༣. དེ་ཝ་ས་དྡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༢. ཏ་ཏི་ཡེ དེ་ཝེ་སཱུཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝེ ཙེ་ཝ ཨ་ས་ཉྙ་དེ་ཝེ ཙ ཏ་ད་ཉྙེ་སུ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝེ་སུ. དེ་ཝ་ས་དྡཱཏི དེ་ཝཱ་ནཾ པཱི་ཏི་ས་མུ་དཱ་ཧཱ་ར་ས་དྡཱ. ནི་ཙྪ་ར་ནྟཱིཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨཱ་ལཱ་པ་ས་ལླཱ་པ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ས་མ་ཡཱ ས་མ་ཡཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ས་མ་ཡ་ཏོ ས་མ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཋི་ཏཱ ཏེ དེ་ཝཱ ཏཾ ཀཱ་ལཾ ཨཱ་ག་མྨ ནཾ པ་སྶི་སྶ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཏཾ ས་མ་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་མྨཱ་ཏི. ‘‘ས་མ་ཡཾ ས་མ་ཡཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ཀེ་ཙི པ་ཋ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏཾ ཏཾ ས་མ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེཏི ཡ་དཱ ‘‘ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལཱུ་པ་མཱ ཀཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༣༤; པཱ་ཙི. ༤༡༧), ‘‘ས་མྦཱ་དྷོ གྷ་རཱ་ཝཱ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༩༡; སཾ. ནི. ༢.༡༥༤) ཙ ཀཱ་མེ་སུ གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ནེ་ཀྑ་མྨེ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ ཙ སུ་དི་ཊྛཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ. ཏ་དཱ ཧི་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན་མ་ཏི. ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོཏི ཨ་རི་ཡ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀོ, སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཝཱ ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝཱི. ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀཾ སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཡ་མཱ་ར་མྦྷོ. ཀེ་ས་མ་སྶུཾ ཨོ་ཧཱ་རེ་ཏྭཱཏི ཀེ་སེ ཙ མ་སྶུ་ཉྩ ཨོ་ཧཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ. ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ཨ་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱཏི ཀ་སཱ་ཡེ་ན ར་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཙེ་ཝ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཙ. ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཙེ་ཏེ་ཏཱིཏི ཨ་གཱ་ར་སྨཱ གྷ་རཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛེ་ཡྻ་ནྟི པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཙེ་ཏེ་ཏི པ་ཀ་པྤེ་ཏི, པ་བྦ་ཛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ ཨ་གཱ་ར་སྶ ཧི་ཏཾ ཀ་སི་ཝ་ཎི་ཛྫཱ་དི་ཀ་མྨཾ ཨ་གཱ་རི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ པ་བྦ་ཛྫཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡ་ནྟི ཉཱ་ཏ་བྦཱ.
མཱ་རེ་ནཱཏི ཀི་ལེ་ས་མཱ་རེ་ན. ས་ངྒཱ་མཱ་ཡ ཙེ་ཏེ་ཏཱིཏི ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, མཱ་རཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཛེ་ཏུཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཀ་པུ་གྒ་ལ་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་རོ་པི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ་པི ཝ་སེ་ན མཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་རེ་ནཱ་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་སྶཱ་པི ཨ་ཡཾ ཨི་ཙྪཱ་ཝི་གྷཱ་ཏཾ ཀ་རི་སྶ་ཏེ་ཝཱ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཁུ་ར་གྒ་ཏོ ཝཱ པ་ཊྛཱ་ཡ སཱི་ལཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟོ པ་རི་སོ་དྷེ་ནྟོ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་ས་མཱ་རཾ པ་རི་པཱ་ཏེ་ཏི ནཱ་མ, ན ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ནཱ་མ ས་མྤ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མཱ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ངྒཱ་མཱ་ཡ ཙེ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི.
ས་ཏྟ་ནྣནྟི ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ས་ཏྟ་ནྣཾ, པ་བྷེ་ད་ཏོ པ་ན ཏེ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས ཧོ་ནྟི. ཀ་ཐཾ? ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ, པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, པ་ཉྩ བ་ལཱ་ནི, ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ, ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་བྷེ་ད་ཏོ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་ཝི་དྷཱ་པི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ས་ཏྟེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏྟ་ནྣ’’ནྟི. བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནནྟི བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན བོ་དྷཱི་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་སྶ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སྶ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཝ ཝཱ པ་ཀྑེ བྷ་ཝཱ་ནཾ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནཾ, བོ་དྷི་ཀོ་ཊྛཱ་སི་ཡཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཀཱ་ན’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, བོ་དྷི་པ་ཀྑ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ, བོ་དྷི་པ་ཀྑེ ཝཱ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོཏི ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཧི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ད་ཡོ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ ནཱ་མ, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པ་ན ཏེ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི.
ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱཏི ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ. ཨཱ་ས་ཝེ་སུ ཧི ཁཱི་ཎེ་སུ ས་བྦེ ཀི་ལེ་སཱ ཁཱི་ཎཱ་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨ་ནཱ་ས་ཝནྟི ཨཱ་ས་ཝ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ. ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིནྟི ཨེ་ཏྠ ཙེ་ཏོ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི, པ་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙ པ་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ས་མཱ་དྷི རཱ་ག་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, པ་ཉྙཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ཡོ ཧི་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མཱ་དྷི, ཏ་ད་སྶ ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡཾ. ཡཱ ཧི་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྙཱ, ཏ་ད་སྶ པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ. ཨི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱ་ག་ཝི་རཱ་གཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝི་རཱ་གཱ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༥༡༦).
ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ས་མ་ཐ་ཕ་ལཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཕ་ལཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེཏི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཡེ་ཝ ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ན ཉ་ཏྭཱ. ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་མེ་ཝ ས་ངྒཱ་མ་སཱི་སཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཛི་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏཱིཏི མཱ་རཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཛི་ནི་ཏྭཱ ཝི་ཛི་ཏ་ཝི་ཛ་ཡ་ཏྟཱ ཏེ་ན ཀ་ཏ་ས་ངྒཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ སཱི་ས་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟོ ཨཱ་ཝ་ས་ཏི, ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ཨི་མེ ཙ དེ་ཝ་ས་དྡཱ དི་ཊྛ་ས་ཙྩེ་སུ དེ་ཝེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཝི་སེ་ས་ཏོ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་དེ་ཝེ་སཱུ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
གཱ་ཐཱ་སུ མ་ཧ་ནྟནྟི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་མ་ཧ་ཏྟེ་ན མ་ཧ་ནྟཾ. ཝཱི་ཏ་སཱ་ར་དནྟི སཱ་ར་ཛྫ་ཀ་རཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ག་ཏ་སཱ་ར་ཛྫཾ ཨ་པ་ག་ཏ་མ་ངྐུ་བྷཱ་ཝཾ. པུ་རི་སཱ་ཛ་ཉྙཱཏི ཨ་སྶཱ་དཱི་སུ ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པུ་རི་སེ་སུ ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སཱ. དུ་ཛྫ་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱུཏི པ་ཙུ་ར་ཛ་ནེ་ཧི ཛེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ ཀི་ལེ་ས་ཝཱ་ཧི་ནིཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི. ‘‘ཨ་ཛྫ་ཡཱི’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི, ཨ་ཛི་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛེ་ཏྭཱ་ན མ་ཙྩུ་ནོ སེ་ནཾ, ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ཨ་ནཱ་ཝ་རནྟི ལོ་ཀ་ཏྟ་ཡཱ་བྷི་བྱཱ་པ་ན་ཏོ དི་ཡ་ཌྜྷ་ས་ཧ་སྶཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ ཝི་པུ་ལ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨཱ་ཝ་རི་ཏུཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ནཱ་ཝ་རཾ, མ་ཙྩུ་ནོ མཱ་ར་སྶ སེ་ནཾ ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཛེ་ཏྭཱ ཡོ ཏྭཾ དུ་ཛྫ་ཡཾ ཨ་ཛ་ཡི, ཏ་སྶ ན་མོ, ཏེ པུ་རི་སཱ་ཛ་ཉྙཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨི་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཧི-ཨི་ཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏཾ པ་ཏྟ་མཱ་ན་སཾ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ན་མ་སྶ་ནྟཱིཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཀིཾ པ་ན ཨེ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ? ན་མུ་ཙི་སེ་ནཱ་ཝི་ཛ་ཡེ་ན པ་ཏྟ་མཱ་ན་ས་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ ན་མ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཕ་ལ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཉྷི ཏ་སྶ ན པ་སྶ་ནྟི, ཡེ་ན མ་ཙྩུ་ཝ་སཾ ཝ་ཛེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་སྨཱ ཏ་སྶ པུ་རི་སཱ་ཛ་ཉྙ་སྶ པ་ཎི་དྷཱ་ཡ ག་ཝེ་ས་ནྟཱ་པི དེ་ཝཱ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟ་མྤི ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ན པ་སྶ་ནྟི, ཡེ་ན སོ མ་ཙྩུ་ནོ མ་ར་ཎ་སྶ ཝ་སཾ ཝ་ཛེ ཨུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻ. ཏ་སྨཱ ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ ན་མ་སྶ་ནྟཱི་ཏི.
ཏ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.