༤. པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥. ཨེ་ཝཾ ཧཱ་རཱ་ད་ཡོ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སུ ཧཱ་རེ ཏཱ་ཝ པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོཏི ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ. དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶི་ཏོ, པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་སྶ པ་ན ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ པུ་བྦཱ་པ་རཱ་པེ་ཀྑོ. ཏ་ཏྠ པུ་བྦཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟེ ‘‘ཀ་ཏ་མོ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏཱ’’ཏི ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་སྶ ནི་ག་མ་ནཾ ཧོ་ཏི. པ་རཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟེ པ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ ཀིཾ དེ་ས་ཡ་ཏཱི’’ཏི དེ་ས་ནཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་ནྭ་ཏྠ་ས་ཉྙ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. དེ་ས་ཡ་ཏཱིཏི སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏི, ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནེ་ན དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་སྶཱ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ཨི་ཏོ པ་ར་མྤི ཨ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མ. ‘‘ཀ་ཏྠ པ་ན ཨཱ་ག་ཏེ ཨ་སྶཱ་དཱ་དི་ཀེ ཨ་ཡཾ ཧཱ་རོ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ མ་ན་སི་ཀ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དྷ་མྨཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ས་བྦ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཚ་ཚ་ཀྐ་དེ་ས་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏི.

ཏ་ཏྠ དྷ་མྨནྟི ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ-ས་དྡོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ས་ཙྩ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་པ་ཀ་ཏི་པུ་ཉྙཱ་པ་ཏྟི་ཉེ་ཡྻཱ་དཱི་སུ བ་ཧཱུ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་ཊྛ་པྤ་ཡོ་གོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑུ, དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༥.༧༣) པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ པ་ཏྟ་དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༩༩; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༨) ས་ཙྩེ. ‘‘ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨཱ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༡༣, ༡༤༥) ས་མཱ་དྷི་མྷི. ‘‘ས་ཙྩཾ དྷ་མྨོ དྷི་ཏི ཙཱ་གོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༡.༡.༥༧; ༡.༢.༡༤༧-༡༤༨) པ་ཉྙཱ་ཡཾ. ‘‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༩༨; མ. ནི. ༡.༡༣༡) པ་ཀ་ཏི་ཡཾ. ‘‘དྷ་མྨོ ཧ་ཝེ ར་ཀྑ་ཏི དྷ་མྨ་ཙཱ་རི’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༡.༡༠.༡༠༢; ༡.༡༥.༣༨༥) པུ་ཉྙེ. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༢༣༣) ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡) ཉེ་ཡྻེ. ཨི་དྷ པ་ན པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཾ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཎྜ ༡; བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡).

ཝོཏི པ་ན ཨ་ཡཾ ཝོ-ས་དྡོ ‘‘ཧ་ནྡ དཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཝཱ་རེ་མི ཝོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༢༡༥) ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྭ་ཡཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༧༣) ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ. ‘‘ཡེ ཧི ཝོ ཨ་རི་ཡཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ. ‘‘ཨཱ་རོ་ཙ་ཡཱ་མི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༧.༧༢) ས་མྤ་དཱ་ན་ཏྠེ. ཨི་དྷཱ་པི ས་མྤ་དཱ་ན་ཏྠེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ.

བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡོ་གེ་ན བྷི་ཀྑཱུ, བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡོ་གེ་ན ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ སཾ་སཱ་རེ བྷ་ཡཾ ཨི་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི བྷི་ཀྑཱུ. བྷི་ཀྑ་ཝེཏི ཏེ་སཾ ཨཱ་ལ་པ་ནཾ. ཏེ་ན ཏེ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཁཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཀ་རོ་ཏི. དེ་སེ་སྶཱ་མཱིཏི ཀ་ཐེ་སྶཱ་མི. ཏེ་ན ནཱ་ཧཾ དྷ་མྨི་སྶ་ར་ཏཱ་ཡ ཏུ་མྷེ ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་རེ་ཡྻཱ་མི, ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་བྦཾ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ པ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨི་དཱ་ནི པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་དི་མྷི ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཏྠ སཱི་ལེ་ན ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ. ས་མཱ་དྷི་ནཱ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ. པ་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ. བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ. དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ. ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙུ་ཝི་ན་ཡ་ནེ་ན ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ. ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙུ་ཝི་ན་ཡ་ནེ་ན མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལ་ཝི་ན་ཡ་ནེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ.

ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཏྠཾ. བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ. ས་ངྐཱ་ས་ནཱ་དི་ཚ་ཨ་ཏྠ་པ་ད་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོ ཝཱ སཱ་ཏྠཾ. ཨ་ཀྑ་རཱ་དི་ཚ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་ད་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞ་ནྟི ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ. ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་སུ་དྡྷཾ. སཱི་ལཱ་དི་པ་ཉྩ་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཝཱ པ་རི་པུ་ཎྞཾ. ཙ་ཏུ་རོ་གྷ་ནི་ཏྠ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ལོ་ཀཱ་མི་ས་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙ པ་རི་སུ་དྡྷཾ. བྲ་ཧྨཾ སེ་ཊྛཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ བྲ་ཧྨཱུ་ནཾ ཝཱ སེ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཙ་རི་ཡཾ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧཾ སཱ་ས་ནཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མི པ་རི་དཱི་པ་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཙ སཱ་ས་ན་དྷ་མྨོ ཡེ་སཾ ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ, ཏེ ཨ་སྶཱ་དཱ་ད་ཡོ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ པཱ་ཋེ ས་ཝི་སེ་སཾ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཨ་སྶཱ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མནྟི མ་ནཱ་པི་ཡ་རཱུ་པཱ་དིཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཾ. ཀཱ་མ་ཡ་མཱ་ན་སྶཱཏི ཨི་ཙྪ་ནྟ་སྶ. ཏ་སྶ ཙེ་ཏཾ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཏ་སྶ ཀཱ་མ་ཡ་མཱ་ན་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ཏཾ ཀཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝ་ཏྠུ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཙེ, ས་ཙེ སོ ཏཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་དྡྷཱ་པཱི་ཏི་མ་ནོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ལ་དྡྷཱཏི ལ་བྷི་ཏྭཱ. མ་ཙྩོཏི ས་ཏྟོ. ཡ་དི་ཙྪ་ཏཱིཏི ཡཾ ཨི་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ནི་དྡེ་སེ (མ་ཧཱ་ནི. ༡) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ ཨ་སྶཱ་དོཏི ཡཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ནཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་ལཱ་བྷེ པཱི་ཏི་མ་ན་ཏཱ སོ་མ་ན་སྶཾ, ཨ་ཡཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་སྶཱ་དོ.

ཏ་སྶ ཙེ ཀཱ་མ་ཡཱ་ན་སྶཱཏི ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཀཱ་མེ ཨི་ཙྪ་མཱ་ན་སྶ, ཀཱ་མེ་ན ཝཱ ཡཱ་ཡ་མཱ་ན་སྶ. ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏ་སྶཱཏི ཛཱ་ཏ་ཏ་ཎྷ་སྶ. ཛ་ནྟུ་ནོཏི ས་ཏྟ་སྶ. ཏེ ཀཱ་མཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཏེ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན ཝི་ན་སྶ་ནྟི ཙེ. ས་ལླ་ཝི་དྡྷོ་ཝ རུ་པྤ་ཏཱིཏི ཨ་ཐ ཨ་ཡོ་མ་ཡཱ་དི་ནཱ ས་ལླེ་ན ཝི་དྡྷོ ཝི་ཡ པཱི་ལི༹་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོཏི ཡཱ་ཡཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ ཀཱ་མ་ཡཱ་ན་སྶ ས་ཏྟ་སྶ རུ་པྤ་ནཱ དོ་མ་ན་སྶུ་པྤ་ཏྟི, ཨ་ཡཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ.

ཡོ ཀཱ་མེ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏཱིཏི ཡོ བྷི་ཀྑུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཀཱ་མེ ཏ་ཏྠ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་སྶ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ན ཝཱ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ན ཝཱ ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ན ཝ་ཛྫེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ས་པྤ་སྶེ་ཝ པ་དཱ སི་རོཏི, ཡ་ཐཱ ཀོ་ཙི པུ་རི་སོ ཛཱི་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཀ་ཎྷ་ས་པྤཾ པ་ཊི་པ་ཐེ པ་སྶི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་དེ་ན ཏ་སྶ སི་རཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏི, སོ་མཾ…པེ… ས་མ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི སོ བྷི་ཀྑུ ས་བྦཾ ལོ་ཀཾ ཝི་ས་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ལོ་ཀེ ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨི་མཾ ཏ་ཎྷཾ ས་ཏི་མཱ ཧུ་ཏྭཱ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏཱི་ཏི. ཨི་དཾ ནི་སྶ་ར་ཎནྟི ཡ་དི་དཾ ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་མ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཨི་དཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ.

ཁེ་ཏྟནྟི ཀེ་དཱ་རཱ་དི་ཁེ་ཏྟཾ. ཝ་ཏྠུནྟི གྷ་ར་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དི་ཝ་ཏྠུཾ. ཧི་ར་ཉྙཾ ཝཱཏི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཉྩ ཧི་ར་ཉྙཾ. ཝཱ-ས་དྡོ ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠོ, སོ ས་བྦ་པ་དེ་སུ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ག་ཝཱ་སྶནྟི གཱ་ཝོ ཙ ཨ་སྶེ ཙཱ་ཏི ག་ཝཱ་སྶཾ. དཱ་ས་པོ་རི་སནྟི དཱ་སེ ཙ པོ་རི་སེ ཙཱ་ཏི དཱ་ས་པོ་རི་སཾ. ཐི་ཡོཏི ཨི་ཏྠི་ཡོ. བ་ནྡྷཱུཏི ཉཱ་ཏི་བ་ནྡྷ་ཝོ. པུ་ཐཱུ ཀཱ་མེཏི ཨ་ཉྙེ་པི ཝཱ མ་ནཱ་པི་ཡ་རཱུ་པཱ་དི་ཀེ བ་ཧཱུ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ. ཡོ ན་རོ ཨ་ནུ་གི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཡོ ས་ཏྟོ ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨ་བྷི་ཀ་ངྑ་ཏི པ་ཏྠེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ ཨ་སྶཱ་དོཏི ཡ་དི་དཾ ཁེ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་གི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ, ཨ་ཡཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་སྶཱ་དོ.

ཨ་བ་ལཱ ནཾ བ་ལཱི་ཡ་ནྟཱིཏི ཁེ་ཏྟཱ་དི་བྷེ་དེ ཀཱ་མེ ཨ་ནུ་གི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཾ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཀུ་ས་ལེ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་བ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཀི་ལེ་སཱ བ་ལཱི་ཡ་ནྟི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟི, ས་དྡྷཱ་བ་ལཱ་དི་ཝི་ར་ཧེ་ན ཝཱ ཨ་བ་ལཾ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཨ་བ་ལཱ ཀི་ལེ་སཱ བ་ལཱི་ཡ་ནྟི, ཨ་བ་ལ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་དྡ་ནྟེ་ནཾ པ་རི་སྶ་ཡཱཏི ཨེ་ནཾ ཀཱ་མ་གི་དྡྷཾ ཀཱ་མེ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟཾ ར་ཀྑ་ནྟ་ཉྩ སཱི་ཧཱ་ད་ཡོ ཙ པཱ་ཀ་ཊ་པ་རི་སྶ་ཡཱ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ད་ཡོ ཙ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་པ་རི་སྶ་ཡཱ མ་དྡ་ནྟི. ཏ་ཏོ ནཾ…པེ… ད་ཀནྟི ཏ་ཏོ ཏེ་ཧི པཱ་ཀ་ཊཱ་པཱ་ཀ་ཊ་པ་རི་སྶ་ཡེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཾ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་དུ་ཀྑཾ ས་མུ་དྡེ བྷི་ནྣ་ནཱ་ཝཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ཨ་ནྭེ་ཏི ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོཏི ཡྭཱ་ཡཾ ཏ་ཎྷཱ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་དུ་ཀྑཱ་ནུ་བ་ནྡྷོ, ཨ་ཡཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ.

ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཀཱ་མ་གི་དྡྷ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན དུ་ཀྑཱ་ནུ་བ་ནྡྷོ ཝི་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ཛ་ནྟཱུཏི ས་ཏྟོ. ས་དཱ ས་ཏོཏི པུ་བྦ་ར་ཏྟཱ་པ་ར་ར་ཏྟཾ ཛཱ་ག་རི་ཡཱ་ནུ་ཡོ་གེ་ན ས་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ. ཀཱ་མཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཛྫ་ཡེཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ཀཱ་མཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཛྫ་ཡེ པ་ཛ་ཧེ་ཡྻ. ཏེ པ་ཧཱ་ཡ ཏ་རེ ཨོ་གྷནྟི ཨེ་ཝཾ ཏེ ཀཱ་མེ པ་ཧཱ་ཡ ཏ་པྤ་ཧཱ་ན་ཀ་ར་ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཨོ་གྷཾ ཏ་རེ་ཡྻ, ཏ་རི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནཱ་ཝཾ སི་ཏྭཱ་ཝ པཱ་ར་གཱུཏི ཡ་ཐཱ པུ་རི་སོ ཨུ་ད་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་རུ་བྷཱ་རཾ ནཱ་ཝཾ ཨུ་ད་ཀཾ བ་ཧི སི་ཉྩི་ཏྭཱ ལ་ཧུ་ཀཱ་ཡ ནཱ་ཝཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ནེ་ཝ པཱ་ར་གཱུ བྷ་ཝེ་ཡྻ, པཱ་རཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝཾ ཀི་ལེ་སཱུ་ད་ཀ་ག་རུ་ཀཾ སི་ཉྩི་ཏྭཱ ལ་ཧུ་ཀེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ར་གཱུ བྷ་ཝེ་ཡྻ, པཱ་རཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ག་ཙྪེ་ཡྻ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ནི་སྶ་ར་ཎནྟི ཡཾ ཀཱ་མ་པྤ་ཧཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཙ་ཏུ་རོ་གྷཾ ཏ་རི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཨི་དཾ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ནྟི.

དྷ་མྨོཏི དཱ་ནཱ་དི་པུ་ཉྙ་དྷ་མྨོ. ཧ་ཝེཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ར་ཀྑ་ཏི དྷ་མྨ་ཙཱ་རིནྟི ཡོ ཏཾ དྷ་མྨཾ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཙ་ར་ཏི, ཏཾ དྷ་མྨ་ཙཱ་རིཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་བྷེ་དེ་ན དུ་ཝི་དྷ་ཏོ་པི ཨ་ན་ཏྠ་ཏོ ར་ཀྑ་ཏི པཱ་ལེ་ཏི. ཚ་ཏྟཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཡ་ཐ ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེཏི ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ དེ་ཝེ ཝ་སྶ་ནྟེ ཡ་ཐཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཚ་ཏྟཾ ཀུ་ས་ལེ་ན པུ་རི་སེ་ན དྷཱ་རི་ཏཾ ཏཾ ཝ་སྶ་ཏེ་མ་ན་ཏོ ར་ཀྑ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཚ་ཏྟཾ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ར་ཀྑ་ནྟཾ ཚཱ་དེ་ནྟ་ཉྩ ཝ་སྶཱ་དི་ཏོ ར་ཀྑ་ཏི, ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨོ་པི ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷཱ་ནེ་ན ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ར་ཀྑ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་སཱ…པེ… ཙཱ་རཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ཨི་དཾ ཕ་ལནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀེ་ཧི ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀེ་ཧི ཙ ཨ་ན་ཏྠེ་ཧི ཡ་དི་དཾ དྷ་མྨ་སྶ ར་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ ར་ཀྑཱ་ཝ་སཱ་ན་སྶ ཙ ཨ་བྦྷུ་ད་ཡ་སྶ ནི་པྥཱ་ད་ནཾ, ཨི་དཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཕ་ལ་ནྟི.

ས་བྦེ དྷ་མྨཱཏི ས་བྦེ ས་ངྑ་ཏཱ དྷ་མྨཱ. ཨ་ན་ཏྟཱཏི ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟཱ ཀཱ་ར་ཀ་ཝེ་ད་ཀ་ས་བྷཱ་ཝོ, ས་ཡཾ ཝཱ ན ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ. ཡ་དཱ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏཱིཏི ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ནྟོ ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ ནི་བྦི་ནྡ་ཏི དུ་ཀྑེཏི ཨ་ཐ ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པུ་བྦེ ཨེ་ཝ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ནཾ སུ་པ་རི་དི་ཊྛ་ཏྟཱ ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏེ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་དུ་ཀྑེ ནི་བྦི་ནྡ་ཏི ནི་བྦེ་དཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ས མ་གྒོ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཝི་སུ་དྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ཨ་མ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ མ་གྒོ ཨུ་པཱ་ཡོ. ཨ་ཡཾ ཨུ་པཱ་ཡོཏི ཡ་དི་དཾ ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་མུ་ཁེ་ན ས་བྦ་སྨིཾ ཝ་ཊྚ་སྨིཾ ནི་བྦི་ནྡ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པཱ་ཡོ.

‘‘ཙ་ཀྑུ་མཱ…པེ… པ་རི་ཝ་ཛྫ་ཡེ’’ཏི ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཙ་ཀྑུ་མཱ པུ་རི་སོ ས་རཱི་རེ ཝ་ཧ་ནྟེ ཝི་ས་མཱ་ནི བྷཱུ་མི་པྤ་དེ་སཱ་ནི ཙ་ཎྜ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཝི་ས་མེ ཧ་ཏྠི་ཨཱ་ད་ཡོ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀེ ས་པྤ་ཉྙོ པུ་རི་སོ ས་པྤ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏཾ ཛཱ་ན་ནྟོ པཱ་པཱ་ནི ལཱ་མ་ཀཱ་ནི དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟཱིཏི ཡཱ ཨ་ཡཾ ‘‘པཱ་པཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི དྷ་མྨ་རཱ་ཛ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཎཱ, ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟཱི་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ སུ་ཏྟེ་སུ ཨཱ་ག་ཏཱ ཕ་ལཱུ་པཱ་ཡཱ་ཎ་ཏྟི་ཡོ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་ཉྙ་ཏོ’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ སུ་ཉྙ་ཏོ ལོ་ཀཾ ཨ་ཝེ་ཀྑ་སྶུ, མོ་གྷ་རཱ་ཛཱ་ཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟཱིཏི ‘‘མོ་གྷ་རཱ་ཛ, ས་བྦ་མྤི ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀཾ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏུ་ཙྪ་བྷཱ་ཝ་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ སུ་ཉྙོ་ཏི པ་སྶཱ’’ཏི ཨི་དཾ དྷ་མྨ་རཱ་ཛ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཎ་ཏྟི. ས་བྦ་དཱ ས་ཏི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཏཾ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ད་སྶ་ནཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ‘‘ས་དཱ ས་ཏོ་ཏི ཨུ་པཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟཱ་ནུ་དི་ཊྛིཾ ཨཱུ་ཧ་ཙྩཱཏི ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ས་ཀྐཱ་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ས་མུ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ. ཨེ་ཝཾ མ་ཙྩུ་ཏ་རོ སི་ཡཱ་ཏི. ཨི་དཾ ཕ་ལནྟི ཡཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ མ་ཙྩུ་ཏ་ར་ཎཾ མ་ཙྩུ་ནོ ཝི་ས་ཡཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ནཾ ཏ་སྶ ཡཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཾ, ཨི་དཾ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཕ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨ་སྶཱ་དཱ་ད་ཡོ སུ་ཏྟེ ཀ་ཏྠ་ཙི ས་རཱུ་པ་ཏོ ཀ་ཏྠ་ཙི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨེ་ཀ་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ, ན ཨེ་ཝཾ ཕ་ལཱ་ད་ཡོ. ཕ་ལཱ་ད་ཡོ པ་ན ས་བྦ་ཏྠ སུ་ཏྟེ གཱ་ཐཱ་སུ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨི་མ་སྶ ན་ཡ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ་པི པུ་ན ‘‘སུ་ཉྙ་ཏོ ལོ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

༦. ཨེ་ཝཾ ཨ་སྶཱ་དཱ་ད་ཡོ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་ཏྠ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏཾ གྷ་ཊི་ཏ་མ་ཏྟཾ ཨུ་དྡི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ ཡ་སྶ ནི་དྡེ་ས་པ་ཊི་ནི་དྡེ་སཱ ན ཀ་ཏཱ, ཏཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ. ཨུ་དྡེ་ས་མ་ཏྟེ་ན ས་པྤ་བྷེ་དཾ ས་ཝི་ཏྠཱ་ར་མ་ཏྠཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏཾ ཝཱ ཨུ་ཙྩ་ལི་ཏཾ ཨུ་ཊྛ་པི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཏཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ. དྷ་མྨོ ཧི དེ་སི་ཡ་མཱ་ནོ དེ་ས་ཀ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ས་ངྐ་མ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ཏ་མེ་ས ཨུ་ཙྩ་ལི་ཏ་མེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཙ་ལི་ཏ་མེ་ཝ ཝཱ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏཾ. ས་སྶ་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཧི ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཡ་སྶ བུ་དྡྷཱ་ཝེ་ཎི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཏ་ངྑ་ཎ་པ་ཏི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཙ་ལ་ནཱ་ཡ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་ར་མྤ་རཱ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ, ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏེ ཙ་ལི་ཏ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ས་ཡེ དྷ་མྨཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ, ཏ་སྶ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙུ་སྶ ནི་སྶ་ར་ཎཾ དེ་ས་ཡ་ཏི, ཏ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ. ཝི་པ་ཉྩི་ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཾ ནི་དྡི་ཊྛཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ, ཝི་པ་ཉྩི་ཏཾ ཝཱ མ་ནྡཾ ས་ཎི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ, ཏ་སྶ ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙུ་སྶ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཉྩ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ དེ་ས་ཡ་ཏི, ནཱ་ཏི་ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་རཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ. ནེ་ཏ་བྦོ དྷ་མྨ་སྶ པ་ཊི་ནི་དྡི་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ པཱ་པེ་ཏ་བྦོ་ཏི ནེ་ཡྻོ, མུ་དི་ནྡྲི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཝཱ པ་ཊི་ལོ་མ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ནེ་ཏ་བྦོ ཨ་ནུ་ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི ནེ་ཡྻོ, ཏ་སྶ ནེ་ཡྻ་སྶ ཨ་སྶཱ་དཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ དེ་ས་ཡ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ་ཝ དེ་ས་ནེ་ན ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ པཱ་ལི༹ –

‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ པུ་གྒ་ལོ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ? ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ཧ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊ་ཝེ་ལཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ.

‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ པུ་གྒ་ལོ ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ? ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠེ ཝི་བྷ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ.

‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ པུ་གྒ་ལོ ནེ་ཡྻོ? ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨུ་དྡེ་ས་ཏོ པ་རི་པུ་ཙྪ་ཏོ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟེ སེ་ཝ་ཏོ བྷ་ཛ་ཏོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ནེ་ཡྻོ’’ཏི (པུ. པ. ༡༤༨-༡༥༠).

པ་ད་པ་ར་མོ པ་ནེ་ཏྠ ནེ་ཏྟི་ཡཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཛ་ན་ནྟི ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་སྶཱ་དོ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ཨ་སྶཱ་དོ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཙ, ཨ་སྶཱ་དོ ཙ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཙ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ, ཨ་སྶཱ་དོ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཙ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཏེ ས་ཏྟ པ་ཊྛཱ་ན་ན་ཡཱ.

ཏེ་སུ ཏ་ཏི་ཡ་ཚ་ཊྛ་ས་ཏྟ་མཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཏྟ་ཡ་ཝི་ན་ཡ་ནེ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ, ཨི་ཏ་རེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ན ག་ཧི་ཏཱ. ན ཧི ཀེ་ཝ་ལེ་ན ཨ་སྶཱ་དེ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝེ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ཝཱ ཀ་ཐི་ཏེ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝི་ན་ཡ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. པ་ཉྩ་མོ་པི ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་པཱ་ཡོ ཨེ་ཝ. ན ཧི ཝི་མུ་ཏྟི་ར་སཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ ཝི་མུ་ཏྟིཾ ཏ་དུ་པཱ་ཡ་ཉྩ ཨ་ནཱ་མ་ས་ནྟཱི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ན་ཡཱ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊཱ. ས་ཙེ པ་ན པ་ད་པ་ར་མ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཾ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་བྷཱ་གེ ཋི་ཏཾ དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྟེ་ཀ་དེ་སཾ གཱ་ཐཾ ཝཱ ཏཱ་དི་སཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ན་ཡཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ས་ཏྟ་ནྣ་མྤི ན་ཡཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝི་ན་ཡ་ནཾ པ་ན ཏེ་སཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ. ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨེ་ཝ ན་ཡེ་ཏི, ནཱ་ཝ་སེ་སེ་ཧཱི་ཏི ཨི་ཏ་རེ ཨི་དྷ ན ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན པེ་ཊ་ཀེ (པེ་ཊ་ཀོ. ༢༣) –

‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཨ་སྶཱ་དོ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཙ?

ཡཱ་ནི ཀ་རོ་ཏི པུ་རི་སོ, ཏཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནི པ་སྶ་ཏི;

ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀཱ་རཱི ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, པཱ་པ་ཀཱ་རཱི ཙ པཱ་པ་ཀ’’ནྟི.

ཏ་ཏྠ ཡཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀཱ་རཱི ཀ་ལྱཱ་ཎཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་སྶཱ་དོ. ཡཾ པཱ་པ་ཀཱ་རཱི པཱ་པཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ.

ཨ་ཊྛི་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལོ་ཀ་དྷ་མྨཱ. ཀ་ཏ་མེ ཨ་ཊྛ? ལཱ་བྷོ་ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༨.༦). ཏ་ཏྠ ལཱ་བྷོ ཡ་སོ སུ་ཁཾ པ་སཾ་སཱ, ཨ་ཡཾ ཨ་སྶཱ་དོ. ཨ་ལཱ་བྷོ ཨ་ཡ་སོ དུ་ཀྑཾ ནི་ནྡཱ, ཨ་ཡཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ.

ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཨ་སྶཱ་དོ ཙ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ?

‘‘སུ་ཁོ ཝི་པཱ་ཀོ པུ་ཉྙཱ་ནཾ, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཙ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི;

ཁི་པྤ་ཉྩ པ་ར་མཾ ས་ནྟིཾ, ནི་བྦཱ་ན་མ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. (པེ་ཊ་ཀོ. ༢༣);

ཨ་ཡཾ ཨ་སྶཱ་དོ ཙ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ.

དྭ་ཏྟིཾ་སི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི, ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ དྭེ་ཝ ག་ཏི་ཡོ བྷ་ཝ་ནྟི ཨ་ན་ཉྙཱ…པེ… ཝི་ཝ་ཊ་ཙྪ་དོ་ཏི ས་བྦཾ ལ་ཀྑ་ཎ་སུ་ཏྟཾ, (དཱི. ནི. ༣.༡༩༩) ཨ་ཡཾ ཨ་སྶཱ་དོ ཙ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ.

ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཙ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ?

‘‘བྷཱ་རཱ ཧ་ཝེ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ, བྷཱ་ར་ཧཱ་རོ ཙ པུ་གྒ་ལོ;

བྷཱ་རཱ་དཱ་ནཾ དུ་ཁཾ ལོ་ཀེ, བྷཱ་ར་ནི་ཀྑེ་པ་ནཾ སུ་ཁཾ.

‘‘ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ག་རུཾ བྷཱ་རཾ, ཨ་ཉྙཾ བྷཱ་རཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡ;

ས་མཱུ་ལཾ ཏ་ཎྷ་མ་བྦུ་ཡ྄ཧ, ནི་ཙྪཱ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༣.༢༢);

ཨ་ཡཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཙ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ.

ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཨ་སྶཱ་དོ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཙ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ?

‘‘ཀཱ་མཱ ཧི ཙི་ཏྲཱ མ་དྷུ་རཱ མ་ནོ་ར་མཱ, ཝི་རཱུ་པ་རཱུ་པེ་ན མ་ཐེ་ནྟི ཙི་ཏྟཾ;

ཏ་སྨཱ ཨ་ཧཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ་མྷི རཱ་ཛ, ཨ་པ་ཎྞ་ཀཾ སཱ་མ་ཉྙ་མེ་ཝ སེ་ཡྻོ་ཏི. (མ. ནི. ༢.༣༠༧; ཐེ་ར་གཱ. ༧༨༧-༧༨༨; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༣);

ཨ་ཡཾ ཨ་སྶཱ་དོ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཙ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཏེ་པི ན་ཡཱ ཨི་དྷ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཕ་ལཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏི ཨེ་ཝ. ཡ་སྨཱ པེ་ཊ་ཀེ (པེ་ཊ་ཀོ. ༢༢) ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ ཕ་ལ་ཉྩ ཨུ་པཱ་ཡོ ཙ? སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ན་རོ ས་པ་ཉྙོ’’ཏི གཱ་ཐཱ (སཾ. ནི. ༡.༢༣), ཨི་དཾ ཕ་ལ་ཉྩ ཨུ་པཱ་ཡོ ཙ.

ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ ཕ་ལ་ཉྩ ཨཱ་ཎ་ཏྟི ཙ?

‘‘ས་ཙེ བྷཱ་ཡ་ཐ དུ་ཀྑ་སྶ, ས་ཙེ ཝོ དུ་ཀྑ་མ་པྤི་ཡཾ;

མཱ་ཀ་ཏྠ པཱ་པ་ཀཾ ཀ་མྨཾ, ཨཱ་ཝི ཝཱ ཡ་དི ཝཱ ར་ཧོ་ཏི. (ཨུ་དཱ. ༤༤);

ཨི་དཾ ཕ་ལ་ཉྩ ཨཱ་ཎ་ཏྟི ཙ.

ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཨུ་པཱ་ཡོ ཙ ཨཱ་ཎ་ཏྟི ཙ?

‘‘ཀུ་མྦྷཱུ་པ་མཾ ཀཱ་ཡ་མི་མཾ ཝི་དི་ཏྭཱ, ན་ག་རཱུ་པ་མཾ ཙི་ཏྟ་མི་དཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ;

ཡོ་དྷེ་ཐ མཱ་རཾ པ་ཉྙཱ་ཝུ་དྷེ་ན, ཛི་ཏ་ཉྩ ར་ཀྑེ ཨ་ནི་ཝེ་ས་ནོ སི་ཡཱ’’ཏི. (དྷ. པ. ༤༠);

ཨ་ཡཾ ཨུ་པཱ་ཡོ ཙ ཨཱ་ཎ་ཏྟི ཙ. ཨེ་ཝཾ ཕ་ལཱ་དཱི་ནཾ དུ་ཀ་ཝ་སེ་ན་པི ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡོ ནི་སྶ་ར་ཎ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་ནེ་ཏ་བྦོ, སོ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ དེ་ས་ནཱ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་ག་སི་དྡྷི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙུ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ནི་སྶ་ར་ཎཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཝི་བྷཱ་གོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི སོ ཏ་ཐཱ ད་སྶི་ཏོ.

ཨེ་ཝཾ ཡེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཝི་བྷཱ་གོ ད་སྶི་ཏོ, ཏེ པུ་གྒ་ལེ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་པ་དཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཀ་ཏོ ཝི་བྷཱ་གོ པ་ཊི་པ་དཱ་ཀ་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི. ཏཱ པ་ནེ་ཏཱ ཙ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷཱ ཧོ་ནྟི. ཀ་ཐཾ? ས་མ་ཐ་པ་ཀྑེ ཏཱ་ཝ པ་ཋ་མ་ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་མ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ‘‘པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ པ་ན པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨ་པྤ་ནཱ ཏཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

སཱ པ་ནཱ་ཡཾ པ་ཊི་པ་དཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ དུ་ཀྑཱ ཧོ་ཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ག་ཧ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཀི་ཙྪཱ ཨ་སུ་ཁ་སེ་ཝ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཁཱ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པི ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ད་ནྡྷཱ ཧོ་ཏི མ་ནྡཱ ཨ་སཱི་གྷ་པྤ་ཝ་ཏྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཁི་པྤཱ ཨ་མ་ནྡཱ སཱི་གྷ་པྤ་ཝ་ཏྟི. ཏ་སྨཱ ཡོ ཨཱ་དི་ཏོ ཀི་ལེ་སེ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ནྟོ དུ་ཀྑེ་ན ས་ས་ངྑཱ་རེ་ན ས་པྤ་ཡོ་གེ་ན ཀི་ལ་མ་ནྟོ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི, ཏ་སྶ དུ་ཀྑཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཀི་ལེ་སོ ཨ་པྤ་ནཱ་པ་རི་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟོ ཙི་རེ་ན ཨ་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྶ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཡོ ཁི་པྤཾ ཨ་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྶ ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཡོ ཀི་ལེ་སེ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ནྟོ སུ་ཁེ་ན ཨ་ཀི་ལ་མ་ནྟོ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི, ཏ་སྶ སུ་ཁཱ པ་ཊི་པ་དཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.

ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཀྑེ པ་ན ཡོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟོ ཙ་ཏྟཱ་རི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཾ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ཨ་རཱུ་པཾ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, རཱུ་པཱ་རཱུ་པཾ པ་ན པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ དུ་ཀྑེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ཀི་ལ་མ་ནྟོ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྶ དུ་ཀྑཱ པ་ཊི་པ་དཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་སྶ པ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་རི་ཝཱ་སེ མ་གྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ད་ནྡྷ་ཏཱ་ཡ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཡོ་པི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ནྟོ དུ་ཀྑེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ཀི་ལ་མ་ནྟོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏི, ཝ་ཝ་ཏྠ་པི་ཏེ ཙ ནཱ་མ་རཱུ་པེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་རི་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟོ ཙི་རེ་ན མ་གྒཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཏ་སྶཱ་པི དུ་ཀྑཱ པ་ཊི་པ་དཱ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.

ཨ་པ་རོ ནཱ་མ་རཱུ་པ་མྤི ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ དུ་ཀྑེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ཀི་ལ་མ་ནྟོ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, པ་ཙྩ་ཡེ ཙ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་རི་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟོ ཙི་རེ་ན མ་གྒཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི དུ་ཀྑཱ པ་ཊི་པ་དཱ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.

ཨ་པ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ་པི པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ དུ་ཀྑེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ཀི་ལ་མ་ནྟོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་རི་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟོ ཙི་རེ་ན མ་གྒཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི དུ་ཀྑཱ པ་ཊི་པ་དཱ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.

ཨ་པ་རོ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི་པི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ ཏི་ཀྑེ སཱུ་རེ སུ་པྤ་ས་ནྣེ ཝ་ཧ་ནྟེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་ཀ་ནྟིཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་མཱ་ནོ དུ་ཀྑེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ཀི་ལ་མ་ནྟོ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི, ནི་ཀ་ནྟི་ཉྩ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་རི་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟོ ཙི་རེ་ན མ་གྒཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི དུ་ཀྑཱ པ་ཊི་པ་དཱ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ་ཝུ་པཱ་ཡེ་ན ཨི་ཏ་རཱ་པི ཏི་སྶོ པ་ཊི་པ་དཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཀྑི་ཀཱ ཨེ་ཝ པ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་པ་དཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.

ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་གྒ་ལཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཀ་པུ་གྒ་ལཱ. ཏཾ པ་ན པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་བྷཱ་གཾ ས་དྡྷིཾ ཧེ་ཏུ་པཱ་ཡ་ཕ་ལེ་ཧི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཙ་རི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་ཏྠ ཙ་རི་ཏནྟི ཙ་རི་ཡཱ, ཝུ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ ཙ་རི་ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ཙ་རི་ཏོ, ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཙ་རི་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ཙ་རི་ཏོ, ལོ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛི་ཙ་རི་ཏོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. མ་ནྡོཏི མ་ནྡི་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ མ་ནྡོ, མོ་ཧཱ་དྷི་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ས་ཏི་ནྡྲི་ཡེ་ནཱཏི ས་ཏི་ཡཱ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནཱ་ཡ. ས་ཏི་ནྡྲི་ཡ་མེ་ཝ ཧི་སྶ ཝི་ས་དཾ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཏ་ཎྷཱ་ཙ་རི་ཏ་ཏཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀོ་ས་ཛྫཱ་བྷི་བྷ་ཝེ་ན ན ཝཱི་རི་ཡཾ བ་ལ་ཝཾ ཧོ་ཏི, མོ་ཧཱ་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཡ ན པ་ཉྙཱ བ་ལ་ཝ་ཏཱི. ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ནཱ་པི ན ས་མཱ་དྷི བ་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ཏི་ནྡྲི་ཡ་མེ་ཝ ཧི་སྶ ཝི་ས་དཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ནི་སྶ་ཡེ་ཧཱི’’ཏི. ཏ་ཎྷཱ་ཙ་རི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཙ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ ན སུ་ཀ་ར་ནྟི དུ་ཀྑཱ པ་ཊི་པ་དཱ, ཨ་ཝི་ས་ད་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ནི་ཡྻཱ་ཏཱིཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ནི་གྒ་ཙྪ་ཏི.

ཨུ་ད་ཏྠོཏི ཨུ་ད་ཨ་ཏྠོ, ཨུ་ལཱ༹་ར་པ་ཉྙོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྙཱ་ས་ཧཱ་ཡ་པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན ཙ་སྶ ས་མཱ་དྷི ཏི་ཀྑོ ཧོ་ཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡེ་ནཱ’’ཏི. ཝི་ས་ད་ཉཱ་ཎ་ཏྟཱ ‘‘ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མཱ་དྷི་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཛྷཱ་ནེ་ཧི ནི་སྶ་ཡེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ. སེ་སཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝ. དི་ཊྛི་ཙ་རི་ཏོ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་མ་གྒ་མྤི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ནྟི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཏ་ཏྠ ཨུ་སྶཱ་ཧ་བ་ཧུ་ལ་ཏྟཱ ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་ཀོ ཧོ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཙ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ སུ་ཀ་ར་ནྟི སུ་ཁཱ པ་ཊི་པ་དཱ, ཨ་ཝི་ས་ད་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ པ་ན ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘དི་ཊྛི་ཙ་རི་ཏོ མ་ནྡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ས་ཙྩེ་ཧཱིཏི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་ཧི. ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི ཧི ལོ་ཀི་ཡཱ་ནི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཉཱ་ཎ་སྶ ས་མྨ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནི ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ ནི་སྶ་ཡཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཨེ་ཏྠ ཙ དི་ཊྛི་ཙ་རི་ཏོ ཨུ་ད་ཏྠོ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ. ཏ་ཎྷཱ་ཙ་རི་ཏོ མ་ནྡོ ནེ་ཡྻོ. ཨི་ཏ་རེ དྭེ་པི ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡེ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཏྟ་ཡེ་ན པུ་བྦེ དེ་ས་ནཱ་ཝི་བྷཱ་གོ ད་སྶི་ཏོ, ཏ་དེ་ཝ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཏྟ་ཡཾ ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཝེ་ནེ་ཡྻུ་པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ཏྠ་ན་ཡ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཝི་ས་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་བྷོ ཏ་ཎྷཱ་ཙ་རི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་མཱ་དྷི་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ཏ་ཎྷཱ་ཙ་རི་ཏོ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ ས་མཱ་དྷི་མུ་ཁེ་ན ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མ་ཐ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡཱ’’ཏི. ‘‘ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཡུ་ག་ན་དྡྷཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༡༧༠; པ་ཊི. མ. ༢.༡, ༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ས་ཧི་ཏེ་ནེ་ཝ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ནི་ཡྻཱ་ནཾ, ན ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མ་ཐ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི. ‘‘རཱ་ག་ཝི་རཱ་གཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི ས་ངྒ་ཧེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ཝ་ཀྑ་ཏི. སོ ཧི ས་མཱ་དྷི་སྨིཾ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན རཱ་གོ. སོ ཝི་ར་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི རཱ་ག་ཝི་རཱ་གཱ, ཏཱ་ཡ རཱ་ག་ཝི་རཱ་གཱ་ཡ, རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ཡི་ཀཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱཏི ཙེ་ཏོཏི ཙི་ཏྟཾ, ཏ་ད་པ་དེ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ས་མཱ་དྷི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཡ་ཐཱ ཙི་ཏྟཾ པ་ཉྙ་ཉྩ བྷཱ་ཝ་ཡ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༢༣). པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝི་མུ་ཏྟི, ཏེ་ན ཝཱ ཝི་མུ་ཏྟོ, ཏ་ཏོ ཝི་མུ་ཙྩ་ན་ནྟི ཝཱ ཝི་མུ་ཏྟི, ས་མཱ་དྷི་ཡེ་ཝ. ཡ་ཐཱ ཧི ལོ་ཀི་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ས་ཉྙཱ ཙི་ཏྟ་ཉྩ དེ་ས་ནཱ་སཱི་སཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༣༢, ༣༤༡, ༣༥༧; ཨ. ནི. ༧.༤༤; ༩.༢༤) ‘‘ཀིཾ ཙི་ཏྟོ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༣༥) ཙ, ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ཉྙཱ ས་མཱ་དྷི ཙ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྩ་ཉཱ་ཎི་ཀོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༨༠༤) ཙ ‘‘ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཡུ་ག་ན་དྡྷཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི ཙ. ཏེ་སུ ཨི་དྷ རཱ་ག་སྶ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏོ ས་མ་ཐ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ཙེ་ཏོ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་མཱ་དྷི ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཐཱ ཝི་མུ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མཱ་དྷི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཙེ་ཏོ ཙ ཏཾ ཝི་མུ་ཏྟི ཙཱ་ཏི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་སྶེ་ཝ ཙེ་ཏ་སོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟི ཝི་མོ་ཀྑོ་ཏི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཙེ་ཏ་སི ཝཱ ཕ་ལ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཝ ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཙེ་ཏ་སོ ཝཱ ཕ་ལ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟི ཝི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཏ་སྨི་ནྟི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ས་མཱ་དྷི་ཡེ་ཝ. པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ.

དི་ཊྛི་ཡཱ ས་ཝི་ས་ཡེ པ་ཉྙཱ་ས་དི་སཱི པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི དི་ཊྛི་ཙ་རི་ཏོ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ པ་ཉྙཱ་མུ་ཁེ་ན ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་བྷོ དི་ཊྛི་ཙ་རི་ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝི་རཱ་གཱ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ. ས་མ་ཐ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཏ་ཎྷཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་ཉྩ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་ན་ཡ་སྶ བྷཱུ་མིཾ ས་ཀྐཱ སུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡེ ས་མ་ཐ…པེ… ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ས་མ་ཐ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ པ་ཊི་པ་དཱཏི པུ་རི་མཱ དྭེ པ་ཊི་པ་དཱ, ཨི་ཏ་རཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཧཱ་ཏ་བྦཱཏི ག་མེ་ཏ་བྦཱ, ནེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑ་ཨ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑ་ས་ཉྙཱ་པ་རི་ཝཱ་ར་ཏྟཱ ཙ ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨི་མཱ ཙ་ཏ་སྶོ ས་ཉྙཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཙ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ཏི ས་ཀ་ལ་སྶ སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏ་ན་ཡ་སྶ བྷཱུ་མིཾ སུ་ཁེ་ན ས་ཀྐཱ ད་སྶེ་ཏུ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ…པེ… ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི.

༧. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཉཱ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝི་ན་ཡ་ན་ཏྠཱ, ཝི་ན་ཡ་ན་ཉྩ ནེ་སཾ སུ་ཏ་མ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཏི་སྶ་ནྣཾ པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ, ཡ་ཐཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཉྩ ཧཱ་ར་ན་ཡ་བྱཱ་པཱ་རོ, ཏ་སྨཱ ཨི་མ་སྶ ཧཱ་ར་སྶ ས་མུ་ཊྛི་ཏ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཏཱ་ཝ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཡེ་ན པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ནེ་ན དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རཾ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སྭཱ་ཡཾ ཧཱ་རོ ཀ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཱཏི ཡོ སོ ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟོ སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ཧི ཙ ས་མྤ་ཏྟཱི་ཏི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཡ་སྶ. ས་ཏྠཱཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ན་ཏོ ས་ཏྠཱ. དྷ་མྨནྟི ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནེ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨོ, ཏཾ དྷ་མྨཾ. དེ་ས་ཡ་ཏཱིཏི ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ན་ཡེ་ཧི བྷཱ་ས་ཏི ཀ་ཐེ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏ་རོཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ. ག་རུ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡོཏི སཱི་ལ་སུ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་གེ་ན ག་རུ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ. ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱིཏི བྲ་ཧྨཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི སེ་ཊྛ་ཊྛེ་ན ས་ཀ་ལཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ. ས་མཾ ས་ཧ ཝཱ བྲ་ཧྨཾ ཙ་ར་ཏི པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི. ས་དྡྷཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱིཏི ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཝ་ཏ སོ བྷ་ག་ཝཱ ཡོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ དེ་སེ་ཏཱ’’ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ, ‘‘སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ ཝ་ཏཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ ཡོ ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་རི་པུ་ཎྞོ ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་རི་སུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དྷ་མྨེ ཙ ས་དྡྷཾ ལ་བྷ་ཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏེ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཡ་ཏྟེ དྷ་མྨེ. ཝཱི་མཾ་སཱཏི པཱ་ལི༹་ཡཱ པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠ་སྶ ཙ ཝཱི་མཾ་ས་ན་པ་ཉྙཱ. སེ་སཾ ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. སཱ ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝཱི་མཾ་ས་ནེ ས་ངྐོ་ཙཾ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨུ་སྶ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་སྶཱ་ཧ་ནཱ, ཏུ་ལ་ན་ཝ་སེ་ན ཏུ་ལ་ནཱ, ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑཱཏི ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝཱི་མཾ་ས་ཏཱི་ཏི ཝཱི་མཾ་སཱ, སཱ པ་ད་པ་ད་ཏྠ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ པ་ཉྙཱ. ཨུ་སྶཱ་ཧ་ནཱཏི ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏཱ དྷ་མྨ་སྶ དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཙ་ཡ་སཱ་དྷི་ཀཱ པ་ཉྙཱ. ཏུ་ལ་ནཱཏི པ་དེ་ན པ་ད་ནྟ་རཾ, དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝཱ དེ་ས་ན་ནྟ་རཾ ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎ་པ་ཉྙཱ. ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑཱཏི མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠ་སྶ ཙ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཎ་པ་ཉྙཱ. ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཾ པ་ར་ཧི་ཏ་ཉྩ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ནྟེ་ཧི སུ་ཡྻ་ཏཱི་ཏི སུ་ཏཾ, ཀཱ་ལ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཡ་ཐཱ དུ་དྡྷ་ནྟི. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི? ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཝཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཝ་ནཾ སུ་ཏཾ, སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ སུ་ཏ་མ་ཡཱི. པ་ཀཱ་རེ་ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ. ཡཱ ཝཱི་མཾ་སཱ, ཨ་ཡཾ སུ་ཏ་མ་ཡཱི པ་ཉྙཱ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀ་མྤི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ སུ་ཏ་མ་ཡཱི པ་ཉྙཱ ཝཱི་མཾ་སཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཏཱི ཝཱི་མཾ་སཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ཏཱི ཙ, ཏ་ཐཱ ཙི་ནྟཱ་མ་ཡཱི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཝཱ སུ་ཏ་མ་ཡཱི ཨོ་ར་མ་ཏྟི་ཀཱ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏཱ ཙ, ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟཱ་མ་ཡཱི ཙཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

སུ་ཏེ་ན ནི་སྶ་ཡེ་ནཱཏི སུ་ཏེ་ན པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨེ་ན པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ སུ་ཏཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝཱི་མཾ་སཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨི་དཾ སཱི་ལཾ, ཨ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི, ཨི་མེ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ, ཨི་མེ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཝཱི་མཾ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཉྙཱ ཝཱི་མཾ་སཱ. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ས་བྷཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ག་ཧ་ཎ་པ་ཉྙཱ ཏུ་ལ་ནཱ. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་རུ་པྤ་ན་ས་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ ཙ ཏ་ཀྐེ་ཏྭཱ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏྭཱ ཙ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཎ་པ་ཉྙཱ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑཱ, ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏེ དྷ་མྨེ ས་ཝི་གྒ་ཧེ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟེ ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་ཧི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་མེ ཀ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ནུ ཨ་ནུ པེ་ཀྑ་ཎཱ མ་ན་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑ་ཎཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ སུ་ཏ་མ་ཡཱི པ་ཉྙཱ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཙ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ‘‘ཨུ་སྶཱ་ཧ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟཱ་མ་ཡཱི་ཏི ཨི་དྷ ‘‘ཨུ་སྶཱ་ཧ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ན ཝུ་ཏྟཾ. ཙི་ནྟ་ནཾ ཙི་ནྟཱ, ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཨི་མཱ་ཧི དྭཱི་ཧི པ་ཉྙཱ་ཧཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཧི དྭཱི་ཧི པ་ཉྙཱ་ཧི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཧི. སུ་ཏ་ཙི་ནྟཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་སུ ཧི པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཨི་མཱ་སུ དྭཱི་སུ པ་ཉྙཱ་སཱུ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི. ‘‘ཏེ་ཧི ཛཱ་ཏཱ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་སཱུ’’ཏི ཝཱ ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶཱཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་དི་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ. ཡཾ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པྤ་ཡོ་གེ་ན དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི་ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎ་ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒཱ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཊི་པ་དཱ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷཱི་ནཾ ས་མྤ ཨཱ་ད་ནེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐ་ནྟ་སྶ ཡཾ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཡཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཱི པ་ཉྙཱཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཾ པ་ན ད་སྶ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ད་སྶ་ན་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝཱ’’ཏི. ཡ་དི ད་སྶ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཀ་ཐཾ ཏ་ཏྠ པ་ཉྙཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཱི་ཏི? བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡ་མེ་ཝ ཧི ཏཾ ཉཱ་ཎཾ, པ་ཋ་མཾ ནི་བྦཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏོ པ་ན ‘‘ད་སྶ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་ཕ་ལོ པ་ཋ་མ་མ་གྒོ ད་སྶ་ན་བྷཱུ་མི. སེ་སཱ སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷཱུ་མི.

༨. ཨི་དཱ་ནི ཨི་མཱ ཏི་སྶོ པ་ཉྙཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ར་ཏོ་གྷོ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་ར་ཏོཏི ན ཨ་ཏྟ་ཏོ, ཨ་ཉྙ་ཏོ ས་ཏྠུ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་ཏོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. གྷོ་སཱཏི ཏེ་སཾ དེ་ས་ནཱ་གྷོ་ས་ཏོ, དེ་ས་ནཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ར་ཏོ གྷོ་སོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི པ་ར་ཏོ་གྷོ་སཱ, ཡཱ པ་ཉྙཱ, སཱ སུ་ཏ་མ་ཡཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཙྩ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛི་ཏཱཏི པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནི ས་མྦྷཱུ་ཏཱ. ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱཏི ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ. པ་ར་ཏོ ཙ གྷོ་སེ་ནཱཏི པ་ར་ཏོ་གྷོ་སེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཨི་དཱ་ནི ཡ་ད་ཏྠཾ ཨི་མཱ པ་ཉྙཱ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ, ཏ་མེ་ཝ ཝེ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་མཱ དྭེཏི ག་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏཱ སུ་ཏ་མ་ཡཱི ཙི་ནྟཱ་མ་ཡཱི ཙཱཏི ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུཏི ཨ་ཡཾ སུ་ཏ་མ་ཡ་ཙི་ནྟཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ཧི ཨཱ་ས་ཡ་པ་ཡོ་ག་པ་བོ་དྷ་སྶ ནི་པྥཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་དྡེ་ས་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཛཱ་ན་ན་ཏོ ‘‘ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུཏི ཙི་ནྟཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨཱ་ས་ཡ་སྶ ཨ་པ་རི་ཀྑ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་སེ་ཧི ཛཱ་ན་ན་ཏོ ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ. ཨ་ཡཾ ནེ་ཡྻོཏི སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎ་སྶཱ་པི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ར་ཝ་སེ་སཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་དེ་ས་ནཱ་ཡ ནེ་ཏ་བྦ་ཏོ ནེ་ཡྻོ.

༩. ཨེ་ཝཾ དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཉཱ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གེ་ཧི དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཏྟ་ཡཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏུཾ ‘‘སཱ་ཡཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ.

ཏ་ཏྠ སཱ་ཡནྟི སཱ ཨ་ཡཾ. ཡཱ པུ་བྦེ ‘‘དྷ་མྨཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ནེ་ཏྟི. ༥) པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཀྑི་ཏྟཱ པཱ་ལི༹, ཏ་མེ་ཝེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རཾ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏུཾ ‘‘སཱ་ཡཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ’’ཏི པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཀིཾ དེ་ས་ཡ་ཏཱིཏི ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ པི་ཎྜ་ཏྠཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏཾ ག་ཎ་ནཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནཱི’’ཏི. ས་ཙྩ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ ན་ཏྠཱི་ཏི. ཏ་སྶཱ ཙ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི པི་ཎྜ་ཏྠོ. པ་ཝ་ཏྟི་པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་དུ་པཱ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ ནེ་ཡྻ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏཱ་ནི ‘‘དུ་ཀྑཾ ས་མུ་ད་ཡཾ ནི་རོ་དྷཾ མ་གྒ’’ནྟི ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི.

ཏ་ཏྠ ཨ་ནེ་ཀུ་པ་དྡ་ཝཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཀུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ བཱ་ལ་ཛ་ན་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་དྷུ་ཝ་སུ་བྷ་སུ་ཁ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ར་ཧེ་ན ཏུ་ཙྪ་ཏྟཱ ཙ དུ་ཀྑཾ. ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ དུ་ཀྑ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ས་མུ་ད་ཡོ. ས་བྦ་ག་ཏི་སུ་ཉྙ་ཏྟཱ ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ སཾ་སཱ་ར་ཙཱ་ར་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏོ དུ་ཀྑ་རོ་དྷོ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཨ་དྷི་ག་ཏེ སཾ་སཱ་ར་ཙཱ་ར་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་རོ་དྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཏི་པི ནི་རོ་དྷོ, ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ཝཱ. མཱ་རེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི, ནི་བྦཱ་ན་ཏྠི་ཀེ་ཧི མ་གྒི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝཱ མ་གྒོ. ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡེ་ན ཨ་སྶཱ་དོ, དུ་ཀྑེ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, མ་གྒ་ནི་རོ་དྷེ་ཧི ནི་སྶ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ ཡ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི, ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ན. ཡ་ཏྠ པ་ན སུ་ཏྟེ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ས་རཱུ་པ་ཏོ ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི, ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཨ་སྶཱ་དཱ་ད་ཡོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཏྠ ཙ ཨ་སྶཱ་དཱ་ད་ཡོ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཡ་ཏྠ པ་ན ན ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་སྶཱ་དཱ་ད་ཡོ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཏེ་ཧི ས་ཙྩཱ་ནི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་ཏྠ ‘‘སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༨༧; མ. ནི. ༡.༡༢༠; ༣.༣༧༣; ཝི་བྷ. ༢༠༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཛྫཱ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ, ཏེ ཙ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, ཕ་ལ་ཉྩ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ལོ་ཀི་ཡཾ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཕ་ལ་ཉྩ དུ་ཀྑ’’ནྟི. ཨ་སྶཱ་དོ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ན་མྤི ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་སྶཱ་དོ ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ དེ་ས་ནཱ ཙ དེ་ས་ནཱ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་པཱ་ཡོ ཨཱ་ཎ་ཏྟི ཙ མ་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་དེ ཙཱ་པི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦོ, ན ཙཱ་ཡཾ ས་ཙྩ་ཝི་བྷཱ་གོ ཨཱ་ཀུ་ལོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༢༠༨) ‘‘ཏ་ཎྷཱ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ ཀི་ལེ་སཱ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ སཱ་ས་ཝཱ་ནི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི སཱ་ས་ཝཱ ཙ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟཱ’’ཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ན་ཡེ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི. ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནཱིཏི ནི་ག་མ་ནཾ. ཨི་དཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐནྟི ཡཱ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ན སཱ་མུ་ཀྐཾ་སི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ, ཨི་དཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ.

ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་བྷཱ་ཝཾ ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན (མ. ནི. ༣.༣༧༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་དཾ དུ་ཀྑནྟི ཨི་དཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཛྫཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. མེཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡནྟི བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ནཱ་མ་ཀ་སྶ ན་ག་ར་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཨི་སཱི་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཏོ ཨོ་ཏ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨི་སི་པ་ཏ་ནཾ. མི་གཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷ་ཡ་སྶ དི་ནྣ་ཏྟཱ མི་ག་དཱ་ཡནྟི ཙ ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ ཨ་སྶ་མེ. ཨུ་ཏྟ་ར་ཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི, ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨུ་ཏྟ་རཾ, ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟི ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ. ཨ་ན་ཏི་ས་ཡཾ ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཾ ཝཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ནེ་ཀཱ་སུ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་པ་རི་སཱ་སུ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཏེ་སཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ་པི ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་པྤ་མུ་ཁཱ་ཡ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ, ཏ་སྶཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཱ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་ཏྠ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྐ་ནྟི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, ཙ་ཀྐ་ནྟི ཝཱ ཨཱ་ཎཱ. དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་ཉྩ ཏཾ ཙ་ཀྐ་ཉྩཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. དྷ་མྨེ་ན ཉཱ་ཡེ་ན ཙ་ཀྐ་ནྟི་པི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘དྷ་མྨ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཙ་ཀྐ་ཉྩཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, ཙ་ཀྐ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི དྷ་མྨ་ཉྩཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, དྷ་མྨེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པ་ཊི. མ. ༢.༤༡-༤༢). ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡནྟི དྷ་མྨི་སྶ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་སེ་དྷ་ནཱི་ཡཾ. ཀེ་ན པ་ན ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཎེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ས་མ་ཎེ་ནཱཏི པ་བྦ་ཛྫཾ ཨུ་པ་ག་ཏེ་ན. བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ནཱཏི ཛཱ་ཏི་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན. པ་ར་མ་ཏྠ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ན་ཉྷི པ་ཊི་ལོ་མ་ན་ཙི་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ ན་ཏྠི. དེ་ཝེ་ནཱཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝེ་ན. ཀེ་ན་ཙཱིཏི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་པཱ་རི་ས་ཛྫེ་ན. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི པ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ལོ་ཀ་སྨིནྟི ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ.

ཏ་ཏྠཱཏི ཏི་སྶཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ. ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ པ་དཱ, ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ ཨ་ཀྑ་རཱཏི ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནི ཨ་ཀྑ་རཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. པ་དཱ ཨ་ཀྑ་རཱ བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཏི ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཏྠ་སྶཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ. ས་ངྐཱ་ས་ནཱཏི ས་ངྐཱ་སི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨ་ཏྠ་སྶཱ་ཏི ཙ ས་མྦ་ནྡྷེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་ཏི་པི་དནྟི ཨི་ཏཱིཏི པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ, པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ, ཨི་མི་ནཱ་པི ཨི་མི་ནཱ་པི པ་ཀཱ་རེ་ན ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་ཏཾ ཏཾ་དཱི་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀྑ་ར་པ་དཱ་དཱི་ནཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏ་ཉྩ ས་མ་ཏྠེ་ཏི.

ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོཏི ཨ་ཡཾ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་དི་བྷེ་དཱ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཊྚ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ. ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷོཏི ཨ་ཡཾ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ནི་སྶ་ཊཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷོ. ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱཏི ཨ་ཡཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མཱུ་ཧོ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་བྷི་མུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཙ ཧོ་ཏི དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ. ཨི་ཏི་པི་དནྟི པ་ད་སྶ པ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩེ ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏེ་ཧི, ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩེ མ་ད་ནི་མྨ་ད་ནཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི, མ་གྒ་ས་ཙྩེ ས་ཏྟ་ཏྟིཾ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཨེ་ཝཾ ‘‘དྭཱ་ད་ས པ་དཱ་ནི སུ་ཏྟ’’ནྟི གཱ་ཐཱ་ཡ ས་ཀ་ལ་སྶ སཱ་ས་ན་སྶ ཚ་ནྣཾ ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནཾ ཚ་ནྣ་ཉྩ བྱ་ཉྫ་ན་པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཡཱ དྭཱ་ད་ས་པ་ད་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་མེ་ཝ ‘‘དྷ་མྨཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཚ་ཚ་ཀྐ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ (མ. ནི. ༣.༤༢༠ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་སུ་ཏྟེ་ན (སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣; པ་ཊི. མ. ༢.༣༠) ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ས་བྦ་སྶཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝཾ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཙ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༣.༣༧༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨུ་དྡེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཏྠ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ པ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་པ་དཱ་ནི ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ དྭཱ་ད་ས་པ་ད་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་ས་ཡི་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི ས་ངྐཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་ཏྠ པ་དཱ་ཝ་ཡ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན པ་ད་གྒ་ཧ་ཎཾ, ག་ཧི་ཏེ ཙ པ་དེ པ་ད་ཏྠཱ་ཝ་བོ་དྷོ ག་ཧི་ཏ་པུ་བྦ་ས་ངྐེ་ཏ་སྶ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཙ པ་དཱ་ཝ་ཡ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་ཡ པ་ད་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ, པ་ད་ཏྠཱ་ཝ་ཡ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནཱ་པི པ་ད་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཝི་སེ་སཱ་དྷཱ་ནཾ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི ས་ངྐཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དཱི་པི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ པ་ད་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཝཱ་ཀྱ་སྶ ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་ཏྟཱ པ་དེ་ནེ་ཝ པ་ཀཱ་སི་ཏོ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་དེ་ཧི པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝཱ་ཀྱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ པ་ན སོ ཨ་ཏྠོ ཝི་ཝ་རི་ཏོ ཝི་ཝ་ཊོ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི ཝི་ཝ་ར་ཏཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཙ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝཱ་ཀྱ་བྷེ་དེ ཀ་ཏེ ཏ་ད་ཏྠོ ཝི་བྷ་ཏྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝི་བྷ་ཛ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཝཱ་ཀྱཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ནི་བྦ་ཙ་ན་ཝི་བྷཱ་གེ ཀ་ཏེ སོ ཨ་ཏྠོ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་རུ་ཏྟཱི་ཧི ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་ཏ་ནི་བྦ་ཙ་ནེ་ཧི ཝཱ་ཀྱཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ དེ་སི་ཏེ་ཧི ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཏོ་ས་ནཾ བུ་དྡྷི་ནི་སཱ་ན་ཉྩ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ནི་དྡེ་སེ་ཧི པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི ཨེ་ཝ ས་ངྐཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི ས་ངྐཱ་སེ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཝཱ་ཀྱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་པི སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཨེ་ཀཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀེ སུ་ཏྟེ ཚ་ལེ༹་ཝ ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནི, ནཱ་ནཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀེ པ་ན ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་མྷི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་མྷི ཚ ཚ ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི.

‘‘ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི ཙ པ་དེ་ཧི ཙ ཨུ་གྒྷ་ཊེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྱ་ཉྫ་ན་པ་དཱ་ནཾ ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཏྟ་ཡ་ཝི་ན་ཡ་མེ་ཝ ཧི ཏེ་སཾ བྱཱ་པཱ་རོ. ཨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ པ་ད་པ་ར་མོ ན ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟོ. ནེ་ཡྻ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཝཱ ཏ་སྶཱ་པི ཨི་དྷ ག་ཧ་ཎཾ སེ་ཀྑ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་ཡ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཀྑ་རེ་ཧཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་ར་ཎ་སཱ་དྷ་ནེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ན ཧེ་ཏུ་མྷི. ཨ་ཀྑ་རཱ་དཱི་ནི ཧི ཨུ་གྒྷ་ཊ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནི, ན ཨུ་གྒྷ་ཊ་ནཱ་དི་ཨ་ཀྑ་རཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ. ཡ་ད་ཏྠཱ ཙ ཀི་རི་ཡཱ སོ ཧེ་ཏུ, ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནྣེ་ན་ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི. ཨུ་གྒྷ་ཊེ་ཏཱི་ཏི སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ས་ངྐཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་ད་ཧ་ནྟོ ཡ་ཐཱ པ་ད་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨཱ་ས་ཡ་པྤ་ཊི་བོ་དྷོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ས་ངྑེ་པེ་ན ཀ་ཐེ་ཏི ཨུ་དྡི་ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་པ་ཉྩ་ཡ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཨུ་དྡི་ཊྛཾ ཨ་ཏྠཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏཱིཏི ཝི་ཏྠཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏི, ཝི་ཏྠཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི ཝཱ, པ་ཊི་ནི་དྡི་ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཙེ་ཏྠ ཨུ་གྒྷ་ཊེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་དྡི་ས་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨུ་དྡེ་སོ ཙ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་དི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་གྒྷ་ཊ་ནཱ ཨཱ་དཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཝི་པ་ཉྩ་ནཾ ནི་དྡི་ས་ནཾ, ཝི་ཏྠ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ནི་དྡི་ས་ནཾ, ནི་དྡེ་ས་པ་ཊི་ནི་དྡེ་སཱ ཙ དེ་ས་ནཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཝི་པ་ཉྩ་ནཱ མ་ཛ྄ཛྷེ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཎཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན’’ནྟི.

ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི ས་ངྐཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཚ་ནྣཾ བྱ་ཉྫ་ན་པ་དཱ་ནཾ བྱཱ་པཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནཾ བྱཱ་པཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ་ཡཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཨ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝི་ན་ཡ་ན་ཏོ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ. ཨུ་གྒྷ་ཊཱི་ཡ་ནྟོཏི ཨུ་དྡི་སི་ཡ་མཱ་ནོ. ཏེ་ནཱཏི ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ་ཝི་ན་ཡ་ནེ་ན. ཝི་པ་ཉྩཱི་ཡ་ནྟོཏི ནི་དྡི་སི་ཡ་མཱ་ནོ. ཝི་ཏྠཱ་རཱི་ཡ་ནྟོཏི པ་ཊི་ནི་དྡི་སི་ཡ་མཱ་ནོ.

༡༠. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘དྷ་མྨཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཏི་ཝི་དྷ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཚ པ་དཱ་ནི ཨ་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ. ‘‘ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་དྡི་ཊྛཾ པཱ་ལི༹ཾ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་རནྟི་ཨཱ་དི ‘‘ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ པ་རི་སུ་དྡྷ’’ནྟི པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ས་བྦ་ཝི་སེ་སཱ་ནནྟི ས་བྦེ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་དི་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཝཱ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ན་ཊྛཱ་ནཾ. ‘‘ཨི་དཾ ནེ་སཾ པ་ད་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཏ་སྶ ས་དྡ་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པ་དཾ ཨི་ཏི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨི་དཾ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧཾ སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་ག་ནྡྷ་ཧ་ཏྠི་ནོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་དེ་ས་ནཱ་ག་མ་ནེ་ཧི ཀི་ལེ་ས་ག་ཧ་ནཾ ཨོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ག་ཏ་མ་གྒོ་ཏི་པི. ཏེ་ན གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཧི ནི་སེ་ཝི་ཏཾ བྷ་ཛི་ཏ་ནྟི་པི. ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ད་ནྟེ་ཧི ཨཱ་ར་ཉྫི་ཏཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ར་ཉྫ་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏོ ཙེ་ཏནྟི ཡ་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པ་དཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ཏོ ཨ་ནེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན བྲ་ཧྨུ་ནོ ས་བྦ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, བྲ་ཧྨཾ ཝཱ ས་བྦ་སེ་ཊྛཾ ཙ་རི་ཡ་ནྟི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ མ་ནུ་སྶེ་ཧི སུ་པྤ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི ཉཱ་ཡ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏྠཾ པཱ་ལི༹ཾ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏི.

ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏྠ་ཏཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་མྤཱ་པ་ན་ཏྠོ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་སཾ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཡོ་གཱི་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་གི་ནོ. ཏེ ཧི ཨི་མཾ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རཾ པ་ཡོ་ཛེ་ནྟཱི་ཏི. ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་སྶ ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ ས་མྨཱ ཋ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པ་ཀ་ར་ཎཾ ས་ངྒཱ་ཡ་ནྟེ་ཧི ཋ་པི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ་ནཱ་ཧ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནོ’’ཏི. ནི་ཡུ་ཏྟོཏི པཱ་ལི༹་ཏོ ཨ་སྶཱ་དཱ་དི་པ་ད་ཏྠེ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༡. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཝི་ཙ་ཡོ ཧཱ་རོཏི་ཨཱ་དི ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒོ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ – ཀིཾ ཝི་ཙི་ན་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཝི་ཙི་ན་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཙ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་ས་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀིནྟི པ་ན་ཏྠ་སྶ ཧཱ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡོ པུ་ཙྪི་ཏོ་ཏི ཏཾ ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་དཾ ཝི་ཙི་ན་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་དཾ ཝི་ཙི་ན་ཏཱིཏི ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ནི་ག་མ་ནཱ སུ་ཏྟ་སྶ ས་བྦཾ པ་དཾ ཝི་ཙི་ན་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཝི་ཙ་ཡོ དུ་ཝི་དྷོ ས་དྡ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ. ཏེ་སུ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ་པ་དཾ, ཨི་དཾ ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་པ་དཾ, ཨི་དཾ ཨུ་པ་ས་གྒ་པ་དཾ, ཨི་དཾ ནི་པཱ་ཏ་པ་དཾ, ཨི་དཾ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ, ཨི་དཾ པུ་རི་ས་ལི་ངྒཾ, ཨི་དཾ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒཾ, ཨི་དཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལཾ, ཨི་དཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལཾ, ཨི་དཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལཾ, ཨི་དཾ ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ནཾ, ཨི་དཾ ཀ་ར་ཎ་སཱ་དྷ་ནཾ, ཨི་དཾ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནཾ, ཨི་དཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སཱ་དྷ་ནཾ, ཨི་དཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨི་དཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡཱ་ཝ ཨི་དཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨི་དཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨི་དཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཡཾ ས་དྡ་ཏོ པ་ད་ཝི་ཙ་ཡོ. སོ པ་ནཱ་ཡཾ པ་ད་ཝི་ཙ་ཡོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ས་ལླ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཝི་ཙ་ཡོ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་དེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ས་ཙེ པ་ན པ་དཾ པུ་ཙྪཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཙ པུ་ཙྪཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཙེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཉྷཾ ཝི་ཙི་ན་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཡ་སྨཱ ཙ ས་བྦོ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡོ སུ་ཏྟ་སྶ ཝི་ཙ་ཡོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་སྶཱ་དཾ ཝི་ཙི་ན་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་ནུ་གཱི་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ གཱི་ཏི ཨ་ནུ་གཱི་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཝི་ཙི་ཡ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་པ་ད་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་པ་དཱ་ནི་པི ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་དུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝི་ཙེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦེ ན་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟེ ཝི་ཙི་ན་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ན་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟེཏི སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་ཀེ ན་ཝ སུ་ཏྟེ, ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཡཾ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་སྶ པ་ད་ཏྠ་ནི་དྡེ་སོ.

ཨེ་ཝཾ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་རོ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཏཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ཡ་སྨཱ པ་ད་ཝི་ཙ་ཡོ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་པ་དཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་བྷཱ་རི་ཀོ ན སུ་ཀ་རོ ཙཱ་ཏི ཏཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡེ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ཀིཾ བྷ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཀིཾ བྷ་ཝེཏི ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན སོ ཝི་ཙ་ཡོ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦོ, ཏཾ པ་ཀཱ་ར་ཛཱ་ཏཾ ཀིཾ བྷ་ཝེ, ཀཱི་དི་སཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡ་ཐཱ ཀིཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. པུ་ན ཡ་ཐཱཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཡ་སྨཱཏི པི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཛི་ཏོཏི བཱ་ཝ་རཱི་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པ་རི་ཙཱ་ར་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ སོ་ལ༹་ས་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ. པཱ་རཱ་ཡ་ནེཏི པཱ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ ཀི་ཉྩཱ་པི ས་བྦཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘པཱ་རཱ་ཡ་ན’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ན ཝ་ཏྠུ་གཱ་ཐཱ་ནུ་གཱི་ཏི་གཱ་ཐཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཛི་ཏ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ (སུ. ནི. ༡༠༣༨ ཨཱ་ད་ཡོ; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༥༧ ཨཱ་ད་ཡོ, ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༡ ཨཱ་ད་ཡོ) སོ་ལ༹་ས་ནྣཾ སུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་དཾ ནཱ་མཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཏེ་ས་ཉྙེ་ཝ པཱ་རཱ་ཡ་ན་ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་རཱ་ཡ་ནེ’’ཏི. ཀེ་ཙི ‘‘པཱ་རཱ་ཡ་ནི་ཀོ’’ཏི པ་ཋ་ནྟི. ཏེ ཀི་ར ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ པུ་བྦེ པཱ་རཱ་ཡ་ནཾ ཨ་དྷཱི་ཡ་ནྟཱ ཝི་ཙ་རིཾ་སུ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་མྤི པཱ་རཱ་ཡ་ནཾ ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི པཱ་རཱ་ཡ་ནི་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. པུ་ཙྪ་ཏཱིཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ པུ་ཙྪཱ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, པུ་ཙྪ་ནཱ་ཀཱ་རཾ པ་ན བུ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.

པུ་ཙྪཱ ཙ ནཱ་མེ་སཱ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ ཝི་བྷ་ཛྫ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ པ་ཊི་པུ་ཙྪཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ ཋ་པ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ས་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཀི་མ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ པུ་ཙྪཱ ཝི་ཙེ་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ པུ་ཙྪཱ་ཝི་བྷཱ་གོ, ཨེ་ཝཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་བྷཱ་གོ་པི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡེ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦོ. པུ་ཙྪཱ་ས་བྷཱ་གེ་ན ཧི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ནྟི. ཨི་དྷ པ་ན ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཾ ས་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪཾ ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙ་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་ན་སྶུ ནི་ཝུ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ ཀེ་ནཱཏི ཀ་ཏྟ་རི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. སཱུཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, སཱུཏི ཝཱ སཾ་ས་ཡེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏེ་ན་སྶ པ་ཉྷ་སྶ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ན་པུ་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ནི་ཝུ་ཏོཏི པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏོ. ལོ་ཀོཏི ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ. ཨི་ཙྩཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ཛི་ཏོཏི ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ. ན་པྤ་ཀཱ་ས་ཏཱིཏི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཀི་སྶཱ་བྷི་ལེ་པ་ནཾ བྲཱུ་སཱིཏི ཀིཾ ཨ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་བྷི་ལེ་པ་ནཾ ཝ་ད་སི. ‘‘ཀིཾ སྭཱ་བྷི་ལེ་པ་ན’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་སྶ ཀིཾ སུ ཨ་བྷི་ལེ་པ་ན་ནྟི པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ.

པ་དཱ་ནཱིཏི པ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ཨ་ཏྠོ་ཏི པ་དཱ་ནི, ཝཱ་ཀྱཱ་ནི. པུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཱིཏི པུ་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀོ པ་ཉྷོཏི ཡ་དི་པི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་དཱ་ནི པུ་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏོ པ་ན ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཨེ་ཀོ པ་ཉྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་པ་རི་གྒ་ཧཱ’’ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཀི་ཉྩཱ་པི ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཨ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཨ་བྷི་ལེ་པ་ན་མ་ཧཱ་བྷ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པུ་ཙྪཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨེ་ཏེ ཨ་ཏྠཱ, ཏེ པ་ནེ་ཀཾ ལོ་ཀཾ པ་ཏི་གུ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ, ལོ་ཀོ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཏ་བྦ་སེ་ན ཨེ་ཀོ་ཝཱ་ཡཾ པ་ཉྷོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀོ པ་ན སོ ལོ་ཀོ་ཏི? ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀོ ཏི་ཝི་དྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ ཀི་ལེ་ས་ལོ་ཀོ. ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་པ་རི་བུ་དྡྷི་ཡཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ལོ་ཀོ. ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་མཱ་དྷི་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཝི་ས་དི་ནྡྲི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ལོ་ཀོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀི་ལི་སྶ་ནཾ ཀི་ལེ་སོ, ཝི་པཱ་ཀ་དུ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱ དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ས་ཏྟཱ ཀི་ལེ་ས་ལོ་ཀོ. ཏ་ད་ཉྙེ ས་ཏྟཱ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷ་ཝ་ལོ་ཀོ. ཏ་ཏྠ ཡེ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ཀེ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ས་ཏྟཱ, སོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ལོ་ཀོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ཨི་དྷ ན ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི.

ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཝུ་ཏོ ལོ་ཀོཏི ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཡ ར་ཐ་གྷ་ཊཱ་དི་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཝུ་ཏོ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏོ ལོ་ཀོ. ཝི་ཝི་ཙྪཱཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཧེ་ཏུ. ‘‘ཝི་ཝི་ཙྪཱ མ་ཙྪ་རི་ཡ’’ནྟི ས་ངྒ་ཧེ ཝུ་ཏྟཾ. པ་མཱ་དཱཏི པ་མཱ་ད་ཧེ་ཏུ. ཛ་པྤཱ་བྷི་ལེ་པ་ནནྟི ཛ་པྤཱ ཏ་ཎྷཱ ཨ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ མ་ཀྐ་ཊཱ་ལེ་པོ ཝི་ཡ མ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཨ་བྷི་ལེ་པ་ནཾ སི་ལེ་སོ་ཏི བྲཱུ་མི. དུ་ཀྑནྟི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཡཾ པ་ད་ཏྠོ. སེ་སཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་དཱ་ནི པུ་ཙྪཱ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི ‘‘ཨི་མེ་ཧཱི’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་དེ་ཧི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཱ་ནི. ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དིཾ. ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པུ་ཙྪཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཉྩ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཙ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཀེ་ན་སྶཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ཧཱི’’ཏི པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ ཧི ས་བྦེ ས་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་ད་སྶ་ནེ་ན ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡེ ཨ་ནུ་གཱི་ཏི་ཝི་ཙ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ. ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ན་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ ཝ་དཱ་མི, ན པ་ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ས་ཏི ན ས་ནྟི ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཝུ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི པ་དེ་ན. པ་ཋ་མ་སྶ པ་ད་སྶཱཏི ‘‘ཀེ་ན་སྶུ ནི་ཝུ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི པ་ད་སྶ. ཡུ་ཏྟཱཏི ཡོ་ཛི་ཏཱ, ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན པུ་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་ཙ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཡོ པུ་གྒ་ལོ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ཧི ནི་ཝུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝི་ཙྪཱ་པ་མཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ནི་ཝུ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི ན་པྤ་ཀཱ་ས་ཏི. ཝི་ཝི་ཙྪཱཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཝི་ཙྪཱ ནཱ་མ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ’’ཏི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པ་ད་སི་དྡྷི – ཡ་ཐཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡོ ‘‘ནི་ཙྩཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཀཾ་ས་གྒཱ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ན ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ནེ་ཀཾ་ས་གྒཱ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ནི་ཙྩཾ ནུ ཁོ ཨ་ནི་ཙྩཾ ནུ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝི་དྷཾ ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝཱ ཨི་ཙྪ་ཏི ཨེ་ས་ཏཱི་ཏི ཝི་ཝི་ཙྪཱ་ཏི. ‘‘སོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་སྶ ཝི་ཝི་ཙྪཱ་པ་མཱ་དཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. སུ་ཀྐེ དྷ་མྨེ ན ཨུ་པྤཱ་དི་ཡ་ཏཱིཏི ན ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ཏི. ན་པྤ་ཀཱ་ས་ནྟཱིཏི ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ནུ་པྤཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ པ་ཀཱ་སཾ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཾ ན ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ལི་མྤ་ཏཱིཏི མ་ཀྐ་ཊཱ་ལེ་པོ ཝི་ཡ མ་ཀྐ་ཊཾ དཱ་རུ་སི་ལཱ་དཱི་སུ པུ་རི་སཾ རཱུ་པཱ་དི་ཝི་ས་ཡེ ཨ་ལླཱི་ཡཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ས་ཏྟི་བ་ཧུ་ལ་སྶཱཏི ཨཱ་ས་ངྒ་བ་ཧུ་ལ་སྶ. ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཛ་པྤཱ་ཏི ཀ་རི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ཡི་ནཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཏ་ཏྠཱཏི ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ. ལོ་ཀོ ཨ་བྷི་ལི་ཏྟོ སི་ལེ་སེ་ན མ་ཀྑི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

བྷཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི བྷ་ཡཾ. མ་ཧ་ནྟཾ བྷ་ཡཾ མ་ཧ་བྦྷ་ཡཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘དུ་ཀྑ་མ་སྶ མ་ཧ་བྦྷ་ཡ’’ནྟི. དུ་ཀྑཾ དོ་མ་ན་སྶ་ནྟི དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟ་ནྟི ས་བྦཾ དུ་ཀྑཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏི་སྶོ དུ་ཀྑ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་དྷ་སོཏི ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ཏྟཱུ་པ་ཀྐ་མ་མཱུ་ལཱ་ཡ ཀ་དཱ་ཙི པ་རཱུ་པ་ཀྐ་མ་མཱུ་ལཱ་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷཱ་གེ་ན དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ མུ་ཙྩ་ན་ཀཱ ཝི་སེ་སེ་ན རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ. ཏ་ཐཱཏི ཨོ་དྷ་སོ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ར་ཧ་ཙཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ མུ་ཙྩ་ན་ཀཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་བ་ཧུ་ལཱ ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ. ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷཱཏི པ་དཾ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ མུ་ཙྩ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱཏི ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ. ཨ་རཱུ་པ་དེ་ཝཱ ཧི ལོ་ཀེ ཝི་སེ་ས་ཏོ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ་ཏི. ཨི་ད་ཉྩ མུ་ཙྩ་ན་མ་ཙྩ་ནྟི་ཀཾ. ཡ་སྨཱ ཙ དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ་པི ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཏོ མུ་ཙྩ་ན་མ་ཙྩ་ནྟི་ཀཾ, ཏཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པཱ་དི, ཝི་པཱ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཙ རཱུ་པཾ. ཨུ་པཱ་དི་སྶ སེ་སཾ ཨུ་པཱ་དི་སེ་སཾ, ཏཾ ན་ཏྠི ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ, ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ, ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ, ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཙཱ་ཡཾ ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ. ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཙ ནི་བྦཱ་ཡ་ན་མ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀ་བྱཱ་པི་ནཱི ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ནཱི ཙ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ. ལོ་ཀ་སྶཱཏི ས་མྦ་ནྡྷེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ན ‘‘དུ་ཀྑ་མ་སྶཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ལོ་ཀ་སྶ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན, ས་མ་ཡ་ནྟ་ར་པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ཝཱ ཏ་ཏྠ སཾ་ས་ཡ་པ་ཀྑ་ནྡེ་ན ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ བྱཱ་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ས་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ པུ་ཙྪཱ ཀ་ཏཱ, སཱ ཙ ཨ་ཛཱ་ན་ན་སྶ, སཾ་ས་ཡ་སྶ ཝཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ལོ་ཀོ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཀོ པ་ཉྷོ་ཏི ད་སྶི་ཏ་ནྟི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པུ་ཙྪཱ་ཝི་ཙ་ཡོ. ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡོ་པི ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏི་ནཱི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་དི་ནཱི ཙཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཙྪཱ་ཝི་ཙ་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀཱ་དྷཱ་རཾ པུ་ཙྪཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནེ་ཀཱ་དྷཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཝ་ནྟི ས་བྦ་དྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ཝ་ནྟཱིཏི ས་ནྡ་ནྟི. ས་བྦ་དྷཱིཏི ས་བྦེ་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ. སོ་ཏཱཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་སོ་ཏཱ. ཀིཾ ནི་ཝཱ་ར་ཎནྟི ཏེ་སཾ ཀིཾ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཀཱ ར་ཀྑཱ. སཾ་ཝ་རཾ བྲཱུ་ཧཱིཏི ཏཾ ནེ་སཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཾ་ཝ་རཾ ཀ་ཐེ་ཧི. ཀེ་ན སོ་ཏཱ པི་དྷཱི་ཡ་རེཏི ཀེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཏ་ཎྷཱ་དི་སོ་ཏཱ པི་དྷི་ཡྻ་ནྟི པ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པ་ད་ཏྠོ. སེ་སཾ པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

ཏེ དྭེ པ་ཉྷཱཏི ཡ་དི་པི ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཙ་ཏྟཱ་རི པ་དཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཝཱ་ཀྱཱ་ནི. ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་སྶ པ་ན ཨ་ཏྠ་སྶ དུ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ ཏེ དྭེ པ་ཉྷཱ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ‘‘ཨི་མེ་ཧི བ་ཧྭཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ནེ་ན པུ་ཙྪི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཨི་མེ ཨེ་ཏཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ ཨ་ཏྠཱ ཡ་སྨཱ བ་ཧཱུ་ནི ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པུ་ཙྪི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ དྭེ པ་ཉྷཱ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པ་རི བ་ཧཱུ་ཏི ཧི སཱ་ས་ན་ཝོ་ཧཱ་རོ, ཏ་མེ་ཝ པུ་ཙྪཱ་ཡ དུ་ཝི་དྷ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡཱ་ཧི ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཧི པཱ་ཎ་ཝ་དྷཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཝ ཝཱ དུ་གྒ་ཏི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཧི ཨཱ་པ་དཱ་ཧི ས་མཾ ས་ཧ, ས་བྦ་ཐཱ ཝཱ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ. ཏཾ་ནི་མི་ཏྟེ་ཧི ད་ས་ཧི ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི སཾ་ཀི་ལི་ཊྛོ ཙ, ཏ་སྶ ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཀཱ་རཾ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་ཉྩ བུ་དྡྷི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨེ་ཝཾ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་སྶཱ’’ཏི. ཝོ་དཱ་ཡ་ཏི སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝོ་དཱ་ནཾ, ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ཝུ་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ནི་མི་ཏྟ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ.

ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶཱཏི ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ. ས་ཝ་ནྟཱིཏི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱཏི་ཨཱ་དི ཨ་ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶཱ’’ཏི. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་དྷཱ་པི ཨ་ནུ་གཱི་ཏི་ཝི་ཙ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. སོ་ཏཱ་ནཾ ས་ཝ་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཝ་ཏི མ་ནཱ་པི་ཀེ་སུ རཱུ་པེ་སཱུ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཙ་ཀྑཱ་ད་ཡོ སོ་ཏཱ་ནཾ དྭཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ས་ཡཾ ས་ཝ་ནྟཱ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟཱ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ. ས་བྦཱཏི ས་བྦ་སྨཱ. ས་བྦ་ཐཱཏི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཨི་དཾ ཝོ་དཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ‘‘པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་ཝི་གྷཱ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝོ་དཱ་ནཾ.

ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་གཱ་ཐཱ་ཡ ས་ཏི ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་ར་ཎནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཏི་ཡོ ས་མ་ནྭེ་ས་མཱ་ནཱ ཏེ་སཾ སོ་ཏཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ནྟི. སོ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཾ བྲཱུ་མཱིཏི ཏ་མེ་ཝ ས་ཏིཾ སོ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཾ བྲཱུ་མི. པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏེ པི་དྷཱི་ཡ་རེཏི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཏེ སོ་ཏཱ ས་བྦ་སོ པི་དྷི་ཡྻ་ནྟི, ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ནཱ་ཝི་ཉྪ་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་པྤ་ཝ་ཏྟི་དྭཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ, པུ་གྒ་ལཾ ཝཱ ནཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. ཨ་ནུ་ས་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨི་དྷ པི་དྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནི་མི་ཏྟཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཏཾ ཡ་ཐཱ ཁ་ནྡྷ་ཝ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠཱ་པི སོ་ཏཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཾ་ཝ་རཾ པི་དྷཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ཏ་ཏྠ ཝཱ སཾ་ས་ཡི་ཏེ་ན ཨེ་ཀཾ་སི་ཀ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ པུ་ཙྪཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨི་དྷ པུ་ཙྪཱ་ཝི་ཙ་ཡོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཡེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཀེ་ན་སྶུ ནི་ཝུ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ (སུ. ནི. ༡༠༣༨; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༥༧, ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༡; ནེ་ཏྟི. ༤༥) ས་ཏི་པི ནི་ཝཱ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ཨེ་ཀོ པ་ཉྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཏཱ་ཝ སོ་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ སཾ་ཝ་རོ པི་དྷཱ་ན་ཉྩ པུ་ཙྪི་ཏ་ནྟི སོ་ཏེ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨེ་ཀཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀོ པ་ཉྷོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. སོ་ཏཱ་ནཾ ཝཱ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ཧཱུ་ཏི ཡ་ཏྟ་ཀཱ སོ་ཏཱ, ཏ་ཏྟ་ཀཱ པ་ཉྷཱ་ཏི. ཡེ་ན པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ས་ཝ་ནྟི ས་བྦ་དྷི སོ་ཏཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡཾ (སུ. ནི. ༡༠༤༠; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༥༩, ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༣; ནེ་ཏྟི. ༤༥) སོ་ཏེ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ སཾ་ཝ་ར་པི་དྷཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘‘དྭེ པ་ཉྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ས་ཏི་པི ནི་ཝཱ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ལོ་ཀཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ ལོ་ཀཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཉྷཱ་ཏི་པི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ པུ་ཙྪ་ནྟོ ན ཀེ་ཝ་ལཾ པུ་བྦེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ར་ཙི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ པུ་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལེ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་པི པུ་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་ཙེ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཱ་ནི སོ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ‘‘པ་ཉྙཱ ཙེ་ཝ ས་ཏི ཙཱ’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་སྶཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡཱ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ, ཡཱ ཙ ས་ཏི ཡ་ཉྩ ཏ་ད་ཝ་སེ་སཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏཾ ས་བྦ་མྤི ཀ་ཏྠ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨེ་ཏཾ མེ པུ་ཊྛོ པ་བྲཱུ་ཧཱི་ཏི.

ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་གཱ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན་སྶ ཡ་སྨཱ པ་ཉྙཱ་ས་ཏི་ཡོ ནཱ་མེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཱ ཝི་སུཾ ན ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡཾ མཾ ཏྭཾ, ཨ་ཛི་ཏ, ཨེ་ཏཾ པ་ཉྷཾ ཨ་པུ་ཙྪི – ‘‘ཀ་ཏྠེ་ཏཾ ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་གཱ་ཐཱ་ཡཾ (སུ. ནི. ༡༠༤༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༦༡, ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༥; ནེ་ཏྟི. ༡༡, ༤༥), ཡ་ཏྠ ཏཾ ཨ་སེ་སཾ ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏཾ ཏེ ཝ་དཱ་མི. ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནི་རོ་དྷེ་ན ས་ཧེ་ཝ ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཨེ་ཏྠེ་ཏཾ ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནི་རོ་དྷེ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་རོ་དྷཾ ཏ་སྶ ནི་རོ་དྷོ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ཉྷེ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ པུ་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་གཱ་ཐཱ་ཡཾ སོ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་པྤ་ཧཱ་ན་ཀི་ཙྩེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ཏི པ་ཉྙཱ ཙ ཝུ་ཏྟཱ, ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་པྤ་ཧཱ་ནེ པ་ཉྙཱ་ས་ཏཱི་སུ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་སུ ཏཱ་སཾ ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན ནཱ་མ་རཱུ་པེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཝ. ཀ་ཏྠ ནུ ཁོ ཨི་མཱ་སཾ ས་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ས་ཏཱི་ནཾ ཨ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ཉྷེ…པེ… དྷཱ་ཏུ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཡ་ཏི དེ་ས་ནཱ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི.

ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཾ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟི, ཏཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཊི་པ་དཾ ས་ཧ ཝི་ས་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཱི་ཎི ཙ ས་ཙྩཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ངྑ་ཏཱ་ནཱིཏི ས་མེ་ཙྩ ས་མྦྷཱུ་ཡ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ས་ངྑ་ཏཱ་ནི. ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨཱ་ནཱིཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནི. དུ་ཀྑཾ ས་མུ་ད་ཡོ མ་གྒོཏི ཏེ་སཾ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ. ནི་རོ་དྷོ པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་རོ་དྷོ ཨ་ས་ངྑ་ཏོ’’ཏི. སོ ཧི ཀེ་ན་ཙི པ་ཙྩ་ཡེ་ན ན ས་ངྑ་ཏོ་ཏི ཨ་ས་ངྑ་ཏོ. ས་ཧ ཝི་ས་ཡེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཝི་བྷཱ་ག་མུ་ཁེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝ་སེ་སཱཏི ད་སྶ་ན་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ནཱ་ཝ་སེ་སཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་ཉྩ སེ་ས-ས་དྡོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ བྱཱ་པཱ་དོ མཱ་ནོ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏེ་པི དྷ་མྨཱ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཱ་ཏི. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་པ་དེ་སུ་པི ནི་ར་ཝ་སེ་ས-ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. སཱ་ཝ་སེ་ས་ཉྷི པུ་རི་མ་མ་གྒ་དྭ་ཡེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་ད་ཡོ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, ཨི་ཏ་རེ་ཧི པ་ན ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ནྟི. ཏེ་དྷཱ་ཏུ་ཀེ ཨི་མཱ་ནི ད་ས སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏེ་དྷཱ་ཏུ་ཀེཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཝི་ས་ཡ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཏཱ་ནི སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི.

༡༢. ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏ་ཉྙ་སྶཱ་མཱི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ་ཀཾ པ་ཏྭཱ. ཡཾ པ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡནྟི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཨི་དཾ ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎནྟི ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ‘‘ཁཱི་ཎཱ མེ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཁཱི་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨི་དཾ ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཉཱ་ཎཾ ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མ. ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱ་ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡནྟི ཨཱ་ནེ་ཏ་བྦཾ ‘‘ཡཾ ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱ་ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ ཉཱ་ཎནྟི ཨི་དྷཱ་པི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀྐ་ཎྜ ༡༣༥-༡༤༢) པ་ན ‘‘ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎཾ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡ་ཀ་རེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་བྷཱུ་ཏེ ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མཱ་ནི དྭེ ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི, ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྐེ་ཏེ་ན དྭེ ནཱ་མཱ་ནི ལ་བྦྷ་ནྟཱི’’ཏི ཙ.

ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ ཧེ་ཊྛི་མེ་སུ ཏཱི་སུ ཕ་ལེ་སུ, ཨུ་པ་རི་མེ་སུ ཙ ཏཱི་སུ མ་གྒེ་སུ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏ་ཉྙ་སྶཱ་མཱི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཝི་ཡ པ་ཋ་མ་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་གྒ་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡ་ཉྩ ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏ་ཉྙ་སྶཱ་མཱི་ཏི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ ཝི་ཡ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧི ཨ་གྒ་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ད་ཝ་སེ་ས་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་པི ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི, ཨེ་ཀཱ པ་ཉྙཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝི་ནྡྲི་ཡ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨེ་ཀཱ, ཀ་ཐཾ དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྐེ་ཏེ་ནཱཏི ཁ་ཡེ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏི ཨི་མཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མ་ཉྙཱ་ཡ. སཱ པ་ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན པ་ཉྙཱཏི ཡཱ པུ་བྦེ སོ་ཏཱ་ནཾ པི་དྷཱ་ན་ཀི་ཙྩཱ ཝུ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ, སཱ པ་ཛཱ་ན་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ. ཨི་ཏ་རཱ པ་ན ཡ་ཐཱ་དི་ཊྛཾ ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་པི་ལཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ཨོ་གཱ་ཧ་ན་ཊྛེ་ན ས་ཏཱིཏི.

༡༣. ཨེ་ཝཾ ‘‘པ་ཉྙཱ ཙེ་ཝ ས་ཏི ཙཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ ཡེ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ, ཨི་དཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཉྩ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཧི ས་ཧ་ཙ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ ཏ་ད་ཉྙེ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཙ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཁ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡ་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ པ་ན རཱུ་པཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི? ན་ཡི་དཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙུ་ར་ཛ་ན་སྶ པ་ན ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ག་ཧ་ཎཱི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ པུ་ཙྪི་ཏཱ་ཏི ཏཾ ཙ་ཏུ་རི་དྡྷི་པཱ་ད་མུ་ཁེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན པ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ནཱ་མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ས་ཏི་པ་ཉྙཱ་ཧི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ས་ཏི ཙ པ་ཉྙཱ ཙ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཏི་ཡོ ས་མ་ནྭེ་ས་མཱ་ནཱ ས་ཏི སི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ས་མཱ་དྷིཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཏི. ས་ཏི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཏི དྭེ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, ས་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ཝི་དྷཱ་ཡི་ནཱི པ་ཉྙཱ སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ ན ཝི་ནཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་ཉྙཱ དྭེ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི.

ཡཱ ཨི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སཱུཏི ཨི་མེ་སུ ས་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཏཾ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཡཱ ས་དྡ་ཧ་ནཱ. ‘‘ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧཱི’’ཏི་པི པཱ་ལི༹, ཏ་སྶཱ ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་བྷི་པྤ་སཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎཱ ས་དྡྷཱ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཚ་ནྡ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡཱ ས་དྡྷཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཱ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ, ཨ་ཡཾ ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི. ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེ. ཨི་དཾ པ་ཧཱ་ནནྟི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་སཱ་དྷ་ཀོ ས་མཱ་དྷི པ་ཧཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟོ པ་ཛ་ཧ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ‘‘པ་དྷཱ་ན’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ཨ་གྒོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཀོ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

‘‘ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་སཱི་སེ་ན ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ ཝཱི་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ. ཏེ ཧི ཡཱ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནི་པྥ་ཏྟི ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀ་ར་སེ་ན ས་ར་ཎ་ཏོ ས་ངྐ་པྤེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ ས་ར་ས་ངྐ་པྤཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཡ་ཐཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་དུ་བྷ་ཡནྟི ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏ་ཉྩ པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏ་ཉྩ ཝཱི་རི་ཡ་ནྟི ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ ཧི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷི་པྤ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ནྣ་མྤི ཧི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན བྷི་ནྣཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཝོ་ཧ་ར་ནྟི, ཡ་ཐཱ ‘‘སི་ལཱ་པུ་ཏྟ་ཀ་སྶ ས་རཱི་ར’’ནྟི.

ཏ་ཏྠ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྡྷི, ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཝཱ ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ ཨི་དྡྷཱ ཝུ་དྡྷཱ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་དྡྷི, པ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་དོ, པ་ཋ་མེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི ཨེ་ཝ པཱ་དོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ, ཨི་དྡྷི་ཀོ་ཊྛཱ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི་ཡཱ པཱ་དོ པ་ཏི་ཊྛཱ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡོ་ཏི ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ. ཏེ་ན ཧི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཝི་སེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨི་དྡྷིཾ པ་ཛྫ་ནྟི པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ་ཉྩ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཡཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཡོ་གཱི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ. མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཀི་ཙྩ་ཏོ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཝི་རཱ་ག་ནི་སྶི་ཏནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ.

ཝི་ཝེ་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧི ཝི་རཱ་གཱ་ད་ཡོ, ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩེ་ཏྠ ཝོ་སྶ་གྒོ དུ་ཝི་དྷོ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝོ་སྶ་གྒོ ཙ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝོ་སྶ་གྒོ ཙཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝོ་སྶ་གྒོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ. པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝོ་སྶ་གྒོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཏ་ནྣི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦཱ་ན་པ་ཀྑ་ནྡ་ནཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀེ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡེ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མི་དྡྷི་པཱ་དོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཀི་ལེ་སེ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི. ཝོ་སྶ་གྒ་པ་རི་ཎཱ་མིནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝོ་སྶ་གྒ་ཏྠཾ པ་རི་ཎ་མ་ནྟཾ པ་རི་ཎ་ཏ་ཉྩ པ་རི་པ་ཙྩ་ནྟཾ པ་རི་པ་ཀྐ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཡོ་གཱི ཡ་ཐཱ པ་ཋ་མོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝོ་སྶ་གྒ་ཏྠཾ ནི་བྦཱ་ན་པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝོ་སྶ་གྒ་ཏྠ་ཉྩ པ་རི་པ་ཙྩ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ པ་རི་པ་ཀྐོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི. སེ་སི་དྡྷི་པཱ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཡ་ཐཱ ཚ་ནྡཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ས་མཱ་དྷི ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷི. ཨེ་ཝཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཙི་ཏྟཾ ཝཱི་མཾ་སཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ས་མཱ་དྷི ཝཱི་མཾ་སཱ་ས་མཱ་དྷཱིཏི.

༡༤. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ ཨེ་ཝ ས་མཱ་དྷི་ཉཱ་ཎ་མཱུ་ལ་ཀོ, ཨ་ཐ ཁོ ས་བྦོ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦོ ས་མཱ་དྷི ཉཱ་ཎ་མཱུ་ལ་ཀོ ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ སོ ཨེ་ཝ ཝཱི་མཾ་སཱ་ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི? ཝཱི་མཾ་སཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཉྙཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་མཱུ་ལ་ཀོ. ཨ་དྷི་ག་མ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཉྙཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་མཱུ་ལ་ཀོ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པ་ཉྙཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ. ཨ་པྤ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པ་ཉྙཱ་ཡ ཝཱ ཉཱ་ཎ་མཱུ་ལ་ཀོ. ཨ་པྤ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཱིཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཡ་ཐཱ པུ་རེཏི ཡ་ཐཱ ས་མཱ་དྷི་སྶ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་རེ པུ་བྦེ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻེ་སུ་པི སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ ཁ་ནྡྷཾ ཁ་ནྡྷཱུ་པ་ནི་བ་དྡྷ་ཉྩ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ པ་ཙྪཱ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻེ་སུ་པི སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ ཁ་ནྡྷཾ ཁ་ནྡྷཱུ་པ་ནི་བ་དྡྷ་ཉྩ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཡ་ཐཱ པ་ཙྪཱཏི ཡ་ཐཱ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ ས་ཏྟ་སུ དི་ཝ་སེ་སུ པ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ པུ་རེ ཨ་ཏཱི་ཏེ་སུ ས་ཏྟ་སུ དི་ཝ་སེ་སུ པ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ དི་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ དི་ཝ་ས་བྷཱ་གེ སཱུ་རི་ཡཱ་ལོ་ཀེ་ན ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་དྷ་མི་ཏ་ཏྟཱ ཙ་ཀྑུ་མ་ནྟཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ རཱུ་པཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ. ཏ་ཐཱ ར་ཏྟིནྟི ཏ་ཐཱ ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་པི ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ས་མཱ་དྷི་སྶ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན་ཏྠི.

ཡ་ཐཱ ར་ཏྟིཾ ཏ་ཐཱ དི་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ ཙ ར་ཏྟི་ཡཾ ཏ་ཐཱ དི་ཝཱ་པི ཨ་ཏི་སུ་ཁུ་མཾ ཀེ་ན་ཙི ཏི་རོ་ཧི་ཏཾ ཡ་ཉྩ ཨ་ཏི་དཱུ་རེ, ཏཾ ས་བྦ་རཱུ་པཾ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཡ་ཐཱ ཙ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ས་མཱ་དྷི་སྶ དི་བྦ་སོ་ཏ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཙ ནེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི ཝི་ཝ་ཊེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷེ་ནཱཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ པཱ་རི་བ་ནྡྷ་ཀ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊེ་ན, ཨ་པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ས་པྤ་བྷཱ་སཾ ཙི་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་པི ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱིཏི ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི སེ་ཀྑ་སྶ པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཱི’’ཏི. ཙི་ཏྟ་ས་ཧ་བྷཱུ་ནཱིཏི་ཨཱ་དི ཏེ་སཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་རོ་དྷེ་ན ནི་རོ་དྷ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཉྩ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནི་རོ་དྷཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི.

ཏ་སྶཱཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ. ཧེ་ཏཱུཏི ཏ་ཎྷཱ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀོ. ཨ་ནཱ་ཧཱ་རནྟི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ཨ་ན་བྷི་ན་ནྡི་ཏནྟི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་པ་ཏྠི་ཏཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ་མྤི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་ནོ པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཧེ་ཏུ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཾ. སེ་སཾ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ. པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡོ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་པུ་ཙྪ་མྤི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ ས་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ཙ པུ་ཙྪཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཨི་དཱ་ནི ཏཱ ས་ཧ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡེ ཙ ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ་སེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ པ་ད་ཏྠོ – ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨཱཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་དྷ་མྨཱ, ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. སེ་ཀྑཱཏི སཱི་ལཱ་དཱི་ནི སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ. པུ་ཐཱུཏི བ་ཧཱུ ས་ཏྟ་ཛ་ནཱ. ཏེ་སཾ མེ ནི་པ་ཀོ ཨི་རི་ཡཾ, པུ་ཊྛོ པ་བྲཱུ་ཧཱིཏི ཏེ་སཾ སེ་ཁཱ་སེ་ཁཱ་ནཾ ནི་པ་ཀོ པ་ཎྜི་ཏོ ཏྭཾ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པུ་ཊྛོ མེ བྲཱུ་ཧཱི་ཏི. སེ་སཾ པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

༡༥. ཀི་སྶཱཏི ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ, ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ཁཱ་སེ་ཁ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ པུ་བྦ་ངྒ་མ་པྤ་ཧཱ་ན་ཡོ་གེ་ནཱཏི སེ་ཁེ ཨ་སེ་ཁེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་པྤ་ཧཱ་ནེ ཙ པུ་ཙྪ་ན་ཡོ་གེ་ན, པུ་ཙྪཱ་ཝི་དྷི་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཀཱ་མེ་སུ ནཱ་བྷི་གི་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻཱཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ན ན ཨ་བྷི་གི་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ. མ་ན་སཱ་ནཱ་ཝི་ལོ སི་ཡཱཏི བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ད་ཡོ ཙ མ་ན་སོ ཨཱ་ཝི་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རེ དྷ་མྨེ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ནཱ་ཝི་ལོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་སེ་ཀྑོ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་རི་ཏུ་ལི་ཏ་ཏྟཱ ཀུ་ས་ལོ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཙ ས་ཏོ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བྷི་ནྣ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་མ་བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀུ་ས་ལོ…པེ… པ་རི་བྦ་ཛེ’’ཏི ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ.

ཏ་ཏྠ ཡཾ པུ་ཙྪཱ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ནི་པ་ཀོ’’ཏི པ་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ ནེ་པ་ཀྐཾ ཨུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟཾ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ཏཱ་ཝ ཀ་མྨ་དྭཱ་ར་བྷེ་དེ་ཧི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ སེ་ཁཱ་སེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ སེ་ཁཱ་སེ་ཁ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་དེ་ས་ནཱ་ཀོ་ས་ལླ་མེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀོ ཙཱཏི ཀྭ ཙ, ཀ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩེ དུ་ཀྑེ ཨ་ན་ཏྟ་ནི ཙཱ’’ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ‘‘ས་བྦཾ ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ན ཏ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ ཡེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི, སོ པ་ཊི་གྷཱ་ཏོ་ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ དུ་ར་བྷི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཉྩ པ་ཎྜི་ཏཱ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟི.

ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ད་སྶ་ནནྟི ཏཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི. ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀོ ཧི ས་མྨོ་ཧོ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ཏོ་ཏི. ཡ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧཾ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩེ དུ་ཀྑེ ཨ་ན་ཏྟ་ནི ཙཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཨི་དྷ པུ་རི་སོཏི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་མཱ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྲི་དཾ ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ – པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ས་བྦོ ལོ་ཀོ, ཏཱ་ར་ཀ་རཱུ་པཱ་ནི ཝི་ཡ ཚ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི, ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཏཱ་ར་ཀ་རཱུ་པཱ་ནཾ ད་སྶ་ནཾ ཝི་ཡ ལོ་ཀ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎ་ཛཱ་ན་ནཾ, ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཏཱ་ར་ཀ་རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ནྟ་སྶཱ་པི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ས་ཏཱ་ནི, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ག་ཎ་ན་ས་ངྐེ་ཏེ་ན ཨ་ཛཱ་ན་ནཾ ཝི་ཡ ལོ་ཀ་སྶ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཐ་ཉྩི ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱ་པི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཱ་ན་ཝ་བོ་དྷོ་ཏི. སེ་སཾ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ.

ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ཧི པ་དེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨ་ཛི་ཏ་སྶ སེ་ཁཱ་སེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ སེ་ཁེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ. སེ་ཁེ་ནཱཏི སི་ཀྑཱ ཨེ་ཏ་སྶ སཱི་ལ་ནྟི སེ་ཁོ, ཏེ་ན སེ་ཁེ་ན. དྭཱི་སུ དྷ་མྨེ་སཱུཏི དུ་ཝི་དྷེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡེ་སཱུཏི དོ་སེ་ན པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏེ་ན ཡ་ཏྠ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཾ, ཏེ་སུ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པ་ཊི་གྷ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡེ་སཱུ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, སོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ.

ཨེ་ཏྠ ཙ གེ་དྷ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ཙོ་ད་ནཱ་ཡཾ གེ་དྷ་ནི་མི་ཏྟོ དོ་སོ གེ་དྷེ ས་ཏི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ་པི ཙི་ཏྟ་སྶ ར་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏཱ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཀཱ་མེ་སུ ནཱ་བྷི་གི་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻཱ’’ཏི (སུ. ནི. ༡༠༤༥; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༦༤, ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༨; ནེ་ཏྟི. ༡༥-༡༧) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་ཏྠ ཡཱ ཨི་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ གེ་དྷ་ཝ་སེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ དོ་ས་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ར་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏཱ གཱ་ཐཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དེ་ན ཧི སེ་ས་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནུ་པྤ་ནྣ་བྷེ་ད་ཏོ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦེ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨེ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་མུ་ཁེ་ན སེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སེ་ཁོ ཨ་བྷི་གི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ཝི་ལ་ས་ངྐ་པྤོཏི ཨཱ་ཝི་ལཱ་ནཾ ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནཱ་ཝི་ལ་ས་ངྐ་པྤོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ན་བྷི་གི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ཝཱ་ཡ་མ་ཏི, ཝཱི་རི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཀ་ཐཾ ཝཱ་ཡ་མ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘སོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ སོཏི ཨུ་ཏྟ་རི་ཝི་སེ་ས་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ སེ་ཀྑོ. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནནྟི ཨ་ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ. པཱ་པ་ཀཱ་ནནྟི ལཱ་མ་ཀཱ་ནཾ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཨ་ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ཡཱཏི ན ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཚ་ནྡཾ ཛ་ནེ་ཏཱིཏི ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཝཱ་ཡ་མ་ཏཱིཏི པ་ཡོ་ག་པ་ར་ཀྐ་མཾ ཀ་རོ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏཱིཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི. ཙི་ཏྟཾ པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱིཏི ཏེ་ནེ་ཝ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨུ་ཀྑི་པ་ཏི. པ་ད་ཧ་ཏཱིཏི པ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི. ཝཱ་ཡ་མ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི པ་དཱ་ནི ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་མྨ་སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པཱ་པ་ཀཱ་ནནྟི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱཏི པ་ཛ་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནནྟི ཨ་ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནནྟི ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ. ཋི་ཏི་ཡཱཏི ཋི་ཏ་ཏྠཾ. ཨ་ས་མྨོ་སཱ་ཡཱཏི ཨ་ན་སྶ་ན་ཏྠཾ. བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ བྷཱ་ཝཱ་ཡ. ཝེ་པུ་ལླཱ་ཡཱཏི ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱཏི ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ. པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱཏི པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ པ་ད་ཏྠོ.

༡༦. ‘‘ཀ་ཏ་མེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ ཙ ཡཱ་དི་སཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཡཱ་དི་སཱ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏེ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་མེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱཏི ཨི་མེ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོ ཨ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ན་ནུ་བྷཱུ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ནཱ་མ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་རེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ནཱ་མ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ན་ཏྠི. ཝི་ཏ་ཀྐ་ཏྟ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནཱིཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ ཨེ་ཝ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ, ན ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ. ཨི་མེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ ནཱ་མ, ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱཏི ཨི་མེ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ནཱ་མ, ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཀུ་ས་ལས་དྡོ ཙེ་ཏྠ བཱ་ཧི་ཏི་ཀ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༢.༣༥༨ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཡ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་མེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱཏི ཨི་མེ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ནཱ་མ.

ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ སུ་ནི་གྒ་ཧི་ཏོ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡེ་ན ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཝཱ་རེ་ཏི, ཨི་དཾ ས་ཏི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་པ་ད་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ཙེ་ཏོ་དུ་ཀྑ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ ཝི་ཀྑེ་པ་པ་ཙྩ་ཡོ བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ སུ་ནི་གྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡེ་ན བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཝཱ་རེ་ཏི, ཨི་དཾ ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི. ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ པ་རཱ་པ་རཱ་དྷཾ སུ་ཁེ་ན ས་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ སུ་ནི་གྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡེ་ན ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཝཱ་རེ་ཏི, ཨི་དཾ ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི. ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་པྤ་ཧཱ་ནཾ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣེ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨེ་ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ས་ཝི་ས་ཡེ ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ ཀ་ཏྠ ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ཨི་མེ་ས་ཉྩ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ སེ་ཁཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦེ་པི སེ་ཁཱ དྷ་མྨཱ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ སེ་ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཾ ནི་ག་མེ་ཏི.

༡༧. ཨེ་ཝཾ སེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་སེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ‘‘ཀུ་ས་ལོ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཏཱ་ཝ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་སེ་ཀྑ་སྶ ཀོ་ས་ལླཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ལོ་ཀོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ. ཀི་ལེ་ས་ལོ་ཀེ་ན བྷ་ཝ་ལོ་ཀོ ས་མུ་དཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨཾ ནི་སྶཱ་ཡ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨེ ས་མུ་དཱ་ག་མེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོཏི སོ མ་ཧ་གྒ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ, པ་རི་ཏྟ་མ་ཧ་གྒ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ ཝཱ ཋི་ཏོ. ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏཱིཏི སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷ་ཡོ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡེ ཀ་ཏྭཱ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ་ནི ས་དྡྷཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ བྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནེ་སཱུཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ཝ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནེ་ཡྻ་སྶ པ་རི་ཉྙཱ བྷ་ཝ་ཏི.

ད་སྶ་ན་པ་རི་ཉྙཱཏི ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་རི་ཉྙཱཏི ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ ཙ. ‘‘སཱ དུ་ཝི་དྷེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ‘‘ཡ་དཱ ཧི སེ་ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ནི་བྦི་དཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ཧི ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་དཱ ཧི སེ་ཁོ་ཏི ཙེ་ཏྠ སི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་པི སེ་ཁ་པ་དེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘དྭེ དྷ་མྨཱ ཀོ་ས་ལླཾ ག་ཙྪ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཀོ་ས་ལླ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡ་དཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་སི་ཀྑཾ སི་ཀྑ་ནྟོ ནི་བྦི་དཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ཧི ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ཧི ཉེ་ཡྻཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་དཱ ཏ་སྶ ཏེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨཱ ད་སྶ་ན་ཀོ་ས་ལླཾ པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ག་ཙྪ་ནྟི ས་མྤཱ་པུ་ཎ་ནྟི ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ནྟི. ཡ་དཱ པ་ན སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དི་སེ་ཁོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ནེ་ཡྻཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་དཱ ཏ་སྶ ཏེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀོ་ས་ལླཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི.

ཏཾ ཉཱ་ཎནྟི ཡཱ པུ་བྦེ ནེ་ཡྻ་སྶ པ་རི་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏཾ ནེ་ཡྻ་པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཉཱ་ཎཾ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦནྟི ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན ཏ་སྶ བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ཏི. དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ལ་ཀྑ་ཎེ ཉཱ་ཎནྟི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕུ་ས་ནཱ་དི་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ ཉཱ་ཎཾ. ཏཾ པ་ན ཡ་སྨཱ ས་བྦཾ ནེ་ཡྻཾ ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཙ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཙཱ’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛཾ.

པ་རི་ཉྙཱཏི ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན་སྶ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཙ ཨ་བྷི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གེ་ཧི ཏེ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ན་ནཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཡཱ པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ, ཨི་དཾ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ་ག་ཧི་ཏཱཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏཱ ས་མྨ་སི་ཏཱ. ཨི་དཾ ཕ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ཀཾ ཕ་ལཾ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི, ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཡ་ཐཱ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ་ནི ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི. ཏེ་སནྟི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ. ཨེ་ཝཾ་ག་ཧི་ཏཱ་ནནྟི ཨེ་ཝཾ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ནཾ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠོཏི ཨ་ཡཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ནུ་བོ་དྷ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཧི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཉྙཱ ས་མྨ་སི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ ས་མྨ་ས་ན་དྷ་མྨེ ཏ་ཏྠ ས་མྨ་ས་ནཱ་ཀཱ་རཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་ས་ན་ཕ་ལ་མྤི པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ.

ཡེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱཏི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་མཱ་ཧ. ས་བྦེ ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཀྑི་ཡཱ་ཏི. ཡེ ཀུ་ས་ལཱཏི མ་གྒ་དྷ་མྨཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ. ཡ་དི་པི ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་པི ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཡཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠ་ཀུ་ས་ལོཏི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཀུ་ས་ལོ. དྷ་མྨ་ཀུ་ས་ལོཏི པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཀུ་ས་ལོ. པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠ་པཱ་ལི༹་དྷ་མྨཱ ཝཱ ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ་ཀུ་ས་ལོཏི ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཀུ་ས་ལོ, ཙ་ཏུ་ན་ཡ་ཀོ་ཝི་དོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, དེ་ས་ནཱ་ཡུ་ཏྟི་ཀུ་ས་ལོ ཝཱ. ཕ་ལ་ཏཱ་ཀུ་ས་ལོཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཕ་ལ་ཀུ་ས་ལོ. ‘‘ཨཱ་ཡ་ཀུ་ས་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཡོཏི ཝ་ཌྜྷི. སཱ ཨ་ན་ཏྠ་ཧཱ་ནི་ཏོ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཙ དུ་ཝི་དྷཱ. ཨ་པཱ་ཡཱཏི ཨ་ཝ་ཌྜྷི. སཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཧཱ་ནི་ཏོ ཨ་ན་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཙ དུ་ཝི་དྷཱ. ཨུ་པཱ་ཡོཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཙྩཱ་ཡི་ཀེ ཀི་ཙྩེ ཝཱ བྷ་ཡེ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏ་སྶ ཏི་ཀི་ཙྪ་ན་ས་མ་ཏྠཾ ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏྠ ཀུ་ས་ལོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཧི ས་བྦ་སོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟོ ཨེ་ཏེ་སུ ཨཱ་ཡཱ་དཱི་སུ ཀུ་ས་ལོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་སེ་ཁ་སྶ ཀོ་ས་ལླཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མ་ཧ་ཏཱ ཀོ་ས་ལླེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་སི་ཀྑ་སྶ ཨ་སེ་ཁ་སྶ ས་ཏོ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠ’’ནྟི. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ནི་དྡི་ཊྛཾ སེ་ཁཱ་སེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཾ ནི་ག་མེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མཱ དྭེ ཙ་རི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བོ་ཛ྄ཛྷནྟི བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ. ཏཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷནྟི ཏཾ བོ་ཛ྄ཛྷཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡོ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ཨ་སེ་ཁོ ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ‘‘ས་ཏོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ. ཨི་དྷཱ་པི པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་རཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ཨ་ཛི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན (སུ. ནི. ༡༠༣ ཨཱ་ད་ཡོ; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༥༧ ཨཱ་ད་ཡོ, ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༡ ཨཱ་ད་ཡོ) པུ་ཙྪཱ་ཝི་ཙ་ཡཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་སུ་པི པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡཱ་ནཾ ན་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན. པུ་ཙྪི་ཏ་བྦནྟི པུ་ཙྪཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ ཝཱ, ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སུ་ཏྟ་སྶ ཙཱཏི་ཨཱ་དི ཨ་ནུ་གཱི་ཏི་ཝི་ཙ་ཡ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ནུ་གཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ ས་མཱ་ནེ་ཏ་བྦཱཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་དེ་ས་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨ་ནུ་གཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ནེ་ན སུ་ཏྟེ་ན ས་མཱ་ནཱ ས་དི་སཱི ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ སུ་ཏྟེ ས་མྨཱ ཨཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཏྠཱ་པ་ག་ཏནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་པེ་ཏཾ, ཨ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྠཾ ཝཱ ད་ས་དཱ་ལི༹་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཾ བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་སྶ ས་མཱ་ནེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ. དུ་ནྣི་ཀྑི་ཏྟ་སྶཱཏི ཨ་ས་མྨཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ. དུ་ནྣ་ཡོཏི དུ་ཀྑེ་ན ནེ་ཏ་བྦོ, ནེ་ཏུཾ ཝཱ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ. བྱ་ཉྫ་ནུ་པེ་ཏནྟི ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ས་མུ་པེ་ཏཾ.

ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་གཱི་ཏི་ཝི་ཙ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ ‘‘སུ་ཏྟ་སྶ ཡོ པ་ཝི་ཙ་ཡོ’’ཏི སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ‘‘སུ་ཏྟ་ཉྩ པ་ཝི་ཙི་ནི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝི་ཙི་ན་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀིཾ ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཧ་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཨ་བྷི་ཧ་ནྟྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན སཱ་མཾ དེ་སི་ཏ་སུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་ཙ་ནནྟི སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་སི་ཏཾ. ཏ་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ནཱི་ཏ་ཏྠནྟི ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཏ་བྦ་ཏྠཾ. ནེ་ཡྻ་ཏྠནྟི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྠཾ. སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ པ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷེ སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཀཾ བྷཱ་གཾ ཨ་བྷ་ཛ་ནྟཱི ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ སོ་པི ན་ཡོ ཝི་ཙེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་དྷ ནི་ཀྑི་ཏྟོ.

ཀུ་ཧིཾ ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶཱཏི ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཀ་སྨིཾ པ་དེ་སེ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ. ས་བྦཱ་ནི ས་ཙྩཱ་ནི པ་སྶི་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ སུ་ཏྟ་སྶ ‘‘ཀུ་ཧིཾ ཀ་སྨིཾ པ་དེ་སེ ཀ་སྨིཾ ཝཱ པ་དེ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝི་ཙེ་ཏུཾ, ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ ཀུ་ཧིཾ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝི་ཙེ་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་བྦཱ་ནི ས་ཙྩཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཙེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེཏི ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟཾ པ་ཝི་ཙེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་དི་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏོ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏོ ཙ ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ པུ་ཙྪཱ་ཝི་ཙ་ཡཱ་དི་ན་ཡེ་ན སུ་ཏྟཾ པ་ཝི་ཙི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ནུ་གཱི་ཏི་ཝི་ཙ་ཡཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ. ཨ་སྶཱ་དཱ་དི་ཝི་ཙ་ཡོ པ་ན ས་ཙྩ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ན ན་ཡ་ཏོ ད་སྶི་ཏོ, སོ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་བྦི་ཙ་ཡེ་ནེ་ཝ ཙ པ་ད་ཝི་ཙ་ཡོ སི་དྡྷོ་ཏི.

ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༨. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རོཏི་ཨཱ་དི ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒོ. ཏ་ཏྠ ཀིཾ ཡོ་ཛ་ཡ་ཏཱིཏི ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཀོ པ་ནེ་ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡོ? ཨ་ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ སུ་ཏྟ་ཏྠཱ ཝི་ས་ཡོ, ཏེ ཧི ཏེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཡུ་ཏྟི་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི ཨ་ཡཾ ཧཱ་རོ ཨི་ཙྪི་ཏོ ཨེ་ཝ. ཏཾ པ་ན བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ན་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཡུ་ཏྟི་ག་ཝེ་ས་ནཱ ནཱ་མ ན མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ་ན ཝི་ནཱ, ཏ་སྨཱ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏཱ་ཝ ཨུ་པ་དི་སི་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.