༨. ཀ་ལྱཱ་ཎ་སཱི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༧. ཨ་ཊྛ་མེ ཀ་ལྱཱ་ཎ་སཱི་ལོཏི སུ་ནྡ་ར་སཱི་ལོ, པ་ས་ཏྠ་སཱི་ལོ, པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལོ. ཏ་ཏྠ སཱི་ལ་པཱ་རི་པཱུ་རཱི དྭཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཧོ་ཏི ས་མྨ་དེ་ཝ སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན, སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ནེ་ན. ཨི་དྷ པ་ན ས་བྦ་པ་རི་བ་ནྡྷ་ཝི་པྤ་མུ་ཏྟ་སྶ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པུ་ཎྞ་སྶ མ་གྒ་སཱི་ལ་སྶ ཕ་ལ་སཱི་ལ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོཏི ས་བྦེ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཀ་ལྱཱ་ཎཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་པ་ཉྙོཏི ཙ མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པ་ཉྙོ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཨེ་ཝ ཧི སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ ནཱ་མ ཨ་ཀུ་པྤ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་ཝ་སེ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་སཱི་ལོ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོ, མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་པ་ཉྙོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་སེ་ཀྑཱ ཨེ་ཝ ཏེ སཱི་ལ་དྷ་མྨ་པ་ཉྙཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི – སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་སཱི་ལཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་སཱི་ལཾ ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་སཱི་ལོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི ཙ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ ཧི སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ནོ ནཱ་མ. ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ཨ་གྒ་མ་གྒ་དྷ་མྨཱ ཙ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ཧི བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒ་ཊྛ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་ཡོ ཨ་རི་ཡཱ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩ་སྶ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་གྒ་ཕ་ལེ པ་ཉྙཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པ་ཉྙཱ ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟོ ཨ་ར་ཧཱ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་པ་ཉྙོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ པུ་གྒ་ལཱ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཀིཾ ཨི་མི་ནཱ པ་པ་ཉྩེ་ན? ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ཨི་དྷ ཀ་ལྱཱ་ཎ་སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་ནྟི. དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཧི ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གོ, ན དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་གོ་ཏི.
ཀེ་ཝ་ལཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཝ་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ཝི་ཝི་ཏྟཾ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧཱ ཀེ་ཝ་ལཱི. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཧཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཙ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀ་ཊྛེ་ན ཨ་བྱཱ་སེ་ཀ་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡ ཙ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ, ཏ་ད་དྷི་ག་མེ་ན ཀེ་ཝ་ལཱི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ. མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཾ ཝ་སི་ཏྭཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་ཏི ཝུ་སི་ཏ་ཝཱ. ཨུ་ཏྟ་མེ་ཧི ཨ་གྒ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཝཱ ཨ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
སཱི་ལ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལཾ? སཱི་ལ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལཾ. ཀི་མི་དཾ སཱི་ལ་ནཾ ནཱ་མ? ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ, སུ་སཱི་ལྱ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱ སཱི་ལ་ཏི, སཱི་ལེ་ཏཱི་ཏི ཝཱ སཱི་ལཾ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎ་ན་ཡེ་ན སཱི་ལ་ཊྛོ. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘སི་ར་ཊྛོ སཱི་ལ་ཊྛོ, སཱི་ཏ་ལ་ཊྛོ སཱི་ལ་ཊྛོ, སི་ཝ་ཊྛོ སཱི་ལ་ཊྛོ’’ཏི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི. ཏ་ཡི་དཾ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཏོ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏོ ཝཱ སཱི་ལཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སཱི་ལ་ཝཱ, ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་ཝ་སེ་ན སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཛེ་ཊྛ་ཀ་སཱི་ལཾ, ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་པ་རེ་ན པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི – ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟོ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ ཨེ་ཝ ཧི སཱི་ལཾ, ཨི་ཏ་རེ་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ཚ་དྭཱ་ར་ར་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི དྷ་མྨེ་ན པ་ཙྩ་ཡུ་པྤཱ་ད་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡེ ‘‘ཨི་ད་མ་ཏྠ’’ནྟི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ་ཝ སཱི་ལཾ. ཡ་སྶ སོ བྷི་ནྣོ, སོ སཱི་ས་ཙྪི་ནྣོ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ ‘‘སེ་སཱ་ནི ར་ཀྑི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཡ་སྶ པ་ན སོ ཨ་རོ་གོ, ཨ་ཙྪི་ནྣ་སཱི་སོ ཝི་ཡ པུ་རི་སོ, ཏཱ་ནི པུ་ན པཱ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ར་ཀྑི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཏ་སྨཱ སཱི་ལ་ཝཱཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལ་མེ་ཝ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏུཾ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི.
ཏ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑནྟི སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལཾ. ཏ་ཉྷི ཡོ ནཾ པཱ་ཏི ར་ཀྑ་ཏི, ཏཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏི ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑེ་ཧཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. སཾ་ཝ་ར་ཎཾ སཾ་ཝ་རོ, ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་མེ་ཝ སཾ་ཝ་རོ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ, ཏེ་ན སཾ་ཝུ་ཏོ པི་ཧི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ. ཨི་ད་མ་སྶ ཏ་སྨིཾ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོཏི ཧེ་ཊྛཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སྶ, ཨུ་པ་རི ཝི་སེ་སཱ་ནུ་ཡོ་ག་སྶ ཙ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱིཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལ་ཏོ ཨ་ཙ་ཝ་ན་དྷ་མྨ་ཏཱ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ས་མཱ་དཱ་ཡཱཏི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨཱ་དཱ་ན་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. སི་ཀྑ་ཏཱིཏི སི་ཀྑཱ་ཡ ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པཱ་པ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སུ་ཀ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ཧུ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ པ་ཏ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཝཱ བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨ་ཝེ་ག་ཀྑི་ཏྟོ གྷ་ཊི་ཡ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་རི་བྦྷ་མ་ན་ཏོ ག་མ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, མ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏ་མྷི ཏ་མྷི ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ པཱ་ཏ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནོ, ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ. ཏཾ པཱ་ཏི་ནཾ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏོ མོ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཧི ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ས་ཏྟོ ཝི་མུ་ཏྟོ. ‘‘ཙི་ཏྟ་ཝོ་དཱ་ནཱ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡༠༠) ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི (མ. ནི. ༢.༢༠༦) ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཏུ་ནཱ སཾ་སཱ་རེ པ་ཏ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏཾ སཾ་ས་ར་ཏ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༡༢༤; ༥.༥༢༠) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ པཱ་ཏི་ནོ ས་ཏྟ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟ་ཡ་ཏོ མོ་ཀྑོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ‘‘ཀ་ཎྛེ་ཀཱ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ་སྶ ས་མཱ་ས་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཏེ་ཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏེ་ཏི དུ་ཀྑེ་ཏི པཱ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཙི་ཏྟེ་ན ནཱི་ཡ་ཏི ལོ་ཀོ, ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་ཀ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༦༢). ཏ་སྶ པཱ་ཏི་ནོ མོ་ཀྑོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. པ་ཏ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑེ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑེ ཙཱ་ཏི པཱ་ཏི, ཏ་ཎྷཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་སོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཏ་ཎྷཱ ཛ་ནེ་ཏི པུ་རི་སཾ (སཾ. ནི. ༡.༥༦-༥༧), ཏ་ཎྷཱ་དུ་ཏི་ཡོ པུ་རི་སོ’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༥, ༡༠༥; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ནཱ་ནུ་གཱི་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་ས ༡༠༧) ཙ ཨཱ་དི. ཏ་ཏོ པཱ་ཏི་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཏ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པཱ་ཏི, ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནི བཱ་ཧི་རཱ་ནི ཙ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཚ་སུ ལོ་ཀོ ས་མུ་པྤ་ནྣོ, ཚ་སུ ཀུ་བྦ་ཏི ས་ནྠ་ཝ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༧༠). ཏ་ཏོ ཚ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏོ པཱ་ཏི་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཏོ ཝི་ནི་པཱ་ཏོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པཱ་ཏཱི, སཾ་སཱ་རོ. ཏ་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་བྦ་ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨི་སྶ་རོ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, མུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་ནོ མོ་ཀྑོ ཏེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཝཱ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན པ་ཏི ཙ སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཊྛེ་ན མོ་ཀྑོ ཙཱ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི མུ་ཁ་མེ་ཏཾ པ་མུ་ཁ་མེ་ཏ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༥) ཝི་ཏྠཱ་རོ.
ཨ་ཐ ཝཱ པཨི་ཏི པ་ཀཱ་རེ, ཨ་ཏཱིཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཏ་སྨཱ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཙྩ་ནྟཾ མོ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ཨི་ད་ཉྷི སཱི་ལཾ ས་ཡཾ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན, ས་མཱ་དྷི་ས་ཧི་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏ་ཉྩ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. པ་ཏི པ་ཏི མོ་ཀྑོ་ཏི ཝཱ པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, ཏ་མྷཱ ཏ་མྷཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་དོ་ས་ཏོ པ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ མོ་ཀྑོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. མོ་ཀྑོ་ཏི ཝཱ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏ་སྶ མོ་ཀྑ་སྶ པ་ཊི་བི་མྦ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ ཧི སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨུ་ད་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་པ་ན་ཏོ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཨ་ཐ ཝཱ མོ་ཀྑཾ པ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏི མོ་ཀྑཱ་བྷི་མུ་ཁ་ནྟི པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, པ་ཏི་མོ་ཀྑ་མེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝེ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
སཾ་ཝ་ར་ཏི པི་ད་ཧ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སཾ་ཝ་རོ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་མེ་ཝ སཾ་ཝ་རོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཏོ ཝི་ར་ཏི་ཡོ ཙེ་ཏ་ནཱ ཝཱ, ཏེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན ཨུ་པེ་ཏོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོཏི ཝུ་ཏྟོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཝི་བྷ་ངྒེ –
‘‘ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན ཨུ་པེ་ཏོ ཧོ་ཏི ས་མུ་པེ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཏོ ས་མུ་པ་ག་ཏོ ས་མྤ་ནྣོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༡༡).
ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨི་རི་ཡ་ཏི, ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོཏི ཝེ་ལུ༹་དཱ་ནཱ་དི་མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ ཀཱ་ཡ་པཱ་ག་བྦྷི་ཡཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ན, ས་བྦ་སོ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ, ཝཱ་ཙ་སི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་བྷི་ཀྑུ་སཱ་རུ་པྤ་ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་སི་ཡཱ་དི་ཨ་གོ་ཙ་རཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་གོ་ཙ་རེ་ན ཙ ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོ. ཨ་པི་ཙ ཡོ བྷི་ཀྑུ ས་ཏྠ་རི ས་གཱ་ར་ཝོ ས་པྤ་ཏི་སྶོ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་སུ ས་གཱ་ར་ཝོ ས་པྤ་ཏི་སྶོ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ས་མྤ་ནྣོ སུ་ནི་ཝ་ཏྠོ སུ་པཱ་རུ་ཏོ པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ན པ་ཊི་ཀྐ་ནྟེ་ན ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏེ་ན ཝི་ལོ་ཀི་ཏེ་ན ས་མི་ཉྫི་ཏེ་ན པ་སཱ་རི་ཏེ་ན ཨོ་ཀྑི་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མྤ་ནྣོ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རོ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ཛཱ་ག་རི་ཡཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་པྤི་ཙྪོ ས་ནྟུ་ཊྛོ པ་ཝི་ཝི་ཏྟོ ཨ་སཾ་ས་ཊྛོ ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀེ་སུ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀཱ་རཱི ག་རུ་ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ནྣོ.
གོ་ཙ་རོ པ་ན – ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་གོ་ཙ་རོ, ཨཱ་ར་ཀྑ་གོ་ཙ་རོ, ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་གོ་ཙ་རོ་ཏི ཏི་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྠ ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་སུ་ཏཾ སུ་ཎཱ་ཏི, སུ་ཏཾ པ་རི་ཡོ་ད་པེ་ཏི, ཀ་ངྑཾ ཝི་ཏ་ར་ཏི, དི་ཊྛིཾ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏི, ཡ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་ནྟོ ས་དྡྷཱ་ཡ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, སཱི་ལེ་ན, སུ་ཏེ་ན, ཙཱ་གེ་ན, པ་ཉྙཱ་ཡ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་གོ་ཙ་རོ. ཡོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཝཱི་ཐིཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཨོ་ཀྑི་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ ཡུ་ག་མ་ཏྟ་ད་སྶཱ་ཝཱི སཾ་ཝུ་ཏོ ག་ཙྪ་ཏི, ན ཧ་ཏྠིཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ, ན ཨ་སྶཾ, ན ར་ཐཾ, ན པ་ཏྟིཾ, ན ཨི་ཏྠིཾ, ན པུ་རི་སཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ, ན ཨུ་དྡྷཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ, ན ཨ་དྷོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ, ན དི་སཱ་ཝི་དི་སཱ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨཱ་ར་ཀྑ་གོ་ཙ་རོ. ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་གོ་ཙ་རོ པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ཡ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ཀོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ གོ་ཙ་རོ ས་ཀོ པེ་ཏྟི་ཀོ ཝི་ས་ཡོ? ཡ་དི་དཾ – ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༣༧༢).
ཨི་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨི་མཱ་ཡ ཙ གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོ.
ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱིཏི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་སུ ཨ་ཎུ་པྤ་མཱ་ཎེ་སུ ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཨཱ་པ་ནྣ་སེ་ཁི་ཡ་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶ་ན་སཱི་ལོ. ཡོ ཧི བྷི་ཀྑུ པ་ར་མཱ་ཎུ་མ་ཏྟཾ ཝ་ཛྫཾ ཨ་ཊྛ་ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶུ་བྦེ་དྷ་སི་ནེ་རུ་པ་བྦ་ཏ་རཱ་ཛ་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ པ་སྶ་ཏི, ཡོ་པི བྷི་ཀྑུ ས་བྦ་ལ་ཧུ་ཀཾ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་མ་ཏྟཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ པ་སྶ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱི ནཱ་མ. ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི ཡཾ ཀི་ཉྩི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ས་བྦ་ཐཱ ས་བྦཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ སི་ཀྑ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏི, པཱུ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་སཱི་ལོཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་སཱི་ལོ ས་མཱ་ནོ. པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཧི ནི་དྡི་ཊྛཾ སཱི་ལཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཀ་ལྱཱ་ཎ་སཱི་ལོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ནི་ག་མེ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ནི་དྡི་སི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ‘‘ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨི་དཾ སཱི་ལཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ པུ་ན ‘‘ཨི་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་སཱི་ལོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏྟ་ནྣཾ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ. པུ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་སཱི་ལོཏི་ཨཱ་དི ནི་ག་མ་ནཾ.
གཱ་ཐཱ་སུ དུ་ཀྐ་ཊནྟི དུ་ཊྛུ ཀ་ཏཾ, དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཧི་རི་མ་ནནྟི ཧི་རི་མ་ནྟཾ ཧི་རི་ས་མྤ་ནྣཾ, ས་བྦ་སོ པཱ་པ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཧི་རི་མ་ནནྟི ཝཱ ཧི་རི་ས་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟཾ. ཧི་རི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཨོ་ཏྟ་པྤ་མྤི ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ས་བྦ་སོ དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་སཱི་ལ་ཏཾ ཧེ་ཏུ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ས་མྦོ་དྷཱིཏི ཨ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎཾ, ཏཾ ག་ཙྪ་ནྟི བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦོ་དྷི་གཱ་མི་ནོ, བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་སྶ་དནྟི རཱ་གུ་སྶ་དཱ་དི་ར་ཧི་ཏཾ. ‘‘ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ‘‘བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷཾ ཏཱ་དི་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑ་སྶཱཏི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ, ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཧེ་ཏུ་ནོ ཝཱ. ཨི་དྷེ་ཝ ཁ་ཡ་མ་ཏྟ་ནོཏི ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཧེ་ཏུ་ནོ ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཀྑི་ཡ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ག་ཎ་སྶ ཨི་དྷེ་ཝ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཁ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶེ་ཝ ཝཱ ཨི་དྷེ་ཝ ཙ་རི་མ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ནི་རོ་དྷེ་ན ཁ་ཡཾ ཁཱི་ཎ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མྤ་ནྣནྟི ཏེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. ཨ་སི་ཏནྟི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཨ་སི་ཏཾ, ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ནི་སྶི་ཏཾ. ས་བྦ་ལོ་ཀ་སྶཱཏི ས་བྦ་སྨིཾ ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཨ་ཊྛ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.