༢. ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཝི་ཙ་ཡོ ཧཱ་རོཏི་ཨཱ་དི ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒོ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ – ཀིཾ ཝི་ཙི་ན་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཝི་ཙི་ན་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཙ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་ས་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀིནྟི པ་ན་ཏྠ་སྶ ཧཱ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡོ པུ་ཙྪི་ཏོ་ཏི ཏཾ ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་དཾ ཝི་ཙི་ན་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་དཾ ཝི་ཙི་ན་ཏཱིཏི ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ནི་ག་མ་ནཱ སུ་ཏྟ་སྶ ས་བྦཾ པ་དཾ ཝི་ཙི་ན་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཝི་ཙ་ཡོ དུ་ཝི་དྷོ ས་དྡ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ. ཏེ་སུ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ་པ་དཾ, ཨི་དཾ ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་པ་དཾ, ཨི་དཾ ཨུ་པ་ས་གྒ་པ་དཾ, ཨི་དཾ ནི་པཱ་ཏ་པ་དཾ, ཨི་དཾ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ, ཨི་དཾ པུ་རི་ས་ལི་ངྒཾ, ཨི་དཾ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒཾ, ཨི་དཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལཾ, ཨི་དཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལཾ, ཨི་དཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལཾ, ཨི་དཾ ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ནཾ, ཨི་དཾ ཀ་ར་ཎ་སཱ་དྷ་ནཾ, ཨི་དཾ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནཾ, ཨི་དཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སཱ་དྷ་ནཾ, ཨི་དཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨི་དཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡཱ་ཝ ཨི་དཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨི་དཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨི་དཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཡཾ ས་དྡ་ཏོ པ་ད་ཝི་ཙ་ཡོ. སོ པ་ནཱ་ཡཾ པ་ད་ཝི་ཙ་ཡོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ས་ལླ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཝི་ཙ་ཡོ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་དེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ས་ཙེ པ་ན པ་དཾ པུ་ཙྪཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཙ པུ་ཙྪཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཙེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཉྷཾ ཝི་ཙི་ན་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཡ་སྨཱ ཙ ས་བྦོ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡོ སུ་ཏྟ་སྶ ཝི་ཙ་ཡོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་སྶཱ་དཾ ཝི་ཙི་ན་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་ནུ་གཱི་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ གཱི་ཏི ཨ་ནུ་གཱི་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཝི་ཙི་ཡ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་པ་ད་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་པ་དཱ་ནི་པི ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་དུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝི་ཙེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦེ ན་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟེ ཝི་ཙི་ན་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ན་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟེཏི སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་ཀེ ན་ཝ སུ་ཏྟེ, ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཡཾ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་སྶ པ་ད་ཏྠ་ནི་དྡེ་སོ.
ཨེ་ཝཾ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་རོ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཏཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ཡ་སྨཱ པ་ད་ཝི་ཙ་ཡོ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་པ་དཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་བྷཱ་རི་ཀོ ན སུ་ཀ་རོ ཙཱ་ཏི ཏཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡེ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ཀིཾ བྷ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཀིཾ བྷ་ཝེཏི ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན སོ ཝི་ཙ་ཡོ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦོ, ཏཾ པ་ཀཱ་ར་ཛཱ་ཏཾ ཀིཾ བྷ་ཝེ, ཀཱི་དི་སཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡ་ཐཱ ཀིཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. པུ་ན ཡ་ཐཱཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཡ་སྨཱཏི པི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཛི་ཏོཏི བཱ་ཝ་རཱི་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པ་རི་ཙཱ་ར་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ སོ་ལ༹་ས་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ. པཱ་རཱ་ཡ་ནེཏི པཱ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ ཀི་ཉྩཱ་པི ས་བྦཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘པཱ་རཱ་ཡ་ན’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ན ཝ་ཏྠུ་གཱ་ཐཱ་ནུ་གཱི་ཏི་གཱ་ཐཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཛི་ཏ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ (སུ. ནི. ༡༠༣༨ ཨཱ་ད་ཡོ; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༥༧ ཨཱ་ད་ཡོ, ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༡ ཨཱ་ད་ཡོ) སོ་ལ༹་ས་ནྣཾ སུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་དཾ ནཱ་མཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཏེ་ས་ཉྙེ་ཝ པཱ་རཱ་ཡ་ན་ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་རཱ་ཡ་ནེ’’ཏི. ཀེ་ཙི ‘‘པཱ་རཱ་ཡ་ནི་ཀོ’’ཏི པ་ཋ་ནྟི. ཏེ ཀི་ར ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ པུ་བྦེ པཱ་རཱ་ཡ་ནཾ ཨ་དྷཱི་ཡ་ནྟཱ ཝི་ཙ་རིཾ་སུ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་མྤི པཱ་རཱ་ཡ་ནཾ ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི པཱ་རཱ་ཡ་ནི་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. པུ་ཙྪ་ཏཱིཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ པུ་ཙྪཱ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, པུ་ཙྪ་ནཱ་ཀཱ་རཾ པ་ན བུ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
པུ་ཙྪཱ ཙ ནཱ་མེ་སཱ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ ཝི་བྷ་ཛྫ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ པ་ཊི་པུ་ཙྪཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ ཋ་པ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ས་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཀི་མ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ པུ་ཙྪཱ ཝི་ཙེ་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ པུ་ཙྪཱ་ཝི་བྷཱ་གོ, ཨེ་ཝཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་བྷཱ་གོ་པི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡེ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦོ. པུ་ཙྪཱ་ས་བྷཱ་གེ་ན ཧི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ནྟི. ཨི་དྷ པ་ན ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཾ ས་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪཾ ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙ་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་ན་སྶུ ནི་ཝུ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ཀེ་ནཱཏི ཀ་ཏྟ་རི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. སཱུཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, སཱུཏི ཝཱ སཾ་ས་ཡེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏེ་ན་སྶ པ་ཉྷ་སྶ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ན་པུ་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ནི་ཝུ་ཏོཏི པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏོ. ལོ་ཀོཏི ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ. ཨི་ཙྩཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ཛི་ཏོཏི ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ. ན་པྤ་ཀཱ་ས་ཏཱིཏི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཀི་སྶཱ་བྷི་ལེ་པ་ནཾ བྲཱུ་སཱིཏི ཀིཾ ཨ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་བྷི་ལེ་པ་ནཾ ཝ་ད་སི. ‘‘ཀིཾ སྭཱ་བྷི་ལེ་པ་ན’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་སྶ ཀིཾ སུ ཨ་བྷི་ལེ་པ་ན་ནྟི པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ.
པ་དཱ་ནཱིཏི པ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ཨ་ཏྠོ་ཏི པ་དཱ་ནི, ཝཱ་ཀྱཱ་ནི. པུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཱིཏི པུ་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀོ པ་ཉྷོཏི ཡ་དི་པི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་དཱ་ནི པུ་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏོ པ་ན ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཨེ་ཀོ པ་ཉྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་པ་རི་གྒ་ཧཱ’’ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཀི་ཉྩཱ་པི ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཨ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཨ་བྷི་ལེ་པ་ན་མ་ཧཱ་བྷ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པུ་ཙྪཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨེ་ཏེ ཨ་ཏྠཱ, ཏེ པ་ནེ་ཀཾ ལོ་ཀཾ པ་ཏི་གུ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ, ལོ་ཀོ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཏ་བྦ་སེ་ན ཨེ་ཀོ་ཝཱ་ཡཾ པ་ཉྷོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀོ པ་ན སོ ལོ་ཀོ་ཏི? ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀོ ཏི་ཝི་དྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ ཀི་ལེ་ས་ལོ་ཀོ. ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་པ་རི་བུ་དྡྷི་ཡཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ལོ་ཀོ. ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་མཱ་དྷི་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཝི་ས་དི་ནྡྲི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ལོ་ཀོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀི་ལི་སྶ་ནཾ ཀི་ལེ་སོ, ཝི་པཱ་ཀ་དུ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱ དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ས་ཏྟཱ ཀི་ལེ་ས་ལོ་ཀོ. ཏ་ད་ཉྙེ ས་ཏྟཱ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷ་ཝ་ལོ་ཀོ. ཏ་ཏྠ ཡེ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ཀེ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ས་ཏྟཱ, སོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ལོ་ཀོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ཨི་དྷ ན ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི.
ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཝུ་ཏོ ལོ་ཀོཏི ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཡ ར་ཐ་གྷ་ཊཱ་དི་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཝུ་ཏོ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏོ ལོ་ཀོ. ཝི་ཝི་ཙྪཱཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཧེ་ཏུ. ‘‘ཝི་ཝི་ཙྪཱ མ་ཙྪ་རི་ཡ’’ནྟི ས་ངྒ་ཧེ ཝུ་ཏྟཾ. པ་མཱ་དཱཏི པ་མཱ་ད་ཧེ་ཏུ. ཛ་པྤཱ་བྷི་ལེ་པ་ནནྟི ཛ་པྤཱ ཏ་ཎྷཱ ཨ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ མ་ཀྐ་ཊཱ་ལེ་པོ ཝི་ཡ མ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཨ་བྷི་ལེ་པ་ནཾ སི་ལེ་སོ་ཏི བྲཱུ་མི. དུ་ཀྑནྟི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཡཾ པ་ད་ཏྠོ. སེ་སཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་དཱ་ནི པུ་ཙྪཱ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི ‘‘ཨི་མེ་ཧཱི’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་དེ་ཧི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཱ་ནི. ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དིཾ. ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པུ་ཙྪཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཉྩ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཙ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཀེ་ན་སྶཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ཧཱི’’ཏི པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ ཧི ས་བྦེ ས་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་ད་སྶ་ནེ་ན ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡེ ཨ་ནུ་གཱི་ཏི་ཝི་ཙ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ. ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ན་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ ཝ་དཱ་མི, ན པ་ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ས་ཏི ན ས་ནྟི ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཝུ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི པ་དེ་ན. པ་ཋ་མ་སྶ པ་ད་སྶཱཏི ‘‘ཀེ་ན་སྶུ ནི་ཝུ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི པ་ད་སྶ. ཡུ་ཏྟཱཏི ཡོ་ཛི་ཏཱ, ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན པུ་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་ཙ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཡོ པུ་གྒ་ལོ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ཧི ནི་ཝུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝི་ཙྪཱ་པ་མཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ནི་ཝུ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི ན་པྤ་ཀཱ་ས་ཏི. ཝི་ཝི་ཙྪཱཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཝི་ཙྪཱ ནཱ་མ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ’’ཏི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པ་ད་སི་དྡྷི – ཡ་ཐཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡོ ‘‘ནི་ཙྩཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཀཾ་ས་གྒཱ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ན ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ནེ་ཀཾ་ས་གྒཱ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ནི་ཙྩཾ ནུ ཁོ ཨ་ནི་ཙྩཾ ནུ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝི་དྷཾ ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝཱ ཨི་ཙྪ་ཏི ཨེ་ས་ཏཱི་ཏི ཝི་ཝི་ཙྪཱ་ཏི. ‘‘སོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་སྶ ཝི་ཝི་ཙྪཱ་པ་མཱ་དཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. སུ་ཀྐེ དྷ་མྨེ ན ཨུ་པྤཱ་དི་ཡ་ཏཱིཏི ན ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ཏི. ན་པྤ་ཀཱ་ས་ནྟཱིཏི ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ནུ་པྤཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ པ་ཀཱ་སཾ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཾ ན ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ལི་མྤ་ཏཱིཏི མ་ཀྐ་ཊཱ་ལེ་པོ ཝི་ཡ མ་ཀྐ་ཊཾ དཱ་རུ་སི་ལཱ་དཱི་སུ པུ་རི་སཾ རཱུ་པཱ་དི་ཝི་ས་ཡེ ཨ་ལླཱི་ཡཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ས་ཏྟི་བ་ཧུ་ལ་སྶཱཏི ཨཱ་ས་ངྒ་བ་ཧུ་ལ་སྶ. ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཛ་པྤཱ་ཏི ཀ་རི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ཡི་ནཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཏ་ཏྠཱཏི ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ. ལོ་ཀོ ཨ་བྷི་ལི་ཏྟོ སི་ལེ་སེ་ན མ་ཀྑི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བྷཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི བྷ་ཡཾ. མ་ཧ་ནྟཾ བྷ་ཡཾ མ་ཧ་བྦྷ་ཡཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘དུ་ཀྑ་མ་སྶ མ་ཧ་བྦྷ་ཡ’’ནྟི. དུ་ཀྑཾ དོ་མ་ན་སྶ་ནྟི དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟ་ནྟི ས་བྦཾ དུ་ཀྑཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏི་སྶོ དུ་ཀྑ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་དྷ་སོཏི ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ཏྟཱུ་པ་ཀྐ་མ་མཱུ་ལཱ་ཡ ཀ་དཱ་ཙི པ་རཱུ་པ་ཀྐ་མ་མཱུ་ལཱ་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷཱ་གེ་ན དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ མུ་ཙྩ་ན་ཀཱ ཝི་སེ་སེ་ན རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ. ཏ་ཐཱཏི ཨོ་དྷ་སོ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ར་ཧ་ཙཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ མུ་ཙྩ་ན་ཀཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་བ་ཧུ་ལཱ ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ. ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷཱཏི པ་དཾ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ མུ་ཙྩ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱཏི ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ. ཨ་རཱུ་པ་དེ་ཝཱ ཧི ལོ་ཀེ ཝི་སེ་ས་ཏོ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ་ཏི. ཨི་ད་ཉྩ མུ་ཙྩ་ན་མ་ཙྩ་ནྟི་ཀཾ. ཡ་སྨཱ ཙ དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ་པི ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཏོ མུ་ཙྩ་ན་མ་ཙྩ་ནྟི་ཀཾ, ཏཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པཱ་དི, ཝི་པཱ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཙ རཱུ་པཾ. ཨུ་པཱ་དི་སྶ སེ་སཾ ཨུ་པཱ་དི་སེ་སཾ, ཏཾ ན་ཏྠི ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ, ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ, ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ, ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཙཱ་ཡཾ ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ. ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཙ ནི་བྦཱ་ཡ་ན་མ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀ་བྱཱ་པི་ནཱི ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ནཱི ཙ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ. ལོ་ཀ་སྶཱཏི ས་མྦ་ནྡྷེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ན ‘‘དུ་ཀྑ་མ་སྶཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ལོ་ཀ་སྶ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན, ས་མ་ཡ་ནྟ་ར་པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ཝཱ ཏ་ཏྠ སཾ་ས་ཡ་པ་ཀྑ་ནྡེ་ན ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ བྱཱ་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ས་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ པུ་ཙྪཱ ཀ་ཏཱ, སཱ ཙ ཨ་ཛཱ་ན་ན་སྶ, སཾ་ས་ཡ་སྶ ཝཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ལོ་ཀོ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཀོ པ་ཉྷོ་ཏི ད་སྶི་ཏ་ནྟི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པུ་ཙྪཱ་ཝི་ཙ་ཡོ. ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡོ་པི ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏི་ནཱི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་དི་ནཱི ཙཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཙྪཱ་ཝི་ཙ་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀཱ་དྷཱ་རཾ པུ་ཙྪཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནེ་ཀཱ་དྷཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཝ་ནྟི ས་བྦ་དྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ཝ་ནྟཱིཏི ས་ནྡ་ནྟི. ས་བྦ་དྷཱིཏི ས་བྦེ་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ. སོ་ཏཱཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་སོ་ཏཱ. ཀིཾ ནི་ཝཱ་ར་ཎནྟི ཏེ་སཾ ཀིཾ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཀཱ ར་ཀྑཱ. སཾ་ཝ་རཾ བྲཱུ་ཧཱིཏི ཏཾ ནེ་སཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཾ་ཝ་རཾ ཀ་ཐེ་ཧི. ཀེ་ན སོ་ཏཱ པི་དྷཱི་ཡ་རེཏི ཀེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཏ་ཎྷཱ་དི་སོ་ཏཱ པི་དྷི་ཡྻ་ནྟི པ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པ་ད་ཏྠོ. སེ་སཾ པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
ཏེ དྭེ པ་ཉྷཱཏི ཡ་དི་པི ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཙ་ཏྟཱ་རི པ་དཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཝཱ་ཀྱཱ་ནི. ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་སྶ པ་ན ཨ་ཏྠ་སྶ དུ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ ཏེ དྭེ པ་ཉྷཱ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ‘‘ཨི་མེ་ཧི བ་ཧྭཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ནེ་ན པུ་ཙྪི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཨི་མེ ཨེ་ཏཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ ཨ་ཏྠཱ ཡ་སྨཱ བ་ཧཱུ་ནི ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པུ་ཙྪི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ དྭེ པ་ཉྷཱ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པ་རི བ་ཧཱུ་ཏི ཧི སཱ་ས་ན་ཝོ་ཧཱ་རོ, ཏ་མེ་ཝ པུ་ཙྪཱ་ཡ དུ་ཝི་དྷ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡཱ་ཧི ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཧི པཱ་ཎ་ཝ་དྷཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཝ ཝཱ དུ་གྒ་ཏི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཧི ཨཱ་པ་དཱ་ཧི ས་མཾ ས་ཧ, ས་བྦ་ཐཱ ཝཱ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ. ཏཾ་ནི་མི་ཏྟེ་ཧི ད་ས་ཧི ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི སཾ་ཀི་ལི་ཊྛོ ཙ, ཏ་སྶ ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཀཱ་རཾ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་ཉྩ བུ་དྡྷི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨེ་ཝཾ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་སྶཱ’’ཏི. ཝོ་དཱ་ཡ་ཏི སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝོ་དཱ་ནཾ, ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ཝུ་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ནི་མི་ཏྟ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ.
ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶཱཏི ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ. ས་ཝ་ནྟཱིཏི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱཏི་ཨཱ་དི ཨ་ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶཱ’’ཏི. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་དྷཱ་པི ཨ་ནུ་གཱི་ཏི་ཝི་ཙ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. སོ་ཏཱ་ནཾ ས་ཝ་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཝ་ཏི མ་ནཱ་པི་ཀེ་སུ རཱུ་པེ་སཱུ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཙ་ཀྑཱ་ད་ཡོ སོ་ཏཱ་ནཾ དྭཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ས་ཡཾ ས་ཝ་ནྟཱ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟཱ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ. ས་བྦཱཏི ས་བྦ་སྨཱ. ས་བྦ་ཐཱཏི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཨི་དཾ ཝོ་དཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ‘‘པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་ཝི་གྷཱ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝོ་དཱ་ནཾ.
ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་གཱ་ཐཱ་ཡ ས་ཏི ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་ར་ཎནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཏི་ཡོ ས་མ་ནྭེ་ས་མཱ་ནཱ ཏེ་སཾ སོ་ཏཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ནྟི. སོ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཾ བྲཱུ་མཱིཏི ཏ་མེ་ཝ ས་ཏིཾ སོ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཾ བྲཱུ་མི. པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏེ པི་དྷཱི་ཡ་རེཏི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཏེ སོ་ཏཱ ས་བྦ་སོ པི་དྷི་ཡྻ་ནྟི, ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ནཱ་ཝི་ཉྪ་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་པྤ་ཝ་ཏྟི་དྭཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ, པུ་གྒ་ལཾ ཝཱ ནཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. ཨ་ནུ་ས་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨི་དྷ པི་དྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནི་མི་ཏྟཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཏཾ ཡ་ཐཱ ཁ་ནྡྷ་ཝ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠཱ་པི སོ་ཏཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཾ་ཝ་རཾ པི་དྷཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ཏ་ཏྠ ཝཱ སཾ་ས་ཡི་ཏེ་ན ཨེ་ཀཾ་སི་ཀ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ པུ་ཙྪཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨི་དྷ པུ་ཙྪཱ་ཝི་ཙ་ཡོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཡེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཀེ་ན་སྶུ ནི་ཝུ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ (སུ. ནི. ༡༠༣༨; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༥༧, ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༡; ནེ་ཏྟི. ༤༥) ས་ཏི་པི ནི་ཝཱ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ཨེ་ཀོ པ་ཉྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཏཱ་ཝ སོ་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ སཾ་ཝ་རོ པི་དྷཱ་ན་ཉྩ པུ་ཙྪི་ཏ་ནྟི སོ་ཏེ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨེ་ཀཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀོ པ་ཉྷོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. སོ་ཏཱ་ནཾ ཝཱ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ཧཱུ་ཏི ཡ་ཏྟ་ཀཱ སོ་ཏཱ, ཏ་ཏྟ་ཀཱ པ་ཉྷཱ་ཏི. ཡེ་ན པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ས་ཝ་ནྟི ས་བྦ་དྷི སོ་ཏཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡཾ (སུ. ནི. ༡༠༤༠; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༥༩, ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༣; ནེ་ཏྟི. ༤༥) སོ་ཏེ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ སཾ་ཝ་ར་པི་དྷཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘‘དྭེ པ་ཉྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ས་ཏི་པི ནི་ཝཱ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ལོ་ཀཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ ལོ་ཀཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཉྷཱ་ཏི་པི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ པུ་ཙྪ་ནྟོ ན ཀེ་ཝ་ལཾ པུ་བྦེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ར་ཙི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ པུ་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལེ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་པི པུ་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་ཙེ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཱ་ནི སོ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ‘‘པ་ཉྙཱ ཙེ་ཝ ས་ཏི ཙཱ’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་སྶཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡཱ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ, ཡཱ ཙ ས་ཏི ཡ་ཉྩ ཏ་ད་ཝ་སེ་སཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏཾ ས་བྦ་མྤི ཀ་ཏྠ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨེ་ཏཾ མེ པུ་ཊྛོ པ་བྲཱུ་ཧཱི་ཏི.
ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་གཱ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན་སྶ ཡ་སྨཱ པ་ཉྙཱ་ས་ཏི་ཡོ ནཱ་མེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཱ ཝི་སུཾ ན ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡཾ མཾ ཏྭཾ, ཨ་ཛི་ཏ, ཨེ་ཏཾ པ་ཉྷཾ ཨ་པུ་ཙྪི – ‘‘ཀ་ཏྠེ་ཏཾ ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་གཱ་ཐཱ་ཡཾ (སུ. ནི. ༡༠༤༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༦༡, ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༥; ནེ་ཏྟི. ༡༡, ༤༥), ཡ་ཏྠ ཏཾ ཨ་སེ་སཾ ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏཾ ཏེ ཝ་དཱ་མི. ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནི་རོ་དྷེ་ན ས་ཧེ་ཝ ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཨེ་ཏྠེ་ཏཾ ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནི་རོ་དྷེ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་རོ་དྷཾ ཏ་སྶ ནི་རོ་དྷོ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ཉྷེ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ པུ་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་གཱ་ཐཱ་ཡཾ སོ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་པྤ་ཧཱ་ན་ཀི་ཙྩེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ཏི པ་ཉྙཱ ཙ ཝུ་ཏྟཱ, ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་པྤ་ཧཱ་ནེ པ་ཉྙཱ་ས་ཏཱི་སུ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་སུ ཏཱ་སཾ ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན ནཱ་མ་རཱུ་པེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཝ. ཀ་ཏྠ ནུ ཁོ ཨི་མཱ་སཾ ས་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ས་ཏཱི་ནཾ ཨ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ཉྷེ…པེ… དྷཱ་ཏུ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཡ་ཏི དེ་ས་ནཱ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི.
ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཾ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟི, ཏཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཊི་པ་དཾ ས་ཧ ཝི་ས་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཱི་ཎི ཙ ས་ཙྩཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ངྑ་ཏཱ་ནཱིཏི ས་མེ་ཙྩ ས་མྦྷཱུ་ཡ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ས་ངྑ་ཏཱ་ནི. ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨཱ་ནཱིཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནི. དུ་ཀྑཾ ས་མུ་ད་ཡོ མ་གྒོཏི ཏེ་སཾ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ. ནི་རོ་དྷོ པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་རོ་དྷོ ཨ་ས་ངྑ་ཏོ’’ཏི. སོ ཧི ཀེ་ན་ཙི པ་ཙྩ་ཡེ་ན ན ས་ངྑ་ཏོ་ཏི ཨ་ས་ངྑ་ཏོ. ས་ཧ ཝི་ས་ཡེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཝི་བྷཱ་ག་མུ་ཁེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝ་སེ་སཱཏི ད་སྶ་ན་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ནཱ་ཝ་སེ་སཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་ཉྩ སེ་ས-ས་དྡོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ བྱཱ་པཱ་དོ མཱ་ནོ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏེ་པི དྷ་མྨཱ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཱ་ཏི. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་པ་དེ་སུ་པི ནི་ར་ཝ་སེ་ས-ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. སཱ་ཝ་སེ་ས་ཉྷི པུ་རི་མ་མ་གྒ་དྭ་ཡེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་ད་ཡོ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, ཨི་ཏ་རེ་ཧི པ་ན ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ནྟི. ཏེ་དྷཱ་ཏུ་ཀེ ཨི་མཱ་ནི ད་ས སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏེ་དྷཱ་ཏུ་ཀེཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཝི་ས་ཡ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཏཱ་ནི སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི.
༡༢. ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏ་ཉྙ་སྶཱ་མཱི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ་ཀཾ པ་ཏྭཱ. ཡཾ པ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡནྟི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཨི་དཾ ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎནྟི ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ‘‘ཁཱི་ཎཱ མེ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཁཱི་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨི་དཾ ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཉཱ་ཎཾ ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མ. ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱ་ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡནྟི ཨཱ་ནེ་ཏ་བྦཾ ‘‘ཡཾ ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱ་ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ ཉཱ་ཎནྟི ཨི་དྷཱ་པི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀྐ་ཎྜ ༡༣༥-༡༤༢) པ་ན ‘‘ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎཾ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡ་ཀ་རེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་བྷཱུ་ཏེ ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མཱ་ནི དྭེ ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི, ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྐེ་ཏེ་ན དྭེ ནཱ་མཱ་ནི ལ་བྦྷ་ནྟཱི’’ཏི ཙ.
ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ ཧེ་ཊྛི་མེ་སུ ཏཱི་སུ ཕ་ལེ་སུ, ཨུ་པ་རི་མེ་སུ ཙ ཏཱི་སུ མ་གྒེ་སུ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏ་ཉྙ་སྶཱ་མཱི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཝི་ཡ པ་ཋ་མ་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་གྒ་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡ་ཉྩ ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏ་ཉྙ་སྶཱ་མཱི་ཏི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ ཝི་ཡ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧི ཨ་གྒ་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ད་ཝ་སེ་ས་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་པི ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི, ཨེ་ཀཱ པ་ཉྙཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝི་ནྡྲི་ཡ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨེ་ཀཱ, ཀ་ཐཾ དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྐེ་ཏེ་ནཱཏི ཁ་ཡེ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏི ཨི་མཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མ་ཉྙཱ་ཡ. སཱ པ་ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན པ་ཉྙཱཏི ཡཱ པུ་བྦེ སོ་ཏཱ་ནཾ པི་དྷཱ་ན་ཀི་ཙྩཱ ཝུ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ, སཱ པ་ཛཱ་ན་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ. ཨི་ཏ་རཱ པ་ན ཡ་ཐཱ་དི་ཊྛཾ ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་པི་ལཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ཨོ་གཱ་ཧ་ན་ཊྛེ་ན ས་ཏཱིཏི.
༡༣. ཨེ་ཝཾ ‘‘པ་ཉྙཱ ཙེ་ཝ ས་ཏི ཙཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ ཡེ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ, ཨི་དཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཉྩ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཧི ས་ཧ་ཙ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ ཏ་ད་ཉྙེ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཙ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཁ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡ་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ པ་ན རཱུ་པཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི? ན་ཡི་དཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙུ་ར་ཛ་ན་སྶ པ་ན ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ག་ཧ་ཎཱི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ པུ་ཙྪི་ཏཱ་ཏི ཏཾ ཙ་ཏུ་རི་དྡྷི་པཱ་ད་མུ་ཁེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན པ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ནཱ་མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ས་ཏི་པ་ཉྙཱ་ཧི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ས་ཏི ཙ པ་ཉྙཱ ཙ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཏི་ཡོ ས་མ་ནྭེ་ས་མཱ་ནཱ ས་ཏི སི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ས་མཱ་དྷིཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཏི. ས་ཏི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཏི དྭེ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, ས་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ཝི་དྷཱ་ཡི་ནཱི པ་ཉྙཱ སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ ན ཝི་ནཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་ཉྙཱ དྭེ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི.
ཡཱ ཨི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སཱུཏི ཨི་མེ་སུ ས་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཏཾ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཡཱ ས་དྡ་ཧ་ནཱ. ‘‘ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧཱི’’ཏི་པི པཱ་ལི༹, ཏ་སྶཱ ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་བྷི་པྤ་སཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎཱ ས་དྡྷཱ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཚ་ནྡ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡཱ ས་དྡྷཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཱ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ, ཨ་ཡཾ ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི. ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེ. ཨི་དཾ པ་ཧཱ་ནནྟི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་སཱ་དྷ་ཀོ ས་མཱ་དྷི པ་ཧཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟོ པ་ཛ་ཧ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ‘‘པ་དྷཱ་ན’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ཨ་གྒོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཀོ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
‘‘ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་སཱི་སེ་ན ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ ཝཱི་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ. ཏེ ཧི ཡཱ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནི་པྥ་ཏྟི ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀ་ར་སེ་ན ས་ར་ཎ་ཏོ ས་ངྐ་པྤེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ ས་ར་ས་ངྐ་པྤཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཡ་ཐཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་དུ་བྷ་ཡནྟི ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏ་ཉྩ པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏ་ཉྩ ཝཱི་རི་ཡ་ནྟི ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ ཧི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷི་པྤ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ནྣ་མྤི ཧི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན བྷི་ནྣཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཝོ་ཧ་ར་ནྟི, ཡ་ཐཱ ‘‘སི་ལཱ་པུ་ཏྟ་ཀ་སྶ ས་རཱི་ར’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྡྷི, ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཝཱ ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ ཨི་དྡྷཱ ཝུ་དྡྷཱ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་དྡྷི, པ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་དོ, པ་ཋ་མེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི ཨེ་ཝ པཱ་དོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ, ཨི་དྡྷི་ཀོ་ཊྛཱ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི་ཡཱ པཱ་དོ པ་ཏི་ཊྛཱ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡོ་ཏི ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ. ཏེ་ན ཧི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཝི་སེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨི་དྡྷིཾ པ་ཛྫ་ནྟི པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ་ཉྩ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཡཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཡོ་གཱི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ. མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཀི་ཙྩ་ཏོ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཝི་རཱ་ག་ནི་སྶི་ཏནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ.
ཝི་ཝེ་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧི ཝི་རཱ་གཱ་ད་ཡོ, ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩེ་ཏྠ ཝོ་སྶ་གྒོ དུ་ཝི་དྷོ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝོ་སྶ་གྒོ ཙ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝོ་སྶ་གྒོ ཙཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝོ་སྶ་གྒོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ. པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝོ་སྶ་གྒོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཏ་ནྣི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦཱ་ན་པ་ཀྑ་ནྡ་ནཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀེ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡེ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མི་དྡྷི་པཱ་དོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཀི་ལེ་སེ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི. ཝོ་སྶ་གྒ་པ་རི་ཎཱ་མིནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝོ་སྶ་གྒ་ཏྠཾ པ་རི་ཎ་མ་ནྟཾ པ་རི་ཎ་ཏ་ཉྩ པ་རི་པ་ཙྩ་ནྟཾ པ་རི་པ་ཀྐ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཡོ་གཱི ཡ་ཐཱ པ་ཋ་མོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝོ་སྶ་གྒ་ཏྠཾ ནི་བྦཱ་ན་པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝོ་སྶ་གྒ་ཏྠ་ཉྩ པ་རི་པ་ཙྩ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ པ་རི་པ་ཀྐོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི. སེ་སི་དྡྷི་པཱ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཡ་ཐཱ ཚ་ནྡཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ས་མཱ་དྷི ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷི. ཨེ་ཝཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཙི་ཏྟཾ ཝཱི་མཾ་སཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ས་མཱ་དྷི ཝཱི་མཾ་སཱ་ས་མཱ་དྷཱིཏི.
༡༤. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ ཨེ་ཝ ས་མཱ་དྷི་ཉཱ་ཎ་མཱུ་ལ་ཀོ, ཨ་ཐ ཁོ ས་བྦོ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦོ ས་མཱ་དྷི ཉཱ་ཎ་མཱུ་ལ་ཀོ ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ སོ ཨེ་ཝ ཝཱི་མཾ་སཱ་ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི? ཝཱི་མཾ་སཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཉྙཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་མཱུ་ལ་ཀོ. ཨ་དྷི་ག་མ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཉྙཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་མཱུ་ལ་ཀོ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པ་ཉྙཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ. ཨ་པྤ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པ་ཉྙཱ་ཡ ཝཱ ཉཱ་ཎ་མཱུ་ལ་ཀོ. ཨ་པྤ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཱིཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཡ་ཐཱ པུ་རེཏི ཡ་ཐཱ ས་མཱ་དྷི་སྶ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་རེ པུ་བྦེ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻེ་སུ་པི སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ ཁ་ནྡྷཾ ཁ་ནྡྷཱུ་པ་ནི་བ་དྡྷ་ཉྩ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ པ་ཙྪཱ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻེ་སུ་པི སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ ཁ་ནྡྷཾ ཁ་ནྡྷཱུ་པ་ནི་བ་དྡྷ་ཉྩ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཡ་ཐཱ པ་ཙྪཱཏི ཡ་ཐཱ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ ས་ཏྟ་སུ དི་ཝ་སེ་སུ པ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ པུ་རེ ཨ་ཏཱི་ཏེ་སུ ས་ཏྟ་སུ དི་ཝ་སེ་སུ པ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ དི་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ དི་ཝ་ས་བྷཱ་གེ སཱུ་རི་ཡཱ་ལོ་ཀེ་ན ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་དྷ་མི་ཏ་ཏྟཱ ཙ་ཀྑུ་མ་ནྟཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ རཱུ་པཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ. ཏ་ཐཱ ར་ཏྟིནྟི ཏ་ཐཱ ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་པི ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ས་མཱ་དྷི་སྶ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན་ཏྠི.
ཡ་ཐཱ ར་ཏྟིཾ ཏ་ཐཱ དི་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ ཙ ར་ཏྟི་ཡཾ ཏ་ཐཱ དི་ཝཱ་པི ཨ་ཏི་སུ་ཁུ་མཾ ཀེ་ན་ཙི ཏི་རོ་ཧི་ཏཾ ཡ་ཉྩ ཨ་ཏི་དཱུ་རེ, ཏཾ ས་བྦ་རཱུ་པཾ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཡ་ཐཱ ཙ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ས་མཱ་དྷི་སྶ དི་བྦ་སོ་ཏ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཙ ནེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི ཝི་ཝ་ཊེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷེ་ནཱཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ པཱ་རི་བ་ནྡྷ་ཀ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊེ་ན, ཨ་པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ས་པྤ་བྷཱ་སཾ ཙི་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་པི ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱིཏི ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི སེ་ཀྑ་སྶ པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཱི’’ཏི. ཙི་ཏྟ་ས་ཧ་བྷཱུ་ནཱིཏི་ཨཱ་དི ཏེ་སཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་རོ་དྷེ་ན ནི་རོ་དྷ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཉྩ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནི་རོ་དྷཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་སྶཱཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ. ཧེ་ཏཱུཏི ཏ་ཎྷཱ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀོ. ཨ་ནཱ་ཧཱ་རནྟི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ཨ་ན་བྷི་ན་ནྡི་ཏནྟི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་པ་ཏྠི་ཏཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ་མྤི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་ནོ པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཧེ་ཏུ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཾ. སེ་སཾ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ. པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡོ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་པུ་ཙྪ་མྤི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ ས་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ཙ པུ་ཙྪཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཨི་དཱ་ནི ཏཱ ས་ཧ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡེ ཙ ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ་སེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ པ་ད་ཏྠོ – ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨཱཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་དྷ་མྨཱ, ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. སེ་ཀྑཱཏི སཱི་ལཱ་དཱི་ནི སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ. པུ་ཐཱུཏི བ་ཧཱུ ས་ཏྟ་ཛ་ནཱ. ཏེ་སཾ མེ ནི་པ་ཀོ ཨི་རི་ཡཾ, པུ་ཊྛོ པ་བྲཱུ་ཧཱིཏི ཏེ་སཾ སེ་ཁཱ་སེ་ཁཱ་ནཾ ནི་པ་ཀོ པ་ཎྜི་ཏོ ཏྭཾ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པུ་ཊྛོ མེ བྲཱུ་ཧཱི་ཏི. སེ་སཾ པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
༡༥. ཀི་སྶཱཏི ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ, ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ཁཱ་སེ་ཁ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ པུ་བྦ་ངྒ་མ་པྤ་ཧཱ་ན་ཡོ་གེ་ནཱཏི སེ་ཁེ ཨ་སེ་ཁེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་པྤ་ཧཱ་ནེ ཙ པུ་ཙྪ་ན་ཡོ་གེ་ན, པུ་ཙྪཱ་ཝི་དྷི་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཀཱ་མེ་སུ ནཱ་བྷི་གི་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻཱཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ན ན ཨ་བྷི་གི་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ. མ་ན་སཱ་ནཱ་ཝི་ལོ སི་ཡཱཏི བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ད་ཡོ ཙ མ་ན་སོ ཨཱ་ཝི་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རེ དྷ་མྨེ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ནཱ་ཝི་ལོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་སེ་ཀྑོ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་རི་ཏུ་ལི་ཏ་ཏྟཱ ཀུ་ས་ལོ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཙ ས་ཏོ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བྷི་ནྣ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་མ་བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀུ་ས་ལོ…པེ… པ་རི་བྦ་ཛེ’’ཏི ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ.
ཏ་ཏྠ ཡཾ པུ་ཙྪཱ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ནི་པ་ཀོ’’ཏི པ་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ ནེ་པ་ཀྐཾ ཨུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟཾ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ཏཱ་ཝ ཀ་མྨ་དྭཱ་ར་བྷེ་དེ་ཧི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ སེ་ཁཱ་སེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ སེ་ཁཱ་སེ་ཁ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་དེ་ས་ནཱ་ཀོ་ས་ལླ་མེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀོ ཙཱཏི ཀྭ ཙ, ཀ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩེ དུ་ཀྑེ ཨ་ན་ཏྟ་ནི ཙཱ’’ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ‘‘ས་བྦཾ ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ན ཏ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ ཡེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི, སོ པ་ཊི་གྷཱ་ཏོ་ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ དུ་ར་བྷི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཉྩ པ་ཎྜི་ཏཱ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟི.
ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ད་སྶ་ནནྟི ཏཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི. ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀོ ཧི ས་མྨོ་ཧོ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ཏོ་ཏི. ཡ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧཾ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩེ དུ་ཀྑེ ཨ་ན་ཏྟ་ནི ཙཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཨི་དྷ པུ་རི་སོཏི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་མཱ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྲི་དཾ ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ – པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ས་བྦོ ལོ་ཀོ, ཏཱ་ར་ཀ་རཱུ་པཱ་ནི ཝི་ཡ ཚ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི, ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཏཱ་ར་ཀ་རཱུ་པཱ་ནཾ ད་སྶ་ནཾ ཝི་ཡ ལོ་ཀ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎ་ཛཱ་ན་ནཾ, ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཏཱ་ར་ཀ་རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ནྟ་སྶཱ་པི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ས་ཏཱ་ནི, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ག་ཎ་ན་ས་ངྐེ་ཏེ་ན ཨ་ཛཱ་ན་ནཾ ཝི་ཡ ལོ་ཀ་སྶ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཐ་ཉྩི ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱ་པི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཱ་ན་ཝ་བོ་དྷོ་ཏི. སེ་སཾ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ.
ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ཧི པ་དེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨ་ཛི་ཏ་སྶ སེ་ཁཱ་སེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ སེ་ཁེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ. སེ་ཁེ་ནཱཏི སི་ཀྑཱ ཨེ་ཏ་སྶ སཱི་ལ་ནྟི སེ་ཁོ, ཏེ་ན སེ་ཁེ་ན. དྭཱི་སུ དྷ་མྨེ་སཱུཏི དུ་ཝི་དྷེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡེ་སཱུཏི དོ་སེ་ན པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏེ་ན ཡ་ཏྠ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཾ, ཏེ་སུ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པ་ཊི་གྷ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡེ་སཱུ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, སོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ གེ་དྷ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ཙོ་ད་ནཱ་ཡཾ གེ་དྷ་ནི་མི་ཏྟོ དོ་སོ གེ་དྷེ ས་ཏི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ་པི ཙི་ཏྟ་སྶ ར་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏཱ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཀཱ་མེ་སུ ནཱ་བྷི་གི་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻཱ’’ཏི (སུ. ནི. ༡༠༤༥; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༦༤, ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༨; ནེ་ཏྟི. ༡༥-༡༧) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་ཏྠ ཡཱ ཨི་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ གེ་དྷ་ཝ་སེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ དོ་ས་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ར་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏཱ གཱ་ཐཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དེ་ན ཧི སེ་ས་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནུ་པྤ་ནྣ་བྷེ་ད་ཏོ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦེ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨེ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་མུ་ཁེ་ན སེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སེ་ཁོ ཨ་བྷི་གི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ཝི་ལ་ས་ངྐ་པྤོཏི ཨཱ་ཝི་ལཱ་ནཾ ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནཱ་ཝི་ལ་ས་ངྐ་པྤོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ན་བྷི་གི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ཝཱ་ཡ་མ་ཏི, ཝཱི་རི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཀ་ཐཾ ཝཱ་ཡ་མ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘སོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ སོཏི ཨུ་ཏྟ་རི་ཝི་སེ་ས་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ སེ་ཀྑོ. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནནྟི ཨ་ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ. པཱ་པ་ཀཱ་ནནྟི ལཱ་མ་ཀཱ་ནཾ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཨ་ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ཡཱཏི ན ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཚ་ནྡཾ ཛ་ནེ་ཏཱིཏི ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཝཱ་ཡ་མ་ཏཱིཏི པ་ཡོ་ག་པ་ར་ཀྐ་མཾ ཀ་རོ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏཱིཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི. ཙི་ཏྟཾ པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱིཏི ཏེ་ནེ་ཝ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨུ་ཀྑི་པ་ཏི. པ་ད་ཧ་ཏཱིཏི པ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི. ཝཱ་ཡ་མ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི པ་དཱ་ནི ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་མྨ་སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པཱ་པ་ཀཱ་ནནྟི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱཏི པ་ཛ་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནནྟི ཨ་ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནནྟི ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ. ཋི་ཏི་ཡཱཏི ཋི་ཏ་ཏྠཾ. ཨ་ས་མྨོ་སཱ་ཡཱཏི ཨ་ན་སྶ་ན་ཏྠཾ. བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ བྷཱ་ཝཱ་ཡ. ཝེ་པུ་ལླཱ་ཡཱཏི ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱཏི ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ. པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱཏི པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ པ་ད་ཏྠོ.
༡༦. ‘‘ཀ་ཏ་མེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ ཙ ཡཱ་དི་སཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཡཱ་དི་སཱ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏེ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་མེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱཏི ཨི་མེ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོ ཨ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ན་ནུ་བྷཱུ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ནཱ་མ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་རེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ནཱ་མ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ན་ཏྠི. ཝི་ཏ་ཀྐ་ཏྟ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནཱིཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ ཨེ་ཝ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ, ན ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ. ཨི་མེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ ནཱ་མ, ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱཏི ཨི་མེ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ནཱ་མ, ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཀུ་ས་ལས་དྡོ ཙེ་ཏྠ བཱ་ཧི་ཏི་ཀ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༢.༣༥༨ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཡ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་མེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱཏི ཨི་མེ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ནཱ་མ.
ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ སུ་ནི་གྒ་ཧི་ཏོ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡེ་ན ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཝཱ་རེ་ཏི, ཨི་དཾ ས་ཏི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་པ་ད་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ཙེ་ཏོ་དུ་ཀྑ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ ཝི་ཀྑེ་པ་པ་ཙྩ་ཡོ བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ སུ་ནི་གྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡེ་ན བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཝཱ་རེ་ཏི, ཨི་དཾ ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི. ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ པ་རཱ་པ་རཱ་དྷཾ སུ་ཁེ་ན ས་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ སུ་ནི་གྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡེ་ན ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཝཱ་རེ་ཏི, ཨི་དཾ ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི. ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་པྤ་ཧཱ་ནཾ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣེ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨེ་ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ས་ཝི་ས་ཡེ ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ ཀ་ཏྠ ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ཨི་མེ་ས་ཉྩ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ སེ་ཁཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦེ་པི སེ་ཁཱ དྷ་མྨཱ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ སེ་ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཾ ནི་ག་མེ་ཏི.
༡༧. ཨེ་ཝཾ སེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་སེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ‘‘ཀུ་ས་ལོ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཏཱ་ཝ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་སེ་ཀྑ་སྶ ཀོ་ས་ལླཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ལོ་ཀོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ. ཀི་ལེ་ས་ལོ་ཀེ་ན བྷ་ཝ་ལོ་ཀོ ས་མུ་དཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨཾ ནི་སྶཱ་ཡ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨེ ས་མུ་དཱ་ག་མེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོཏི སོ མ་ཧ་གྒ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ, པ་རི་ཏྟ་མ་ཧ་གྒ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ ཝཱ ཋི་ཏོ. ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏཱིཏི སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷ་ཡོ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡེ ཀ་ཏྭཱ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ་ནི ས་དྡྷཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ བྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནེ་སཱུཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ཝ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནེ་ཡྻ་སྶ པ་རི་ཉྙཱ བྷ་ཝ་ཏི.
ད་སྶ་ན་པ་རི་ཉྙཱཏི ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་རི་ཉྙཱཏི ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ ཙ. ‘‘སཱ དུ་ཝི་དྷེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ‘‘ཡ་དཱ ཧི སེ་ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ནི་བྦི་དཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ཧི ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་དཱ ཧི སེ་ཁོ་ཏི ཙེ་ཏྠ སི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་པི སེ་ཁ་པ་དེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘དྭེ དྷ་མྨཱ ཀོ་ས་ལླཾ ག་ཙྪ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཀོ་ས་ལླ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡ་དཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་སི་ཀྑཾ སི་ཀྑ་ནྟོ ནི་བྦི་དཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ཧི ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ཧི ཉེ་ཡྻཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་དཱ ཏ་སྶ ཏེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨཱ ད་སྶ་ན་ཀོ་ས་ལླཾ པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ག་ཙྪ་ནྟི ས་མྤཱ་པུ་ཎ་ནྟི ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ནྟི. ཡ་དཱ པ་ན སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དི་སེ་ཁོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ནེ་ཡྻཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་དཱ ཏ་སྶ ཏེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀོ་ས་ལླཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི.
ཏཾ ཉཱ་ཎནྟི ཡཱ པུ་བྦེ ནེ་ཡྻ་སྶ པ་རི་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏཾ ནེ་ཡྻ་པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཉཱ་ཎཾ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦནྟི ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན ཏ་སྶ བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ཏི. དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ལ་ཀྑ་ཎེ ཉཱ་ཎནྟི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕུ་ས་ནཱ་དི་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ ཉཱ་ཎཾ. ཏཾ པ་ན ཡ་སྨཱ ས་བྦཾ ནེ་ཡྻཾ ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཙ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཙཱ’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛཾ.
པ་རི་ཉྙཱཏི ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན་སྶ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཙ ཨ་བྷི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གེ་ཧི ཏེ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ན་ནཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཡཱ པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ, ཨི་དཾ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ་ག་ཧི་ཏཱཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏཱ ས་མྨ་སི་ཏཱ. ཨི་དཾ ཕ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ཀཾ ཕ་ལཾ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི, ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཡ་ཐཱ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ་ནི ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི. ཏེ་སནྟི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ. ཨེ་ཝཾ་ག་ཧི་ཏཱ་ནནྟི ཨེ་ཝཾ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ནཾ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠོཏི ཨ་ཡཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ནུ་བོ་དྷ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཧི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཉྙཱ ས་མྨ་སི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ ས་མྨ་ས་ན་དྷ་མྨེ ཏ་ཏྠ ས་མྨ་ས་ནཱ་ཀཱ་རཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་ས་ན་ཕ་ལ་མྤི པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ.
ཡེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱཏི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་མཱ་ཧ. ས་བྦེ ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཀྑི་ཡཱ་ཏི. ཡེ ཀུ་ས་ལཱཏི མ་གྒ་དྷ་མྨཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ. ཡ་དི་པི ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་པི ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཡཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠ་ཀུ་ས་ལོཏི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཀུ་ས་ལོ. དྷ་མྨ་ཀུ་ས་ལོཏི པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཀུ་ས་ལོ. པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠ་པཱ་ལི༹་དྷ་མྨཱ ཝཱ ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ་ཀུ་ས་ལོཏི ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཀུ་ས་ལོ, ཙ་ཏུ་ན་ཡ་ཀོ་ཝི་དོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, དེ་ས་ནཱ་ཡུ་ཏྟི་ཀུ་ས་ལོ ཝཱ. ཕ་ལ་ཏཱ་ཀུ་ས་ལོཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཕ་ལ་ཀུ་ས་ལོ. ‘‘ཨཱ་ཡ་ཀུ་ས་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཡོཏི ཝ་ཌྜྷི. སཱ ཨ་ན་ཏྠ་ཧཱ་ནི་ཏོ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཙ དུ་ཝི་དྷཱ. ཨ་པཱ་ཡཱཏི ཨ་ཝ་ཌྜྷི. སཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཧཱ་ནི་ཏོ ཨ་ན་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཙ དུ་ཝི་དྷཱ. ཨུ་པཱ་ཡོཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཙྩཱ་ཡི་ཀེ ཀི་ཙྩེ ཝཱ བྷ་ཡེ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏ་སྶ ཏི་ཀི་ཙྪ་ན་ས་མ་ཏྠཾ ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏྠ ཀུ་ས་ལོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཧི ས་བྦ་སོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟོ ཨེ་ཏེ་སུ ཨཱ་ཡཱ་དཱི་སུ ཀུ་ས་ལོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་སེ་ཁ་སྶ ཀོ་ས་ལླཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མ་ཧ་ཏཱ ཀོ་ས་ལླེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་སི་ཀྑ་སྶ ཨ་སེ་ཁ་སྶ ས་ཏོ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠ’’ནྟི. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ནི་དྡི་ཊྛཾ སེ་ཁཱ་སེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཾ ནི་ག་མེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མཱ དྭེ ཙ་རི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བོ་ཛ྄ཛྷནྟི བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ. ཏཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷནྟི ཏཾ བོ་ཛ྄ཛྷཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡོ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ཨ་སེ་ཁོ ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ‘‘ས་ཏོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ. ཨི་དྷཱ་པི པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་རཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ཨ་ཛི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན (སུ. ནི. ༡༠༣ ཨཱ་ད་ཡོ; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༥༧ ཨཱ་ད་ཡོ, ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༡ ཨཱ་ད་ཡོ) པུ་ཙྪཱ་ཝི་ཙ་ཡཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་སུ་པི པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡཱ་ནཾ ན་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན. པུ་ཙྪི་ཏ་བྦནྟི པུ་ཙྪཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ ཝཱ, ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སུ་ཏྟ་སྶ ཙཱཏི་ཨཱ་དི ཨ་ནུ་གཱི་ཏི་ཝི་ཙ་ཡ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ནུ་གཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ ས་མཱ་ནེ་ཏ་བྦཱཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་དེ་ས་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨ་ནུ་གཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ནེ་ན སུ་ཏྟེ་ན ས་མཱ་ནཱ ས་དི་སཱི ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ སུ་ཏྟེ ས་མྨཱ ཨཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཏྠཱ་པ་ག་ཏནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་པེ་ཏཾ, ཨ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྠཾ ཝཱ ད་ས་དཱ་ལི༹་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཾ བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་སྶ ས་མཱ་ནེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ. དུ་ནྣི་ཀྑི་ཏྟ་སྶཱཏི ཨ་ས་མྨཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ. དུ་ནྣ་ཡོཏི དུ་ཀྑེ་ན ནེ་ཏ་བྦོ, ནེ་ཏུཾ ཝཱ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ. བྱ་ཉྫ་ནུ་པེ་ཏནྟི ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ས་མུ་པེ་ཏཾ.
ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་གཱི་ཏི་ཝི་ཙ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ ‘‘སུ་ཏྟ་སྶ ཡོ པ་ཝི་ཙ་ཡོ’’ཏི སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ‘‘སུ་ཏྟ་ཉྩ པ་ཝི་ཙི་ནི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝི་ཙི་ན་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀིཾ ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཧ་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཨ་བྷི་ཧ་ནྟྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན སཱ་མཾ དེ་སི་ཏ་སུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་ཙ་ནནྟི སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་སི་ཏཾ. ཏ་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ནཱི་ཏ་ཏྠནྟི ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཏ་བྦ་ཏྠཾ. ནེ་ཡྻ་ཏྠནྟི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྠཾ. སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ པ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷེ སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཀཾ བྷཱ་གཾ ཨ་བྷ་ཛ་ནྟཱི ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ སོ་པི ན་ཡོ ཝི་ཙེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་དྷ ནི་ཀྑི་ཏྟོ.
ཀུ་ཧིཾ ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶཱཏི ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཀ་སྨིཾ པ་དེ་སེ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ. ས་བྦཱ་ནི ས་ཙྩཱ་ནི པ་སྶི་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ སུ་ཏྟ་སྶ ‘‘ཀུ་ཧིཾ ཀ་སྨིཾ པ་དེ་སེ ཀ་སྨིཾ ཝཱ པ་དེ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝི་ཙེ་ཏུཾ, ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ ཀུ་ཧིཾ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝི་ཙེ་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་བྦཱ་ནི ས་ཙྩཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཙེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེཏི ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟཾ པ་ཝི་ཙེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་དི་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏོ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏོ ཙ ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ པུ་ཙྪཱ་ཝི་ཙ་ཡཱ་དི་ན་ཡེ་ན སུ་ཏྟཾ པ་ཝི་ཙི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ནུ་གཱི་ཏི་ཝི་ཙ་ཡཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ. ཨ་སྶཱ་དཱ་དི་ཝི་ཙ་ཡོ པ་ན ས་ཙྩ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ན ན་ཡ་ཏོ ད་སྶི་ཏོ, སོ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་བྦི་ཙ་ཡེ་ནེ་ཝ ཙ པ་ད་ཝི་ཙ་ཡོ སི་དྡྷོ་ཏི.
ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.