ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ
ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡེ
ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ
མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཾ ནཱ་ཐཾ, ཉེ་ཡྻ་སཱ་ག་ར་པཱ་ར་གུཾ;
ཝ་ནྡེ ནི་པུ་ཎ་ག་མྦྷཱི་ར-ཝི་ཙི་ཏྲ་ན་ཡ་དེ་ས་ནཾ.
ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ, ཡེ་ན ནི་ཡྻ་ནྟི ལོ་ཀ་ཏོ;
ཝ་ནྡེ ཏ་མུ་ཏྟ་མཾ དྷ་མྨཾ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པཱུ་ཛི་ཏཾ.
སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ, ཋི་ཏོ མ་གྒ་ཕ་ལེ་སུ ཡོ;
ཝ་ནྡེ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷཾ ཏཾ, པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ.
ཝ་ནྡ་ནཱ་ཛ་ནི་ཏཾ པུ་ཉྙཾ, ཨི་ཏི ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ;
ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ, ཧུ་ཏྭཱ་ཧཾ ཏ་སྶ ཏེ་ཛ་སཱ.
ཋི་ཏིཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནེ་ན, ཙི་རཾ ས་དྡྷ་མྨ་ནེ་ཏྟི་ཡཱ;
དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏནཱ་མེ་ན, ཐེ་རེ་ན ཨ་བྷི་ཡཱ་ཙི་ཏོ.
པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་ནཱ་ཐ་སྶ, པཱ་ད་མཱུ་ལེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ;
པ་སྶ་ཏཱ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ, ས་མྤ་ཏྟཾ ཡ་སྶ མ་ཏྠ་ཀཾ.
སཾ་ཁི་ཏྟཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟཱ་ནཾ, ཨེ་སོ ཨ་གྒོ་ཏི ཏཱ་དི་ནཱ;
ཋ་པི་ཏོ ཨེ་ཏ་ད་གྒ་སྨིཾ, ཡོ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀུ་ཏྟ་མོ.
ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཝ་སི་པྤ་ཏྟོ, པ་བྷི་ནྣ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དོ;
མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནོ ཐེ་རོ, ས་མྦུ་དྡྷེ་ན པ་སཾ་སི་ཏོ.
ཏེ་ན ཡཱ བྷཱ་སི་ཏཱ ནེ་ཏྟི, ས་ཏྠཱ་རཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏཱ;
སཱ་ས་ན་སྶ ས་དཱ་ཡ་ཏྟཱ, ན་ཝ་ངྒ་སྶ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
ཏ་སྶཱ ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎེ་ཧི, ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ;
ཀི་ཉྩཱ་པི དུ་ཀྐ་རཱ ཀཱ་ཏུཾ, ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ མ་ཡཱ.
ས་ཧ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཡ་སྨཱ, དྷ་ར་ཏེ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ;
པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱི་ཧཱ་ནཾ, ཏི་ཊྛ་ཏེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཏ་སྨཱ ཏ་མུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ, ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ་ན པ་ཉྩ་པི;
ནི་ཀཱ་ཡེ པེ་ཊ་ཀེ་ནཱ་པི, སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ.
སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་མ་སཾ་ཀི་ཎྞཾ, ནི་པུ་ཎ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ;
མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ, ས་མ་ཡཾ ཨ་ཝི་ལོ་མ་ཡཾ.
པ་མཱ་ད་ལེ་ཁཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ, པཱ་ལི༹ཾ ས་མྨཱ ནི་ཡོ་ཛ་ཡཾ;
ཨུ་པ་དེ་སཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ, ཀ་རི་སྶཱ་མ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ.
ཨི་ཏི ཨ་ཏྠཾ ཨ་ས་ངྐི་ཎྞཾ, ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ མེ;
ཝི་བྷ་ཛ་ནྟ་སྶ ས་ཀྐ་ཙྩཾ, ནི་སཱ་མ་ཡ་ཐ སཱ་དྷ་ཝོ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ནེ་ཏྟི? ས་དྡྷ་མྨ་ན་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ནེ་ཏྟི. ཡ་ཐཱ ཧི ཏ་ཎྷཱ ས་ཏྟེ ཀཱ་མཱ་དི་བྷ་ཝཾ ན་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘‘བྷ་ཝ་ནེ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཡ་མྤི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟེ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨཾ ན་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་དྡྷ་མྨ་ན་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ‘‘ནེ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ན་ཡ་ནྟི ཏཱ་ཡཱ་ཏི ནེ་ཏྟི. ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཧི ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟེ ད་སྶ་ན་མ་གྒཾ ན་ཡ་ནྟི ས་མྤཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི, ནཱི་ཡ་ནྟི ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ཀ་ར་ཎེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་མྤཱ་པི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ནེ་ཏྟི. ན ཧི ནེ་ཏྟི་ཨུ་པ་དེ་ས་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཝ་བོ་དྷོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏ་སྨཱ ནི་བྦཱ་ཡི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦཱ་པི ཧི སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནེ་ཏྟི་ཨུ་པ་དེ་སཱ་ཡ་ཏྟཱ, ནེ་ཏྟི ཙ སུ་ཏྟ་པྤ་བྷ་ཝཱ, སུ་ཏྟཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པྤ་བྷ་ཝ་ནྟི.
སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ནེ་ཏྟི པ་ཀ་ར་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཏི་པྤ་བྷེ་དཱ ཧཱ་ར་ན་ཡ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. པ་ཋ་མ་ཉྷི ཧཱ་ར་ཝི་ཙཱ་རོ, ཏ་ཏོ ན་ཡ་ཝི་ཙཱ་རོ, པ་ཙྪཱ པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཙཱ་རོ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོ པ་ན ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝི་བྷཱ་ག་ཝཱ་ར་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷཱ. ས་བྦཱ་པི ཧི ནེ་ཏྟི ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་རོ ཝི་བྷཱ་ག་ཝཱ་རོ་ཏི ཝཱ་ར་དྭ་ཡ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་རོ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཉྩ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི པ་རི་ཙྪི་ནྣོ. ས་བྦོ ཧི པ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ‘‘ཡཾ ལོ་ཀོ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་ཉྩ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, མཱུ་ལ་པ་ད་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི – ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་ས མཱུ་ལ་པ་དཱ ཀུ་ཧིཾ ད་ཊྛ་བྦཱ སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི. མཱུ་ལ་པ་ད་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཧི ཨ་ཏྠ་ན་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ཏྟི་ཀཱ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནི.
ཝི་བྷཱ་ག་ཝཱ་རོ པ་ན ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་ས་པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ. ཏེ་སུ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མེ སོ་ལ༹་ས ཧཱ་རཱ’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ‘‘བྷ་ཝ་ནྟི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས པ་དཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་རོ. ‘‘ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ‘‘ཏེ་ཏྟིཾ་སཱ ཨེ་ཏྟི་ཀཱ ནེ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རོ. པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རོ པ་ན ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝཱ་རོ ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏ་ཝཱ་རོ ན་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་རོ སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་རོ་ཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ. ཏེ་སུ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ཧཱ་ནེ་ན ས་མཱ་རོ་པ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝཱ་རོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀ་ཏ་མོ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ ཙ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏ་ཝཱ་རོ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏ་ཝཱ་རཱ་ནཾ ཀིཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཡ་ཏྠ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི་པི ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་སུ་ཏྟེ་ཧི ཨེ་ཀོ ཧཱ་རོ ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝཱ་རོ. ཡ་ཏྠ པ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཨ་ནེ་ཀེ ཧཱ་རཱ ས་མྤ་ཏ་ནྟི, ཨ་ཡཾ ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏ་ཝཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པེ་ཊ་ཀེ –
‘‘ཡ་ཏྠ ཙ ས་བྦེ ཧཱ་རཱ, ས་མྤ་ཏ་མཱ་ནཱ ན་ཡ་ནྟི སུ་ཏྟ་ཏྠཾ;
བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་དྷི་པུ་ཐུ་ཏྟཱ, སཱ བྷཱུ་མཱི ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏོ’’ཏི.
ན་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ར་ཝི་བྷཱ་གོ པཱ་ཀ་ཊོ ཨེ་ཝ. སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་རོ པ་ན ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་རེ ཝི་ཡ ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ་པི ན ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ཊོ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་སི་ཏཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏ’’ནྟི ཙ ཀ་ཐ་མེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? པཱ་ལི༹་ཏོ ཨེ་ཝ. ན ཧི པཱ་ལི༹་ཏོ ཨ་ཉྙཾ པ་མཱ་ཎ་ཏ་རཾ ཨ་ཏྠི. ཡཱ ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ་ཧི ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཱ པཱ་ལི༹, སཱ པ་མཱ་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ག་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་སོ ཝི་ཡ ཨི་དཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་བྷ་ཏཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ་སྶ ནི་དཱ་ནཾ ན ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ན་མྤི ཧི སུ་བྷ་སུ་ཏྟ- (དཱི. ནི. ༡.༤༤༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨ་ན་ངྒ་ཎ་སུ་ཏྟ- (མ. ནི. ༡.༥༧ ཨཱ་ད་ཡོ) ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་སཾ་ཡུ་ཏྟཱདཱི་ནཾ ནི་དཱ་ནཾ བྷཱ་སི་ཏ་ནྟི? ན་ཡི་དཾ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ. སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ན་མྤི ཧི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་ནི་དྡེ་སཱ་དཱི་ནཾ དྷ་མྨ་པ་ད་བུ་དྡྷ་ཝཾ་སཱ་དཱི་ན་ཉྩ ནི་དཱ་ནཾ ན བྷཱ་སི་ཏཾ, ན ཙ ཏཱ་ཝ་ཏཱ ཏཱ་ནི ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ནི་དཱ་ན་ཉྩ ནཱ་མ སུ་ཏྟ་ཝི་ན་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ཧི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧེ་ཝ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཨི་ད་ཉྩ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་སི་ཏཾ, ཐེ་རཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨ་ན་ཉྙ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨི་མི་སྶཱ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཱ་ཏི ཀི་མེ་ཏེ་ན ནི་དཱ་ན་ག་ཝེ་ས་ནེ་ན, ཨ་ཏྠོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦོ, ཡོ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཝི་རུ་དྡྷོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཨི་མ་སྶ པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝི་སུཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཏྠི, པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་ནི་དྡེ་སཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ཀ་ར་ཎེ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀོ་ས་ལླ་ཏྠཾ ཨ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ས་བྦ་མེ་ཝ ཙེ་ཏཾ པ་ཀ་ར་ཎཾ སཱ་ས་ན་པ་རི་ཡེ་ཊྛི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟི་ར་ས་ཏོ ཙ. བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་ཝི་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཝི་དྷཾ, ཏ་ཐཱ ས་ངྒ་ཧ་ཝི་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་ཏོ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎ་ལ་ཀྑི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ནི་དྡེ་ས་ཏོ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ.
ཏི་ཝི་དྷཾ པུ་གྒ་ལ་ཏྟ་ཡ་ནི་དྡེ་ས་ཏོ ཏི་ཝི་དྷ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ པ་རི་ཉྙ་ཏྟ་ཡ་ཀ་ཐ་ན་ཏོ པ་ཧཱ་ན་ཏྟ་ཡཱུ་པ་དེ་ས་ཏོ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཏི་ཝི་དྷ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སོ་དྷ་ན་ཏོ མཱུ་ལ་གཱི་ཏི་ཨ་ནུ་གཱི་ཏི་ས་ངྒཱི་ཏི་བྷེ་ད་ཏོ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་ཏོ ཧཱ་ར་ན་ཡ་པ་ཊྛཱ་ན་པྤ་བྷེ་ད་ཏོ ཙ.
ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཙ་ཏུ་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏོ ཙ་ཏུ་ན་ཡ་དེ་ས་ན་ཏོ དྷ་མྨ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཏོ པ་ཉྩ་ག་ཏི་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ པ་ཉྩ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཏོ ཙ. ཚ་བྦི་དྷཾ ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཚ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ. ས་ཏྟ་ཝི་དྷཾ ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ. ན་ཝ་ཝི་དྷཾ སུ་ཏྟཱ་དི་ན་ཝ་ངྒ་ནི་དྡེ་ས་ཏོ. ཙུ་དྡ་ས་ཝི་དྷཾ སུ་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ. སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཾ ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷ་ཉྩ སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ན་པྤ་བྷེ་ད་ཏོ. ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶ་ཝི་དྷཾ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶ་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝི་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཏ་ཏྠ སཱ་ས་ན་པ་རི་ཡེ་ཊྛི་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ས་ཀ་ལཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་སྶ ན་ཝ་ངྒ་སྶ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏོཏི ད་སྶ་ན་བྷཱུ་མི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷཱུ་མི་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏོ. ཝི་མུ་ཏྟི་ར་ས་ཏོཏི སཱ་ས་ན་སྶ ཨ་མ་ཏ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་ཝི་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཧཱ་ར་བྱ་ཉྫ་ན་པ་ད་ཀ་མྨ་ན་ཡཱ་ནཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཏྟཱ ཨ་ཏྠ་པ་ད་ཨ་ཏྠ་ན་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཙཱ་ར་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྒ་ཧ་ཝི་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝོ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་ཏོཏི ས་ཀ་ལ་སྶཱ་པི པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་སྶ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ལ་ཀྑ་ཎ་ལ་ཀྑི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ནེ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་སུ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ལ་ཀྑི་ཡ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ནི་དྡེ་ས་ཏོཏི ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡཱ དྷ་མྨཱ ས་བྷཱ་གཱ, པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཝི་ས་བྷཱ་གཱ, ཏཾ་ཝི་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོཏི པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛ་ས་ཧ་ཛེ་ཀ་ཊྛ་ཏཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཡེ དྷ་མྨཱ ཡེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ནཱ་མ་ཝ་ཏྠཱ་དི་ནཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཏ་བྦི་དྷུ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཙ, ཏཾ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ དུ་ཝི་དྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
པུ་གྒ་ལ་ཏྟ་ཡ་ནི་དྡེ་ས་ཏོཏི ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙུ་ཨཱ་དི པུ་གྒ་ལ་ཏྟ་ཡ་ནི་དྡེ་ས་ཏོ. ཏི་ཝི་དྷ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོཏི ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ. མཱུ་ལ་གཱི་ཏི་ཨ་ནུ་གཱི་ཏི་ས་ངྒཱི་ཏི་བྷེ་ད་ཏོཏི པ་ཋ་མཾ ཝ་ཙ་ནཾ མཱུ་ལ་གཱི་ཏི, ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་ངྒ་ཧ་གཱ་ཐཱ ཨ་ནུ་གཱི་ཏི, ཏཾ་ཏཾ་སུ་ཏྟ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་སྶ པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ས་ངྒཱ་ཡ་ནཾ ས་ངྒཱི་ཏི, སཱ ཐེ་ར་སྶ པ་ར་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཏཱ་སཾ ཏི་སྶ་ནྣཾ བྷེ་ད་ཏོ ཏི་ཝི་དྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཏོཏི རཱུ་པཱ་དི་པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་སཱི་ལཱ་དི་པ་ཉྩ་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཏོ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོཏི ལོ་བྷ་དོ་ས་མོ་ཧཱ་ནཾ ཨ་ལོ་བྷཱ་དོ་སཱ་མོ་ཧཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་དྡྷཱ་དི་པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན ཙུ་དྡ་ས་ཝི་དྷ་སྶ སུ་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙུ་དྡ་ས་ཝི་དྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི ན པ་པ་ཉྩི་ཏཾ.
༡. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨེ་ཝཾ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་ཝི་བྷ་ཏྟེ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎེ ཡ་དི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ངྒ་ཧ་ཝི་བྷཱ་ག་ཝཱ་ར་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷ’’ནྟི, ཏ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་རོ ཨཱ་དི. ཏ་སྶཱ་པི ‘‘ཡཾ ལོ་ཀོ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེ’’ཏི ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡནྟི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་སྶ ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་ཡ་མ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ལོ་ཀོཏི ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ. པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེཏི ཀི་རི་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ. ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལོཏི ཀ་ཏྟུ་ཝི་སེ་ས་ནཾ. ས་དཱཏི ཀཱ་ལ་ནི་དྡེ་སོ. ན་མ་སྶ་ཏི ཙཱཏི ཨུ་པ་ཙ་ཡེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ. ཏ་སྶཱཏི སཱ་མི་ནི་དྡེ་སོ. ཨེ་ཏནྟི པ་ཙྩ་ཏྟ་ནི་དྡེ་སོ. སཱ་ས་ན་ཝ་རནྟི པ་ཙྩ་ཏྟ་ནི་དྡེ་སེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཝི་དཱུ་ཧཱིཏི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ. ཉེ་ཡྻནྟི ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ. ན་ར་ཝ་ར་སྶཱཏི ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏ་སྶ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶ་ནཾ.
ཏ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙཱ་ནི ཏ་བྦི་པཱ་ཀོ ཙཱ་ཏི ལོ་ཀོ, པ་ཛཱ, ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལོ་ཀ-ས་དྡོ ཧི ཛཱ་ཏི་ས་དྡ་ཏཱ་ཡ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་ཏྟེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི ལོ་ཀ་ས་དྡོ ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་ཛ་ནེ་སུ་པི དི་ཊྛ་པྤ་ཡོ་གོ, པཱུ་ཛ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡོ་གྱ་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པ་ན ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་ཝ་ཙ་ནོ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེཏི མཱ་ན་ཡ་ཏི, ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ལོ་ཀཾ པཱ་ལེ་ནྟཱི་ཏི ལོ་ཀ་པཱ་ལཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ. ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ན ཨི་ནྡ་ཡ་མ་ཝ་རུ་ཎ་ཀུ་ཝེ་རཱ ལོ་ཀ་པཱ་ལཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ས་ཧ ལོ་ཀ་པཱ་ལེ་ཧཱི་ཏི ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལོ, ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་སྶ་རི་ཡཱ་དྷི་པ་ཙྩེ་ན ཏཾ་ཏཾ་ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ པཱ་ལ་ན་ཏོ ར་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་ས་ཀྐ་སུ་ཡཱ་མ་ས་ནྟུ་སི་ཏ་སུ་ནི་མྨི་ཏ་པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ད་ཡོ ལོ་ཀ་པཱ་ལཱ. ཏེ་ཧི ས་ཧ ཏཾ་ཏཾ་ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡོ ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལོ ལོ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘དྭེ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་ཀྐཱ དྷ་མྨཱ ལོ་ཀཾ པཱ་ལེ་ནྟཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༢.༩; ཨི་ཏི་ཝུ. ༤༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་དྷ་མྨཱ ལོ་ཀ་པཱ་ལཱ. ཏེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ལོ་ཀོ ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལོ. ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ས་མྤ་ནྣཱ ཧི པཱ་པ་ག་ར་ཧི་ནོ ས་པྤུ་རི་སཱ དྷ་མྨ་ཙྪ་ནྡ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏི པཱུ་ཛཱ་ན་མ་ཀྐཱ་ར་པ་རཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི.
ས་དཱཏི ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ར་ཏྟི་ཉྩེ་ཝ དི་ཝཱ ཙ, ས་དཱཏི ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཏ་ཏོ པ་ར་ཉྩ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་དཱཏི ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ སཱ་ས་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཱ, ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི ཝཱ. མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ བོ་དྷི་ཡཱ ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷ་ངྐུ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡཱ ཙེ་ཝ ཝ་ནྡ་ནཱི་ཡཱ ཙ ཧོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ སུ་མེ་དྷ་བྷཱུ་ཏོ –
‘‘དཱི་པ་ངྐ་རོ ལོ་ཀ་ཝི་དཱུ, ཨཱ་ཧུ་ཏཱི་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧོ;
མ་མ ཀ་མྨཾ པ་ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ, ད་ཀྑི་ཎཾ པཱ་ད་མུ་དྡྷ་རི.
‘‘ཡེ ཏ་ཏྠཱ་སུཾ ཛི་ན་པུ་ཏྟཱ, པ་ད་ཀྑི་ཎ་མ་ཀཾ་སུ མཾ;
དེ་ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨ་སུ་རཱ ཙ, ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ་ན པ་ཀྐ་མུ’’ནྟི. (བུ. ཝཾ. ༢.༧༥-༧༦);
ན་མ་སྶ་ཏི ཙཱཏི ཀེ་ཙི ཀེ་ས་ཉྩི པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་རཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟཱ་པི ཏེ་སཾ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ ན་མ་ཀྐཱ་རཾ ན ཀ་རོ་ནྟི, ན ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏ་ཀི་ཏྟི་ས་དྡ་ཏཱ་ཡ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་དེ་ཝ་ཀོ ལོ་ཀོ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏི ཙེ་ཝ ན་མ་སྶ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་དཱ ན་ར་མ་ནུ་སྶོ’’ཏི ཀེ་ཙི པ་ཋ་ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ. ཏ་སྶཱཏི ཡཾ ས་དེ་ཝ་ཀོ ལོ་ཀོ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏི ཙེ་ཝ ན་མ་སྶ་ཏི ཙ, ཏ་སྶ. ཨེ་ཏནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ བུ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙེ་ན ད་སྶེ་ཏི. སཱ་ས་ན་ཝ་རནྟི ཏཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ཏྟེ སཱ་ས་ཏི ཝི་ནེ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སཱ་ས་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན ཏཾ་ཏཾ་ཨ་བྷི་པ་ཏྠི་ཏ་ས་མི་དྡྷི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ཝ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ ཝཱ ཝ་རཾ, སཱ་ས་ན་མེ་ཝ ཝ་ར་ནྟི སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ. ཝི་དཱུ་ཧཱིཏི ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་ནི ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷེ་དེ ཙ དྷ་མྨེ ཝི་ད་ནྟཱི་ཏི ཝི་དཱུ, པ་ཎྜི་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ, ཏེ་ཧི. ཉཱ་ཏ་བྦཾ, ཉཱ་ཎ་མ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཉེ་ཡྻཾ. ན་ར་ཝ་ར་སྶཱཏི པུ་རི་ས་ཝ་ར་སྶ, ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡོ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་གེ་ན ས་དེ་ཝ་ཀེ་ན ལོ་ཀེ་ན པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡོ ན་མ་སྶ་ནཱི་ཡོ ཙ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ, ཏ་སྶ ལོ་ཀེ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨེ་ཏཾ ཨི་དཱ་ནི ཨ་མྷེ་ཧི ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦ་ཧཱ་ར་ན་ཡ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ སཱ་ས་ནཾ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་རཾ ཨ་གྒཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ ནི་པུ་ཎ་ཉཱ་ཎ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་གཱ་ཐཱ་མ་ཏྟ་མྤི ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཀྑ་མ་ཏཱ་ཡ སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་ར་པ་ཉྩ་ན་ཡ་སོ་ལ༹་ས་ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཡོ་གྱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་རཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་གཱ་དྷ་པཱ་རཾ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ཉཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་སྶཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ, ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ དུ་པྤ་ཉྙ་སྶཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༥༨; ཨ. ནི. ༨.༣༠). ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནཾ པ་རི་ཉྙཱ་ཀྐ་མེ་ན ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ་བོ་དྷ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཉྙ་ཏ་མུ་ཁཱ་དཱི་ཧི ཨོ་གཱ་ཧི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ སུ་པི་ན་ནྟེ་ན་པི ན ཝི་ས་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་དཱུ་ཧི ཉེ་ཡྻ’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཏུ ཝི་ཉྙཱུ པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ཏཾ ཏ་སྶ སཱ་ས་ན་ཝ་ར’’ནྟི པ་ཋ་ནྟི, ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ཡཾ-ས་དྡོ སཱ་ས་ན-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཡཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལོ ལོ་ཀོ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏི ན་མ་སྶ་ཏི ཙ, ཏཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ཝི་དཱུ་ཧི ཉཱ་ཏ་བྦ་ནྟི. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ ན་ཡེ ལོ་ཀ་པཱ་ལ-ས་དྡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ལོ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ལོ་ཀ་པཱ་ལོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི ལོ་ཀ་པཱ་ལ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལོ་ཏི ཙེ་ཏྠ ལོ་ཀ་པཱ་ལ-ས་དྡོ གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏོ་པི ས་ཏྠུ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ སཱ་ས་ན-ས་དྡཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ སཱ་མི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏོ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཡ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི.
ཀ་ཐཾ པ་ན ས་ཡཾ དྷ་མྨ་སྶཱ་མཱི བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་ཡཾ ཝི་རོ་དྷོ. དྷ་མྨ་ག་རུ་ནོ ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ, ཏེ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ དྷ་མྨཾ ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་ཝ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཡྭཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ མ་ཡཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ, ཏ་མེ་ཝ དྷ་མྨཾ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༡༧༣; ཨ. ནི. ༤.༢༡).
ཨ་པི ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་པཱུ་ཛ་ནཱ ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ. དྷ་མྨ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཙ དྷ་མྨེ་ན ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ སཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན དྷ་མྨ་སྶ སཱ་མཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི ན་མ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཀ་ཉྩི ན་མ་སྶ་ཏཱི་ཏི, ཨེ་སོ་པི ནི་དྡོ་སོ. ན ཧི ན་མ་སྶ་ཏཱི་ཏི པ་ད་སྶ ན་མ་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཐ ཁོ ག་རུ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཏ་ནྣི་ནྣོ ཏ་པྤོ་ཎོ ཏ་པྤ་བྦྷཱ་རོ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཙ དྷ་མྨ་ག་རུ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ དྷ་མྨ་ནི་ནྣ་པོ་ཎ་པ་བྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ‘‘ཡེ་ན སུ་དཾ སྭཱ་ཧཾ ནི་ཙྩ་ཀ་པྤཾ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༨༧) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ‘‘ཝི་དཱུ་ཧི ནེ་ཡྻ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་སྶ པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ ནེ་ཏ་བྦཾ པཱ་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ པཱ་པ་ནཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ, པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ བོ་དྷ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི, སཱ ཙ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྷི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ ‘‘མ་ཧཱ་བོ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ན ཧི ས་ཝཱ་ས་ན་ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཉྩ ཝི་ནཱ ཏཱ་དི་སཱི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨི་ཙྩ་སྶ ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཡོ་གོ. ཏེ་ན ད་ས་བ་ལ་ཚ་ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཨ་ཊྛཱ་ར་སཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ་དི་ས་ཀ་ལ་ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎ་པཱ་རི་པཱུ་རཱི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏཱ་དི་སཱི ཙ གུ་ཎ་ཝི་བྷཱུ་ཏི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟིཾ པུ་ར་སྶ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྤཱ་དི་ཏཾ ས་མ་ཏྟིཾ་ས་པཱ་ར་མི་ས་ངྑཱ་ཏཾ པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ར་མ་ནྟ་རེ་ན ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་དཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏཱི་སུ་པི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སུ ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ པ་ན ཡ་སྨཱ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧཾ ས་ཕ་ལཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སཱ་ས་ནཾ ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ཨ་མ་ཏ་དྷཱ་ཏུཾ ཏ་ད་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་ཉྩ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་ཏྟི་སཱ་ས་ནཾ ཏ་ད་ཏྠ་པ་རི་དཱི་པ་ན་ཉྩ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ནཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ས་མེ་ནྟོ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟ་ཏཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟོ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་ཝ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཙ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཙ ས་དེ་ཝ་ཀོ ལོ་ཀོ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏི ནཱ་མ. ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ ཙ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནེ་ན ‘‘ཨ་རི་ཡཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷིཾ དེ་སེ་སྶཱ་མི’’ (མ. ནི. ༣.༡༣༦; སཾ. ནི. ༥.༢༨; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༤), ‘‘མ་གྒཱ་ན་ཊྛ་ངྒི་ཀོ སེ་ཊྛོ’’ (དྷ. པ. ༢༧༣; ཀ་ཐཱ. ༨༧༢; ནེ་ཏྟི. ༡༢༥; པེ་ཊ་ཀོ. ༣༠), ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ, ཝི་རཱ་གོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི’’ (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠; ཨ. ནི. ༤.༣༤), ‘‘ཁ་ཡཾ ཝི་རཱ་གཾ ཨ་མ་ཏཾ པ་ཎཱི་ཏཾ’’ (ཁུ. པཱ. ༦.༤; སུ. ནི. ༢༢༧), ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོ ཨ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་གྒོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ’’ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ༡.༡༠༦; སཾ. ནི. ༥.༣༦༧), ‘‘དྷ་མྨཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མི ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི (མ. ནི. ༣.༤༢༠; ནེ་ཏྟི. ༥) ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཐོ་མ་ནེ་ན ཙ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏི ནཱ་མ. ཏ་སྨཱ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་སྶ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨི་དྷ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ དྷ་མྨ་གུ་ཎེ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཡེ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ད་ཡོ ནི་ཡྻཱ་ནཱ་ད་ཡོ ཁ་ཡ་ཝི་རཱ་གཱ་ད་ཡོ མ་ད་ནི་མྨ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ད་ཡོ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ་ད་ཡོ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ་ད་ཡོ ཙ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི པ་ཝེ་དི་ཏཱ ཨ་ནེ་ཀེ དྷ་མྨ་གུ་ཎཱ, ཏེ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏ་ས་མྨོ་ཧཱ་ཡེ་ཝ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ པ་ཎྜི་ཏཱ བཱ་ལྱཱ་དི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ ཙ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་དཱུ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏེ ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ཉཱ་ཏུཾ ནེ་ཏུ་ཉྩ ས་པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ ས་ཀྐུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ས་མཱུ་ཧ་སྶ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ངྒྷ་སྶཱ་པི ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཡེ སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་ད་ཡོ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་གུ་ཎཱ, ཏེ་པི ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨི་དྷ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི –
‘‘ས་བྦ་པཱ་པ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ, ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ;
ས་ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡོ་ད་པ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ན སཱ་ས་ན’’ནྟི. (དཱི. ནི. ༢.༩༠; དྷ. པ. ༡༨༣; ནེ་ཏྟི. ༣༠, ༥༠, ༡༡༦, ༡༢༤) –
ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་ངྑེ་པ་ཏོ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧཾ སཱ་ས་ནཾ, ཏཾ པ་ན སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡཾ ཉཱ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་ད་ཏོ ཙ ཏི་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ? སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎ་གོ་ཙ་རོ ཙ ཡོ ‘‘པ་རི་ཡ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཙི་ནྟཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎ་གོ་ཙ་རོ ཙ ཡོ ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་དི་ཊྛི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟཱི་ཧི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རོ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་སེ་སོ ‘‘པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ས་ཧ་ག་ཏོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎ་གོ་ཙ་རོ ཙ ཡོ ‘‘པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་དྡྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི སཱ་ས་ནཾ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་ནྟི པ་དེ་ན ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཡཾ པ་ཋ་མཾ, ཏཾ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡོ་ཏི ས་བྦ་སཱ་ས་ན་མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཙ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་མེ་ཝ ཏཱ་ཝ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ‘‘དྭཱ་ད་ས པ་དཱ་ནཱི’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ དྭཱ་ད་སཱཏི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ. པ་དཱ་ནཱིཏི པ་རི་ཙྪི་ནྣ་དྷ་མྨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་སུ བྱ་ཉྫ་ན་པ་དཱ་ནི པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི པ་དཱ་ནི. ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནི པ་ན པ་ཛྫ་ནྟི ཉཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི པ་དཱ་ནི. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ བྱ་ཉྫ་ན་པ་དཱ་ན་མྤི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏཱ་ནི པ་དཱ་ནི པ་ར་ཏོ པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྙེ་ཝ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མ. ཨ་ཏྠ་སཱུ་ཙ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ཏོ སུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ས་ངྒ་ཧེ་སུ –
‘‘ཨ་ཏྠཱ་ནཾ སཱུ་ཙ་ན་ཏོ, སུ་ཝུ་ཏྟ་ཏོ ས་ཝ་ན་ཏོ་ཐ སཱུ་ད་ན་ཏོ;
སུ་ཏྟཱ་ཎཱ སུ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ, ‘སུ་ཏྟ’ནྟི ཨ་ཀྑཱ་ཏ’’ནྟི. (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ; དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ);
ཏ་དེ་ཏཾ ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟ་པི་ཊ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ, ཨི་དྷ པ་ན པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘དྭཱ་ད་ས པ་དཱ་ནི སུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཡཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ས་བྦནྟི ཏཾ ‘‘སུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ས་ཀ་ལཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ. བྱ་ཉྫ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ཙཱཏི བྱ་ཉྫ་ན་ཉྩེ་ཝ ཏ་ད་ཏྠོ ཙ. ཡ་ཏོ ‘‘དྭཱ་ད་ས པ་དཱ་ནི སུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨ་ཏྠ་སཱུ་ཙ་ནཱ་དི་ཏོ སུ་ཏྟཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ, ཏ་ཉྩ ས་བྦཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ དྭཱ་ད་ས པ་དཱ་ནི ཚ བྱ་ཉྫ་ན་པ་དཱ་ནི ཙེ་ཝ ཚ ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནི ཙཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་དེ་ཏཾ ‘‘སཱ་ས་ན་ཝ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ས་བྦཾ སུ་ཏྟཾ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན དྭཱ་ད་ས པ་དཱ་ནི, བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་པ་ད་ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘བྱ་ཉྫ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ཙཱ’’ཏི. ཏཾ ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ ཨུ་བྷ་ཡནྟི ཡ་སྨིཾ བྱ་ཉྫ་ནེ ཨ་ཏྠེ ཙ ཝ་ཙ་ན་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦ་ནྡྷེ སུ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རོ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ བྱ་ཉྫ་ནཾ ཀ་ཏ་མོ ཨ་ཏྠོ་ཏི? ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཀོ ཨ་ཏྠོ བྱ་ཉྫ་ནཾ ཀ་ཏ་མ’’ནྟི.
ཨེ་ཝཾ ‘‘སཱ་ས་ན་ཝ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཡ་ཏྟི་བྷཱ་ཝཾ ཏ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ པ་ཝི་ཙ་ཡུ་པཱ་ཡཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ད་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་རཱ’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ སོ་ལ༹་ས ཧཱ་རཱ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་རཱ. པ་ཉྩ་ན་ཡཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་མཱུ་ལ་པ་དཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཐ ཝཱ སོ་ལ༹་ས ཧཱ་རཱ སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་རཱ. ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་ར་ཏྠཱ་པི. ཧཱ་ར་ན་ཡ་མཱུ་ལ་པ་དཱ་ནི ཨེ་ཝ ཧི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཙ བྷཱ་སི་ཏཱ་ནི ནེ་ཏྟཱི་ཏི. སཱ་ས་ན་སྶ པ་རི་ཡེ་ཊྛཱིཏི སཱ་ས་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ས་ཀ་ལ་སྶེ་ཝ ཝཱ སཱ་ས་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་པི ཧི ནེ་ཏྟི་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི. མ་ཧ་ཀ་ཙྩཱ་ནེ་ནཱཏི ཀ་ཙྩོ་ཏི པུ་རཱ་ཏ་ནོ ཨི་སི, ཏ་སྶ ཝཾ་སཱ་ལ་ངྐཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ‘‘ཀ་ཙྩཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མ་ཧ་ཀ་ཙྩཱ་ནོ་ཏི པ་ན པཱུ་ཛཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ་ཐཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ་ཏི, ‘‘ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་གོ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཨ་ཡ་ཉྩ གཱ་ཐཱ ནེ་ཏྟིཾ ས་ངྒཱ་ཡ་ནྟེ་ཧི པ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཋ་པི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ ཙཱ་ཡཾ, ཨེ་ཝཾ ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝཱ་རེ ཏཾ་ཏཾ་ཧཱ་ར་ནི་དྡེ་ས་ནི་ག་མ་ནེ ‘‘ཏེ་ནཱ་ཧ ཨཱ་ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཧཱ་རཱ་དི་ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡཾ ནེ་ཏྟི་ཡཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་ས་མུ་དཱ་ཡེ ཙ སུ་ཏྟེ ཀིཾ ཀེ་ན ཝི་ཙི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཧཱ་རཱ བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ སོ་ལ༹་ས་པི ཧཱ་རཱ མཱུ་ལ་པ་ད་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་མ་ནྟ་རེ་ན བྱ་ཉྫ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ སུ་ཏྟ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཧོ་ནྟི, ན ན་ཡཱ ཝི་ཡ མཱུ་ལ་པ་ད་ས་ངྑཱ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ནཱ་ཏི ཏེ ‘‘བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡོ སུ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྠ་ན་ཡཱ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ན་ཡཱ ཏ་ཡོ ཙ སུ་ཏྟ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ པ་ར་ཏོ་པི ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཀེ་ཙི ‘‘ན་ཡོ ཙཱ’’ཏི པ་ཋ་ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ. ཨུ་བྷ་ཡཾ པ་རི་གྒ་ཧཱི་ཏནྟི ཧཱ་རཱ ན་ཡཱ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ས་མ་ནྟ་ཏོ ག་ཧི་ཏཾ ས་བྦ་ཐཱ སུ་ཏྟེ ཡོ་ཛི་ཏཾ. ཝུ་ཙྩ་ཏི སུ་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ཡ་ཐཱ་སུ་ཏྟཾ སུ་ཏྟཱ་ནུ་རཱུ་པཾ, ཡཾ སུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཾ ཡཾ སུ་ཏྟ་ནྟི ཝཱ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏྟཾ, ས་བྦཾ སུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནེ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཧི སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ ནཱ་མ སུ་ཏྟཾ ན་ཏྠཱི་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ཝི་དཱུ་ཧི ཉེ་ཡྻ’’ནྟི, ཏ་ཏྠ ནེ་ཏྟི་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་མེ་ཝ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱ ཙེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠེ་སུ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙྪེ་དོ བྱ་ཉྫ་ན་པྤ་བ་ནྡྷོ དེ་ས་ནཱ, ཡོ པཱ་ཋོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ད་ཏྠོ དེ་སི་ཏཾ ཏཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་བོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཉྩ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་སཱི་སེ་ན པ་རི་ཙ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནཾ ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཉེ་ཡྻ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་དེ་ཝ དྭ་ཡཾ ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ཡཱ ཙེ་ཝ…པེ… ཝི་ཉྙེ་ཡྻནྟི. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནེ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦེ, ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ. ཨ་ཡ་མཱ་ནུ་པུ་བྦཱིཏི ཨ་ཡཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦི ཧཱ་ར་ན་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མོ, ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཧཱ་ར་ན་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡེ་ཊྛཱིཏི སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ན་ཝ་ངྒ་སྶ སཱ་ས་ན་སྶ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ, ཨ་ཏྠ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཝཱ ཨེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡེ་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦཱིཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦེ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ ཧཱ་ར་ན་ཡཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡཱ ཨ་ཡཾ ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཏི.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏྠ གེ་ཡྻ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཙ ཏེ་སཾ ཀ་ཐཾ སཱ་ས་ན་སྶ ན་ཝ་ངྒ་བྷཱ་ཝོ. ཡ་ཉྩ ས་ངྒ་ཧེ་སུ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ས་གཱ་ཐ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻཾ, ནི་གྒཱ་ཐ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི སུ་ཏྟ་ངྒ་མེ་ཝ ན སི་ཡཱ. ཨ་ཐཱ་པི ཝི་སུཾ སུ་ཏྟ་ངྒཾ སི་ཡཱ, མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ (ཁུ. པཱ. ༥.༡ ཨཱ་ད་ཡོ; སུ. ནི. ༢༦༡ ཨཱ་ད་ཡོ) སུ་ཏྟ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ ན སི་ཡཱ, གཱ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་པ་དཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ, གེ་ཡྻ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ ཝཱ སི་ཡཱ, ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཱ ས་གཱ་ཐཱ་ཝ་གྒ་སྶ ཝི་ཡ, ཏ་ཐཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ ས་གཱ་ཐ་ཀ་པྤ་དེ་སཱ་ན་ནྟི. ཝུ་ཙྩ་ཏེ –
སུ་ཏྟ་ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་དྷི, ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷ་ཡོ པ་རེ;
ས་ནི་མི་ཏྟཱ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ, ས་ཧ་ཏཱ་ཉྙེ་ན ནཱ་ཉྙ་ཏོ.
ས་བྦ་སྶཱ་པི ཧི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཡཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་དྷི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སུ་ཏྟཱ་ག་ཏཾ སུ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ (པཱ་ཙི. ༡༢༤༢), སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཱ སུ་ཏྟ་ཝི་བྷ་ངྒེ, ས་ཀ་ཝཱ་དེ པ་ཉྩ སུ་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་ན་ཡཱ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཝི་སེ་སེ་པི སུ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རོ དི་སྶ་ཏི. ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་སུ པ་ན གེ་ཡྻཱ་ད་ཡོ ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷ་ཡོ ཏེ་ན ཏེ་ན ནི་མི་ཏྟེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི གེ་ཡྻ་སྶ ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཾ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟཾ. ལོ་ཀེ་པི ཧི ས་སི་ལོ་ཀཾ ས་གཱ་ཐ་ཀཾ ཙུ་ཎྞི་ཡ་ག་ནྠཾ གེ་ཡྻ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧེ པ་ན ས་ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ. པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཉྷི ‘‘བྱཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ས་གཱ་ཐ་ཀཱ་དཱི་ན་མྤི པ་ཉྷཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི, གེ་ཡྻཱ་དི་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧེ ས་ཏཱི’’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི དྷ་མྨ་པ་དཱ་དཱི་སུ ཀེ་ཝ་ལཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷེ་སུ ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟེ་པི སོ་མ་ན་སྶ་ཉཱ་ཎ་མ་ཡི་ཀ་གཱ་ཐཱ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྦ་ནྡྷེ་སུ ཨ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཙ སུ་ཏྟ་ཝི་སེ་སེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ གཱ་ཐཱ་ཨུ་དཱ་ན་ཨི་ཏི་ཝུ་ཏྟ་ཀ་ཨ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨ་ས་ཉྙཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི་པི གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ཀེ་སུ ཛཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙཱ. ས་ཏི་པི པ་ཉྷཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝེ ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟེ ཙ ཀེ་སུ་ཙི སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ཝེ་ད་སྶ ལ་བྷཱ་པ་ན་ཏོ ཝེ་ད་ལླ་ས་ཉྙཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏེ་ན ཏེ་ན ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཱ་དི་ནཱ ནི་མི་ཏྟེ་ན ཏེ་སུ ཏེ་སུ སུ་ཏྟ་ཝི་སེ་སེ་སུ གེ་ཡྻ་ངྒཱ་དི་ས་ཉྙཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷ་ཡོ སུ་ཏྟ་ངྒ་ཏོ པ་རེ གེ་ཡྻཱ་ད་ཡོ.
ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ གེ་ཡྻ་ངྒཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏཾ སུ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཏྟ་ངྒཾ ཝི་སེ་ས་ས་ཉྙཱ་པ་རི་ཧཱ་རེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ས་ཉྙཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ་ཏི. ན་ནུ ཙ ས་གཱ་ཐ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻཾ, ནི་གྒཱ་ཐ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི སུ་ཏྟ་ངྒཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཱ ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི? ན ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ, སོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ. སོ་དྷི་ཏ་ཉྷི པུ་བྦེ གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧེ ས་ཏི པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི. ཡ་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘གཱ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཏྟ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ ན སི་ཡཱ’’ཏི, ཏ་མྤི ན, ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ. ནི་རུ་ལ༹ྷོ ཧི མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ན ཧི ཏཱ་ནི དྷ་མྨ་པ་ད་བུ་དྡྷ་ཝཾ་སཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ གཱ་ཐཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནི, ཀི་ནྟུ སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘སུ་ཏྟ་ནཱ་མ་ཀ’’ནྟི ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ.
ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཱ གེ་ཡྻ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ ཝཱ སི་ཡཱ’’ཏི, ཏ་ད་པི ན་ཏྠི, ཡ་སྨཱ ས་ཧ་ཏཱ་ཉྙེ་ན. ས་ཧ གཱ་ཐཱ་ཧཱི་ཏི ཧི ས་གཱ་ཐ་ཀཾ. ས་ཧ་བྷཱ་ཝོ ཙ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཧོ་ཏི, ན ཙ མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ གཱ་ཐཱ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཀོ་ཙི སུ་ཏྟ་པྤ་དེ་སོ ཨ་ཏྠི. ཡོ ས་ཧ གཱ་ཐཱ་ཧཱི་ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ན ཙ ས་མུ་དཱ་ཡོ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠི. ཡ་ད་པི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ ས་གཱ་ཐ་ཀ་པྤ་དེ་སཱ་ནཾ གེ་ཡྻ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ སི་ཡཱ’’ཏི, ཏ་ད་པི ན ཨ་ཉྙ་ཏོ. ཨ་ཉྙཱ ཨེ་ཝ ཧི ཏཱ གཱ་ཐཱ, ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ. ཨ་ཏོ ན ཏཱ་ཧི ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ གེ་ཡྻ་ངྒ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ངྐ་རཱ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ས་བྦ་མྤི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠཱ་ནཾ སཱུ་ཙ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན སུ་ཏྟ་ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡེ་ཊྛཱི’’ཏི.
ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཨེ་ཝཾ ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་རེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ད་སྶི་ཏེ ཧཱ་རཱ་ད་ཡོ ཨི་དཱ་ནི ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མེ སོ་ལ༹་ས ཧཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་རཱ ནེ་ཏྟཱི’’ཏི, ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ, ཏི་སྶཾ ཝཱ གཱ་ཐཱ་ཡཾ, ཡཱ་ནི ཧཱ་ར་ན་ཡ་མཱུ་ལ་པ་དཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་ཊཱ་ནི, ཏེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཏ་མེཏི པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. པུ་ཙྪཱ ཙ ནཱ་མེ་སཱ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ་ཏི. ཏཱ་སུ ཨ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ. སོ་ལ༹་སཱཏི ག་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དོ. ཏེ་ན ནེ་སཾ ན ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨ་དྷོ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཏ་པ་ར་མ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. སཱ ཙེ་ཏ་པ་ར་མ་ཏཱ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཧཱ་རཱཏི ག་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ད་སྶ་ནཾ. དེ་ས་ནཱ ཝི་ཙ་ཡོཏི་ཨཱ་དི ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ.
ཏ་ཏྠ ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ཧཱ་རཱ? ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི, ཨེ་ཏྠ ཝཱ སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་ཝི་ས་ཡཱ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་སཾ་ས་ཡ་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ཏི ཧཱ་རཱ, ཧ་ར་ནྟི ཝཱ ས་ཡཾ ཏཱ་ནི, ཧ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ་ཏི ཧཱ་རཱ ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ཀ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི དྷ་མྨ་སྶ དཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཧཱ་རཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཧཱ་རཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཧཱ་རཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ནེ་ཀ་ར་ཏ་ནཱ་ཝ་ལི་ས་མཱུ་ཧོ ཧཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏ་ར་ཏ་ན་ས་མྥ་སྶེ་ཧི ས་མུ་པྤ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་མཱ་ན་ཧི་ལཱ་ད་སུ་ཁོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་དུ་པ་བྷོ་གཱི་ཛ་ན་ས་རཱི་ར་ས་ནྟཱ་པཾ ནི་དཱ་གྷ་པ་རི་ལཱ༹་ཧུ་པ་ཛ་ནི་ཏཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་པི ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་པ་ར་མ་ཏྠ་ར་ཏ་ན་པྤ་བ་ནྡྷཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏ་པ་ར་མ་ཏྠ་ར་ཏ་ནཱ་དྷི་ག་མེ་ན ས་མུ་པྤཱ་དི་ཡ་མཱ་ན་ནི་བྦུ་ཏི་སུ་ཁཱ དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཛ་ན་ཧ་ད་ཡ་པ་རི་ཏཱ་པཾ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནྟཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཧཱ་ར་ཡ་ནྟི ཨ་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཧཱ་རཾ ཨ་པ་ག་མཾ ཀ་རོ་ནྟི ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ཧཱ་རཱ. ཨ་ཐ ཝཱ སོ་ཏུ་ཛ་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ ཧ་ར་ཎ་ཏོ ར་མ་ཎ་ཏོ ཙ ཧཱ་རཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན, ཡ་ཐཱ – ‘‘བྷ་ཝེ་སུ ཝ་ནྟ་ག་མ་ནོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༤༤; པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡ ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཧཱ་རཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཏྠོ.
ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ པ་ན དེ་སཱི་ཡ་ཏི སཾ་ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡ སུ་ཏྟ་ཏྠོ་ཏི དེ་ས་ནཱ, དེ་ས་ནཱ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཝཱ དེ་ས་ནཱ. ན་ནུ ཙ ཨ་ཉྙེ་པི ཧཱ་རཱ དེ་ས་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ས་ཧ་ཙཱ་རི་ནོ་ཝཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཧཱ་རོ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ཧ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ པ་རེ. ན ཧི ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ནི་སྶ་ར་ཎཱ་དི་ས་ནྡ་སྶ་ན་ར་ཧི་ཏཱ སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཏྠི. ཨ་སྶཱ་དཱ་དི་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ཙཱ་ཡཾ ཧཱ་རོ་ཏི.
ཝི་ཙི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ པ་ད་པ་ཉྷཱ་ད་ཡོ, ཝི་ཙི་ཏི ཨེ་ཝ ཝཱ ཏེ་ས་ནྟི ཝི་ཙ་ཡོ. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ཝི་ཙི་ན་ཏཱི་ཏི ཝི་ཙ་ཡོ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ.
ཡུ་ཏྟཱིཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་སཱ་དྷ་ན་ཡུ་ཏྟི, ཨི་དྷ པ་ན ཡུ་ཏྟི་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཡུ་ཏྟི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ‘‘རཱུ་པ་བྷ་ཝོ རཱུ་པ’’ནྟི ཡ་ཐཱ, ཡུ་ཏྟི་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཝཱ. ཨི་དྷཱ་པི དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦོ.
པ་ད་ཊྛཱ་ནནྟི ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨི་དྷཱ་པི པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ལ་ཀྑཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་པི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཾ.
ཝི་ཡཱུ་ཧཱི་ཡ་ནྟི ཝི་བྷཱ་གེ་ན པི་ཎྜཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ཏི བྱཱུ་ཧོ. ནི་བྦ་ཙ་ནཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཏྟེ ད་སྶི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ བྱཱུ་ཧོ་ཏི ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧོ, ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝཱ བྱཱུ་ཧོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧོ.
ཨཱ་ཝ་ཊྚཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ ས་བྷཱ་གཱ ཝི་ས་བྷཱ་གཱ ཙ དྷ་མྨཱ, ཏེ་སཾ ཝཱ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ན་ནྟི ཨཱ་ཝ་ཊྚོ.
ཝི་བྷ་ཛཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷཱུ་མི་ཡོ་ཏི ཝི་བྷ་ཏྟི, ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏེ་སཾ བྷཱུ་མི་ཡཱ་ཏི ཝི་བྷ་ཏྟི.
པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ, ཨེ་ཏྠ ཝཱ སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ, པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཝཱ ཏེ་ས་ནྟི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནོ.
ཝི་ཝི་དྷཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀ་མེ་ཏྠཱ་ཏི ཝི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝི་ཝི་དྷཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝཱ ཝི་ཝ་ཙ་ནཾ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
པ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་བྷེ་ད་ཏོ ཝཱ ཉཱ་པཱི་ཡ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ, ཨེ་ཏྠ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ཏི པ་ཉྙ་ཏྟི.
ཨོ་ཏཱ་རཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ སུ་ཏྟཱ་ག་ཏཱ དྷ་མྨཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ཨོ་ཏ་ར་ཎོ.
སོ་དྷཱི་ཡ་ནྟི ས་མཱ་དྷཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ སུ་ཏྟེ པ་ད་པ་ད་ཏྠ་པ་ཉྷཱ་ར་མྦྷཱ་ཏི སོ་དྷ་ནོ.
ཨ་དྷི་ཊྛཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ ཝི་ནཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ.
པ་རི་ཀ་རོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ཏི ཕ་ལ་ནྟི པ་རི་ཀྑཱ་རོ, ཧེ་ཏུ པ་ཙྩ་ཡོ ཙ, པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཀྑཱ་རོ, ཧཱ་རོ, པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཝཱ པ་རི་ཀྑཱ་རོ.
ས་མཱ་རོ་པཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་དི་མུ་ཁེ་ན དྷ་མྨཱ་ཏི ས་མཱ་རོ་པ་ནོ. ས་བྦ་ཏྠ ཙ བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཨ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶཱ་པི ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
ཏ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཧཱ་རུ་དྡེ་ས་སྶ. ཨ་ནུ་གཱི་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་པ་ཙྪཱ གཱ་ཡ་ན་གཱ་ཐཱ, ཏཱ་སུ ཨོ་སཱ་ན་གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཱཏི པ་ད་ཏྠེ་ན ས་ངྐ་ར་ར་ཧི་ཏཱ, ཏེ་ན ཡ་དི་པི ཀེ་ཙི ཧཱ་རཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ཝི་སི་ཊྛཱ ཝི་ཡ དི་སྶ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་ངྐ་རོ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སོ ཙ ནེ་སཾ ཨ་ས་ངྐ་རོ ལ་ཀྑ་ཎ་ནི་དྡེ་སེ སུ་པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ས་ཉྩེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏེ་སཾ སོ་ལ༹་ས་ནྣཾ ཧཱ་རཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཨ་ས་ངྐ་རོ, ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ བྷ་ཝ་ཏི. ཀིཾ བྷ་ཝ་ཏི? ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏ་ཡཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན. ན་ཡ་ཝི་བྷ་ཏྟི ན་ཡེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཉཱ་ཡེ་ན ཝི་བྷཱ་གོ. ཨེ་ཏེ་ན ཏཾ ཨེ་ཝ ཨ་ས་ངྐི་ཎྞ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཀེ་ཙི ‘‘ཝི་ཏྠཱ་ར་ན་ཡཱ’’ཏི པ་ཋ་ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ, ཨ་ཡ་ཉྩ གཱ་ཐཱ ཀེ་སུ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ན་ཏྠི.
༢. ཨེ་ཝཾ ཧཱ་རེ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ན་ཡེ ཨུ་དྡི་སི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ན་ཡ་ནྟི སཾ་ཀི་ལེ་སེ ཝོ་དཱ་ནཱ་ནི ཙ ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཉཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ན་ཡཱ, ནཱི་ཡ་ནྟི ཝཱ ཏཱ་ནི ཨེ་ཏེ་ཧི, ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ཏི ན་ཡཱ, ན་ཡ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ་ཏི ན་ཡཱ, ནཱི་ཡ་ནྟི ཝཱ ས་ཡཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀེ་ཧི ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་ནྟི སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་པ་ཝི་ཙ་ཡ་ཏྠ་ནྟི ན་ཡཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ན་ཡཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ན་ཡཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ན་ཡཱ ས་མྨཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཡ་མཱ་ནཱ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝི་བྷཱ་ག་བྱཱ་པཱ་ར་ཝི་ར་ཧཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ས་མྨུ་ཏི་ས་ཙྩ་པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་པི ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐ་ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཝ་བོ་དྷཱ་ཡ ཨ་བྷི་ས་མྦྷུ་ཎ་ནྟཱ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཨ་ཏྠ་སྶ ན་ཡ་ན་ཏོ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ ཡ་མ་ན་ཏོ ཙ ན་ཡཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན.
ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚ་སྶ ཝི་ཡ ཨཱ་ཝ་ཊྚོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚོ, ཡ་ཐཱ ཧི ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚོ ཨ་ནྟོ་ཋི་ཏེ་ན པ་དྷཱ་ནཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན བ་ཧི་དྡྷཱ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཡ་མྤི ན་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ན་ནྡི་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་མོ་ད་སྶ ཝཱ ཨཱ་ཝ་ཊྚོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚོ. ཏཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑེ ཨ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི ཙ ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑེ པུ་ཀྑ་ལོ སོ་བྷ་ནོ་ཏི ཏི་པུ་ཀྑ་ལོ. ཨ་ས་ནྟཱ་ས་ན་ཛ་ཝ་པ་ར་ཀྐ་མཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ཡོ་གེ་ན སཱི་ཧོ བྷ་ག་ཝཱ, ཏ་སྶ ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏཾ དེ་ས་ནཱ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་པ་རི་དཱི་པ་ན་ཏོ སཱི་ཧ་སྶ ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏཾ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏོ, ན་ཡོ. བ་ལ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་ག་དཱི་པ་ན་ཏོ ཝཱ སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ན་ཡོ སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏོ. བ་ལ་ཝི་སེ་སོ ཙེ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་དི་བ་ལཾ, ད་ས་བ་ལཱ་ནི ཨེ་ཝ ཝཱ. ཨ་ཏྠ་ན་ཡ་ཏྟ་ཡ་དི་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ལོ་ཙ་ནཾ དི་སཱ་ལོ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ལོ་ཙི་ཏཱ་ནཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ན་ཡ་ཏྟ་ཡ་ཡོ་ཛ་ནེ ས་མཱ་ན་ཡ་ན་ཏོ ཨ་ངྐུ་སོ ཝི་ཡ ཨ་ངྐུ་སོ. གཱ་ཐཱ་སུ ལ་ཉྫེ་ཏི པ་ཀཱ་སེ་ཏི སུ་ཏྟ་ཏྠ་ནྟི ལ་ཉྫ་ཀོ, ན་ཡོ ཙ སོ ལ་ཉྫ་ཀོ ཙཱ་ཏི ན་ཡ་ལ་ཉྫ་ཀོ. ག་ཏཱཏི ཉཱ་ཏཱ, མ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ ཨེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༣. ཨེ་ཝཾ ན་ཡེ་པི ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི མཱུ་ལ་པ་དཱ་ནི ཨུ་དྡི་སི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ མཱུ་ལཱ་ནི ཙ ཏཱ་ནི ན་ཡཱ་ནཾ པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་གཱ་ན་ཉྩ པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་དཱ་ནི ཙ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀོ་ཊྛཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ་ཏི མཱུ་ལ་པ་དཱ་ནི. ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛེ་ན, ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ཝཱ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ལ་ན་ཏོ ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཏོ, ཀུ་སཱ་ནཾ ཝཱ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ལ་ཝ་ན་ཏོ, ཀུ་སཱ ཝི་ཡ ཝཱ ལ་ཝ་ན་ཏོ, ཀུ་སེ་ན ཝཱ ཉཱ་ཎེ་ན ལཱ་ཏ་བྦ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཀུ་ས་ལཱ་ནི, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཱིཏི པ་ད་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཝཾ ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཛཱ་ཏི་བྷེ་ད་ཏོ ཙ མཱུ་ལ་པ་དཱ་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑཾ་ཡེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཨུ་དྡི་ས་ཏི ‘‘ཏ་ཎྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཏ་ས་ཏི པ་རི་ཏ་ས་ཏཱི་ཏི ཏ་ཎྷཱ. ཨ་ཝི་ནྡི་ཡཾ ཝི་ནྡ་ཏི, ཝི་ནྡི་ཡཾ ན ཝི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཝི་ཛྫཱ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ. ལུ་བྦྷ་ནྟི ཏེ་ན, ས་ཡཾ ཝཱ ལུ་བྦྷ་ཏི, ལུ་བྦྷ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ སོ་ཏི ལོ་བྷོ. དོ་ས་མོ་ཧེ་སུཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་སུ་བྷེ ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཉྙཱ སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ. སུ་ཁ་ས་ཉྙཱདཱི་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་ངྒ་ཧནྟི ག་ཎ་ནཾ. ས་མོ་ས་ར་ཎནྟི ས་མོ་རོ་པ་ནཾ.
པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ ས་མེ་ཏཱི་ཏི ས་མ་ཐོ. ཨ་ནི་ཙྩཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ཨ་ལོ་བྷཱད་ཡོ ལོ་བྷཱ་དི་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་སུ་བྷེ ‘‘ཨ་སུ་བྷ’’ནྟི པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཉྙཱ ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ, ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཧི དེ་ས་ནཱ. དུ་ཀྑ་ས་ཉྙཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨི་དཾ ཨུ་དྡཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན ན་སྶི་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷཾ དཱ་ནཾ ར་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་དྡཱ་ནཾ, ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཀི་ལེ་ས་བྷཱུ་མཱིཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱུ་མི ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ. ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཡཱ་ནི ཏཱི་ཎི མཱུ་ལཱ་ནི. ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཱི’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི. ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱཏི ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་ད་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱུ་མཱིཏི ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཡུ་ཛྫ་ནྟཱིཏི ཡོ་ཛཱི་ཡ་ནྟི. ཁོཏི པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ཝཱ ནི་པཱ་ཏོ. ཏེ་ན ཨེ་ཏེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཊྛཱ་ར་སེ་ཝཱ་ཏི ཝཱ. མཱུ་ལ་པ་དཱཏི མཱུ་ལ་པ་དཱ་ནི, ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཝཱ.
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤. ཨེ་ཝཾ ཨུ་དྡི་ཊྛེ ཧཱ་རཱ་ད་ཡོ ནི་དྡི་སི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨུ་དྡེ་ས་པཱ་ཋེ. ས་ངྑེ་པ་ཏོ ནེ་ཏྟི ཀི་ཏྟི་ཏཱཏི ས་མཱ་ས་ཏོ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཧཱ་ར་ན་ཡ་མཱུ་ལ་པ་དཱ་ན་ཉྷི ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ ཨུ་དྡེ་ས་པཱ་ཋེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཧཱ་ར་ན་ཡཱ་ནཾ –
སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ན, པ་ད་ཏྠོ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཀ་མོ;
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ཧེ་ཏྭཱ་དཱི, ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཧི ཝི་ཉྙུ་ནཱ.
ཏེ་སུ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ ཧཱ་ར་ན་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ. ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་བྦེ་པི ཧཱ་རཱ ན་ཡཱ ཙ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་མུ་ཁེ་ན ན་ཝ་ངྒ་སྶ སཱ་ས་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཧཱ་ར་སྶ ན་ཡ་སྶ ཙ ལ་ཀྑ་ཎཾ ནི་དྡེ་སེ ཨེ་ཝ ཀ་ཐ་ཡི་སྶཱ་མ. ཀ་མཱ་དཱི་ནི ཙ ཡ་སྨཱ ནེ་སཾ ལ་ཀྑ་ཎེ་སུ ཉཱ་ཏེ་སུ ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནི་པི ནི་དྡེ་ས་ཏོ པ་ར་ཏོ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མ.
ཧཱ་ར་ས་ངྑེ་པོ
༡. ཡཱ པ་ན ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ནི་དྡེ་ས་གཱ་ཐཱ, ཏཱ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏཱཏི ཨ་སྶཱ་དོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏཱ་ཏི པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ. ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏཱ་ཏི ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཨེ་ཝ. ཀེ་ཙི ‘‘ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ’’ཏི པ་ཋ་ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་སྶཱ་དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་སྶཱ་དོ, སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶ་ཉྩ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶཾ, ཨ་ཡཾ པ་ཉྩ་སུ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ ཨ་སྶཱ་དོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༦༦; སཾ. ནི. ༣.༢༦). ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏཾ སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶཾ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ – ‘‘སོ ཏ་ད་སྶཱ་དེ་ཏི ཏཾ ནི་ཀཱ་མེ་ཏཱི’’ཏི ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི, ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ རཱ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༢༤), ‘‘སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱི་ཡེ་སུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༥༣) ཙ. ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝཱ ཨ་སྶཱ་དོ, ཏ་ཎྷཱ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཧི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པུ་གྒ་ལོ སུ་ཁ་མྤི སུ་ཁཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཏ་ཎྷཱ, ཨེ་ཝཾ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་པི. ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཊྛ་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨི་ཊྛཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་བྦེ་སཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ན་ཉྩ ཨ་སྶཱ་ད་ཝི་ཙཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཀ་ཐཾ པ་ན དུ་ཀྑཱ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཏི? ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏོ སུ་ཁ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སུ་ཁཱ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ, ཝེ་ད་ནཱ ཋི་ཏི་སུ་ཁཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑཱ. དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ ཋི་ཏི་དུ་ཀྑཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་སུ་ཁཱ, ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ ཉཱ་ཎ་སུ་ཁཱ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་དུ་ཀྑཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༥). ཏ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ནི་ཀྑེ་པ་ཀ་ཎྜ་རཱུ་པ་ཀ་ཎྜ་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཎྷཱ་ཡ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་ཝི་བྷ་ངྒེ ནི་ཀྑེ་པ་ཀ་ཎྜེ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན, ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ནཾ སུ་ཁ་ས་ཉྙཱ་དི་ཝ་སེ་ན དྭཱ་ས་ཊྛི་དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙ ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ ཏི་སྶོ་པི ཝཱ དུ་ཀྑ་ཏཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་བྦེ་པི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཱ ས་ངྑཱ་རཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ. ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀ་པ་ཎཾ ཝཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཧི ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, ཀ་པ་ཎ་མ་ནུ་སྶོ, ཨེ་ཝཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཙ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ཡོ་གེ་ན. ཡ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ན་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ དུ་ཀྑཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཱ, ཨ་ཡཾ པ་ཉྩ་སུ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དཱི་ནཾ དྭཱ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ.
ནི་སྶ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. ནི་སྶ་ར་ཏཱི་ཏི ཝཱ ནི་སྶ་ར་ཎཾ ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཨེ་ཀ་སེ་སེ་ན ཝཱ ‘‘ནི་སྶ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པི-ས་དྡོ པུ་རི་མཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མཱ་ན་ཉྩ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་ཀྑེ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ཏྟ་ཏྟིཾ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ནི་སྶ་ར་ཎཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦཾ.
ནི་བྦཱ་ན་པ་ཀྑེ པ་ན ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝི་བྷཱ་གོ ན་ཏྠི. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན སོ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་རུ་པཱ་དི་སེ་ས་བྷེ་དེ་ན. ཡ་ཏོ ཝཱ ཏཾ ནི་སྶ་ཊཾ, ཏེ་སཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ (པ་ཊི. མ. ༡.༣) ད་སྶི་ཏ་པྤ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣཾ དྭཱ་རཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཚ་ནྣཾ ཚ་ནྣཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཕ་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ད་ས་ནྣཾ ཀ་སི་ཎཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨ་སུ་བྷཱ་ནཾ ཀེ་སཱ་དཱི་ནཾ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ དྭཱ་ད་ས་ནྣཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ལོ་ཀི་ཡཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཏི་སྶ་ནྣཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཏི་ཎྞཾ བྷ་ཝཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ནཾ ཨཱ་རུ་པྤཱ་ནཾ དྭཱ་ད་ས་ནྣཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ངྒཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦཾ.
ཕ་ལནྟི དེ་ས་ནཱ་ཕ་ལཾ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི? ཡཾ དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་པྥཱ་དཱི་ཡ་ཏི. ན་ནུ ཙ ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་པྥཱ་དཱི་ཡ་ཏི. ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ‘‘ནི་སྶ་ར་ཎ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ. ཨི་དྷ པ་ན པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཕ་ལཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏཾ པ་ན སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ. ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ཝེ་དཱ་དི་ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏཱ ཚ་བྦི་སུ་དྡྷི་ཡོ. ཡ་ཉྩ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ མ་གྒཾ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦྷུ་ཎ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ ཏ་ད་དྷི་ག་མ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཧེ་ཏུ ཙ སི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི – ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ནུ་དི་ཊྛིཾ ཨཱུ་ཧ་ཙྩ, ཨེ་ཝཾ མ་ཙྩུ་ཏ་རོ སི་ཡཱ་ཏི (སུ. ནི. ༡༡༢༥; ཀ་ཐཱ. ༢༢༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. མོ་གྷ་རཱ་ཛ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༡༤༤, མོ་གྷ་རཱ་ཛ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༨༨; ནེ་ཏྟི. ༥; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༢) ཨི་དཾ ཕ་ལ’’ནྟི, ‘‘དྷ་མྨོ ཧ་ཝེ ར་ཀྑ་ཏི དྷ་མྨ་ཙཱ་རི་ནྟི ཨི་དཾ ཕ་ལ’’ནྟི (ཛཱ. ༡.༡༠.༡༠༢-༡༠༣; ༡.༡༥.༣༨༥) ཙ. ཨེ་ཏེ་ན ན་ཡེ་ན དེ་ཝེ་སུ ཙ མཱ་ནུ་སེ་སུ ཙ ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞ་བ་ལ་སུ་ཁ་ཡ་ས་པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཨུ་པ་དྷི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སི་རཱི དེ་ཝ་ར་ཛྫ་སི་རཱི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐཱ་ནི སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷཱི་ཏི ས་བྦཱ་པི ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཕ་ལ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨུ་པཱ་ཡོཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཱ. སཱ ཧི པུ་རི་མཱ པུ་རི་མཱ པ་ཙྪི་མཱ་ཡ པ་ཙྪི་མཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ མ་གྒ་ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཙ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པཱ་ཡོ. ཡཱ ཙ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་པ་ཊི་པ་ཏྟི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ མ་གྒོ ཨུ་པཱ་ཡོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ནི་སྶ་ར་ཎ་ནྟི ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ. ཕ་ལཾ ཝི་ཡ ཨུ་པཱ་ཡོ་པི པུ་བྦ་བྷཱ་གོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ, ཡཾ པ་ན ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ…པེ… ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ་ཏི (དྷ. པ. ༢༧༩; ཐེ་ར་གཱ. ༦༧༨) ཨ་ཡཾ ཨུ་པཱ་ཡོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠཱ་པི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཱ ཨེ་ཝ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊཱ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ‘‘ཏེ པ་ཧཱ་ཡ ཏ་རེ ཨོ་གྷ་ནྟི ཨི་དཾ ནི་སྶ་ར་ཎ’’ནྟི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ཀྑ་ཏི. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཧི ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་ནྟི.
ཨཱ་ཎ་ཏྟཱིཏི ཨཱ་ཎཱ་ར་ཧ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ་ན་སྶ ཧི་ཏ་སི་དྡྷི་ཡཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫཱ་ཧཱི’’ཏི ཝི་དྷཱ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘སུ་ཉྙ་ཏོ ལོ་ཀཾ ཨ་ཝེ་ཀྑ་སྶུ, མོ་གྷ་རཱ་ཛཱ་ཏི (སུ. ནི. ༡༡༢༥; ཀ་ཐཱ. ༢༢༦; ནེ་ཏྟི. ༥; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. མོ་གྷ་རཱ་ཛ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༡༤༤, མོ་གྷ་རཱ་ཛ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༨༨) ཨཱ་ཎ་ཏྟཱི’’ཏི.
ཡོ་གཱི་ནནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ, ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀིཾ པ་ནེ་ཏེ་སཾ ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ན་ནྟི? ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ. ཡ་སྨི་ཉྷི སུ་ཏྟེ ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ནི་སྶ་ར་ཎཱ་ནི ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི, ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཡ་ཏྠ པ་ན ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི, ན ཝཱ ས་རཱུ་པེ་ན. ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཧཱ་རོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷ ན པ་པ་ཉྩི་ཏོ.
༢. ཡཾ པུ་ཙྪི་ཏནྟི ཡཱ པུ་ཙྪཱ, ཝི་ཙི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ ཨ་ནུ་གཱི་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏནྟི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ, སཱ ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ཙ-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ, ཏེ་ན གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟཾ པ་དཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏཱ པ་ན པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ ཀ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏཾ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཝི་ཙེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཡཱ ཙ ཨ་ནུ་གཱི་ཏིཏི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཡཱ ཨ་ནུ པ་ཙྪཱ གཱི་ཏི ཨ་ནུ་གཱི་ཏི, ས་ངྒ་ཧ་གཱ་ཐཱ, པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ གཱི་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན པུ་བྦཱ་པ་རཾ ག་ཧི་ཏཾ. བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཧི པུ་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ ཨི་དྷ པུ་བྦཱ་པ་རཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཡཱ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པུ་རི་མཾ ‘‘སུ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི པ་དཾ པུ་བྦཱ་པེ་ཀྑ་ནྟི པུ་ན ‘‘སུ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན སུ་ཏྟ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་སྶཱ་དཱ་དི་ཀེ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡོ ནི་ར་ཝ་སེ་སེ་ན ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘པ་དཾ ཝི་ཙི་ན་ཏི…པེ… ཨ་ནུ་གཱི་ཏིཾ ཝི་ཙི་ན་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟེ ས་བྦེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཨ་ཏྠ་སོ བྱ་ཉྫ་ན་སོ ཙ ཝི་ཙ་ཡོ པ་ད་ཝི་ཙ་ཡོ. ‘‘ཨ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ ས་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ཨེ་ཀཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ཨ་ནེ་ཀཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ས་མྨུ་ཏི་ཝི་ས་ཡཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝི་ས་ཡཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝི་ས་ཡཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ས་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཙྪཱ་ཝི་ཙ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨི་དཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་བྷ་ཛྫ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་པུ་ཙྪཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཋ་པ་ནཾ སཱ་ཝ་སེ་སཾ ནི་ར་ཝ་སེ་སཾ ས་ཨུ་ཏྟ་རཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ལོ་ཀི་ཡཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡོ.
‘‘ཨ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ ཨི་མི་ནཱ ས་མེ་ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ན ས་མེ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྠཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ཡོ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ ཙ ཝི་ཙ་ཡོ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་ཙ་ཡོ. ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་གཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧཱ ཀུ་ས་ལ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནུ་གཱི་ཏི་ཝི་ཙ་ཡོ. ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་སུ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ‘‘ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཏ་ཎྷཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ནཾ ‘‘ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ་ནཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་ས་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦེ་ས་ཉྩ དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཏི་ཀེ་སུ དྭཱ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་དྷི་ཀེ ཙ དུ་ཀ་ས་ཏེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཏཾ་ཏཾ་ཨ་སྶཱ་ད་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་སྶཱ་ད་ཝི་ཙ་ཡོ.
དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ‘‘ཨ་ནི་ཊྛཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་དི་ཨ་ནྟ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦེ་ས་ཉྩ ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཨོ་ཀཱ་ར་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝི་ཙ་ཡོ. ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་དེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་བྷཱ་ག་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ག་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཙ་ཡོ. ཕ་ལཱདཱི་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་ཕ་ལ་སྶ ཏ་དུ་པཱ་ཡ་སྶ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཙ ཝི་བྷཱ་ག་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཙ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ པ་ད་པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ནུ་གཱི་ཏཱི་ནཾ ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝི་སེ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ཙ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོ ‘‘ཝི་ཙ་ཡོ ཧཱ་རོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༣. ས་བྦེ་སནྟི སོ་ལ༹་ས་ནྣཾ. བྷཱུ་མཱིཏི བྱ་ཉྫ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. བྱ་ཉྫ་ན་ཉྷི མཱུ་ལ་པ་དཱ་ནི ཝི་ཡ ན་ཡཱ་ནཾ ཧཱ་རཱ་ནཾ བྷཱུ་མི པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏེ་སཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི – ‘‘ཧཱ་རཱ བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡོ’’ཏི, པེ་ཊ་ཀེ་པི ཧི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡ་ཏྠ ཙ ས་བྦེ ཧཱ་རཱ, ས་མྤ་ཏ་མཱ་ནཱ ན་ཡ་ནྟི སུ་ཏྟ་ཏྠཾ. བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་དྷི་པུ་ཐུ་ཏྟཱ’’ཏི. གོ་ཙ་རོཏི སུ་ཏྟ་ཏྠོ. སུ་ཏྟ་སྶ ཧི པ་ད་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཧཱ་ར་ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་སཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠཱ་ནཾ. ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟ་པ་རི་ཀྑཱཏི ཡུ་ཏྟ་སྶ ཙ ཨ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཙ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑཱ. ‘‘ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟི་པ་རི་ཀྑཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཡུ་ཏྟི་ཨ་ཡུ་ཏྟཱི་ནཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཏེ་སཾ ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟ་ཛཱ་ན་ནཱ? ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ་ཧི ཨ་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན. ཏ་ཏྠ བྱ་ཉྫ་ན་སྶ ཏཱ་ཝ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ན སུ་ཏྟ་ཝི་ན་ཡ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཧི ཨ་ཝི་ལོ་མ་ནཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ. ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཧཱ་རོ ཡུ་ཏྟཱི་ཏི ནི་དྡི་ཊྛོཏི ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟེ བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༤. དྷ་མྨནྟི ཡཾ ཀི་ཉྩི སུ་ཏྟཱ་ག་ཏཾ ཀུ་ས་ལཱ་དི་དྷ་མྨ་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶཱཏི ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཀུ་ས་ལཱ་དི་དྷ་མྨ་སྶ. ཡཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནནྟི ཡཾ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏཾ ཝཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཝཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ་ཝ ས་བྦ་དྷ་མྨཱཏི ཡ་ཏྟ་ཀཱ ཏ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏཱ དྷ་མྨཱ, ཏེ་སཾ ས་བྦེ་ས་མྤི ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡཱ་ཝ ས་བྦ་དྷ་མྨཱཏི སུ་ཏྟཱ་ག་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཡཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་སྶ་པི ཡཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནྟི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཡཱ་ཝ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་སོ ཧཱ་རོ པ་ད་ཊྛཱ་ནོཏི ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ ཏེ་ས་ཉྩ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎོ པ་ད་ཊྛཱ་ནོ ནཱ་མ ཧཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༥. ཝུ་ཏྟ་མྷི ཨེ་ཀ་དྷ་མྨེཏི ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་སུ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཡ་སྨིཾ ཀི་སྨི་ཉྩི ཨེ་ཀ་དྷ་མྨེ, སུ་ཏྟེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཀ་ཐི་ཏེ. ཡེ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཀེ་ཙཱིཏི ཡེ ཀེ་ཙི དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཏེ་ན དྷ་མྨེ་ན ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟི ས་བྦེཏི ཏེ ས་བྦེ་པི ཀུ་ས་ལཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ, ཁ་ནྡྷཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཝཱ དྷ་མྨཱ སུ་ཏྟེ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་པི ཏཱ་ཡ ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ན ས་ཧ་ཙཱ་རི་ཏཱ ས་མཱ་ན་ཀི་ཙྩ་ཏཱ ས་མཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཏཱ ས་མཱ་ན་ཕ་ལ་ཏཱ ས་མཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སོ ཧཱ་རོ ལ་ཀྑ་ཎོ ནཱ་མཱཏི ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟེ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པི དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ག་ཏེ ཝི་ཡ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཡཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ, སོ ལ་ཀྑ་ཎོ ནཱ་མ ཧཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༦. ནེ་རུ་ཏྟནྟི ནི་རུ་ཏྟཾ, པ་ད་ནི་བྦ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོཏི བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ཏ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ དེ་ས་ཀཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྱ་ཉྫ་ནནྟི བྱ་ཉྫ་ནེ་ན, ཀ་ར་ཎེ ཧི ཨེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་ཉྩ ས་བྦེ ཧཱ་རཱ བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡཱ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ བྱ་ཉྫ་ན་དྭཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི – ‘‘བྱ་ཉྫ་ནེ་ན སུ་ཏྟ་སྶ ནེ་རུ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཙ ནི་དཱ་ན་ཉྩ པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ནུ་ས་ནྡྷི ཙ ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཨ་ཐཱཏི པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ. དེ་ས་ནཱ་ནི་དཱ་ནནྟི ནི་ད་དཱ་ཏི ཕ་ལ་ནྟི ནི་དཱ་ནཾ, ཀཱ་ར་ཎཾ, ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏཾ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱིཏི པུ་བྦེ་ན ཙ ཨ་པ་རེ་ན ཙ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི. ‘‘པུ་བྦཱ་པ་རེ་ན ས་ནྡྷཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, སུ་ཏྟ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ན ཨ་པ་ར་བྷཱ་གཾ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྒཱི་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝཱ པུ་བྦཱ་པ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ཧི སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་ཧི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ སཾ་ས་ནྡ་ནཾ པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ནུ་ས་ནྡྷི. ཡ་ཉྩ པུ་བྦ་པ་དེ་ན པ་ར་པ་ད་སྶ ས་མྦ་ནྡྷ་ནཾ, ཨ་ཡ་མྤི པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ནུ་ས་ནྡྷི. ཨེ་སོ ཧཱ་རོ ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧོཏི ཨེ་ཝཾ ནི་བྦ་ཙ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧོ ཧཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༧. ཨེ་ཀ་མྷི པ་ད་ཊྛཱ་ནེཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཀེ པ་ར་ཀྐ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ དྷ་མྨེ དེ་ས་ནཱ་རུ་ལ༹ྷེ ས་ཏི. པ་རི་ཡེ་ས་ཏི སེ་ས་ཀཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནནྟི ཏ་སྶ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ སེ་ས་ཀཾ པ་མཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཀོ་ས་ཛྫཱ་དི་ཀཾ དྷ་མྨ་ནྟ་རཾ པ་རི་ཡེ་ས་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ ག་ཝེ་ས་ཏི, པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཡོ་ཛེ་ནྟོ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཏི པ་ཊི་པ་ཀྑེཏི ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ཨཱ་ར་དྡྷ་སུ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་མཱ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་དྡི་ས་ནྟོ དེ་ས་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏི ནཱ་མ. ཨཱ་ཝ་ཊྚོ ནཱ་མ སོ ཧཱ་རོཏི དེ་ས་ནཱ་ཡ ག་ཧི་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨཱ་ཝ་ཊྚོ ཧཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༨. དྷ་མྨནྟི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཾ, ཏཾ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཾ. པ་ད་ཊྛཱ་ནནྟི ཡ་སྨིཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ ཨུ་ཏྟ་རི གུ་ཎ་ཝི་སེ་སེ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ. བྷཱུ་མིནྟི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱུ་མི ད་སྶ་ན་བྷཱུ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ བྷཱུ་མིཾ. ཝི་བྷ་ཛྫ་ཏེཏི ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཀ་ཐེ་ཏི. སཱ་དྷཱ་ར་ཎེཏི ད་སྶ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་དི་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཝཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ ཨ་ཝི་སི་ཊྛེ ས་མཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ནེ་ཡྻོ ཝི་བྷ་ཏྟཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནོ ཨ་ཡཾ ཧཱ་རོ ཝི་བྷ་ཏྟཱི་ཏི ཉཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨེ ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨེ ཙ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏོ བྷཱུ་མི་ཏོ ཙ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ‘‘ཝི་བྷ་ཏྟི་ཧཱ་རོ’’ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༩. ནི་དྡི་ཊྛེཏི ཀ་ཐི་ཏེ སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏེ, སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏེ ཝཱ. བྷཱ་ཝི་ཏེཏི ཡ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་དི་སཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ཝི་ཏ་ས་དི་སེ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཧཱི་ནེཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི པ་ཊི་པ་ཀྑེཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡེ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ནི་དྡི་ཊྛཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ‘‘པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནོ ཧཱ་རོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༡༠. ཝི་ཝི་དྷཱ་ནི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠེ ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཝི་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི, ཝི་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཨེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི, པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་ནི ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. བ་ཧཱུ་ནཱིཏི ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི. ཏུ-ས་དྡོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ. ཏེ་ན བ་ཧཱུ ཨེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡཱ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཧཱ་ར་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ, ན ཀ་ཏི་པ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཏེ་པི་ཊ་ཀེ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ བྷཱ་སི་ཏཱ་ནི. ཨེ་ཏྠཱ་པི ཏུ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ, ཏེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་སྶཱཏི ཨེ་ཀ་སྶ པ་ད་ཏྠ་སྶ. ཡོ ཛཱ་ནཱ་ཏི སུ་ཏྟ་ཝི་དཱུཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ས་པྤི་སྶ ཛཱ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ས་པྤི་ནཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཧི, ས་པྤིཾ དེ་ཧི, དེ་ཐཱ’’ཏི ཝཱ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཝཾ ཡོ སུ་ཏྟ་ཀོ་ཝི་དོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ བ་ཧཱུ་པི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡེ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝེ་ཝ་ཙ་ནོ ནཱ་མ སོ ཧཱ་རོཏི ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཧཱ་རོ ནཱ་མ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎོ ‘‘ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཧཱ་རོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༡༡. དྷ་མྨནྟི ཁ་ནྡྷཱ་དི་དྷ་མྨཾ. པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཧཱིཏི པ་ཉྙཱ་པ་ནེ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཉཱ་པ་ནེ་ཧི, ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝཱ ཋ་པ་ནེ་ཧི. ཝི་ཝི་དྷཱ་ཧཱིཏི ནི་ཀྑེ་པ་པྤ་བྷ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་ཧི. སོ ཨཱ་ཀཱ་རོཏི ཡོ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ནི་ཀྑེ་པ་པྤ་བྷ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀཱ་ཧི པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཧི པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཀཱ་རོ. ཉེ་ཡྻོ པ་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མ ཧཱ་རོཏི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཉཱ་ཏ་བྦོ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནེ་ཀཱ་ཧི པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཧི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ‘‘པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧཱ་རོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༡༢. པ་ཊི་ཙྩུ་པྤཱ་དོཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཁ་ནྡྷཱཏི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཙ ཁ་ནྡྷཱ ཙ. དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱཏི དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཙ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཙ. ཨེ་ཏེ་ཧཱིཏི ཡོ དྭཱ་ད་ས་པ་དི་ཀོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ ཡཱ་ནི ཙ དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཡེ ཙ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཡཱ ཙ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཡཱ་ནི ཙ དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ཨེ་ཏེ་ཧི སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་པ་ད་ཏྠ་མུ་ཁེ་ན ནི་དྡྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེ་ཧི. ཨོ་ཏ་ར་ཏི ཡོཏི ཡོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡོ ཨོ་གཱ་ཧ་ཏི, པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀེ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་ཏ་ར་ཎོ ནཱ་མ སོ ཧཱ་རོཏི ཡོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ, སོ ཨོ་ཏ་ར་ཎ་ཧཱ་རོ ནཱ་མ. ཙ-ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ སུ་ཉྙ་ཏ་མུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དི་མུ་ཁེ་ཧི སུ་ཏྟ་ཏྠ་སྶ ཨོ་ཏ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨོ་ཏ་ར་ཎོ ཧཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༡༣. ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་མྷཱིཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི བྱཱ་ཀ་ཏེ. པ་ཉྷེཏི ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏེ ཨ་ཏྠེ. གཱ་ཐཱ་ཡནྟི གཱ་ཐཱ་རུ་ལ༹ྷེ. ཨི་ད་ཉྩ པུ་ཙྪ་ནྟཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་མཱ་ར་བྦྷཱཏི སཱ པ་ན གཱ་ཐཱ ཡཾ ཨ་ཏྠཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ པུ་ཙྪི་ཏཱ, ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ. སུ་དྡྷཱ་སུ་དྡྷ་པ་རི་ཀྑཱཏི པ་དཾ སོ་དྷི་ཏཾ, ཨཱ་ར་མྦྷོ ན སོ་དྷི་ཏོ, པ་ད་ཉྩ སོ་དྷི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྦྷོ ཙ སོ་དྷི་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་དཱ་དཱི་ནཾ སོ་དྷི་ཏཱ་སོ་དྷི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཙཱ་རོ. ཧཱ་རོ སོ སོ་དྷ་ནོ་ནཱ་མཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཙཱ་རོ སོ་དྷ་ནོ ཧཱ་རོ ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟེ པ་ད་པ་ད་ཏྠ་པ་ཉྷཱ་ར་མྦྷཱ་ནཾ སོ་དྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ‘‘སོ་དྷ་ནོ ཧཱ་རོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༡༤. ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཀ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཏཱ, ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. ཨེ་ཀ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ས་མཱ་ན་ས་དྡ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏ་སྨཱ སཱ་མ་ཉྙེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་སི་ཊྛཱ མ་ཏྟཱ ཝི་མ་ཏྟཱ, ཝི་མ་ཏྟཱ་ཝ ཝེ་མ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཝེ་མ་ཏྟ་ཏཱ, ཏཱ་ཡ ཝེ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ, ཝི་སེ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ ན ཝི་ཀ་པྤ་ཡི་ཏ་བྦཱཏི ཡེ དྷ་མྨཱ ‘‘དུ་ཀྑཾ ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སཱ་མ་ཉྙེ་ན, ‘‘ཛཱ་ཏི ཛ་རཱ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་སེ་སེ་ན ཙ སུ་ཏྟེ དེ་སི་ཏཱ, ཏེ ‘‘ཀི་མེ་ཏྠ སཱ་མ་ཉྙཾ, ཀོ ཝཱ ཝི་སེ་སོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན ན ཝི་ཀ་པྤ་ཡི་ཏ་བྦཱ. ཀ་སྨཱ? སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཝོ་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཀཱ་ལ་དི་སཱ་ཝི་སེ་སཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་པེ་ཀྑཱ་སི་དྡྷི་ཏོ ཙ. ཡ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ཛྫ ཧི་ཡྻོ སྭེ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་སཱ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ ‘‘པུ་རི་མཱ དི་སཱ པ་ཙྪི་མཱ དི་སཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ དི་སཱ་ཝི་སེ་སཱ ཙ, ཨེ་ཝཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་སཱ་པི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡ སཱ་མ་ཉྙ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ས་ཙྩཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝི་སེ་སོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་མུ་ད་ཡཱ་དཱི་སུ་པི. ཨེ་སོ ཧཱ་རོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནོཏི ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ ཧཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༥. ཡེ དྷ་མྨཱཏི ཡེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀཱ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ. ཡཾ དྷ་མྨནྟི ཡཾ ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཾ. ཛ་ན་ཡ་ནྟཱིཏི ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟི. པ་ཙྩ་ཡཱཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ར་མྤ་ར་ཏོཏི པ་ར་མྤ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ན་གྷ་ཊ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི ཧི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. པུ་རི་མ་སྨིཾ ཨ་ཝ་སི་ཊྛོ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ. ཧེ་ཏུ་མ་ཝ་ཀ་ཌྜྷ་ཡི་ཏྭཱཏི ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཛ་ན་ཀཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཾ ཧེ་ཏུཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ སུ་ཏྟ་ཏོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཡོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ, ཨེ་སོ ཧཱ་རོ པ་རི་ཀྑཱ་རོཏི ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཧཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༦. ཡེ དྷ་མྨཱཏི ཡེ སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨཱ. ཡཾ་མཱུ་ལཱཏི ཡེ་སཾ ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ, ཏེ ཏེ་སཾ ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་རོ་པ་ཡི་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡེ ཙེ་ཀ་ཏྠཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ མུ་ནི་ནཱཏི ཡེ ཙ རཱ་ག་ཝི་རཱ་གཱ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་སེ་ཀྑ་ཕ་ལ་ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱ་དི་ས་དྡཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ བུ་དྡྷ་མུ་ནི་ནཱ པ་རི་དཱི་པི་ཏཱ, ཏེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་རོ་པ་ཡི་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་མཱ་རོ་པ་ན་ཉྩེ་ཏྠ སུ་ཏྟེ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་སྶ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ སཱི་ལཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡ་སྶ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་ར་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་མུ་ཁེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཀ་ཐ་ནཾ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རཱི ཙ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ པ་ཧཱ་ནེ་ནཱ་ཏི པ་ཧཱ་ན་ས་མཱ་རོ་པ་ནཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨེ་ས ས་མཱ་རོ་པ་ནོ ཧཱ་རོཏི ཨེ་ས སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་མཱ་རོ་པ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎོ ས་མཱ་རོ་པ་ནོ ནཱ་མ ཧཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ན་ཡ་ས་ངྑེ་པོ
༡༧. ཨེ་ཝཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན སོ་ལ༹་ས་པི ཧཱ་རེ ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ན་ཡེ ནི་དྡི་སི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཎྷ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཎྷ་ཉྩ ཨ་ཝི་ཛྫ་མྤི ཙཱཏི སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ག་ཧི་ཏཾ ཏ་ཎྷཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་ཉྩ ཡོ ནེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ ཏཾ ནེ་ཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑཾ པཱ་པེ་ཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན སུ་ཏྟ་ཏྠཾ ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་མ་ཐེ་ནཱཏི ས་མཱ་དྷི་ནཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱཏི པ་ཉྙཱ་ཡ, ཡོ ནེ་ཏི ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑཾ པཱ་པེ་ཏི, ཏ་ཐཱ སུ་ཏྟ་ཏྠཾ ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ཙྩེ་ཧི ཡོ་ཛ་ཡི་ཏྭཱཏི ན་ཡ་ནྟོ ཙ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཙ བྷ་ཝ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ, ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ, ཏེ་ན པ་ཏྟ་བྦཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུ ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ཙྩེ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚོཏི ཡོ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཧི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑ་སྶ སུ་ཏྟ་ཏྠ་སྶ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཧི ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑ་སྶ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཡོ་ཛ་ན་མུ་ཁེ་ན ན་ཡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ, ཨ་ཡཾ ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚོ ན་ཡོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ན་ཡ་སྶ བྷཱུ་མི གཱ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ན་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཨ་ཏྠ་ན་ཡོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨ་ནུ་གཱ་ཧ་ཎ་ན་ཡོ ཨ་ཏྠ་ན་ཡོ. ཏ་སྶ པ་ན ཡཱ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ན་ཡ་བྷཱུ་མི་ར་ཙ་ནཱ, ཏ་ཏྠ ན་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ.
༡༨. ཨ་ཀུ་ས་ལེཏི དྭཱ་ད་ས་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ ས་བྦེ་པི ཨ་ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེ. ས་མཱུ་ལེ་ཧཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ མཱུ་ལེ་ཧི, ལོ་བྷ་དོ་ས་མོ་ཧེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་ས་ལེཏི ས་བྦེ་པི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀེ ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེ. ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧཱིཏི ཀུ་ས་ལེ་ཧི ཨ་ལོ་བྷཱ་དི་མཱུ་ལེ་ཧི ཡོ ནེ་ཏི. ན་ཡ་ནྟོ ཙ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཾ མཱ་ཡཱ་མ་རཱི་ཙི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི བྷཱུ་ཏཾ. པ་ཊ་གྷ་ཊཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ན ས་མྨུ་ཏི་ས་ཙྩ་མ་ཏྟ་ནྟི ཏ་ཐཾ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀུ་ས་ལ་སྶ ཙ ཨ་ནི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་པཱ་ཀེ ས་ཏི ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ཏ་ཐཾ ནེ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ ཏི་ཎྞ་མྤི པ་དཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧི ཙ ཀུ་ས་ལཱ་ནི ན་ཡ་ནྟོ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ བྷཱུ་ཏཾ ཏ་ཐཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཐཾ ནེ་ཏི, ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཧི བཱ་དྷ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷཱུ་ཏཱ་ནི, ས་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ་ནི, ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཏོ ཨ་ཝི་ཏ་ཐཱ་ནི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ནི ཨ་ཝི་ཏ་ཐཱ་ནི ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱ་ནཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༩༠). ཏི་པུ་ཀྑ་ལཾ ཏཾ ན་ཡཾ ཨཱ་ཧཱུཏི ཡོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑ་སྶ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧི ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑ་སྶ སུ་ཏྟ་ཏྠ་སྶ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཡོ་ཛ་ན་མུ་ཁེ་ན ན་ཡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ, ཏཾ ཏི་པུ་ཀྑ་ལཾ ན་ཡ་ནྟི ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༩. ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ཧཱིཏི ཨ་སུ་བྷེ སུ་བྷ་ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ཧི. ཀི་ལེ་སེཏི ཀི་ལི་སྶ་ནྟི ཝི་བཱ་དྷི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཀི་ལེ་སཱ, སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་དྷ་མྨཱ, སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཙི ‘‘སཾ་ཀི་ལེ་སེ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི, ཀི་ལེ་ས་ས་ཧི་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧཱིཏི ས་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི. ས་དྡྷ་མྨེཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་དྡྷ་མྨེ, ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏཾ ན་ཡནྟི ཡོ སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་དཱི་ཧི ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ཧི ས་ཀ་ལ་སྶ སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑ་སྶ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ཧི ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑ་སྶ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ཡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ, ཨེ་ཏཾ ན་ཡཾ ན་ཡ་ཝི་དཱུ ས་དྡྷ་མྨ་ན་ཡ་ཀོ་ཝི་དཱ, ཨ་ཏྠ་ན་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ ཨེ་ཝ ཝཱ སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏཾ ན་ཡ་ནྟི ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༢༠. ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎེ་སཱུཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ན་ཡ་སྶ ཡོ་ཛ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏེ་སུ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཧིཾ ཏ་ཧི’’ནྟི. ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱཏི ཝོ་དཱ་ནི་ཡཱ སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀཱ ཙ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ན་ཡ་སྶ དི་སཱ་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨཱ. ཝུ་ཏྟཱཏི སུ་ཏྟ་ཏོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. མ་ན་སཱ ཝོ་ལོ་ཀ་ཡ་ཏེཏི ཏེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མཱ དི་སཱ ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡཱ དི་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ན་ཡ་སྶ དི་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཏི, ཝི་ཙཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་ཏེ ཏེ ཨ་བ་ཧཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཏ་ཏྠ ཏེཏི ཏེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ. ཨ་བ་ཧཱིཏི ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ, ཙི་ཏྟེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ཁུ དི་སཱ་ལོ་ཙ་ནཾ ཨཱ་ཧཱུཏི ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་ཏེ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དེ་ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཾ, ཏཾ དི་སཱ་ལོ་ཙ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཡཾ ཝ་ད་ནྟི. ཁུ-ཏི ཙ ནི་པཱ་ཏོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ. ཏེ་ན ཨོ་ལོ་ཀ་ན་མེ་ཝ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ, ན ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༢༡. ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱཏི པ་ཋ་མཱ་དི་དི་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ. དི་སཱ་ལོ་ཙ་ནེ་ནཱཏི དི་སཱ་ལོ་ཙ་ན་ན་ཡེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན. ཡེ་ན ཧི ཝི་དྷི་ནཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ན་ཡ་སྶ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ དི་སཱ ཨོ་ལོ་ཀཱི་ཡ་ནྟི, སོ ཝི་དྷི དི་སཱ་ལོ་ཙ་ན་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨུ་ཀྑི་པི་ཡཱཏི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ, དི་སཱ་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨེ སུ་ཏྟ་ཏོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨུ་ཀྑི་པི་ཡ ཡོ ས་མཱ་ནེ་ཏཱི’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི, ཏ་སྶ་ཏྠོ – ‘‘ཡོ ཏེ་སཾ དི་སཱ་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ཡ་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཡནྟི ཝཱ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ. ས་མཱ་ནེ་ཏཱིཏི ས་མཾ, ས་མྨཱ ཝཱ ཨཱ་ནེ་ཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ན་ཡ་སྶ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཝ་སེ་ན. ཀེ པ་ན ཨཱ་ནེ་ཏི? ས་བྦེ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལེ ཏཾ་ཏཾ་ན་ཡ་དི་སཱ་བྷཱུ་ཏེ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོཏི ས་མཱ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དེ་ཏཾ ཏཾ་ཏཾ་ན་ཡ་དི་སཱ་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ཡ་ནཾ, ཨ་ཡཾ ཨ་ངྐུ་སོ ནཱ་མ ན་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏ་ཉྩ དྭ་ཡཾ ‘‘ཝོ་ཧཱ་ར་ན་ཡོ, ཀ་མྨ་ན་ཡོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི.