༣. ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རོཏི་ཨཱ་དི ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒོ. ཏ་ཏྠ ཀིཾ ཡོ་ཛ་ཡ་ཏཱིཏི ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཀོ པ་ནེ་ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡོ? ཨ་ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ སུ་ཏྟ་ཏྠཱ ཝི་ས་ཡོ, ཏེ ཧི ཏེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཡུ་ཏྟི་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི ཨ་ཡཾ ཧཱ་རོ ཨི་ཙྪི་ཏོ ཨེ་ཝ. ཏཾ པ་ན བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ན་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཡུ་ཏྟི་ག་ཝེ་ས་ནཱ ནཱ་མ ན མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ་ན ཝི་ནཱ, ཏ་སྨཱ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏཱ་ཝ ཨུ་པ་དི་སི་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱཏི མ་ཧཱ་ཨ་པ་དེ་སཱ, བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ མ་ཧ་ནྟེ ཨ་པ་དི་སི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི མ་ཧཱ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱཏི མ་ཧཱ་ཨོ་ཀཱ་སཱ, མ་ཧ་ནྟཱ་ནི དྷ་མྨ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ཨ་པ་དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་པ་དེ་སོ, བུ་དྡྷོ ཨ་པ་དེ་སོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི བུ་དྡྷཱ་པ་དེ་སོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ‘‘ས་མྨུ་ཁཱ མེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་བྷ་ཏ་སྶ ག་ནྠ་སྶ དྷ་མྨོ་ཏི ཝཱ ཨ་དྷ་མྨོ་ཏི ཝཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི? ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ ཨཱ་བྷ་ཏ་སྶ སུ་ཏྟོ་ཏ་ར་ཎཱ་དི ཨེ་ཝ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཏི? ཨ་པ་དི་སི་ཏ་པྤ་བྷེ་ད་ཏོ. དྷ་མྨ་སྶ ཧི དྭེ ས་མྤ་དཱ་ཡོ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཀཱ ཙ. ཏེ་སུ སཱ་ཝ་ཀཱ ས་ངྒྷ་ག་ཎ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཱ. ‘‘ཨེ་ཝ་མ་མུ་མྷཱ མ་ཡཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏོ’’ཏི ཨ་པ་དི་སི་ཏ་བྦཱ་ནཾ བྷེ་དེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘བུ་དྡྷཱ་པ་དེ་སོ…པེ… ཨེ་ཀ་ཏྠེ་རཱ་པ་དེ་སོ’’ཏི. ཏཱ་ནི པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཱིཏི ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་བྷ་ཏ་སུ་ཏྟ་སྶ པ་དཱ་ནི བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ཙ, ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནི ཙེ་ཝ བྱ་ཉྫ་ན་པ་དཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཾ་ཝ་ཎྞ་ཀེ་ན ཝཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནི པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི. སུ་ཏྟེ ཨོ་ཏཱ་ར་ཡི་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི སུ་ཏྟེ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ་ནི. ས་ནྡ་སྶ་ཡི་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི སཾ་ས་ནྡེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཱ་ནི.
སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཏ་མ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་གཱ་ཐཱ་མ་ཏྟ་མྤི ས་ཙྩ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ སུ་ཏྟེ་ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི སུ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨི་མི་ནཱ ནེ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ སཾ་ས་ནྡ་ཏི ཙེ་ཝ ས་མེ་ཏི ཙཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ, སཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཝི་ན་ཡེཏི་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘རཱ་ག་ཝི་ན་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝི་ན་ཡོ་ཏི ཧི ཀཱ་ར་ཎཾ རཱ་གཱ་དི་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཡེ ཁོ ཏྭཾ, གོ་ཏ་མི, དྷ་མྨེ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་སི, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ས་རཱ་གཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ ཝི་རཱ་གཱ་ཡ, ས་ཉྙོ་གཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ ཝི་ས་ཉྙོ་གཱ་ཡ, ཨཱ་ཙ་ཡཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ ཨ་པ་ཙ་ཡཱ་ཡ, མ་ཧི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ, ཨ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ, ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ པ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ཡ, ཀོ་ས་ཛྫཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷཱ་ཡ, དུ་བྦྷ་ར་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ སུ་བྷ་ར་ཏཱ་ཡ, ཨེ་ཀཾ་སེ་ན གོ་ཏ་མི དྷཱ་རེ་ཡྻཱ་སི ‘ནེ་སོ དྷ་མྨོ, ནེ་སོ ཝི་ན་ཡོ, ནེ་ཏཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན’ནྟི. ཡེ ཙ ཁོ ཏྭཾ, གོ་ཏ་མི, དྷ་མྨེ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་སི ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཝི་རཱ་གཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ ས་རཱ་གཱ་ཡ, ཝི་ས་ཉྙོ་གཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ ས་ཉྙོ་གཱ་ཡ, ཨ་པ་ཙ་ཡཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ ཨཱ་ཙ་ཡཱ་ཡ, ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ མ་ཧི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ, ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ ཨ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ པ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཡ, ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ ཀོ་ས་ཛྫཱ་ཡ, སུ་བྷ་ར་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ དུ་བྦྷ་ར་ཏཱ་ཡ, ཨེ་ཀཾ་སེ་ན གོ་ཏ་མི དྷཱ་རེ་ཡྻཱ་སི ‘ཨེ་སོ དྷ་མྨོ, ཨེ་སོ ཝི་ན་ཡོ, ཨེ་ཏཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན’’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༠༦).
དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡནྟི་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཧི ཋི་ཏཱ་ཝ སཱ དྷཱ་ཏུ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མ་ཏཱ་ཏི (ཨ. ནི. ༣.༡༣༧) ཝུ་ཏྟོ. ‘‘དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་དཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ན་ཏྠི, ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཝ་ཏྟིཾ ནི་ཝ་ཏྟིཾ ཏ་དུ་པཱ་ཡ་ཉྩ བཱ་དྷ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ ནི་ཡ་ཏཾ པ་རི་དཱི་པེ་ནྟོ སུ་ཏྟེ ཨོ་ཏ་ར་ཏི ནཱ་མ. ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཝི་ན་ཡཾ ཝ་ད་ནྟོ ཝི་ན་ཡེ ས་ནྡི་སྶ་ཏི ནཱ་མ. ཏ་ཐཱ ས་སྶ་ཏཾ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཉྩ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ན་ཡཱ་དི་པ་རི་དཱི་པ་ནེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ དྷ་མྨ་ཏཾ ན ཝི་ལོ་མེ་ཏི ནཱ་མ.
ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷོ ཙ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ས་ཝཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་དི ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ན་ནུ ཙ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ པ་ཝ་ཏྟི, པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟཱི་ཏི སོ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛོ ཀ་སྨཱ ཨི་དྷ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏོ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་པ་ཙྩ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་པ་ཙྩ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ནི་རཱི་ཧ་པ་ཙྩ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ནྟ་ཏཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝ་ཡ་ཝ་ནྟ་ཏཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ནེ་ན དུ་ཀྑ་ཏཱ ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ཏི་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མཱ་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ནཱི ས་བྦ་དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཀུ་མ་ཏི་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནཱི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ.
ཨེ་ཏྠ ཙ སུ་ཏྟཾ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ – ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཏི་སྶོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ནི ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི. སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ ནཱ་མ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ, ཡཾ ‘‘ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི ནཱ་མ ན་ཡ་གྒཱ་ཧེ་ན ཨ་ནུ་བུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧི་ཡཾ, ཏཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནྟེ་ན ས་ཏྠཱ་ཝ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཀ་པྤི་ཡཾ པ་ན སུ་ཏྟེ་ན ས་མེ་ནྟ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ན ཨི་ཏ་རཾ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ་པི སུ་ཏྟེ་ན ས་མེ་ནྟོ ཨེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ན ཨི་ཏ་རོ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི, སཱ པ་ན ས་བྦ་དུ་བྦ་ལཱ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཡ་ད་ཏྠཾ ཨི་དྷ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ ཨཱ་བྷ་ཏཱ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཡནྟི ཡཾ ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་ཉྩ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏ་ཉྩ. ཡུ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ་ཧི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཡེ་ན ཡེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱཏི ཡེ་ན ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན. ཏཾ ཏཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦནྟི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ནེ སུ་ཏྟེ ཨཱ་བྷ་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་ས་ངྒེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཙ སུ་ཏྟ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ་ཝི་རུ་དྡྷཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཏྠེ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༡༩. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཡུ་ཏྟི་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏི པ་དཱ་ནཱིཏི ཀི་ཏྟ་ཀཱ་ནི པ་དཱ་ནི. པ་རི་ཡོ་གཱ་ཧི་ཏ་བྦནྟི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་ཙེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ནི པ་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཏྟ་ཀཱ་ནི པ་དཱ་ནི ཏ་ད་ཏྠ་སྶེ་ཀ་སྶ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཀོ པ་ཉྷོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཱ་ནི པ་ན ཨེ་ཀ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཡ་དི ཝཱ ས་བྦཱ་ནི པ་དཱ་ནི ཡཱ་ཝ ཡ་དི ཝཱ ཨེ་ཀཾ པ་དཾ ཨེ་ཀཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏི, ཨེ་ཀོ་ཡེ་ཝ སོ པ་ཉྷོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡ་དི ས་བྦཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏནྟི ཏཾ པ་ཉྷཾ. ཨ་ཉྙཱ་ཏ་བྦནྟི ཨཱ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ཀིཾ ཨི་མེ དྷ་མྨཱཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ཛཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨཱཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ. ནཱ་ན་ཏྠཱཏི ནཱ་ནཱ ཨ་ཏྠཱ.
པུ་ཙྪཱ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཡཾ པ་ད་ཏྠོ – ཀེ་ན་སྶུ་བྦྷཱ་ཧ་ཏོ ལོ་ཀོཏི ཨ་ཡཾ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཙོ་རོ ཝི་ཡ ཙོ་ར་གྷཱ་ཏ་ཀེ་ན ཀེ་ན ཨ་བྷི་ཧ་ཏོ ཝ་དྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ན་སྶུ པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོཏི མཱ་ལུ་ཝ་ལ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཡ ནི་སྶི་ཏ་རུ་ཀྑོ ཀེ་ན ལོ་ཀོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ. ཀེ་ན ས་ལླེ་ན ཨོ་ཏི་ཎྞོཏི ཀེ་ན ཝི་ས་པཱི་ཏ་ཁུ་ར་པྤེ་ན ཝི་ཡ ས་རཱི་ར་བྦྷ་ནྟ་ར་ནི་མུ་གྒེ་ན ས་ལླེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛོ. ཀི་སྶ དྷཱུ་པཱ་ཡི་ཏོཏི ཀི་སྶ ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན དྷཱུ་པཱ་ཡི་ཏོ ས་ནྟཱ་པི་ཏོ ལོ་ཀོ. ས་དཱཏི པ་དཾ ས་བྦ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏེཏི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་དཱ་ནི. པ་ཉྷ་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ པུ་ལླི་ངྒ་ནི་དྡེ་སོ. ‘‘ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏོ ཏ་ཡོ པ་ཉྷཱ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༢༠. ཏ་ཏྠཱཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་གཱ་ཐཱ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དེ ཝུ་ཏྟཱ ཛ་རཱ ཙ པ་ཋ་མ་པཱ་དེ ཝུ་ཏྟཾ མ་ར་ཎ་ཉྩཱཏི ཨི་མཱ་ནི དྭེ ས་ངྑ་ཏ་སྶ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ‘‘ས་ངྑ་ཏོ’’ཏི ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ – ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ངྑ་ཏ་སྶ ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? ཨུ་པྤཱ་དོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཝ་ཡོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༤༧; ཀ་ཐཱ. ༢༡༤). ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཛ་རཱ་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ, མ་ར་ཎཾ ཝ་ཡོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཁ་ནྡྷ་པྤ་བ་ནྡྷ་སྶ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་སེ་སོ ཨི་དྷ ཛ་རཱ, ན ཁ་ཎ་ཊྛི་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘མ་ར་ཎཾ ཝ་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ ‘‘ཏི་སྶོ མ་ཏོ, ཕུ་སྶོ མ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀེ ཝུ་ཏྟཾ ས་མྨུ་ཏི་མ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི, ན ཁ་ཎི་ཀ་མ་ར་ཎཾ, ས་མུ་ཙྪེ་ད་མ་ར་ཎཾ ཝཱ.
ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཏེ ཏ་ཡོ པ་ཉྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཡུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛ་རཱ་ཡ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཛི་ཎྞ་སྶ མ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་མཱ་ནཾ པ་ཏི ཏེ་སཾ ནཱ་ན་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ག་བྦྷ་ག་ཏཱ་པི ཧི མཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཛ་རཱ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶ མ་ར་ཎ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཱ ཛ་རཱ ཨ་ཉྙཾ མ་ར་ཎ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ན ཙ ཏེ ཛི་ཎྞཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ? ཀེ་ཝ་ལ་སྶ མ་ར་ཎ་སྶ དི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙཱ་ཝ ཛ་རཱ ཨ་ཉྙཾ མ་ར་ཎཾ, ཡ་ཐཱ ཏཾ དེ་ཝཱ་ན་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྠི ཙ དེ་ཝཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨེ་ན ཙ ཏི་ཀི་ཙྪ་ནེ་ན ས་ཀྐཱ ཛ་རཱ་ཡ པ་ཊི་ཀཱ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ, ན ཏ་ཐཱ མ་ར་ཎ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནཱ་ན་ཏྟཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཀྐ་ཏེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ཀྐ་ཏེཏི ས་ཀྱ་ཏེ, ས་ཀྐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ཀ་མྨནྟི པ་ཊི་ཀ་ར་ཎཾ. ན་ནུ ཙ མ་ར་ཎ་སྶཱ་པི པ་ཊི་ཀཱ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝ་སི་བྷཱ་ཝེ ས་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲེ་ཝ ཨི་དྡྷི་མ་ནྟཱ་ནཾ ཨི་དྡྷི་ཝི་ས་ཡཱ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི, ཨཱ་ན་ནྡ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ཡཱ་ནཱི་ཀ་ཏཱ ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏཱ པ་རི་ཙི་ཏཱ སུ་ས་མཱ་ར་དྡྷཱ, སོ ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ ཀ་པྤཾ ཝཱ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ ཀ་པྤཱ་ཝ་སེ་སཾ ཝཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༦༦, ༡༨༢; སཾ. ནི. ༥.༨༢༢; ཀ་ཐཱ. ༦༢༣; ཨུ་དཱ. ༥༡).
ཀོ པ་ནེ་ཏྠ ཀ་པྤོ, ཀོ ཝཱ ཀ་པྤཱ་ཝ་སེ་སོ་ཏི? ཀ་པྤོ་ཏི ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤོ, ཡ་སྨིཾ ཏ་སྨི་ཉྷི ཀཱ་ལེ ཡཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཏཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཀ་པྤཾ ཏི་ཊྛ་ཏི ནཱ་མ. ‘‘ཨ་པྤཾ ཝཱ བྷི་ཡྻོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༧; ཨ. ནི. ༧.༧༤) ཝུ་ཏྟཾ པ་ན ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་དི་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ ཏི་ཊྛ་ནྟོ ཀ་པྤཱ་ཝ་སེ་སཾ ཏི་ཊྛ་ཏི ནཱ་མ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ཨི་དྡྷི་མ་ནྟོ ཙེ་ཏོ་ཝ་སི་པྤ་ཏྟཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ ཏ་ཐཱ ན ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི? ཁ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་བྷཱ་ར་སྶ པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་སྶུ་ཀྐ་ཏཱ་ཡ ཙ. པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ས་བྦུ་སྶུ་ཀྐཱ ཧི ཏེ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ –
‘‘ནཱ་བྷི་ན་ནྡཱ་མི མ་ར་ཎཾ, ནཱ་བྷི་ཀ་ངྑཱ་མི ཛཱི་ཝི་ཏཾ;
ཀཱ་ལ་ཉྩ པ་ཊི་ཀ་ངྑཱ་མི, ཝེ་ཏ་ནཾ བྷ་ཏ་ཀོ ཡ་ཐཱ’’ཏི. (ཐེ་ར་གཱ. ༦༥༤; མི. པ. ༢.༢.༤);
ཡ་ཐཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནཱ་ན་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཏེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཙ ནཱ་ན་ཏྟེ ད་སྶི་ཏེ ‘‘ཏ་ཡོ པ་ཉྷཱ’’ཏི ཨི་དཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི ས་ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ལ་བྦྷ་ཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་ནྟཱ་ནེ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཨ་ཉྙཱ ཏ་ཎྷཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘དི་སྶ་ནྟི ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ ཛཱི་ར་ནྟཱ་པི མཱི་ཡ་ནྟཱ་པཱི’’ཏི. ན་ནུ ཙ ཏ་ཎྷཱ་པི ཛཱི་ར་ཎ་བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི? ས་ཙྩཾ, ན ཨི་དཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ‘‘ཡ་དི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟེ དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡོ་བྦ་ན་ཊྛཱ་པི ཝི་ག་ཏ་ཏ་ཎྷཱ སི་ཡུཾ, ན ཨི་དཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་མྤི སི་ཡཱ དུ་ཀྑ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟེ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཙ སི་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ དུ་ཀྑ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟེ ས་ཏཱི་ཏི བྷཱ་ཝོ. ན ཧི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ དུ་ཀྑ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ, ཏ་ཎྷཱ དུ་ཀྑ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཨེ་ཏེ་ས་མ་ཏྠ་ཏོ ནཱ་ན་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཏ་ཎྷཱ མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ, ཨེ་ཝཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་མྤི སི་ཡཱ མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཾ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟེ ས་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ན མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཾ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཎྷཱ་པི སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་མཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨི་མཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ཧཱིཏི ཨ་ཉྙཱ་ཧི ཨ་ཉྙཱ་ཧི ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙེ ཨ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏ་ད་ཉྙ་མྤི བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་མེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏྟནྟི ཨི་མ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ‘‘ན ཧི ཡུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་མཱ་ནེཏི ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ལཱ་བྷ་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ཨི་ཙྪཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ན ཧི ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཙྪཱ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཀོ་དྷོ ཙ ཨུ་པ་ནཱ་ཧོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨི་ད་མྤི ས་མ་ཏྠ་ནཾ ཧོ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྟ་མྤི ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.
ཡ་དི ཨི་ཙྪཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? ཏ་ཏྠ པ་རི་ཧཱ་ར་མཱ་ཧ ‘‘ཡཾ པ་ནི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཡནྟི ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ. ཨ་བྷི་ལ་པི་ཏནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཡཾ ཨི་དཾ ཨ་བྷི་ལ་པ་ནཾ, ཨི་དཾ བཱ་ཧི་རཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. དྭཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧཱིཏི དྭཱི་ཧི པ་ཀ་ཏཱི་ཧི. ཀཱ པ་ན ཏཱ པ་ཀ་ཏི་ཡོ་ཏི? ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ ཝི་ས་ཡ་སྶ ཨེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་ཙྪཱ, པ་ཏྟ་སྶ ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ ཝཱ པཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཏཱ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ཡ་དི་པི ཨེ་ཝཾ, ཏ་ཐཱ་པི ས་བྦཱ ཏ་ཎྷཱ རཱུ་པཱ་དི་ཝི་ས་ཡཾ གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦཱ ཧི ཏ་ཎྷཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦོ ཨ་གྒཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨ་ཡཾ པ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་ཎྷཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སེ་ན དྭཱི་ཧི ཨེ་ཝ ནཱ་མེ་ཧི ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨི་ཙྪཱ་ཨི་ཏི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྠ ཨི་ཙྪ་ནྟི ཏཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཨི་ཙྪཱ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཏ་ཎྷཱ. པཱི་ལཱ༹་ཛ་ན་ན་ཏོ དུ་རུ་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ཝི་ས་པཱི་ཏཾ ས་ལླཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ས་ལླཾ. ས་ནྟཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན དྷཱུ་པཱ་ཡ་ནཱ. ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་གྷ་སོ་ཏཱ ས་རི་ཏཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ས་རི་ཏཱ, ཨ་ལླ་ཊྛེ་ན ཝཱ ས་རི་ཏཱ, ‘‘ས་རི་ཏཱ་ནི སི་ནེ་ཧི་ཏཱ་ནི ཙ, སོ་མ་ན་སྶཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི ཛ་ནྟུ་ནོ’’ཏི (དྷ. པ. ༣༤༡) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ལླཱ་ནི ཙེ་ཝ སི་ནི་དྡྷཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱཏི ཝི་ས་ཏཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ. ཝི་ས་ཊཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ. ཝི་ས་མཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ. ཝི་སཱ་ལཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ. ཝི་ས་ཀྐ་ཏཱི་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ. ཝི་སཾ་ཝཱ་དི་ཀཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ. ཝི་སཾ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ. ཝི་ས་མཱུ་ལཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ. ཝི་ས་ཕ་ལཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ. ཝི་ས་པ་རི་བྷོ་གཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ. ཝི་ས་ཏཱ ཝཱ པ་ན སཱ ཏ་ཎྷཱ རཱུ་པེ ས་དྡེ ག་ནྡྷེ ར་སེ ཕོ་ཊྛ་བྦེ དྷ་མྨེ ཀུ་ལེ ག་ཎེ ཝི་ས་ཏཱ ཝི་ཏྠ་ཏཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ.
སི་ནེ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན སི་ནེ་ཧོ. ནཱ་ནཱ་ག་ཏཱི་སུ ཀི་ལ་མ་ཐུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ཀི་ལ་མ་ཐོ. པ་ལི་ཝེ་ཋ་ན་ཊྛེ་ན ལ་ཏཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ལ་ཏཱ. ‘‘ལ་ཏཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༣༤༠) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. མ་མ་ནྟི མ་ཉྙ་ན་ཝ་སེ་ན མ་ཉྙ་ནཱ. དཱུ་ར་ག་ཏ་མྤི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན བ་ནྡྷོ. ཨཱ་སཱི་ས་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་སཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཾ པཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པི་པཱ་སཱ. ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ནཱ་མེ་ཧི ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་པི ས་བྦཱ ཏ་ཎྷཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ནི་ག་མེ་ཏི.
པུ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ནཱ་མེ་ཧི ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་ཙ་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཝེ་ཝ་ཙ་ནེཏི ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒེ. ‘‘ཨཱ་སཱ ཙ པི་ཧཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ (ནེ་ཏྟི. ༣༧; པེ་ཊ་ཀོ. ༡༡) ཨ་ཏྠཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མ. ཨ་ཝི་ག་ཏ་རཱ་ག་སྶཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན རཱ་གོ, ཚ་ནྡ་ན་ཊྛེ་ན ཚ་ནྡོ, པི་ཡཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན པེ་མཾ, པ་རི་ད་ཧ་ན་ཊྛེ་ན པ་རི་དཱ་ཧོཏི ཏ་ཎྷཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཡུ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་ཙྪཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ ‘‘ཏ་ཡོ པ་ཉྷཱ’’ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ས་ངྒ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༢༡. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཀེ་ན་སྶུ་བྦྷཱ་ཧ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༦༦) གཱ་ཐཱ་ཡ ‘‘ཏ་ཡོ པ་ཉྷཱ’’ཏི པ་ཉྷ་ཏྟ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཡུ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཉྙེ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཡུ་ཏྟི་ག་ཝེ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦོ དུ་ཀྑཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑཱུ་པ་ཙཱ་རོཏི དུ་ཀྑ་པྤ་ཝ་ཏྟི. ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀོཏི ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཀོ་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནི་བྦི་དཱུ་པ་ཙཱ་རོཏི ནི་བྦི་དཱ་པ་ཝ་ཏྟི ཀཱ་མཱ་ནཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི ཉཱ་ཎ་ནི་བྦི་དཱ ཙ. ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀོཏི ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་རི་ཀྑཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ཧེ་ཏུ་ཀོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ནི་བྦི་དཱ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་མཱུ་ལི་ཀཱ, ན ཉཱ་ཎ་ནི་བྦི་དཱ་ཏི ས་བྦོ ནི་བྦི་དཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀོ་ཏི ན པ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱཏི ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ པ་ཉྷ་ཏྟ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཡུ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ, ཡ་ཐཱ ཙ དུ་ཀྑཱུ་པ་ཙཱ་ར་ནི་བྦི་དཱུ་པ་ཙཱ་རེ་སུ, ཨེ་ཝཾ ཨི་མཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཨི་མི་ནཱ ཡོ་གེ་ན ན་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཏཾ་ཏཾ་པཱ་ལི༹་པྤ་དེ་སེ ཨ་ནུ་རཱུ་པེ་ཧི ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཧེ་ཏཱུ་ཧི ཡུ་ཏྟི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ན་ཡ་ད་སྶ་ནཾ སཾ་ཁི་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨ་སུ་བྷ་མེ་ཏྟཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཀ་ཐཱ རཱ་གཱ་དི་ཝི་ན་ཡ་ན་ཏོ ས་པྤཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཡཾ སཱ་ས་ན་ཡུ་ཏྟི. ཨེ་ཝ་མ་ཝ་ཊྛི་ཏེ ཡ་དི རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་སྶ མེ་ཏྟཱ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ དེ་སེ་ཡྻ, སཱ དེ་ས་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨ་ས་པྤཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ སུ་ཁཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ད་ཡོ་ཏི. ན་ནུ ཙ སུ་ཁཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ད་ཡོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ན དེ་ས་ནཱ་ཡཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨི་དྷ པ་ན རཱ་ག་ཙ་རི་ཏོ་ཏི ཏི་བྦ་ཀི་ལེ་སོ རཱ་ག་ཙ་རི་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏ་སྶ དུ་ཀྑཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཡ་སྶ ཙ དུ་ཀྑཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ ག་རུ་ཏ་རཱ ཨ་སུ་བྷ་དེ་ས་ནཱ ས་པྤཱ་ཡཱ, ཡ་སྶ ག་རུ་ཏ་རཱ ཨ་སུ་བྷ་དེ་ས་ནཱ ས་པྤཱ་ཡཱ, ན ཏ་སྶ མ་ནྡ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཝི་ཡ ལ་ཧུ་ཀ་ཏ་རཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘སུ་ཁཾ ཝཱ པ་ཊི་པ་དཾ…པེ… དེ་སེ་ཡྻ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི དེ་ས་ནཱ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨ་ཏྠོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཡུ་ཏྟ་པ་རི་ཧཱ་རེ་ན ཡུ་ཏྟི་ས་མ་དྷི་ག་མོ་ཏི ཡུ་ཏྟི་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཨ་ཡུ་ཏྟི་པི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡ་དི ཧི…པེ… ན ཡུ་ཛྫ་ཏི དེ་ས་ནཱ’’ཏི. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ཡཾ ཀི་ཉྩཱིཏི་ཨཱ་དི ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ན་ཡ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝ.
ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན. ཡཾ ཀི་ཉྩཱིཏི ཨ་ཉྙ་མྤི ཡཾ ཀི་ཉྩི. ཨ་ནུ་ལོ་མ་པྤ་ཧཱ་ནནྟི པ་ཧཱ་ན་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ, པ་ཧཱ་ན་ས་མ་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏྟེ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ པ་ད་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ད་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཝི་ཙ་ཡོ ཧཱ་རོ, ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཡུ་ཏྟི་ག་ཝེ་ས་ནཾ སུ་ཀ་ར་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་བྦཾ ཏཾ ཝི་ཙ་ཡེ་ན ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཡཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ ཉཱ་ཎ་སྶ བྷཱུ་མཱིཏི སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟ་སྶ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཡཾ ཉཱ་ཎཾ ཡཾ པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ, ཏ་སྶ ཡ་ཏྟ་ཀོ ཝི་ས་ཡོ, ཏ་ཏྟ་ཀོ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་ཙཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡོ ས་མ་ནྟ་བྷ་དྡ་ཀོ ཝི་མ་དྡ་ཀྑ་མོ ཝི་ཙི་ཏྟ་དེ་ས་ནོ ཙ ས་དྡྷ་མྨོ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ན་ཡ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཡོ་ཛ་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ན་ཝཱ་ནུ་པུ་བྦ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སི་བྷཱ་ཝེ་ཧི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶ ས་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶཱཏི མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ལཱ་བྷི་ནོ. ས་ཏོཏི ས་མཱ་ན་སྶ, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྱཱ་པཱ་དོཏི པ་དོ་སོ. ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏཱིཏི ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ པ་ཝ་ཏྟི ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཋ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཡུ་ཛྫ་ཏི དེ་ས་ནཱཏི བྱཱ་པཱ་ད་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཏཱ་དི་སཱི ཀ་ཐཱ ན ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྱཱ་པཱ་དོ པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི དེ་ས་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཡཾ ཀ་ཐཱ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི. སེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མ.
ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶཱཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་མུ་ཁེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ. ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རཱིཏི ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རཱི. ཏེ་ན ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ནི་ཙྩཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཡཾ པ་ཧཱི་ནཾ, ཏེ་ན ཏེ་ནེ་ཝ ནི་མི་ཏྟེ་ན. ཨ་སྨཱི་ཏི ཝི་ག་ཏནྟི པ་ཉྩ་སུ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ དི་ཊྛི་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཡཾ ཨ་སྨཱི་ཏི མ་ཉྙི་ཏཾ, ཏཾ ཝི་ག་ཏཾ. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི ‘‘ཨ་ཡ་མ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི ན ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱ་ས་ལླནྟི ཝི་ན་ཡ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་སྶཱ་པི ཀ་ཐཾ ཀ་ཐ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་པ་དེ་ན ཝི་སེ་སི་ཏཾ. ན ཡུ་ཛྫ་ཏི དེ་ས་ནཱཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཡུ་ཏྟཱ་ཡཾ ཀ་ཐཱ.
པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶཱཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མ་ངྒི་ནོ. ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྱཱ་པཱ་དཱ ཝི་སེ་སཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཡ་སྨཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་སུ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནེ་སུ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་མྤི ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཛྷཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྱཱ་པཱ་དཱ ཝི་སེ་སཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ན ཡུ་ཏྟཱ་ཡཾ ཀ་ཐཱ. ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་སྶ པ་ན པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྱཱ་པཱ་དཱ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཏྟཱ ཧཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི དེ་ས་ནཱ ཡུ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ནཱ་མ ས་ཧ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཧེ་ཏྠ ས་ཧ་ག་ཏ-ས་དྡོ. ཧཱ་ནཱ་ཡཱཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ པ་རི་ཧཱ་ནཱ་ཡ. ཝི་སེ་སཱ་ཡཱཏི དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ཡ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཧཱ་ན་ནྟི, ཝི་སེ་སོ་ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ས་ཧ་ག་ཏཱཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ, ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ཝཱ. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏཱཏི ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ, ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ ཧི ཨི་དྷ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. པཱི་ཏི་སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏཱཏི ས་ཧ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཏི་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ས་ཧ་ག་ཏཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ.
ས་ཉྙཱུ་པ་ཙཱ་རཱཏི པ་ཊུ་ས་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཨེ་ཝ ཡེ ཀེ་ཙི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ, ‘‘ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨཱ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ནི་རོ་དྷ་ས་ཧ་ག་ཏཱཏི ‘‘ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ནི་རོ་དྷཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་སྶ པ་རི་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ. ཏེ པ་ན ཡ་སྨཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཋི་ཏེ་ནེ་ཝ ས་ཀྐཱ ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ནི་རོ་དྷཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རི་ཏུཾ, ན ཏ་ཏོ པ་རི་ཧཱི་ནེ་ན, ཏ་སྨཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཧཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ན ཡུ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ. ཝི་སེ་སཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི པ་ན ཡུ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཧཱ་ནཱ་ཡ…པེ… དེ་ས་ནཱ’’ཏི. ཀ་ལླ་ཏཱ་པ་རི་ཙི་ཏནྟི ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཙི་ཏཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཝ་སི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཙི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ ཁ་མ་ཏཱི’’ཏི. སེ་སཾ ས་བྦཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨ་པི ཙེ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ་མུ་ཁེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ བྱཱ་པཱ་དོ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ས་མཱ་དྷི་མུ་ཁེ་ན ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་མུ་ཁེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མ་ཏཱ་མུ་ཁེ་ན ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཀྑ་ས་ནྟཱི་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ས་མུ་པེ་ཀྑ་ན་མུ་ཁེ་ན ས་མྨོ་ཧོ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་པ་རི་བྷ་ཝ་ནེ མཱ་ནོ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཝཱི་མཾ་སཱ་མུ་ཁེ་ན ཧེ་ཏུ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཝི་ར་ཏྟ་ཏཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀེ་ན ས་ཏྟེ་སུ ཨ་ད་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་གོ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཨ་སཾ་ཝི་བྷཱ་ག་སཱི་ལ་ཏཱ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. སཾ་ཝི་བྷཱ་ག་སཱི་ལ་ཏཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝོ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨ་སཾ་ས་གྒ་ཝི་ཧཱ་རི་ཏཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་ངྒ་ཧ་སཱི་ལ་ཏཱ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ས་ངྒ་ཧ་སཱི་ལ་ཏཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ནུ་ལོ་མི་ཀ་སཾ་ས་གྒོ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ས་ཙྩ་ཝཱ་དི་ཏཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙཱ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨ་པི་སུ་ཎ་ཝཱ་དི་ཏཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་མ་ཏཱ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. པི་ཡ་ཝཱ་དི་ཏཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཙཱ་ཊུ་ཀ་མྱ་ཏཱ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. མི་ཏ་བྷཱ་ཎི་ཏཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་མྨོ་ད་ན་སཱི་ལ་ཏཱ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ས་མྨོ་ད་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ མཱ་ཡཱ སཱ་ཋེ་ཡྻ་ཉྩ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ནི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཝཱ་དི་ཏཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙ་ཏཱ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. པཱ་པ་ག་ར་ཧི་ཏཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ པ་ར་ཝ་ཛྫཱ་ནུ་པ་སྶི་ཏཱ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཀུ་ལཱ་ནུ་དྡྷ་ཡ་ཏཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཀུ་ལ་མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨཱ་ཝཱ་ས་ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ་མ་ཏཱ་མུ་ཁེ་ན ཨཱ་ཝཱ་ས་མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. དྷ་མྨ་པ་རི་བ་ནྡྷ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ན དྷ་མྨ་མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་བྷི་ར་ཏི་མུ་ཁེ་ན བྷ་སྶཱ་རཱ་མ་ཏཱ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙ་ཏཱ་ག་ཎཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ན ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་རཱ་མ་ཏཱ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. པུ་ཉྙ་ཀཱ་མ་ཏཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཀ་མྨཱ་རཱ་མ་ཏཱ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. སཾ་ཝེ་ག་པ་ཏི་རཱུ་པེ་ན ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་པོ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ས་དྡྷཱ་ལུ་ཏཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་རི་ཀྑ་ཏཱ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཝཱི་མཾ་ས་ནཱ་པ་ཏི་རཱུ་པེ་ན ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཾ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་པ་ཏི་རཱུ་པེ་ན ག་རཱུ་ནཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཱ ཨ་པྤ་ད་ཀྑི་ཎ་གྒཱ་ཧི་ཏཱ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་པ་ཏི་རཱུ་པེ་ན ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་སུ ཨ་གཱ་ར་ཝཾ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་པ་ཏི་རཱུ་པེ་ན ཨ་ཏྟ་ནི དྷ་མྨེ ཙ པ་རི་བྷ་ཝོ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. མེ་ཏྟཱ་ཡ་ནཱ་མུ་ཁེ་ན རཱ་གོ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ནཱ་པ་ཏི་རཱུ་པེ་ན སོ་ཀོ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. མུ་དི་ཏཱ་ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཏི་རཱུ་པེ་ན པ་ཧཱ་སོ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཏི་རཱུ་པེ་ན ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཚ་ནྡ་ཏཱ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་མ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀ་ཨ་དྷི་ག་མ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཱ་དཱི་ན་མྤི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝ་ཉྩ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཏྟི་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་མཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཡུ་ཏྟི་ག་ཝེ་ས་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི.
ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.