༡༡. པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༩. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧཱ་རོཏི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒོ. ཏ་ཏྠ ཀཱ པ་ནཱ་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི? ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ པ་ཀ་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ’’ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡཱ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་སྶཱ་དཱ་དི་པ་ད་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་བྷཱ་ཝི་ཀ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ. ཡཱ ཏ་སྶཱ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ, ཨ་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧཱ་རོ. ཡ་སྨཱ པ་ན སཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ནི་ཀྑི་པ་ཏཱི་ཏི ནི་ཀྑེ་པོ. ཏ་སྶ ཙཱ་ཡཾ ཧཱ་རོ དུ་ཀྑཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏེ བྷཱ་གེ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཉཱ་པེ་ཏི, ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝཱ ཋ་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ནི་ཀྑེ་པ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨི་ཏི པ་ཀ་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཏི ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ‘‘ཀཱ ཙ པ་ཀ་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕུ་ས་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝེ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ ཨ་བྷི་ནྡི་ཏྭཱ པཱི་ལ༹་ན་ས་ངྑ་ཏ་ས་ནྟཱ་པ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཡཱ ཀུ་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧ་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟི, ཀཱ པ་ན སཱ་ཏི? ནཱ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ནི་བ་ནྡྷ་ནཱ ཏ་ཛྫཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ‘‘ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཀཱ་ར་ས་ཧི་ཏོ ས་དྡོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་པ་རེ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་སྶཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ད་ས་ནྣཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནནྟི ཨ་ཊྛ རཱུ་པི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི མ་ནི་ནྡྲི་ཡཾ ཝེ་ད་ནི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ད་ས་ནྣཾ. ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཧི ཝེ་ད་ནཱ ཨེ་ཀ་མི་ནྡྲི་ཡཾ ཀ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཙ མ་གྒ་པ་ཀྑི་ཡཱ་ཏི.
ཀ་བ་ལ༹ཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོཏི ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ. ཡཱ་ཡ ཨོ་ཛཱ་ཡ ས་ཏྟཱ ཡཱ་པེ་ནྟི, ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. སཱ ཧི ཨོ་ཛ་ཊྛ་མ་ཀ་སྶ རཱུ་པ་སྶ ཨཱ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ ཨཱ་ཧཱ་རོ. ཨ་ཏྠཱིཏི མ་གྒེ་ན ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཛྫ་ཏི. རཱ་གོཏི ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན རཱ་གོ. ན་ནྡ་ན་ཊྛེ་ན ན་ནྡཱི. ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཏ་ཎྷཱ. ས་བྦཱ་ནེ་ཏཱ་ནི ལོ་བྷ་སྶེ་ཝ ནཱ་མཱ་ནི. པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་རུ་ལ༹ྷནྟི ཀ་མྨཾ ཛ་ཝཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཉྩེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་རུ་ལ༹ྷ་ཉྩ. ཡ་ཏྠཱཏི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་ཊྚེ བྷུ་མྨཾ, ས་བྦ་ཏྠ ཝཱ པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་པ་དེ ཨེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ. ཨ་ཏྠི ཏ་ཏྠ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཝུ་དྡྷཱིཏི ཡེ ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚེ ཋི་ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ས་ངྑཱ་རཱ, ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡ་ཏྠ ཨ་ཏྠི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟཱི’’ཏི ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི ཨ་ཏྠི. ཨ་ཏྠི ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎནྟི ཡ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏ་ཏྠ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཛཱ་ཏི, པ་རི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཛ་རཱ, བྷེ་ད་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ མ་ར་ཎ་ཉྩ ཨ་ཏྠི. ཨ་ཡཾ པ་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟི དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ས་མུ་ད་ཡ་སྶ ཙཱཏི ཨ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་སྶ ཙ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི, ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་སྶ ས་ངྑཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡ་ནི་དྡེ་ས་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ན་ཏྠི རཱ་གོཏི ཨ་གྒ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ན་ཏྠི ཙེ རཱ་གོ. ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ཝི་རུ་ལ༹ྷནྟི ཀ་མྨཾ ཛ་ཝཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཝི་རུ་ལ༹ྷ་ཉྩཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
‘‘ཨ་ཡཾ པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཀཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཡཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨ་ཡཾ དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཧི ཚ་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ མ་གྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ནི་རོ་དྷ་པ་ཉྙ་ཏྟི ནི་རོ་དྷ་སྶཱཏི རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ མ་གྒེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཨུ་པྤཱ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ. ཨོ་ཀཱ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཋཱ་ན་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ. ཨཱ་ཧ་ཊ་ནཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ནཱི་ཧ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཨཱ་སཱ་ཊི་ཀཱ་ནནྟི གུ་ནྣཾ ཝ་ཎེ་སུ ནཱི་ལ་མ་ཀྑི་ཀཱ་ཧི ཋ་པི་ཏ་ཨ་ཎྜ་ཀཱ ཨཱ་སཱ་ཊི་ཀཱ ནཱ་མ. ཨེ་ཏྠ ཡ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ན་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་སཱ་ཊི་ཀཱ, ཀི་ལེ་སཱ, ཏེ་སཾ ཨཱ་སཱ་ཊི་ཀཱ་ནཾ. ཨ་བྷི་ནི་གྷཱ་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟི.
༤༡. ཨེ་ཝཾ ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་མུ་ཁེ་ན ས་མྨ་ས་ན་ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ས་ཙྩེ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་པ་རི་ཝ་ཊྚ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཾ ‘དུ་ཀྑ’ནྟི མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྑུ. ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎཾ. པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན པ་ཉྙཱ. ཝི་དི་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཝི་ཛྫཱ. ཨོ་བྷཱ་ས་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ལོ་ཀོ. ས་བྦཾ པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ཡཾ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི.
ཏུ་ལ་མ་ཏུ་ལ་ཉྩཱཏི གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཙུ་ར་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏུ་ལི་ཏཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ནྟི ཏུ་ལཾ, ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ. ན ཏུ་ལ་ནྟི ཨ་ཏུ་ལཾ, ཏུ་ལཾ ཝཱ ས་དི་ས་མ་སྶ ཨ་ཉྙཾ ལོ་ཀི་ཡ་ཀ་མྨཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏུ་ལཾ, མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཀ་མྨཾ. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀ་མྨཾ ཝཱ ཏུ་ལཾ, ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨ་ཏུ་ལཾ, ཨ་པྤ་ཝི་པཱ་ཀཾ ཝཱ ཏུ་ལཾ. བ་ཧུ་ཝི་པཱ་ཀཾ ཨ་ཏུ་ལཾ. ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མྦྷ་ཝཾ, ས་མྦྷ་ཝ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ. བྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་རཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝ་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཀཾ. ཨ་ཝ་སྶ་ཛཱིཏི ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. མུ་ནཱིཏི བུ་དྡྷ་མུ་ནི. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ར་ཏོཏི ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ར་ཏོ. ས་མཱ་ཧི་ཏོཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ཧི་ཏོ. ཨ་བྷི་ནྡི ཀ་ཝ་ཙ་མི་ཝཱཏི ཀ་ཝ་ཙཾ ཝི་ཡ བྷི་ནྡི. ཨ་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝནྟི ཨ་ཏྟ་ནི ས་ཉྫཱ་ཏཾ ཀི་ལེ་སཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ས་ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛེ་ན ས་མྦྷ་ཝཾ བྷ་ཝཱ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན བྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་ར་ནྟི ཙ ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ཏུ་ལཱ་ཏུ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ལོ་ཀི་ཡ་ཀ་མྨ་ཉྩ ཨོ་སྶ་ཛི, ས་ངྒཱ་མ་སཱི་སེ མ་ཧཱ་ཡོ་དྷོ ཀ་ཝ་ཙཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཀི་ལེ་ས་ཉྩ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ར་ཏོ ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ནྡཱི་ཏི.
ཨ་ཐ ཝཱ ཏུ་ལནྟི ཏུ་ལ་ཡ་ནྟོ ཏཱི་རེ་ནྟོ. ཨ་ཏུ་ལ་ཉྩ ས་མྦྷ་ཝནྟི ནི་བྦཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཉྩ. བྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་རནྟི བྷ་ཝ་གཱ་མི་ཀ་མྨཾ. ཨ་ཝ་སྶ་ཛི མུ་ནཱིཏི ‘‘པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ, ཏེ་སཾ ནི་རོ་དྷོ ནི་བྦཱ་ནཾ ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༣.༣༨ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ནཾ) ན་ཡེ་ན ཏུ་ལ་ཡ་ནྟོ བུ་དྡྷ་མུ་ནི བྷ་ཝེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ནི་བྦཱ་ནེ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཉྩ དི་སྭཱ ཏཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ བྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་རཾ ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་རེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཨ་ཝ་སྶ་ཛི. ཀ་ཐཾ? ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ར་ཏོ. སོ ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ར་ཏོ ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཀ་ཝ་ཙ་མི་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་རི་ཡོ་ན་ནྡྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནི ས་མྦྷ་ཝ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ས་བྦཾ ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ཏཾ ཨ་བྷི་ནྡི, ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ ཀ་མྨཾ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་སྶ་ཊྛཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་མྨཾ ཛ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༦༩; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༥༡).
ས་ངྑ་ཏཱ་ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏུ་ལ…པེ… དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི. ཏེ་ན དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ནི་ཀྑེ་པ་པ་ཉྙ་ཏྟི དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཱ’’ཏི. བྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་རེ ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཀྑི་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཙྩཱ་ག་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཡ་ཝ་སེ་ན ‘‘པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཝི་སི་ཊྛ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ར་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝ་སེ་ན ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ར་ཏ་ཏཱ་ཝི་སི་ཊྛ་སྶ པ་ན ས་མཱ་དྷཱ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ‘‘ཋི་ཏི་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་བྷི་ནི་བྦི་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རོ་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཨུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ག་ཧ་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སྶ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རོ་སྶ་ཛྫ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཀ་མྨཾ ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་དཱ་ལ་ནཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་ཝི་ཛྫ་ཎྜ་ཀོ་སཱ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
ཡོ དུ་ཀྑ་མ་དྡ་ཀྑི ཡ་ཏོ་ནི་དཱ་ནནྟི ཡོ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ ས་བྦཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ད་ཀྑི པ་སྶི, ཏ་ཉྩ ཡ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ ཡཾ ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ཏ་མྤི་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཎྷཾ པ་སྶི. ཀཱ་མེ་སུ སོ ཛ་ནྟུ ཀ་ཐཾ ན་མེ་ཡྻཱཏི སོ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ པུ་རི་སོ ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་སུ ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ན་མེ་ཡྻ ཨ་བྷི་ན་མེ་ཡྻ, སོ པ་ཀཱ་རོ ན་ཏྠི. ཀ་སྨཱ? ཀཱ་མཱ ཧི ལོ་ཀེ ས་ངྒོ་ཏི ཉ་ཏྭཱ. ཡ་སྨཱ ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ ཀཱ་མ་ས་དི་སཾ བ་ནྡྷ་ནཾ ན་ཏྠི. ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ན ཏཾ ད་ལ༹ྷཾ བ་ནྡྷ་ན་མཱ་ཧུ དྷཱི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (དྷ. པ. ༣༤༥; སཾ. ནི. ༡.༡༢༡; ནེ་ཏྟི. ༡༠༦; པེ་ཊ་ཀོ ༡༥), ཏ་སྨཱ ས་ངྑཱ་རེ ཨཱ་ས་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ས་ངྒོ་ཏི ཝི་དི་ཏྭཱ. ཏེ་སཾ ས་ཏཱི་མཱ ཝི་ན་ཡཱ་ཡ སི་ཀྑེཏི ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་ཡོ་གེ་ན ས་ཏི་མཱ ཏེ་སཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཡ ཏཱི་སུ་པི སི་ཀྑཱ་སུ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ སི་ཀྑེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝེ་ཝ་ཙ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཨ་ད་ཀྑཱི་ཏི པ་ན པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དུ་ཀྑ་སྶ པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙཱ’’ཏི. པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་ཏོ ད་སྶ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨ་ན་ཏྠ་ཛ་ན་ན་ཏོ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་ཏོ ད་སྶ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. པཱ་ཝ་ཀ་ཀ་པྤཱཏི ཛ་ལི་ཏ་ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷ་ས་དི་སཱ. པ་པཱ་ཏ་ཨུ་ར་གོ་པ་མཱཏི པ་པཱ་ཏཱུ་པ་མཱ་ཨུ་ར་གོ་པ་མཱ ཙ.
མོ་ཧ་ས་མྦ་ནྡྷ་ནོ ལོ་ཀོཏི ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཧེ་ཏུ་ཀེ་ཧི སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ཧི བ་ནྡྷོ. བྷ་བྦ་རཱུ་པོ་ཝ དི་སྶ་ཏཱིཏི ཝི་པ་ནྣ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་པི མཱ་ཡཱ་ཡ སཱ་ཋེ་ཡྻེ་ན ཙ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ བྷ་བྦ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པ་དྷི་བ་ནྡྷ་ནོ བཱ་ལོ, ཏ་མ་སཱ པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོཏི ཏ་སྶ པ་ན བཱ་ལ་སྶ ཏ་ཐཱ ད་སྶ་ནེ ས་མྨོ་ཧ་ཏ་མ་སཱ པ་རི་ཝཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི བ་ནྡྷ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ བྷཱུ་ཏོ ཙཱ་ཡཾ བཱ་ལོ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཨ་སྶི་རཱི ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ཏི ཨ་ལ་ཀྑི་ཀོ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཏ་ཡི་དཾ ས་བྦཾ བཱ་ལ་སྶ ས་ཏོ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ཉྩ་ན་ཏོ. པ་ཎྜི་ཏ་སྶ པ་ན པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་སྶ་ཏོ ན་ཏྠི ཀི་ཉྩ་ན་ནྟི ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ. མོ་ཧ་སཱི་སེ་ན ཝི་པ་ལླཱ་སཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘དེ་ས་ནཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ན’’ནྟི. ཝི་པ་རཱི་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་མཱ་ན་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ.
ཨ་ཏྠི ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཝཱ་ཙཱ་ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ན་ཏྠི ནི་བྦཱ་ན་ནྟི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཝི་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ་ནཾ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་དཾ བྷ་ཉྫི་ཏུཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནོ ཙེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་དི ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏུ ན ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ན ཨི་དྷ ས་བྦ་སྶ ས་ངྑ་ཏ་སྶ ནི་སྶ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ. ནི་བྦཱ་ན་ཉྷི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སེ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཏི་ཝི་དྷ་སྶ་པི ཝ་ཊྚ་སྶ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི.
ཏ་ཏྠཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡ་ཐཱ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ས་ཨུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་ན་ཉྩ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཾ ཏ་བྦི་དྷུ་ར་ས་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ས་ངྑ་བྷ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཏ་བྦི་དྷུ་ར་ཏཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་སྶ་ར་ཎེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཉྩ ཏཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ. སཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏུ. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ? ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ. ཨ་པི ཙ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎཾ ཀི་ལེ་སེ ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ས་མྨུ་ཏི་ས་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཏི, ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ན ས་མུ་ཙྪེ་དཾ, ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ཀ་ར་ཉྩ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, ཏ་སྶ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨ་ས་མྨུ་ཏི་ས་ཙྩ་ཝི་པ་རཱི་ཏེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, སཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏུ. ཏ་ཐཱ ནི་བྦཱ་ན-ས་དྡོ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝི་ས་ཡེ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝུ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘སཱི་ཧ་ས་དྡོ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ’’ནྟི (ཨུ་དཱ. ༧༣) ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཏཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠཾ. ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ, ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ དུ་ཀྑཱ, ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༥༣, ༣༥༦; ཀ་ཐཱ. ༧༥༣; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༤; པ་ཊི. མ. ༡.༣༡; ནེ་ཏྟི. ༥; དྷ. པ. ༢༧༧-༢༧༩), ཨེ་ཝ་མྤི ཡུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ས་བྦྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀིཾ ཝཱ ཨེ་ཏཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཙི་ནྟཱ་ཡ? ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ནྟི (ཨུ་དཱ. ༧༣), ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷ་མྨཱ་ཏི (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༧-༨) ཙ, ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ཉྩ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མི ཨ་ས་ངྑ་ཏ་གཱ་མི་ནི་ཉྩ པ་ཊི་པ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༤.༣༦༦-༣༦༧, ༣༧༧) ཙ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ས་བྦྷཱ་ཝོ དེ་སི་ཏོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ན་ཡ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ཨུ་པ་ན་ཡ་ན་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ. ཛོ་ཏ་ནཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སི་དྡྷི་ཡཱ པ་ཀཱ་ས་ནཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི. སེ་སཾ ས་བྦཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.