༤. པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ པ་ད་ཊྛཱ་ནོ ཧཱ་རོཏི་ཨཱ་དི པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒོ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ‘‘ཨི་དཾ ཨི་མ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, ཨི་དཾ ཨི་མ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ པ་ད་ཊྛཱ་ནོ ཧཱ་རོ, ཏ་སྨཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛྫཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ནྟོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་བྷཱ་ཝཾ ནི་དྡི་ས་ཏི ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ’’ཏི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ས་བྦེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ ན ས་མྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་བྦ་དྷ་མྨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ. སོ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི སཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏེ་ན དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་མྨཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑོ ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཀ་ཏྠ པ་ན སོ ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་བྦ…པེ… ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་སུ་བྷེ སུ་བྷ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཝི་པ་ལླཱ་སེ ས་ཏི ཏ་ཏྠ ས་མྨོ་ཧོ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཛཱ་ཡ་ཏི་ཡེ་ཝ ན ཧཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་སྶཱ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པནྟི པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཨི་ཊྛ་ཛཱ་ཏི་ཡ་ཉྩ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ‘‘ཡཾ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༤༠༠; མ. ནི. ༡.༡༣༣; ཝི་བྷ. ༢༠༣) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནནྟི ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ. སཱ ཧི ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་པི ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ལོ་བྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. དོ་ས་སྶ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, མོ་ཧ་སྶ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དཱ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ན་བྱ་ཉྫ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ. སུ་ཁ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཕ་སྶ་སྶ ཨུ་པ་ག་མ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ཕུ་ཊྛོ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༩༣) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སྶཱ་དོཏི ཏ་ཎྷཱ. ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཱ་ནི. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ནི་ཙྩ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷཱི་ན་ནྟི ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ བྷི་ཀྑུ ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏི སཾ་ས་ར་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ཙྩ་གྒཱ་ཧཾ པ་ཝེ་དེ་སི. པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཡ་དི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ དུ་ཀྑ་ཏཱ ཙ སུ་དི་ཊྛཱ, ཨ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ སུ་ཁ་ས་ཉྙཱ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་དུ་ཀྑ་ས་ཉྙཱ་ཨ་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ’’ཏི. ‘‘ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ ཏཾ དུ་ཀྑཾ, ཡཾ དུ་ཀྑཾ ཏ་ད་ན་ཏྟཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡༥) ཧི ཝུ་ཏྟཾ.
ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་སྶཱ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡོ པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ས་བྦཾ ནེ་ཡྻནྟི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཉེ་ཡྻ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀྑེ་པ་པ་ཊི་སཾ་ཧ་ར་ཎཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ. ཨ་སུ་བྷཱཏི ཨ་སུ་བྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་སུ་བྷཱ ཨེ་ཝ ཝཱ, ཏ་ཎྷཱ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ས་མ་ཐ་སྶ ཨ་སུ་བྷཱ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ ཏ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་ཝེ་ར་མ་ཎཱི ཨ་ལོ་བྷ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ བྱཱ་པཱ་ད་སྶ ཏ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་ཝེ་ར་མ་ཎཱི ཨ་དོ་ས་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ཝི་ས་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ, ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ་ནཾ ནི་བྦི་དཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ ཝཱ ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟཾ. ས་བྦཱ་པི ཝེ་ད་ནཱ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དུ་ཀྑ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. དྷ་མྨ་ས་ཉྙཱཏི དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ནྟི ས་ཉྙཱ.
ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀཱ་ཡེ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཏཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི རཱུ་པཱི་ནི རཱུ་པ་རཱ་ག་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཀཱ་ཡོ ཧི ཨི་དྷ རཱུ་པ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཝི་སེ་ས་ཏོ ཛྷཱ་ན་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཙ ནི་ཀ་ནྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཚ་ཊྛཱ་ཡ་ཏ་ནཾ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཨེ་དི་སཾ མཱ རཱུ་པཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏུ, མཱ ཨེ་དི་སཱི ཝེ་ད་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་དི་ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ ནི་བྦ་ཏྟ་བྷ་ཝཱ་ནུ་པ་སྶི་ཏཱ. ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་སྶཱཏི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་སྶ. ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་ཏོ ཧི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནྟ་སྶ. ཨི་མ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཾ མ་ཧཱ་ནཱ་ར་ད་ཀ་སྶ་པ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ (ཛཱ. ༢.༢༢.༡༡༥༣ ཨཱ་ད་ཡོ), བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ (དཱི. ནི. ༡.༣༨ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ ཙ ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨོ་ཀ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་དྡྷཱ་པ་སཱ་དཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. སོ པ་ན ས་དྡྷཱ་ཡ་ཡེ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཨོ་ཀ་པྤ་ནཾ ས་དྡ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨོ་གཱ་ཧ་ཎཾ ནི་ཙྪ་ཡོ. ཨ་ནཱ་ཝི་ལ་ཏཱ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་པ་ག་མེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀཱ་ལུ་སྶི་ཡ་ཏཱ. ཨ་བྷི་པ་ཏྠི་ཡ་ནཱ ས་དྡ་ཧ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ཝེ་ཙྩ་པ་སཱ་དོ པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ག་ཏོ ཨ་བྷི་པྤ་སཱ་དོ. ཨ་པི་ལཱ་པ་ནཾ ཨ་ས་མྨོ་སོ ནི་མུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨོ་གཱ་ཧ་ཎཾ ཝཱ, ཨེ་ཏྠ ཙ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ པ་སཱ་ད་ས་དྡྷཱ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ཏི་ས་མཱ་དྷཱི་ནཾ ཝཱ ཀཱ་ཡཱ་ད་ཡོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཏི. ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོ ཙ ཛྷཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ.
ཨ་སྶཱ་ད་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱི་ཡེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ཏཱ. པུ་ན་བྦྷ་ཝ་ཝི་རོ་ཧ་ཎཱཏི པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་ཡ ཝི་རོ་ཧ་ཎཱ, པུ་ན་བྦྷ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནཱ་ར་ཧ་ཏཱ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་པ་པ་ཙྩ་ཡི་ཀ་ནི་བྦ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ. ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཨ་རཱུ་པ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནནྟི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་བྷཱ་ཝོ. ཨོ་པ་པ་ཙྩ་ཡི་ཀནྟི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ. ཨུ་པ་དྷཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཡ་སྶ མ་ར་ཎཾ ཙི་ནྟེ་ནྟ་སྶ བཱ་ལ་སྶ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན སོ་ཀོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི མ་ར་ཎཾ སོ་ཀ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཙེ་ཏ་སོ ས་ནྟཱ་པོ. ཨོ་ད་ཧ་ནནྟི ཨ་ཝ་ད་ཧ་ནཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་སྶ་ཡ་སྶ ས་ནྟ་པ་ན་མེ་ཝ བྷ་ཝ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ བྷ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ བྷ་ཝ་སྶ ཨ་ངྒཱ་ནི བྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནི ཙ ཨ་ངྒཱ་ནི བྷ་ཝ་ངྒཱ་ནི. ཏེ་སུ ཀི་ལེ་སཱ བྷ་ཝ་སྶ ཨ་ངྒཱ་ནི. ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚཾ བྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནི. ས་མ་གྒཱ་ནཱིཏི ས་བྦཱ་ནི. ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་སཾ་ས་ར་ཎཾ སཾ་སཱ་རོ. ཏ་སྶ པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་ནི་པྥ་ནྣཾ ཀི་ལེ་སཱ་དི་ཝ་ཊྚཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ཝོ སཾ་སཱ་ར་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ས་མྤཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘མ་གྒོ ནི་རོ་དྷ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནོ་གཱ་ཧ་ཀ་སྶ ཨོ་ཏ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཏི་ཏྠཾ ནཱ་མ, ཏ་སྶ ས་མྨཱ་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ ཏི་ཏྠ་ཉྙུ་ཏཱ. དྷ་མྨཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཾ པཱ་མོ་ཛྫཾ པཱི་ཏཾ ནཱ་མ, ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ན ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ བྲཱུ་ཧ་ནཱ པཱི་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཐོ་ཀ་མྤི ལ་ཡཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་དྡྷཾ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཛཱ་ན་ནཱ པ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྩ་ཧི པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ ཛཱ་ན་ནཱ ཨ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ, ཏེ་སུ པུ་རི་མཱ་ནཾ པུ་རི་མཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མ་སྶ པ་ཙྪི་མ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝོ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ ཨེ་ཝ. ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་སྶེ་ཝ པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་ས་ཝཱ་སོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན ཨི་ཏ་ར་སྶཱ་ཏི ‘‘པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་ས་ཝཱ་ས་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ས་ཧ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཏ་རུ་ཎ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ནི་བྦི་དཱཏི བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ཝི་རཱ་གོཏི མ་གྒོ. ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཕ་ལཾ. ཨེ་ཝནྟི ཡ་དི་དཾ ‘‘ཏ་སྶཱ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཐཱ་པི ཡོ ཀོ་ཙི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ བ་ལ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཡོ ཀོ་ཙི ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ, ས་བྦོ སོ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཡཱ ཀཱ་ཙི ཨུ་པ་ནི་སཱ ཡོ་ག་ཏོ ཙ པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཙཱ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ནི་སཱཏི ཀཱ་ར་ཎཾ, ཡོ་ག་ཏོཏི ཡུ་ཏྟི་ཏོ, པ་ཙྩ་ཡ་ཏོཏི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ན ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ལ་ཀྑ་ཎོ ཧཱ་རོཏི་ཨཱ་དི ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒོ. ཏ་ཏྠ ཀིཾ ལ་ཀྑ་ཡ་ཏཱིཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ‘‘ཡེ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་རཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎེ་ཧི ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཝ་དྷ་ཀ་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ནཱ་པི ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ, རཱ་དྷ, རཱུ་པེ ཨ་ན་པེ་ཀྑོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི སུ་ཏྟཾ ཨཱ་བྷ་ཏཾ. ཡ་མ་ཀོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟེ (སཾ. ནི. ༣.༨༥) ཝ་དྷ་ཀ་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཝུ་ཏྟཱཏི ཏ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ‘‘ཝ་དྷ་ཀཾ རཱུ་པཾ ཝ་དྷ་ཀཾ རཱུ་པ་ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ, ཨི་མི་སྶཾ གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ག་ཏཱ ས་ཏི ཙི་ཏྟ་ག་ཏཱ ས་ཏི དྷ་མྨ་ག་ཏཱ ཙ ས་ཏི ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ཏི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དི་ཊྛནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཾ པ་ར་ཏོ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མ.
ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་རཱ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ཡེཏི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ. རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ ཧི ཨི་དྷ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ ཀེ་སཱ་དཱི་ན་ཉྩ ས་མཱུ་ཧ་ཊྛེ་ན ཀཱ་ཡོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཙ ས་མཱུ་ཧ་ཊྛེ་ན, ཨེ་ཝཾ ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཊྛེ་ན. ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ན་ཉྷི པ་ར་མ་ཛེ་གུ་ཙྪཱ་ནཾ སོ ཨཱ་ཡོ་ཏི་པི ཀཱ་ཡོ, ཨཱ་ཡོཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་དེ་སོ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ཨཱ་ཡ་ནྟི ཏ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཡོ. ཀེ ཨཱ་ཡ་ནྟི? ཀུ་ཙྪི་ཏཱ ཀེ་སཱ་ད་ཡོ, ཨི་ཏི ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ཡོ་ཏི ཀཱ་ཡོ.
ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱིཏི ཀཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ན་སཱི་ལོ, ཀཱ་ཡཾ ཝཱ ཨ་ནུ་པ་སྶ་མཱ་ནོ. ‘‘ཀཱ་ཡེ’’ཏི ཙ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི’’ཏི དུ་ཏི་ཡཾ ཀཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏེ་ན ན ཀཱ་ཡེ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ན ཀཱ་ཡེ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ནཱ་པི ཀེ་ས་ལོ་མཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་ནུ་པ་སྶཱི.
ཡོ་པི ཙེ་ཏྠ ཀེ་ས་ལོ་མཱ་དི་ཀོ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཀཱ་ཡོ, ཏ་ཏྠ་པི ན བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ཨ་ཐ ཁོ ར་ཐ་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནུ་པ་སྶ་ཀོ ཝི་ཡ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ས་མཱུ་ཧཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ན་ག་རཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནུ་པ་སྶ་ཀོ ཝི་ཡ ཀེ་ས་ལོ་མཱ་དི་ས་མཱུ་ཧཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ཀ་ད་ལི་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཏྟ་ཝ་ཊྚི་ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛྫ་ཀོ ཝི་ཡ རི་ཏྟ་མུ་ཊྛི་ཝི་ནི་ཝེ་ཋ་ཀོ ཝི་ཡ ཙ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་མཱུ་ཧཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཨེ་ཝཱ་ཏི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ད་སྶ་ནེ་ན གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ན ཧེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མཱུ་ཧ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཀཱ་ཡོ ཝཱ ཨ་ཉྙོ ཝཱ ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ དི་སྶ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧ་མ་ཏྟེ ཨེ་ཝ པ་ན ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ས་ཏྟཱ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧུ པོ་རཱ་ཎཱ –
‘‘ཡཾ པ་སྶ་ཏི ན ཏཾ དི་ཊྛཾ, ཡཾ དི་ཊྛཾ ཏཾ ན པ་སྶ་ཏི;
ཨ་པ་སྶཾ བ་ཛ྄ཛྷ་ཏེ མཱུ་ལ༹ྷོ, བ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ ན མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༦; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༣༦; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༣);
གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ཡེ་ཝ, ན ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི.
ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཨ་ནུ་ད་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ་པི མ་རཱི་ཙི་ཡཱ ཨུ་ད་ཀཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ ཧོ་ནྟི, ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟ་ཨ་སུ་བྷ་བྷཱུ་ཏེ ཨེ་ཝ ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ ནི་ཙྩ་སུ་ཁ་ཨ་ཏྟ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ཨ་ཐ ཁོ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑ་ཨ་ན་ཏྟ་ཨ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་ར་ས་མཱུ་ཧཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡྭཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་དི་ཙུ་ཎྞི་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཨ་ཊྛི་ཀ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནོ ཀཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཡོ ཙ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པ་ཐ་ཝཱི་ཀཱ་ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཨཱ་པོ་ཀཱ་ཡཾ ཏེ་ཛོ་ཀཱ་ཡཾ ཝཱ་ཡོ་ཀཱ་ཡཾ ཀེ་ས་ཀཱ་ཡཾ…པེ… ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫ་ཀཱ་ཡ’’ནྟི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༣.༣༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཀཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ས་བྦ་སྶ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ཡེ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ན་ཏོ ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་ཐ ཝཱ ཀཱ་ཡེ ཨ་ཧ་ནྟི ཝཱ མ་མ་ནྟི ཝཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ན་ནུ་པ་སྶ་ན་ཏོ, ཏ་སྶ པ་ན ཀེ་ས་ལོ་མཱ་དི་ཀ་སྶ ནཱ་ནཱ་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧ་སྶ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ན་ཏོ ཀཱ་ཡེ ཀེ་སཱ་དི་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་པི ཙ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི ནོ ནི་ཙྩ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༣.༣༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡ་སྶ ས་བྦ་སྶེ་ཝ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཀ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་ར་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ན་ཏོ ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝི་ཧ་རཱ་ཧཱིཏི ཝ་ཏྟཱ་ཧི. ཨཱ་ཏཱ་པཱིཏི ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ ཀི་ལེ་སེ ཨཱ་ཏཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཏཱ་པོ, སོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཏཱ་པཱི. ས་མྤ་ཛཱ་ནོཏི ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ས་ཏི་མཱཏི ཀཱ་ཡ་པ་རི་གྒཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཡ་སྨཱ ས་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ན ཧི ས་ཏི་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ས་ཏི་ཉྩ ཁྭཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦ་ཏྠི་ཀཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༢༣༤). ཨ་ནཱ་ཏཱ་པི་ནོ ཙ ཨ་ནྟོ ས་ངྐོ་ཙོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རོ ཧོ་ཏི, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨཱ་ཏཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྠ ཝི་ནེ་ཡྻཱཏི ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཝི་ན་ཡི་ཏྭཱ. ལོ་ཀེཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ཡེ. ཀཱ་ཡོ ཧི ཨི་དྷ ལུ་ཛྫ་ན་པ་ལུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ལོ་ཀོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ, དོ་མ་ན་སྶ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན བྱཱ་པཱ་དོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་སུ བ་ལ་ཝ་དྷ་མྨ་དྭ་ཡ་པྤ་ཧཱ་ན་ད་སྶ་ནེ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ པ་ཧཱ་ན་ངྒཾ ད་སྶི་ཏཾ. ‘‘ཨཱ་ཏཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ས་མྤ་ཡོ་ག་ངྒཾ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་ཏཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཱ་ནཾ ས་མ་ཐོ ཨུ་ཛུ་པ་ཊི་པ་ཀྑོ་ཏི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶ་ཝི་ན་ཡོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ནེ་ཡྻ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶ་ནྟི ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༣༦༧). ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནནྟི ཡ་ཐཱ ཝཱི་རི་ཡ་པ་ཉྙཱ་ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི་པི ཏེ་ཧི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ཙ་ཏུ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་དྷ་ནེ ཨི་མེ་སཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཨི་ཏ་རཱ་ནི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི་པི ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༢༤. ཨི་དཱ་ནི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ག་ཧི་ཏེ་སུ ས་བྦེ་སཾ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ བོ་དྷ་ངྒ་མཱཏི བོ་དྷཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི བོ་དྷ་ངྒ་མཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ བོ་དྷ་སྶ པ་ཀྑེ བྷ་ཝཱ་ཏི བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ. ནེ་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ནི་མི་ཏྟ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏོ ཙ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་ཡྻཱ་ནཾ, ནི་ཡྻཱ་ནེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ནེ་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ, ཡ་ཐཱ དོ་ཝཱ་རི་ཀོ་ཏི. ནི་ཡྻཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱ ཕ་ལཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ནེ་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ. ནི་ཡྻཱ་ནཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝཱ ནེ་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ. ‘‘ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡྻཱ་ནཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ནི་ཡྻཱ་ནི་ཡཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་སྶ ནི་ཡྻ་ནྟཱི་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནཱ་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན.
ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་པི དྷ་མྨཱཏི ཡ་ཐཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་པི དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཊྛེ་ན ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ. ཀ་ཐཾ? པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ པ་ཧཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ བྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་སུ་བྷེ སུ་བྷ་ནྟི་ཨཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་རཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ ཙ་སྶ པ་རི་ཉྙཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏེ་སཾ པ་རི་ཛཱ་ན་ན་སྶ པ་རི་བ་ནྡྷི་ནོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ད་ཡོ བྱ་ནྟཱི་ཀ་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཀ་སྨཱ? ཏེ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་པི དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཉྙེ་ན་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་སྶ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཏྠ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྶཾ དེ་ས་ནཱ་ཡཾ. ཝཱ-ས་དྡོ ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ. པ་ནཱཏི པ་ད་པཱུ་ར་ཎོ. རཱུ་པི་ནྡྲི་ཡནྟི རུ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྶཾ དེ་ས་ནཱ་ཡཾ. རཱུ་པ་དྷཱ་ཏཱུཏི རུ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ ད་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ. རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནནྟི རུ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, རཱུ་པཱི་ནི ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཨི་མཱ་ནི དེ་སི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དེ་སི་ཏཾ ཏ་ཏྠ སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཾ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ ཙ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ སོ་མ་ན་སྶ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, སཱ་ས་ཝ་ཀུ་ས་ལ་སྶཱ་པི ཝ་སེ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཝ. ས་བྦོ ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ དེ་སི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་ས་ཡི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༥). ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ་ཡ ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ་ཝེ་ད་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་ཏི ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་གྒ་ཧ་ཎེ ས་བྦོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ དེ་སི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠོ, ཏེ་ན སོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷོ་ཏི ཨི་མཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཝི་སེ་སཾ ཛོ་ཏེ་ཏི. ཏེ་སུ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏོ ས་རཱ་ག་ས་དོ་ས་ས་མོ་ཧ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑེ་ན ཧཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ, པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ པ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཡོ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ་ཏྭེ་ཝ ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ (མ. ནི. ༣.༡༢༦; མ་ཧཱ་ཝ. ༡) ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཝཱི་ཏ་དོ་ས་ཝཱི་ཏ་མོ་ཧ་ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ་ཧི ཧཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཡེ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀི་ཙྩ་ཏོཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཕ་སྶཱ་དཱི་ན་ཉྩ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ར་ཎ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཏོ, ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཏོ. ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོཏི ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕུ་ས་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སཱ་མ་ཉྙ་ཏོཏི རུ་པྤ་ན་ན་མ་ནཱ་དི་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ཏོ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཏོ ཙ. ཙུ་ཏཱུ་པ་པཱ་ཏ་ཏོཏི ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷ་ངྒ་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ ཙ, ས་མཱ་ན་ནི་རོ་དྷ་ཏོ ས་མཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ཧ་ཙ་ར་ཎཾ ས་མཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཏཱ ས་མཱ་ན་ཕ་ལ་ཏཱ ས་མཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཏཱ ས་མཱ་ན་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ ས་མཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ་པི ཙ-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.
ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.