ཀྑུ པུ་ཙྪི. ཏེ་ན ཙ པུ་ཊྛོ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ཝཱི་ས་ཏི་ཁཱ་རི་ཀོཏི མཱ་ག་དྷ་ཀེ་ན པ་ཏྠེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཏྠཱ ཀོ་ས་ལ་ར་ཊྛེ ཨེ་ཀོ པ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན པ་ཏྠེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཏྠཱ ཨཱ་ལ༹ྷ་ཀཾ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཨཱ་ལ༹ྷ་ཀཱ་ནི དོ་ཎཾ, ཙ་ཏུ་དོ་ཎཱ མཱ་ནི་ཀཱ, ཙ་ཏུ་མཱ་ནི་ཀཱ ཁཱ་རཱི, ཏཱ་ཡ ཁཱ་རི་ཡཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཁཱ་རི་ཀོ. ཏི་ལ་ཝཱ་ཧོཏི ཏི་ལ་ས་ཀ་ཊཾ. ཨ་བྦུ་དོ ནི་ར་ཡོཏི ཨ་བྦུ་དོ ནཱ་མ ཀོ་ཙི པ་ཙྩེ་ཀ་ནི་ར་ཡོ ན་ཏྠི, ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི་ཡེ་ཝ ཨ་བྦུ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ནོ་ཀཱ་སོ པ་ན ‘‘ཨ་བྦུ་དོ ནི་ར་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ནི་ར་བྦུ་དཱདཱི་སུ.
ཏ་ཏྠ ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་པི ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཀོ་ཊི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཀོ་ཊི་ཡོ པ་ཀོ་ཊི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་པ་ཀོ་ཊི་ཡོ ཀོ་ཊི་པྤ་ཀོ་ཊི ནཱ་མ, ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཀོ་ཊི་པྤ་ཀོ་ཊི་ཡོ ན་ཧུ་ཏཾ, ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ན་ཧུ་ཏཱ་ནི ནི་ནྣ་ཧུ་ཏཾ, ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ནི་ནྣ་ཧུ་ཏཱ་ནི ཨེ་ཀཾ ཨ་བྦུ་དཾ, ཏ་ཏོ ཝཱི་ས་ཏི་གུ་ཎཾ ནི་ར་བྦུ་དཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་རི་དེ་ཝ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན་པི ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན་པི ཨི་མཱ་ནི ནཱ་མཱ་ནི ལ་དྡྷཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨ་པ་རེ ‘‘སཱི་ཏ་ན་ར་ཀཱ ཨེ་ཝ ཨེ་ཏེ’’ཏི.
ཨ་ཐཱ་པ་རནྟི ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ཏྠ་དཱི་པ་ཀཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་ཋ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝཱི་ས་ཏི་གཱ་ཐཱ་སུ ཧི ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་ཏཾ ས་ཧ་སྶཱ་ན’’ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཀཱ ཨེ་ཝ གཱ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་དཱི་པི་ཀཱ, སེ་སཱ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་དཱི་པི་ཀཱ ཨེ་ཝ, ཨ་ཝ་སཱ་ནེ གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡ་མེ་ཝ པ་ན མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་པཱ་ཋེ ན་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཝོ་ཙུ་མྷ ‘‘ཝཱི་ས་ཏི་གཱ་ཐཱ་སཱུ’’ཏི.
༦༦༣. ཏ་ཏྠ ཀུ་ཋཱ་རཱིཏི ཨ་ཏྟ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཊྛེ་ན ཀུ་ཋཱ་རི་ས་དི་སཱ ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཱ. ཚི་ནྡ་ཏཱིཏི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ མཱུ་ལཾ་ཡེ་ཝ ནི་ཀ་ནྟ་ཏི.
༦༦༤. ནི་ནྡི་ཡནྟི ནི་ནྡི་ཏ་བྦཾ. ཏཾ ཝཱ ནི་ནྡ་ཏི ཡོ པ་སཾ་སི་ཡོཏི ཡོ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན པ་སཾ་སཱ་ར་ཧོ པུ་གྒ་ལོ, ཏཾ ཝཱ སོ པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ་དཱི་ནི ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ག་ར་ཧ་ཏི. ཝི་ཙི་ནཱ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ཙི་ནཱ་ཏི. ཀ་ལིནྟི ཨ་པ་རཱ་དྷཾ.
༦༦༥. ཨ་ཡཾ ཀ་ལཱིཏི ཨ་ཡཾ ཨ་པ་རཱ་དྷོ. ཨ་ཀྑེ་སཱུཏི ཛཱུ་ཏ་ཀཱི་ལ༹་ན་ཨ་ཀྑེ་སུ. ས་བྦ་སྶཱ་པི ས་ཧཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནཱཏི ས་བྦེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་ནེ་ན་པི ཨ་ཏྟ་ནཱ་པི ས་དྡྷིཾ. སུ་ག་ཏེ་སཱུཔི སུ་ཊྛུ ག་ཏ་ཏྟཱ, སུ་ནྡ་ར་ཉྩ ཋཱ་ནཾ ག་ཏ་ཏྟཱ སུ་ག་ཏ་ནཱ་མ་ཀེ་སུ བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀེ་སུ. མ་ནཾ པ་དོ་ས་ཡེཏི ཡོ མ་ནཾ པ་དཱུ་སེ་ཡྻ. ཏ་སྶཱ་ཡཾ མ་ནོ་པ་དོ་སོ ཨེ་ཝ མ་ཧ་ཏྟ་རོ ཀ་ལཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
༦༦༦. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ས་ཏཾ ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ…པེ… པཱ་པ་ཀཾ, ཡ་སྨཱ ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཏྟ་ཀོ སོ ཀཱ་ལོ, ཡཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་རི་ཡ་ག་ར་ཧཱི ཝཱ་ཙཾ མ་ན་ཉྩ པ་ཎི་དྷཱ་ཡ པཱ་པ་ཀཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པེ་ཏི, ཏ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ད་ཉྷི ས་ངྑེ་པེ་ན པ་དུ་མ་ནི་ར་ཡེ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ.
༦༦༧. ཨི་དཱ་ནི ཨ་པ་རེ་ན་པི ན་ཡེ་ན ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝ མ་ཧ་ཏྟ་རོ ཀ་ལི, ཡོ སུ་ག་ཏེ་སུ མ་ནཾ པ་དཱུ་ས་ཡེ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དཱི’’ཏི ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དཱིཏི ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ལི་ཀ་ཝཱ་དཱི. ནི་ར་ཡནྟི པ་དུ་མཱ་དིཾ. པེ་ཙྩ ས་མཱ བྷ་ཝ་ནྟཱིཏི ཨི་ཏོ པ་ཊི་ག་ནྟྭཱ ནི་ར་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མཱ བྷ་ཝ་ནྟི. པ་ར་ཏྠཱཏི པ་ར་ལོ་ཀེ.
༦༦༨. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ – ཡོ ཨ་པྤ་དུ་ཊྛ་སྶཱཏི. ཏ་ཏྠ མ་ནོ་པ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་དུ་ཊྛོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མ་ལཱ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་དྡྷོ, པཱ་པི་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ན་ངྒ་ཎོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་པྤ་དུ་ཊྛ་ཏྟཱ ཝཱ སུ་དྡྷ་སྶ, སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨ་ན་ངྒ་ཎ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
༦༦༩. ཨེ་ཝཾ སུ་ག་ཏེ་སུ མ་ནོ་པ་དོ་ས་སྶ མ་ཧ་ཏྟ་ར་ཀ་ལི་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝཱ་རི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་གཱ་ཐཱ ནཱ་མ ཙུ་དྡ་ས གཱ་ཐཱ ཨཱ་ཧ. ཨི་མཱ ཀི་ར ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀཾ མཱི་ཡ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཨོ་ཝ་ད་ནྟེ་ནཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ‘‘མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཀེ. ཏཱ་སཾ ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཾ ཨ་ཡ་མུ་དྡེ་སོ ‘‘ཡོ ལོ་བྷ་གུ་ཎེ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཏཱ་ཝ ‘‘གུ་ཎོ’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝཱ ལོ་བྷོ་ཡེ་ཝ ལོ་བྷ་གུ་ཎོ, ཏ་ཎྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཝ་ད་ཉྙཱུཏི ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཉྙཱུ བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན. མ་ཙྪ་རཱིཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་མ་ཙྪ་རི་ཡེ་ན. པེ་སུ་ཎི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོཏི ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷེ་ད་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. སེ་སཾ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡོ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ, ཏུ་མྷཱ་དི་སོ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་ལོ་བྷ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ལོ་བྷ་གུ་ཎེ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་སྶ་དྡྷོ ཀ་ད་རི་ཡོ ཨ་ཝ་ད་ཉྙཱུ མ་ཙྪ་རཱི པེ་སུ་ཎི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ, སོ ཝ་ཙ་སཱ པ་རི་བྷཱ་ས་ཏི ཨ་ཉྙཾ ཨ་བྷཱ་ས་ནེ་ཡྻ་མྤི པུ་གྒ་ལཾ. ཏེ་ན ཏཾ ཝ་དཱ་མི ‘‘མུ་ཁ་དུ་གྒཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཏྟ་ཡཾ.
༦༧༠. ཏ་སྶཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཏྠོ – མུ་ཁ་དུ་གྒ མུ་ཁ་ཝི་ས་མ, ཝི་བྷཱུ་ཏ ཝི་ག་ཏ་བྷཱུ་ཏ, ཨ་ལི་ཀ་ཝཱ་དི, ཨ་ན་རི་ཡ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས, བྷཱུ་ན་ཧུ བྷཱུ་ཏི་ཧ་ན་ཀ, ཝུ་ཌྜྷི་ནཱ་ས་ཀ, པུ་རི་ས་ནྟ ཨ་ནྟི་མ་པུ་རི་ས, ཀ་ལི ཨ་ལ་ཀྑི་པུ་རི་ས, ཨ་ཝ་ཛཱ་ཏ བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་ཝ་ཛཱ་ཏ་པུ་ཏྟ.
༦༧༡. ར་ཛ་མཱ་ཀི་ར་སཱིཏི ཀི་ལེ་ས་ར་ཛཾ ཨ་ཏྟ་ནི པ་ཀྑི་པ་སི. པ་པ་ཏནྟི སོ་བྦྷཾ. ‘‘པ་པཱ་ཏ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ. ‘‘པ་པ་ད’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༦༧༢. ཨེ་ཏི ཧ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཧ-ཨི་ཏི ནི་པཱ་ཏོ, ཏནྟི ཏཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཧ་ཏནྟི ག་ཏཾ པ་ཊི་པ་ནྣཾ, ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཝཱ་མཱིཏི སཱ་མི ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ. སོ ཧི ཏཾ ཀ་མྨཾ ལ་བྷ་ཏེ་ཝ, ནཱ་སྶ ཏཾ ན་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཙ ལ་བྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ དུ་ཀྑཾ མ་ནྡོ…པེ… ཀི་བྦི་ས་ཀཱ་རཱི.
༦༧༣. ཨི་དཱ་ནི ཡཾ དུ་ཀྑཾ མ་ནྡོ པ་སྶ་ཏི, ཏཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡོ་ས་ངྐུ་ས་མཱ་ཧ་ཏ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མ་ཨུ་པ་ཌྜྷ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྠོ – ཡཾ ཏཾ ཨ་ཡོ་ས་ངྐུ་ས་མཱ་ཧ་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཏ་མེ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ནི་ར་ཡ་པཱ་ལཱ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་བ་ནྡྷ་ནཾ ནཱ་མ ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༢༥༠; ཨ. ནི. ༣.༣༦) ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨུ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པེ་ནྟོ ཙ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨཱ་དི་ཏྟཱ་ཡ ལོ་ཧ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ནི་པ་ཛྫཱ་པེ་ཏྭཱ ནི་ར་ཡ་པཱ་ལེ་ཧི པ་ཉྩ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨཱ་ཀོ་ཊི་ཡ་མཱ་ནཾ ཏ་ཏྟཾ ཁི་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏི་ཎྷ་དྷཱ་ར་མ་ཡ་སཱུ་ལ་མུ་པེ་ཏི, ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྟཾ ཨ་ཡོ་ཁི་ལཾ ཧ་ཏྠེ ག་མེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏོ པ་རཱ ཨུ་པ་ཌྜྷ་གཱ་ཐཱ ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཏ་ཏྠ པ་ཙྩི་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་ཝ་སེ་སཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཏྠཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཁཱ་རོ་ད་ཀ་ན་དཱི་ཏཱི་རཾ ག་ཏ་སྶ ཡཾ ཏཾ ‘‘ཏ་ཏྟཾ ཨ་ཡོ་གུ་ལ༹ཾ མུ་ཁེ པ་ཀྑི་པ་ནྟི, ཏ་ཏྟཾ ཏ་མྦ་ལོ་ཧཾ མུ་ཁེ ཨཱ་སི་ཉྩ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཡོཏི ལོ་ཧཾ. གུ་ལ༹་ས་ནྣི་བྷནྟི བེ་ལུ་ཝ་ས་ཎྛཱ་ནཾ. ཨ་ཡོ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཏ་མྦ་ལོ་ཧཾ, ཨི་ཏ་རེ་ན ཨ་ཡོ་གུ་ལ༹ཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ཏི་རཱུ་པནྟི ཀ་ཏ་ཀ་མྨཱ་ནུ་རཱུ་པཾ.
༦༧༤. ཏ་ཏོ པ་རཱ་སུ གཱ་ཐཱ་སུ ན ཧི ཝ་གྒཱུཏི ‘‘ག་ཎྷ་ཐ, པ་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟཱ ནི་ར་ཡ་པཱ་ལཱ མ་དྷུ་ར་ཝཱ་ཙཾ ན ཝ་ད་ནྟི. ནཱ་བྷི་ཛ་ཝ་ནྟཱིཏི ན སུ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་མུ་ཁཱ ཛ་ཝ་ནྟི, ན སུ་མུ་ཁཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟི, ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ན་མཱ་ཝ་ཧ་ནྟཱ ཨེ་ཝ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ན ཏཱ་ཎ་མུ་པེ་ནྟཱིཏི ཏཱ་ཎཾ ལེ་ཎཾ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ ན ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི, ག་ཎྷ་ནྟཱ ཧ་ན་ནྟཱ ཨེ་ཝ ཨུ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ངྒཱ་རེ ས་ནྠ་ཏེ ས་ཡ་ནྟཱིཏི ཨ་ངྒཱ་ར་པ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏཱ ས་མཱ་ནཱ ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་ནྠ་ཏེ ཨ་ངྒཱ་རེ སེ་ནྟི. གི་ནི་ས་མྤ་ཛྫ་ལི་ཏནྟི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཛ་ལི་ཏཾ ས་བྦ་དི་སཱ་སུ ཙ ས་མྤ་ཛྫ་ལི་ཏཾ ཨ་གྒིཾ. པ་ཝི་ས་ནྟཱིཏི མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡེ པ་ཀྑི་ཏྟཱ ས་མཱ་ནཱ ཨོ་གཱ་ཧ་ནྟི. མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡོ ནཱ་མ ཡོ སོ ‘‘ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཎྞོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༣༦) ཝུ་ཏྟོ, ནཾ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏེ ཋ་ཏྭཱ པ་སྶ་ཏཾ ཨ་ཀྑཱི་ནི བྷི་ཛྫ་ནྟི.
༦༧༥. ཛཱ་ལེ་ན ཙ ཨོ་ན་ཧི་ཡཱ་ནཱཏི ཨ་ཡོ་ཛཱ་ལེ་ན པ་ལི་ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ མི་ག་ལུ་དྡ་ཀཱ མི་གཾ ཝི་ཡ ཧ་ན་ནྟི. ཨི་དཾ དེ་ཝ་དཱུ་ཏེ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ནྡྷཾ་ཝ ཏི་མི་ས་མཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་ནྡྷ་མེ་ཝ བ་ཧ་ལ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ‘‘ཏི་མི་ས’’ནྟི ས་ཉྙི་ཏཾ དྷཱུ་མ་རོ་རུ་ཝཾ ནཱ་མ ན་ར་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏ་ཏྲ ཀི་ར ནེ་སཾ ཁ་ར་དྷཱུ་མཾ གྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ཀྑཱི་ནི བྷི་ཛྫ་ནྟི, ཏེ་ན ‘‘ཨ་ནྡྷཾ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཝི་ཏ་ཏ་ཉྷི ཡ་ཐཱ མ་ཧི་ཀཱ་ཡོཏི ཏ་ཉྩ ཨ་ནྡྷ་ཏི་མི་སཾ མ་ཧི་ཀཱ་ཡོ ཝི་ཡ ཝི་ཏ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝི་ཏྠ་ཏ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ. ཨི་ད་མྤི དེ་ཝ་དཱུ་ཏེ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ.
༦༧༦. ཨ་ཐ ལོ་ཧ་མ་ཡནྟི ཨ་ཡཾ པ་ན ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷཱི པ་ཐ་ཝི་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀཱ ཙ་ཏུ་ན་ཧུ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ནི དྭེ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ག་མྦྷཱི་རཱ ས་མ་ཏི་ཏྟི་ཀཱ ཏ་ཏྲ་ལོ་ཧ་པཱུ་རཱ ཧོ་ཏི. པ་ཙྩ་ནྟི ཧི ཏཱ་སུ ཙི་ར་ར་ཏྟནྟི ཏཱ་སུ ཀུ་མྦྷཱི་སུ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ པ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་གྒི་ནི་ས་མཱ་སཱུཏི ཨ་གྒི་ས་མཱ་སུ. ས་མུ་པྤི་ལ་ཝཱ་ཏེཏི ས་མུ་པྤི་ལ་ཝ་ནྟཱ, ས་ཀི་མྤི ཨུ་དྡྷཾ ས་ཀི་མྤི ཨ་དྷོ ག་ཙྪ་མཱ་ནཱ ཕེ་ཎུ་དྡེ་ཧ་ཀཾ པ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. དེ་ཝ་དཱུ་ཏེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༦༧༧. པུ་བྦ་ལོ་ཧི་ཏ་མི་སྶེཏི པུ་བྦ་ལོ་ཧི་ཏ་མི་སྶཱ་ཡ ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་ཡཱ. ཏ་ཏྠ ཀིནྟི ཏ་ཏྠ. ཡཾ ཡཾ དི་ས་ཀནྟི དི་སཾ ཝི་དི་སཾ. ཨ་དྷི་སེ་ཏཱིཏི ག་ཙྪ་ཏི. ‘‘ཨ་བྷི་སེ་ཏཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་ཏྠ ཡཾ ཡཾ དི་སཾ ཨ་ལླཱི་ཡ་ཏི ཨ་པ་སྶ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་ལི་སྶ་ཏཱིཏི བཱ་དྷཱི་ཡ་ཏི. ‘‘ཀི་ལི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, པཱུ་ཏི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མྥུ་ས་མཱ་ནོཏི ཏེ་ན པུ་བྦ་ལོ་ཧི་ཏེ་ན ཕུ་ཊྛོ ས་མཱ་ནོ. ཨི་ད་མྤི དེ་ཝ་དཱུ་ཏེ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ.
༦༧༨. པུ་ལ༹་ཝཱ་ཝ་ས་ཐེཏི པུ་ལ༹་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ. ཨ་ཡ་མྤི ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷཱི་ཡེ་ཝ དེ་ཝ་དཱུ་ཏེ ‘‘གཱུ་ཐ་ནི་ར་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཏ་སྶ སཱུ་ཙི་མུ་ཁ་པཱ་ཎཱ ཚ་ཝི་ཨཱ་དཱི་ནི ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫཾ ཁཱ་ད་ནྟི. ག་ནྟུཾ ན ཧི ཏཱི་ར་མ་པ་ཏྠཱིཏི ཨ་པ་ག་ནྟུཾ ན ཧི ཏཱི་རཾ ཨ་ཏྠི. ‘‘ཏཱི་ར་ཝ་མ་ཏྠཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, སོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ. ཏཱི་ར་མེ་ཝ ཨེ་ཏྠ ‘‘ཏཱི་ར་ཝ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ས་མཱ ཧི ས་མ་ནྟ་ཀ་པ་ལླཱཏི ཡ་སྨཱ ཏ་སྶཱ ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གེ་པི ནི་ཀུ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་ཏྠ ས་མཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཀ་ཊཱ་ཧཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་པ་ག་ནྟུཾ ཏཱི་རཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
༦༧༩. ཨ་སི་པ་ཏྟ་ཝ་ནཾ དེ་ཝ་དཱུ་ཏེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཏ་ཉྷི དཱུ་ར་ཏོ ར་མ་ཎཱི་ཡཾ ཨ་མྦ་ཝ་ནཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི, ཨ་ཐེ་ཏྠ ལོ་བྷེ་ན ནེ་ར་ཡི་ཀཱ པ་ཝི་ས་ནྟི, ཏ་ཏོ ནེ་སཾ ཝཱ་ཏེ་རི་ཏཱ་ནི པ་ཏྟཱ་ནི པ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནི ཚི་ནྡ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏཾ པ་ཝི་ས་ནྟི ས་མུ་ཙྪི་ད་ག་ཏྟཱ’’ཏི. ཏཾ པ་ཝི་ས་ནྟི ཏ་ཏོ སུ་ཊྛུ ཚི་ནྣ་ག་ཏྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཛི་ཝ྄ཧཾ བ་ལི༹་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ར་ཛ་ཡཱ་ར་ཛ་ཡཱ ཝི་ཧ་ན་ནྟཱིཏི ཏ་ཏྠ ཨ་སི་པ་ཏྟ་ཝ་ནེ ཝེ་གེ་ན དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ནེ་ར་ཡི་ཀཱ་ནཾ ནི་ར་ཡ་པཱ་ལཱ ཛི་ཝ྄ཧཾ བ་ལི༹་སེ་ན ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨ་ལླ་ཙ་མྨཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཁི་ལེ་ཧི ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ཏྭཱ ཕ་ར་སཱུ་ཧི ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ ཀོ་ཊིཾ ཚི་ནྡེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ན་ནྟི, ཚི་ནྣ་ཚི་ནྣཱ ཀོ་ཊི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི. ‘‘ཨཱ་ར་ཙ་ཡཱ་ར་ཙ་ཡཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཨཱ་ཝི་ཉྪི་ཏྭཱ ཨཱ་ཝི་ཉྪི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏ་མྤི དེ་ཝ་དཱུ་ཏེ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ.
༦༨༠. ཝེ་ཏ་ར་ཎིནྟི དེ་ཝ་དཱུ་ཏེ ‘‘མ་ཧ་ཏཱི ཁཱ་རོ་ད་ཀཱ ན་དཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༢༦༩) ཝུ་ཏྟ་ན་དིཾ. སཱ ཀི་ར ག་ངྒཱ ཝི་ཡ ཨུ་ད་ཀ་བྷ་རི་ཏཱ དི་སྶ་ཏི. ཨ་ཐེ་ཏྠ ནྷཱ་ཡི་སྶཱ་མ པི་ཝི་སྶཱ་མཱ་ཏི ནེ་ར་ཡི་ཀཱ པ་ཏ་ནྟི. ཏི་ཎྷ་དྷཱ་ར་ཁུ་ར་དྷཱ་རནྟི ཏི་ཎྷ་དྷཱ་རཾ ཁུ་ར་དྷཱ་རཾ, ཏི་ཀྑ་དྷཱ་ར་ཁུ་ར་དྷཱ་ར་ཝ་ཏི་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶཱ ཀི་ར ན་དི་ཡཱ ཨུ་དྡྷ་མ་དྷོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏཱི་རེ་སུ ཙ ཏི་ཎྷ་དྷཱ་རཱ ཁུ་རཱ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཋ་པི་ཏཱ ཝི་ཡ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཏེ་ན སཱ ‘‘ཏི་ཎྷ་དྷཱ་རཱ ཁུ་ར་དྷཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏཾ ཏི་ཎྷ་དྷཱ་ར་ཁུ་ར་དྷཱ་རཾ ཨུ་ད་ཀཱ་སཱ་ཡ ཨུ་པེ་ནྟི ཨ་ལླཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཨུ་པེ་ནྟཱ ཙ པཱ་པ་ཀ་མྨེ་ན ཙོ་དི་ཏཱ ཏ་ཏྠ མ་ནྡཱ པ་པ་ཏ་ནྟི བཱ་ལཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༦༨༡. སཱ་མཱ ས་བ་ལཱཏི ཨེ་ཏཾ པ་ར་ཏོ ‘‘སོ་ཎཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. སཱ་མ་ཝ་ཎྞཱ ཀ་མྨཱ་ས་ཝ་ཎྞཱ ཙ སོ་ཎཱ ཁཱ་ད་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀཱ་ཀོ་ལ་ག་ཎཱཏི ཀ་ཎྷ་ཀཱ་ཀ་ག་ཎཱ. པ་ཊི་གི་དྡྷཱཏི སུ་ཊྛུ ས་ཉྫཱ་ཏ་གེ་དྷཱ ཧུ་ཏྭཱ, ‘‘མ་ཧཱ་གི་ཛ྄ཛྷཱ’’ཏི ཨེ་ཀེ. ཀུ་ལ་ལཱཏི ཀུ་ལ་ལ་པ་ཀྑི་ནོ, ‘‘སེ་ནཱ་ན་མེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི ཨེ་ཀེ. ཝཱ་ཡ་སཱཏི ཨ་ཀ་ཎྷ་ཀཱ་ཀཱ. ཨི་ད་མྤི དེ་ཝ་དཱུ་ཏེ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ་ནི་པི པ་ན ཀཱ་ནི་ཙི ཨི་དྷ ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཨེ་ཏེ་སཾ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་ག་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.
༦༨༢. ཨི་དཱ་ནི ས་བྦ་མེ་ཝེ་ཏཾ ན་ར་ཀ་ཝུ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཀི་ཙྪཱ ཝ་ཏཱ་ཡ’’ནྟི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཀི་ཙྪཱ ཝ་ཏ ཨ་ཡཾ ཨི་དྷ ན་ར་ཀེ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་བྷེ་དཱ ཝུ་ཏྟི, ཡཾ ཛ་ནོ ཕུ་ས་ཏི ཀི་བྦི་ས་ཀཱ་རཱི. ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ཛཱི་ཝི་ཏ་སེ་སེ ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨི་དྷ ལོ་ཀེ ཋི་ཏོ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ནོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་དི་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ ན་རོ སི་ཡཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ བྷ་ཝ་ནྟོ་པི ཙ སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ན པ་མ་ཛྫེ མུ་ཧུ་ཏྟ་མྤི ན པ་མཱ་ད་མཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཱ་ནི པ་དཱ་ནི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ ཙ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ན ཀ་ཏཱ་ཏི.
པ་ར་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཁུ་དྡ་ཀ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.