༤. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝ་གྒོ
༡. ཝི་ཏ་ཀྐ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༠. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཏ་ཀྐཱཏི ཨ་ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ ཝི་ཏ་ཀྐཱ, མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ན་ཝ་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ན་ཝ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨ་ན་ཝ་ཉྙཱ པ་རེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཧཱི་ལི༹་ཏ་ཏཱ ཨ་པ་རི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ, ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མཾ པ་རེ ན ཨ་ཝ་ཛཱ་ནེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ཨི་ཙྪཱ་ཙཱ་རོ, ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ཝ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ སཾ་ས་ཊྛོ, ཏཾ ཝཱ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་ན་ཝ་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ མཾ པ་རེ ག་ཧ་ཊྛཱ ཙེ་ཝ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཙ ན ཨོ་ར་ཀ་ཏོ ད་ཧེ་ཡྻུ’’ནྟི ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ཨི་ཙྪཱ་ཙཱ་རེ, ཋ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ལཱ་བྷེ་ན ཙེ་ཝ ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཙ ཀི་ཏྟི་ས་དྡེ་ན ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ. པ་རཱ་ནུ་དྡ་ཡ་ཏཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི པ་རེ་སུ ཨ་ནུ་དྡ་ཡ་ཏཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀེ་ན གེ་ཧ་སི་ཏ་པེ་མེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘སཾ་ས་ཊྛོ ཝི་ཧ་ར་ཏི རཱ་ཛཱུ་ཧི རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟེ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ག་ཧ་པ་ཏི་ཀེ་ཧི ཏི་ཏྠི་ཡེ་ཧི ཏི་ཏྠི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ས་ཧ་ན་ནྡཱི ས་ཧ་སོ་ཀཱི, སུ་ཁི་ཏེ་སུ སུ་ཁི་ཏོ, དུ་ཀྑི་ཏེ་སུ དུ་ཀྑི་ཏོ, ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཡོ་གཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༣; ༤.༢༤༡; ཝི་བྷ. ༨༨༨).
གཱ་ཐཱ་སུ ཨ་ན་ཝ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ན་ཝ་ཉྙ་ཏྟི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ. ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རེ གཱ་ར་ཝོ ཨེ་ཏ་སྶ, ན དྷ་མྨེ་ཏི ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་གཱ་ར་ཝོ. སུ་ཁ་དུ་ཀྑེ་སུ ཨ་མཱ ས་ཧ བྷ་ཝཱ་ཏི ཨ་མ་ཙྩཱ, ས་ཧཱ་ཡ་ས་དི་སཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ. ཏེ་ཧི གེ་ཧ་སི་ཏ་པེ་མ་ཝ་སེ་ན ས་ཧ ན་ནྡ་ན་སཱི་ལོ ས་ཧ་ན་ནྡཱི ཨ་མ་ཙྩེ་ཧི, ཨི་མི་ནཱ པ་རཱ་ནུ་དྡ་ཡ་ཏཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཏ་ཀྐཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་རཱ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཀྑ་ཡཱཏི ཨི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པུ་གྒ་ལོ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཀྑ་ཡ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཏོ དཱུ་རེ, ཏ་སྶ ཏཾ དུ་ལླ་བྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
པུ་ཏྟ་པ་སུནྟི པུ་ཏྟེ ཙ པ་ས་ཝོ ཙ. པུ་ཏྟ་ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ དཱ་རཱ་ད་ཡོ; པ་སུ་ས་དྡེ་ན ཨ་སྶ་མ་ཧིཾ་ས་ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠཱ་ད་ཡོ ཙ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཝི་ཝཱ་ཧེཏི ཝི་ཝཱ་ཧ་ཀཱ་རཱ་པ་ནེ. ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཝཱ་ཧོ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. སཾ་ཧ་རཱ་ནཱིཏི པ་རི་གྒ་ཧཱ་ནི, པ་རི་ཀྑཱ་ར་ས་ངྒ་ཧཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་ནྠ་ཝཱ་ནཱི’’ཏི ཙ པ་ཋ་ནྟི, མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་ཏྠ ཧི་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. བྷ་བྦོ སོ ཏཱ་དི་སོ བྷི་ཀྑཱུཏི སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦཾ པ་པ་ཉྩཾ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ས་ཏྠཱ་རཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ པ་སྶི་ཏ་བྦ་ཏོ ཏཱ་དི་སོ སཾ་སཱ་རེ བྷ་ཡཾ ཨི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི བྷི་ཀྑུ ཨུ་ཏྟ་མཾ ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི.
པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ས་ཀྐཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༡. དུ་ཏི་ཡེ ས་ཀྐཱ་རེ་ནཱཏི ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཀྐཱ་རེ་ནཱཏི ས་ཀྐཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ནཱ, ས་ཀྐཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཀེ་ན ཝཱ. ས་ཀྐཱ་ར་ཉྷི ནི་སྶཱ་ཡ ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ པུ་གྒ་ལཱ པཱ་པི་ཙྪཱ ཨི་ཙྪཱ་པ་ཀ་ཏཱ ཨི་ཙྪཱ་ཙཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཀྐཱ་རཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཾ ཨ་ནེ་ས་ནཾ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨི་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི, ཨ་པ་རེ ཡ་ཐཱ་ས་ཀྐཱ་རཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཾ མཱ་ན་མ་ད་མ་ཙྪ་རི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨི་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊཱ. པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཙི་ཏྟཱཏི ཁེ་པི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ, ཨི་ཙྪཱ་ཙཱ་རེ་ན མཱ་ན་མ་དཱ་དི་ནཱ ཙ ཁ་ཡཾ པཱ་པི་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཙི་ཏྟཱཏི པ་རི་ཏོ ཨཱ་དི་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ, ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན ཡ་ཐཱ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝཱ་རོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་ཀྐཱ་རེ་ནཱཏི ཧཱི་ལེ༹་ཏྭཱ པ་རི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་རེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནི པ་ཝ་ཏྟི་ཏེ་ན ཨ་ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ, ཨ་ས་ཀྐཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཀེ་ན ཝཱ མཱ་ནཱ་དི་ནཱ. ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཙ ཨ་ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཙཱཏི ཀེ་ཧི་ཙི པ་ཝ་ཏྟི་ཏེ་ན ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཀེ་ཧི་ཙི པ་ཝ་ཏྟི་ཏེ་ན ཨ་ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཙ. ཡེ ཧི ཀེ་ཧི་ཙི པ་ཋ་མཾ ས་ཀྐ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི་ཡེ་ཝ ཨ་སཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་ས་ཀྐ་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏཱ་དི་སེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཙ ཨ་ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཙཱ’’ཏི.
ཨེ་ཏྠ ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་ད་ཡོ ནི་ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –
‘‘ཕ་ལཾ ཝེ ཀ་ད་ལིཾ ཧ་ནྟི, ཕ་ལཾ ཝེ་ལུ༹ཾ ཕ་ལཾ ན་ལ༹ཾ;
ས་ཀྐཱ་རོ ཀཱ་པུ་རི་སཾ ཧ་ནྟི, ག་བྦྷོ ཨ་སྶ་ཏ་རིཾ ཡ་ཐཱ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༡༨༣; ཨ. ནི. ༤.༦༨; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༣༥);
སཱ་དྷཱུ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཀ་ཏེ་ན ཨ་ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ ད་ཎྜ་ཀཱི་རཱ་ཛ་ཀཱ་ལི་ངྒ་རཱ་ཛ་མ་ཛ྄ཛྷ་རཱ་ཛཱ་ད་ཡོ ནི་ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –
‘‘ཀི་ས་ཉྷི ཝ་ཙྪཾ ཨ་ཝ་ཀི་རི་ཡ ད་ཎྜ་ཀཱི,
ཨུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལོ ས་ཛ་ནོ ས་ར་ཊྛོ;
ཀུ་ཀྐུ་ལ༹་ནཱ་མེ ནི་ར་ཡ་མྷི པ་ཙྩ་ཏི,
ཏ་སྶ ཕུ་ལི་ངྒཱ་ནི པ་ཏ་ནྟི ཀཱ་ཡེ.
‘‘ཡོ ས་ཉྙ་ཏེ པ་བྦ་ཛི་ཏེ ཨ་ཝ་ཉྩ་ཡི,
དྷ་མྨཾ བྷ་ཎ་ནྟེ ས་མ་ཎེ ཨ་དཱུ་ས་ཀེ;
ཏཾ ནཱ་ལི༹་ཀེ་རཾ སུ་ན་ཁཱ པ་ར་ཏྠ,
ས་ངྒ་མྨ ཁཱ་ད་ནྟི ཝི་ཕ་ནྡ་མཱ་ནཾ’’. (ཛཱ. ༢.༡༧.༧༠-༧༡);
‘‘ཨུ་པ་ཧ་ཙྩ མ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷོ, མཱ་ཏ་ངྒ་སྨིཾ ཡ་ས་སྶི་ནེ;
ས་པཱ་རི་ས་ཛྫོ ཨུ་ཙྪི་ནྣོ, མ་ཛ྄ཛྷཱ་ར་ཉྙཾ ཏ་དཱ ཨ་ཧཱུ’’ཏི. (ཛཱ. ༢.༡༩.༩༦);
ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཙ ཨ་ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཙ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ནི་ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ.
གཱ་ཐཱ་སུ ཨུ་བྷ་ཡནྟི ཨུ་བྷ་ཡེ་ན ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཙ ཨ་ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཙ. ས་མཱ་དྷི ན ཝི་ཀ་མྤ་ཏཱིཏི ན ཙ་ལ་ཏི, ཨེ་ཀ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏི་ཊྛ་ཏི. ཀ་སྶ པ་ན ན ཙ་ལ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་རི་ནོ’’ཏི. ཡོ པ་མཱ་ད་ཀ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཊྛུ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཨ་པྤ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་རཱི ཨ་ར་ཧཱ, ཏ་སྶ. སོ ཧི ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ན ཝི་ཀ་མྤ་ཏི. སུ་ཁུ་མ་དི་ཊྛི་ཝི་པ་སྶ་ཀནྟི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ཏྠཾ སུ་ཁུ་མཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཎྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ན་ཏྟཱ སུ་ཁུ་མ་དི་ཊྛི་ཝི་པ་སྶ་ཀཾ. ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ཡཱ་རཱ་མནྟི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཁ་ཡཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ཨཱ་ར་མི་ཏ་བྦཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ཡཱ་རཱ་མཾ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. དེ་ཝ་ས་དྡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༢. ཏ་ཏི་ཡེ དེ་ཝེ་སཱུཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝེ ཙེ་ཝ ཨ་ས་ཉྙ་དེ་ཝེ ཙ ཏ་ད་ཉྙེ་སུ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝེ་སུ. དེ་ཝ་ས་དྡཱཏི དེ་ཝཱ་ནཾ པཱི་ཏི་ས་མུ་དཱ་ཧཱ་ར་ས་དྡཱ. ནི་ཙྪ་ར་ནྟཱིཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨཱ་ལཱ་པ་ས་ལླཱ་པ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ས་མ་ཡཱ ས་མ་ཡཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ས་མ་ཡ་ཏོ ས་མ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཋི་ཏཱ ཏེ དེ་ཝཱ ཏཾ ཀཱ་ལཾ ཨཱ་ག་མྨ ནཾ པ་སྶི་སྶ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཏཾ ས་མ་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་མྨཱ་ཏི. ‘‘ས་མ་ཡཾ ས་མ་ཡཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ཀེ་ཙི པ་ཋ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏཾ ཏཾ ས་མ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེཏི ཡ་དཱ ‘‘ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལཱུ་པ་མཱ ཀཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༣༤; པཱ་ཙི. ༤༡༧), ‘‘ས་མྦཱ་དྷོ གྷ་རཱ་ཝཱ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༩༡; སཾ. ནི. ༢.༡༥༤) ཙ ཀཱ་མེ་སུ གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ནེ་ཀྑ་མྨེ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ ཙ སུ་དི་ཊྛཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ. ཏ་དཱ ཧི་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན་མ་ཏི. ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོཏི ཨ་རི་ཡ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀོ, སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཝཱ ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝཱི. ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀཾ སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཡ་མཱ་ར་མྦྷོ. ཀེ་ས་མ་སྶུཾ ཨོ་ཧཱ་རེ་ཏྭཱཏི ཀེ་སེ ཙ མ་སྶུ་ཉྩ ཨོ་ཧཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ. ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ཨ་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱཏི ཀ་སཱ་ཡེ་ན ར་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཙེ་ཝ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཙ. ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཙེ་ཏེ་ཏཱིཏི ཨ་གཱ་ར་སྨཱ གྷ་རཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛེ་ཡྻ་ནྟི པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཙེ་ཏེ་ཏི པ་ཀ་པྤེ་ཏི, པ་བྦ་ཛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ ཨ་གཱ་ར་སྶ ཧི་ཏཾ ཀ་སི་ཝ་ཎི་ཛྫཱ་དི་ཀ་མྨཾ ཨ་གཱ་རི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ པ་བྦ་ཛྫཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡ་ནྟི ཉཱ་ཏ་བྦཱ.
མཱ་རེ་ནཱཏི ཀི་ལེ་ས་མཱ་རེ་ན. ས་ངྒཱ་མཱ་ཡ ཙེ་ཏེ་ཏཱིཏི ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, མཱ་རཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཛེ་ཏུཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཀ་པུ་གྒ་ལ་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་རོ་པི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ་པི ཝ་སེ་ན མཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་རེ་ནཱ་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་སྶཱ་པི ཨ་ཡཾ ཨི་ཙྪཱ་ཝི་གྷཱ་ཏཾ ཀ་རི་སྶ་ཏེ་ཝཱ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཁུ་ར་གྒ་ཏོ ཝཱ པ་ཊྛཱ་ཡ སཱི་ལཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟོ པ་རི་སོ་དྷེ་ནྟོ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་ས་མཱ་རཾ པ་རི་པཱ་ཏེ་ཏི ནཱ་མ, ན ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ནཱ་མ ས་མྤ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མཱ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ངྒཱ་མཱ་ཡ ཙེ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི.
ས་ཏྟ་ནྣནྟི ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ས་ཏྟ་ནྣཾ, པ་བྷེ་ད་ཏོ པ་ན ཏེ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས ཧོ་ནྟི. ཀ་ཐཾ? ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ, པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, པ་ཉྩ བ་ལཱ་ནི, ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ, ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་བྷེ་ད་ཏོ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་ཝི་དྷཱ་པི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ས་ཏྟེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏྟ་ནྣ’’ནྟི. བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནནྟི བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན བོ་དྷཱི་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་སྶ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སྶ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཝ ཝཱ པ་ཀྑེ བྷ་ཝཱ་ནཾ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནཾ, བོ་དྷི་ཀོ་ཊྛཱ་སི་ཡཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཀཱ་ན’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, བོ་དྷི་པ་ཀྑ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ, བོ་དྷི་པ་ཀྑེ ཝཱ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོཏི ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཧི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ད་ཡོ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ ནཱ་མ, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པ་ན ཏེ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི.
ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱཏི ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ. ཨཱ་ས་ཝེ་སུ ཧི ཁཱི་ཎེ་སུ ས་བྦེ ཀི་ལེ་སཱ ཁཱི་ཎཱ་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨ་ནཱ་ས་ཝནྟི ཨཱ་ས་ཝ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ. ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིནྟི ཨེ་ཏྠ ཙེ་ཏོ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི, པ་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙ པ་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ས་མཱ་དྷི རཱ་ག་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, པ་ཉྙཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ཡོ ཧི་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མཱ་དྷི, ཏ་ད་སྶ ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡཾ. ཡཱ ཧི་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྙཱ, ཏ་ད་སྶ པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ. ཨི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱ་ག་ཝི་རཱ་གཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝི་རཱ་གཱ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༥༡༦).
ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ས་མ་ཐ་ཕ་ལཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཕ་ལཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེཏི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཡེ་ཝ ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ན ཉ་ཏྭཱ. ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་མེ་ཝ ས་ངྒཱ་མ་སཱི་སཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཛི་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏཱིཏི མཱ་རཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཛི་ནི་ཏྭཱ ཝི་ཛི་ཏ་ཝི་ཛ་ཡ་ཏྟཱ ཏེ་ན ཀ་ཏ་ས་ངྒཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ སཱི་ས་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟོ ཨཱ་ཝ་ས་ཏི, ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ཨི་མེ ཙ དེ་ཝ་ས་དྡཱ དི་ཊྛ་ས་ཙྩེ་སུ དེ་ཝེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཝི་སེ་ས་ཏོ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་དེ་ཝེ་སཱུ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
གཱ་ཐཱ་སུ མ་ཧ་ནྟནྟི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་མ་ཧ་ཏྟེ་ན མ་ཧ་ནྟཾ. ཝཱི་ཏ་སཱ་ར་དནྟི སཱ་ར་ཛྫ་ཀ་རཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ག་ཏ་སཱ་ར་ཛྫཾ ཨ་པ་ག་ཏ་མ་ངྐུ་བྷཱ་ཝཾ. པུ་རི་སཱ་ཛ་ཉྙཱཏི ཨ་སྶཱ་དཱི་སུ ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པུ་རི་སེ་སུ ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སཱ. དུ་ཛྫ་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱུཏི པ་ཙུ་ར་ཛ་ནེ་ཧི ཛེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ ཀི་ལེ་ས་ཝཱ་ཧི་ནིཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི. ‘‘ཨ་ཛྫ་ཡཱི’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི, ཨ་ཛི་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛེ་ཏྭཱ་ན མ་ཙྩུ་ནོ སེ་ནཾ, ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ཨ་ནཱ་ཝ་རནྟི ལོ་ཀ་ཏྟ་ཡཱ་བྷི་བྱཱ་པ་ན་ཏོ དི་ཡ་ཌྜྷ་ས་ཧ་སྶཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ ཝི་པུ་ལ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨཱ་ཝ་རི་ཏུཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ནཱ་ཝ་རཾ, མ་ཙྩུ་ནོ མཱ་ར་སྶ སེ་ནཾ ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཛེ་ཏྭཱ ཡོ ཏྭཾ དུ་ཛྫ་ཡཾ ཨ་ཛ་ཡི, ཏ་སྶ ན་མོ, ཏེ པུ་རི་སཱ་ཛ་ཉྙཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨི་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཧི-ཨི་ཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏཾ པ་ཏྟ་མཱ་ན་སཾ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ན་མ་སྶ་ནྟཱིཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཀིཾ པ་ན ཨེ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ? ན་མུ་ཙི་སེ་ནཱ་ཝི་ཛ་ཡེ་ན པ་ཏྟ་མཱ་ན་ས་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ ན་མ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཕ་ལ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཉྷི ཏ་སྶ ན པ་སྶ་ནྟི, ཡེ་ན མ་ཙྩུ་ཝ་སཾ ཝ་ཛེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་སྨཱ ཏ་སྶ པུ་རི་སཱ་ཛ་ཉྙ་སྶ པ་ཎི་དྷཱ་ཡ ག་ཝེ་ས་ནྟཱ་པི དེ་ཝཱ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟ་མྤི ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ན པ་སྶ་ནྟི, ཡེ་ན སོ མ་ཙྩུ་ནོ མ་ར་ཎ་སྶ ཝ་སཾ ཝ་ཛེ ཨུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻ. ཏ་སྨཱ ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ ན་མ་སྶ་ནྟཱི་ཏི.
ཏ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པ་ཉྩ་པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༣. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཡ་དཱཏི ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ. དེ་ཝོཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝོ. ཏ་ཡོ ཧི དེ་ཝཱ – ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝཱ, ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝཱ, ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་སུ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝཱ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ་ནོ ཁ་ཏྟི་ཡཱ. ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝཱ ནཱ་མ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་དུ་པ་རི་དེ་ཝཱ. ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ ནཱ་མ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ. ཨི་དྷ པ་ན ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དེ་ཝོ་ཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝོ’’ཏི. དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཱཏི དེ་ཝ་ས་མཱུ་ཧ་ཏོ, དེ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཝཱ, དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱུ་ཧ་ནི་ཝཱ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧི ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡ་ས་དྡོ. ཙ་ཝ་ན་དྷ་མྨོཏི མ་ར་ཎ་དྷ་མྨོ, ཨཱ་ཡུ་ཀྑ་ཡེ་ན ཝཱ པུ་ཉྙ་ཀྑ་ཡེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་མ་ར་ཎོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པ་ཉྩ་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱིཏི ཨ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་མ་ར་ཎ་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་སྶ པ་ཉྩ མ་ར་ཎ་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, པ་ཀཱ་སཱ་ནི ཝཱ ཧོ་ནྟི. མཱ་ལཱ མི་ལཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཏེ་ན པི་ལ༹་ནྡྷི་ཏ་མཱ་ལཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ས་མ་ཡེ ཨཱ་ཏ་པེ ཁི་ཏྟཱ ཝི་ཡ མི་ལཱ་ཏཱ ཝི་ཧ་ཏ་སོ་བྷཱ ཧོ་ནྟི.
ཝ་ཏྠཱ་ནི ཀི་ལི་སྶ་ནྟཱིཏི ས་ར་ད་ས་མ་ཡེ ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀེ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨ་བྦྷུ་སྶ་ཀྐ་མཱ་ན་བཱ་ལ་སཱུ་རི་ཡ་ས་དི་ས་པྤ་བྷཱ་ནི ནཱ་ནཱ་ཝི་རཱ་ག་ཝ་ཎྞཱ་ནི ཏེ་ན ནི་ཝ་ཏྠ་པཱ་རུ་ཏ་ཝ་ཏྠཱ་ནི ཏཾ ཁ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ཀ་དྡ་མེ ཁི་པི་ཏྭཱ མ་དྡི་ཏཱ་ནི ཝི་ཡ ཝི་ཧ་ཏ་པྤ་བྷཱ་ནི མ་ལི་ནཱ་ནི ཧོ་ནྟི.
ཀ་ཙྪེ་ཧི སེ་དཱ མུ་ཙྩ་ནྟཱིཏི སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཛཱ་ཏི་མ་ཎི ཝི་ཡ སུ་སི་ཀྑི་ཏ་སི་པྤཱ་ཙ་རི་ཡ་ར་ཙི་ཏ་སུ་ཝ་ཎྞ་པ་ཊི་མཱ ཝི་ཡ ཙ པུ་བྦེ སེ་ད་མ་ལ་ཛ་ལླི་ཀཱ་ར་ཧི་ཏ་ས་རཱི་ར་སྶ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཨུ་བྷོ་ཧི ཀ་ཙྪེ་ཧི སེ་ད་དྷཱ་རཱ ས་ནྡ་ནྟི པ་གྒྷ་ར་ནྟི. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཀ་ཙྪེ་ཧི་ཡེ་ཝ, ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་ར་ཏོ་པི པ་ན་སྶ སེ་ད་ཛ་ལ་ཀ་ཎྞི་ཀཱ མུ་ཙྩ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཡེ་ན ཨཱ་མུ་ཏྟ་མུ་ཏྟཱ་ཛཱ་ལ་ག་ཝ་ཙྪི་ཏོ ཝི་ཡ ཏ་སྶ ཀཱ་ཡོ ཧོ་ཏི.
ཀཱ་ཡེ དུ་བྦ་ཎྞི་ཡཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏཱིཏི པུ་བྦེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ཡོ་ཛ་ནཾ དྭི་ཡོ་ཛ་ནཾ ཡཱ་ཝ དྭཱ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟ་མྤི པ་དེ་སཾ ཨཱ་བྷཱ་ཡ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཛྫོ་ཏ་མཱ་ནོ ཀཱ་ཡོ ཧོ་ཏི ཁ་ཎྜི་ཙྩ་པཱ་ལི་ཙྩཱ་དི་ཝི་ར་ཧི་ཏོ, ན སཱི་ཏཾ ན ཨུ་ཎྷཾ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀཾ, དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀཱ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀོ ཝི་ཡ, ཏཾ ཁ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ནི་པྤ་བྷེ ནི་ཏྟེ་ཛེ ཀཱ་ཡེ ཝི་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ཏི ས་ཎྛཱ་ཏི.
ས་ཀེ དེ་ཝོ དེ་ཝཱ་ས་ནེ ནཱ་བྷི་ར་མ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཙྪ་རཱ་ག་ཎེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀཱི་ལ༹་ན་པ་རི་ཙ་ར་ཎ་ཀ་དི་བྦཱ་ས་ནེ ན ར་མ་ཏི, ན ཙི་ཏྟ་སྶཱ་དཾ ལ་བྷ་ཏི. ཏ་སྶ ཀི་ར མ་ནུ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ས་ཏྟ་ཧི དི་ཝ་སེ་ཧི མ་ར་ཎཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཱ་ནི པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི. སོ ཏེ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ ནཱ་མ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ནཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི བ་ལ་ཝ་སོ་ཀཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན་སྶ ཀཱ་ཡེ མ་ཧཱ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏེ་ན ས་བྦ་ཏོ ག་ཏྟེ་ཧི སེ་དཱ མུ་ཙྩ་ནྟི. ཙི་ར་ཏ་རཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་པ་རི་ཙི་ཏ་དུ་ཀྑོ ཏཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨེ་ཀ་ཙྩོ ‘‘ད་ཡ྄ཧཱ་མི ད་ཡ྄ཧཱ་མཱི’’ཏི ཀ་ནྡ་ནྟོ པ་རི་དེ་ཝ་ནྟོ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་སྶཱ་དཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཝི་ཛ་པྤ་ནྟོ ཝི་ལ་པ་ནྟོ ཏ་ཧིཾ ཏ་ཧིཾ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཝི་ཀཱ་རཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ་པི པི་ཡ་ཝི་པྤ་ཡོ་ག་དུ་ཀྑཾ ཨ་ས་ཧ་ནྟོ ཝི་ཧ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཝི་ཙ་ར་ཏི.
ཨི་མཱ་ནི པ་ན པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཡ་ཐཱ ལོ་ཀེ མ་ཧཱ་པུ་ཉྙཱ་ནཾ རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་ཀྐཱ་པཱ་ཏ་བྷཱུ་མི་ཙཱ་ལ་ཙ་ནྡ་གྒཱ་ཧཱ་དཱི་ནི ནི་མི་ཏྟཱ་ནི པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི, ན ས་བྦེ་སཾ; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མ་ཧེ་ས་ཀྑ་དེ་ཝཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནི ཙ ཏཱ་ནི ‘‘ཨི་མཱ་ནི མ་ར་ཎ་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ནཱ་མཱ’’ཏི ཀེ་ཙི དེ་ཝཱ ཛཱ་ན་ནྟི, ན ས་བྦེ. ཏ་ཏྠ ཡོ མ་ནྡེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ, སོ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཀོ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ‘ཀུ་ཧིཾ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶཱ་མཱི’’’ཏི བྷཱ་ཡ་ཏི. ཡོ པ་ན མ་ཧཱ་པུ་ཉྙོ, སོ ‘‘བ་ཧུཾ མ་ཡཱ དཱ་ནཾ དི་ནྣཾ, སཱི་ལཾ ར་ཀྑི་ཏཾ, པུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཙི་ཏཾ, ཨི་ཏོ ཙུ་ཏ་སྶ མེ སུ་ག་ཏི་ཡེ་ཝ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱ’’ཏི ན བྷཱ་ཡ་ཏི ན ཝི་ཀ་མྤ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ན ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ཏཱ ན་ནྡ་ན་ཝ་ནཾ པ་ཝེ་སེ་ནྟི ས་བྦ་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ་སུ ན་ནྡ་ན་ཝ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཡེ་ཝ.
ཏཱི་ཧི ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨ་ནུ་མོ་དེ་ནྟཱིཏི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཨ་ནུ་མོ་དེ་ནྟི, མོ་དཾ པ་མོ་དཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི, ཨ་སྶཱ་སེ་ནྟི, ཨ་བྷི་ཝ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏཾ་ཁ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་མོ་དཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་ནུ་མོ་དེ་ནྟཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘ཨོ་ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨི་ཏོཏི དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ཏོ. བྷོཏི ཨཱ་ལ་པ་ནཾ. སུ་ག་ཏིནྟི སུ་ནྡ་ར་ག་ཏིཾ, མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ནྟི. ག་ཙྪཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པེ་ཧི.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་དཱ ཏེ་ཧི དེ་ཝེ་ཧི ཏ་སྶ ‘‘ཨི་ཏོ བྷོ སུ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ནཱ་མ་གོ་ཏྟེ་ན ཨ་པཱ་ཀ་ཊོ ཏ་སྶཾ པ་རི་སཱ་ཡཾ ནི་སི་ནྣོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀུ་ས་ལོ ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ‘‘ཨེ་ཏེ སུ་ག་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཱ, ཧ་ནྡ ཏེ ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏ་རེ ཀཱ་རཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ ‘‘ཀིཾ་ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ས་དྡྷཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཙ མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་མྨ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ ཁོ བྷི་ཀྑུ དེ་ཝཱ་ནཾ སུ་ག་ཏི་ག་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ’’ནྟི.
སུ་ག་ཏི་ག་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏནྟི ‘‘སུ་ག་ཏི་ག་མ་ན’’ནྟི ས་མྨཱ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཝ་ཎྞི་ཏཾ ཐོ་མི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡཾ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཡནྟི ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ, ཏེ་ན པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་ལ་བྷ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཨཱ་མ་སཱི་ཡ་ཏི, ཡོ ས་དྡྷཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏོཏི མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣོ, མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཏྟོ. ཡ་སྨཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན དུ་ལླ་བྷཱ ས་ཝ་ནཱ་ཡ, ན ཏ་ཐཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏེ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧེ སཱ་ས་ནེ. ཏ་ཉྷི དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨོ ཙ, ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་ན་ཏོ ཝི་ན་ཡོ ཙཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ, ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨཾ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ ཝི་ནེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ. དྷ་མྨེ་ནེ་ཝ ཝཱ ཝི་ན་ཡོ, ན ད་ཎྜ་ས་ཏྠེ་ཧཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ, དྷ་མྨ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཝི་ན་ཡོ་ཏི དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ, དྷ་མྨཱ་ཡ ཝཱ ས་ཧ མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡ ཝི་ན་ཡོ་ཏི དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ, མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་དྷ་མྨ་ཏོ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟོ ཝི་ན་ཡོ་ཏི དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ. དྷ་མྨོ ཝཱ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡོ དྷ་མྨ་སྶཱ་མཱི, ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཝི་ན་ཡོ, ན ཏ་ཀྐི་ཡཱ་ན་ནྟི དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ, དྷ་མྨེ ཝཱ མ་གྒ་ཕ་ལེ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟོ ཝི་ན་ཡོ་ཏི དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ.
ས་དྡྷཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱིཏི ‘‘སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་དྡྷཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ས་དྡྷོ ཧི ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ ཨཱ་རཱ་དྷེ་སྶ་ཏི. སུ་ལ་དྡྷ་ལཱ་བྷ་ས་ངྑཱ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠཱ་དི་ལཱ་བྷོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་བྷོ་ག་སུ་ཁཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི, ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ་དི་དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི, དྷ་ན་དཱ་ལི་དྡི་ཡཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏི, མུ་ཏྟཱ་དི་ར་ཏ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ ཧོ་ཏི, ལོ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་ཉྩ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི; ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ས་དྡྷཱ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ཝི་པཱ་ཀ་སུ་ཁ་མཱ་ཝ་ཧ་ཏི, ས་དྡྷཱ་དྷུ་རེ་ན པ་ཊི་པ་ནྣཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་དི་དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི, གུ་ཎ་དཱ་ལི་དྡི་ཡཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏི, ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་དི་ར་ཏ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ ཧོ་ཏི, ལོ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་ཉྩ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ས་དྡྷོ སཱི་ལེ་ན ས་མྤ་ནྣོ, ཡ་སོ བྷོ་ག་ས་མ་པྤི་ཏོ;
ཡཾ ཡཾ པ་དེ་སཾ བྷ་ཛ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ པཱུ་ཛི་ཏོ’’ཏི. (དྷ. པ. ༣༠༣);
ཨེ་ཝཾ ས་དྡྷཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ སུ་ལ་དྡྷ་ལཱ་བྷ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ ས་དྡྷཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ ཨ་ནུ་གཱ་མི་ཀོ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ, ལོ་ཀི་ཡ་སྶ ཙ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཱ་དི་དྷ་ན་ལཱ་བྷ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ. ས་དྡྷོ་ཡེ་ཝ ཧི དཱ་ནཱ་དཱི་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ལཱ༹་རུ་ལཱ༹་ར་ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ཧི ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ ཨ་ཏྠ་མེ་ཝ ས་མྤཱ་དེ་ཏི. ཨ་སྶ་དྡྷ་སྶ པ་ན ཏཱ་ནི ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨི་དྷ ཙེ་ཝ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཙཱ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི ས་དྡྷཱ་ཡ སུ་ལ་དྡྷ་ལཱ་བྷ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཧི –
‘‘ས་དྡྷཱ བ་ནྡྷ་ཏི པཱ་ཐེ་ཡྻཾ’’. (སཾ. ནི. ༡.༧༩).
‘‘ས་དྡྷཱ དུ་ཏི་ཡཱ པུ་རི་ས་སྶ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཙ. (སཾ. ནི. ༡.༣༦, ༥༩).
‘‘ས་དྡྷཱི་དྷ ཝི་ཏྟཾ པུ་རི་ས་སྶ སེ་ཊྛ’’ནྟི ཙ. (སཾ. ནི. ༡.༧༣; སུ. ནི. ༡༨༤).
‘‘ས་དྡྷཱ་ཧ་ཏྠོ མ་ཧཱ་ནཱ་གོ’’ཏི ཙ. (ཨ. ནི. ༦.༤༣; ཐེ་ར་གཱ. ༦༩༤).
‘‘ས་དྡྷཱ བཱི་ཛཾ ཏ་པོ ཝུ་ཊྛཱི’’ཏི ཙ. (སཾ. ནི. ༡.༡༩༧; སུ. ནི. ༧༧).
‘‘ས་དྡྷེ་སི་ཀོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༧.༦༧) ཙ.
‘‘ས་དྡྷཱ་ཡ ཏ་ར་ཏི ཨོ་གྷ’’ནྟི ཙ. (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦) –
ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་དྡྷཱ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ.
ཨི་དཱ་ནི ཡཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ སཱ་ས་ནེ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་ནྟི་ཡཱ, ཏཾ ས་དྡྷཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱ ཁོ པ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་སྶཱཏི ཨི་མ་སྶ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ཝི་ཊྛཱཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛཱ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛཱ. མཱུ་ལ་ཛཱ་ཏཱཏི ཛཱ་ཏ་མཱུ་ལཱ. ཀིཾ པ་ན ས་དྡྷཱ་ཡ མཱུ་ལཾ ནཱ་མ? ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨོ་ཀ་པྤ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཨུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཨ་པི་ཙ ས་པྤུ་རི་ས་སེ་ཝ་ནཱ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒཱ་ནི མཱུ་ལཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཀ་མྤ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ད་ལ༹ྷཱ ཨ་སཾ་ཧཱ་རི་ཡཱ’’ཏི. ད་ལ༹ྷཱཏི ཐི་རཱ. ཨ་སཾ་ཧཱ་རི་ཡཱཏི ཀེ་ན་ཙི སཾ་ཧ་རི་ཏུཾ ཝཱ ཧཱ་པེ་ཏུཾ ཝཱ ཨ་པ་ནེ་ཏུཾ ཝཱ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ. ཨི་ཏི ཏེ དེ་ཝཱ ཏ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ས་མ་དྷི་ག་མཾ ཨཱ་སཱི་ས་ནྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཀཱ་མ་སུ་ཁཱུ་པ་བྷོ་གཱ་ར་ཧ་མེ་ཝ ཧི ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཾ ཏེ ཨི་ཙྪ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཧི, དེ་ཝ, པུ་ན་པྤུ་ན’’ནྟི.
གཱ་ཐཱ་སུ པུ་ཉྙ་ཀྑ་ཡ་མ་ར་ཎ་མྤི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡུ་པ་ཙྪེ་དེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཝ་ཏི ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ནུ་མོ་ད་ཏནྟི ཨ་ནུ་མོ་ད་ནྟཱ་ནཾ. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ས་ཧ་བྱ་ཏནྟི མ་ནུ་སྶེ་ཧི ས་ཧ་བྷཱ་ཝཾ. ས་ཧ བྱེ་ཏཱི་ཏི ས་ཧ་བྱོ, ས་ཧ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་ཧ་བྱ་ཏཱ. ནི་ཝི་ཊྛ་སྶཱཏི ནི་ཝི་ཊྛཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝནྟི ཡཱ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ, ཡཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་པྤ་མཱ་ཎནྟི ས་ཀྐ་ཙྩཾ བ་ཧུཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ བ་ཧུ་ཀྑ་ཏྟུ་ཉྩ ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་མཱ་ཎ་ར་ཧི་ཏཾ. ནི་རཱུ་པ་དྷིནྟི ཀི་ལེ་སཱུ་པ་དྷི་ར་ཧི་ཏཾ, སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ ནི་མྨ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ དེ་ཝཱ མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཀུ་ས་ལཾ ན ཨི་ཙྪ་ནྟི ཀཱ་མ་ལོ་ཀ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ, ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་པུ་ཉྙ་མེ་ཝ ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ‘‘ཨི་ཏོ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ཏོ ཙུ་ཏོ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དིཾ ས་བྦཾ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དིཾ ས་བྦཾ སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཝི་པུ་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ས་དྡྷོ བྷ་ཝཱ་ཧཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རེ་སུ པ་ཋ་མ་མ་གྒཾ དུ་ཏི་ཡ་མ་གྒ་མྤི ཝཱ ཨི་ཙྪ་ནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏེ་ས་མྤི ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ ནི་རཱུ་པ་དྷི’’ནྟི་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – པ་མཱ་ཎ་ཀ་རཱ་ནཾ དི་ཊྛེ་ཀ་ཊྛ་ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཙྪེ་དེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ས་ཏྟ་མ་བྷ་ཝ་ཏོ ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་སྶ ཁ་ནྡྷཱུ་པ་དྷི་སྶ ཏཾ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་དྷི་སྶ ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཀི་ལེ་སཱུ་པ་དྷི་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ནེ་ན ཏེ་སཾ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ ནི་རུ་པ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏ་ནི་བྦཱ་ན་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ནི་རུ་པ་དྷཱིཏི.
ཨེ་ཝཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཨ་པཱ་ཡ་དྭཱ་ར་པི་དྷཱ་ཡ་ཀཾ ཀ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་གྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏོ ཨོ་པ་དྷི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨོ་པ་དྷི་ཀནྟི ཨུ་པ་དྷི་ཝེ་པ་ཀྐཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཝ བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་དྷཱིཏི ཧི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟེ་ཀ་ཙྩཱ་ནི པཱ་པ་ཀཱ་ནི ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནི ཨུ་པ་དྷི་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏཱ་ནི ན ཝི་པ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༨༡༠). ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་པི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་དྷཱི་ཧི ན་ར་སྶ སོ་ཙ་ནཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༢; སུ. ནི. ༣༤). ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ཨུ་པ་དྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ནྟི ཨུ་པ་དྷི, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ཙ. ཨུ་པ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ སཱི་ལཾ ཨེ་ཏ་སྶ, ཨུ་པ་དྷིཾ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨོ་པ་དྷི་ཀཾ, པུ་ཉྙཾ, ཏཾ བ་ཧུཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཀ་ཐཾ? དཱ་ནེ་ན. དཱ་ན་ཉྷི ཨི་ཏ་རེ་ཧི སུ་ཀ་ར་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. དཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝཱ པ་དེ་ན ཨ་བྷ་ཡ་དཱ་ན་མྤི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨཱ་མི་ས་དཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི སཱི་ལ་སྶཱ་པི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ དེ་ཝཱ ཨ་སུ་ར་ཀཱ་ཡ་ཧཱ་ནིཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ དེ་ཝ་ཀཱ་ཡ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཉྩ ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟཱ ‘‘ཨ་ཉྙེ་པི མ་ཙྩེ ས་དྡྷ་མྨེ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ ནི་ཝེ་ས་ཡཱ’’ཏི དྷ་མྨ་དཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟི. ཡ་དཱ ཝི་དཱུཏི ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ དེ་ཝཱ དེ་ཝཾ ཙ་ཝ་ནྟཾ ཝི་དཱུ ཝི་ཛཱ་ནེ་ཡྻུཾ, ཏ་དཱ ཨི་མཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ‘‘དེ་ཝ, ཨི་མེ དེ་ཝ་ཀཱ་ཡེ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཧི ཨཱ་ག་ཙྪཱ་ཧཱི’’ཏི ཙ ཨ་ནུ་མོ་དེ་ནྟཱི་ཏི.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༤. པ་ཉྩ་མེ ལོ་ཀེཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཡོ ལོ་ཀཱ – ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ, ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ, ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ་ཏི. ཏེ་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ་ནཾ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ, པ་ཐ་ཝཱི་པ་བྦ་ཏཱ་དི་བྷེ་དོ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ, ཨུ་བྷ་ཡེ་པི ཁ་ནྡྷཱ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ. ཏེ་སུ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ལོ་ཀེཏི ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ. ཏ་ཏྠཱ་པི ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ, ན བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ, མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ. མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ་པི ན ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹, ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹. ཏ་ཏྲཱ་པི ན ས་བྦ་ཊྛཱ་ནེ་སུ, ‘‘པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ག་ཛ་ངྒ་ལཾ ནཱ་མ ནི་ག་མོ, ཏ་སྶ ཨ་པ་རེ་ན མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ, ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཙྩ་ནྟི་མཱ ཛ་ན་པ་དཱ, ཨོ་ར་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷེ; པུ་ར་ཏྠི་མ་ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ས་ལླ་ཝ་ཏཱི ནཱ་མ ན་དཱི, ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཙྩ་ནྟི་མཱ ཛ་ན་པ་དཱ, ཨོ་ར་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷེ; ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ སེ་ཏ་ཀ་ཎྞི་ཀཾ ནཱ་མ ནི་ག་མོ, ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཙྩ་ནྟི་མཱ ཛ་ན་པ་དཱ, ཨོ་ར་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷེ; པ་ཙྪི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ཐཱུ་ཎཾ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མོ, ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཙྩ་ནྟི་མཱ ཛ་ན་པ་དཱ, ཨོ་ར་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷེ; ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ཨུ་སི་ར་དྡྷ་ཛོ ནཱ་མ པ་བྦ་ཏོ, ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཙྩ་ནྟི་མཱ ཛ་ན་པ་དཱ, ཨོ་ར་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷེ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༥༩) ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣེ ཨཱ་ཡཱ་མ་ཏོ ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏེ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏེ པ་རི་ཀྑེ་པ་ཏོ ན་ཝ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏེ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཝ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ བུ་དྡྷ་མཱ་ཏཱ བུ་དྡྷ་པི་ཏཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་རཱ་ཛཱ ཨ་ཉྙེ ཙ སཱ་ར་པྤ་ཏྟཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཨི་དྷ པ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་ཝཱ་རེ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨི་ཏ་རེ་སུ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཝ་སེ་ན.
ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ན ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་ཉྷེ་ཏྠ ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ན ས་ཀྐཱ ཨ་ཉྙེ་ན ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ.
ཨ་པི་ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ ཨུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཡཾ པ་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཧི མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ, བུ་དྡྷ་ཀ་རེ དྷ་མྨེ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ, པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ནྟོ, པ་ཉྩ མ་ཧཱ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟོ, ཉཱ་ཏ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ནྟོ, ལོ་ཀ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཾ, བུ་དྡྷ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཾ ཀོ་ཊིཾ པཱ་པེ་ནྟོ, པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཏུ་སི་ཏ་བྷ་ཝ་ནེ ཏི་ཊྛ་ནྟོ, ཏ་ཏོ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷ་ནྟོ, ཨ་གཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝ་ས་ནྟོ, ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནྟོ, མ་ཧཱ་པ་དྷཱ་ནཾ པ་ད་ཧ་ནྟོ, པ་རི་པ་ཀྐ་ཉཱ་ཎོ བོ་དྷི་མ་ཎྜཾ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ མཱ་ར་བ་ལཾ ཝི་དྷ་མེ་ནྟོ པ་ཋ་མ་ཡཱ་མེ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མེ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུཾ ཝི་སོ་དྷེ་ནྟོ, པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དེ ཉཱ་ཎཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་རཾ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ཡཱ་ཝ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ནྟོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ནཱ་མ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཨུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མ. བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡ ན པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཏྠི, ས་ཧེ་ཝ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ས་ཀ་ལོ་པི བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་རཱ་སི ཨཱ་ག་ཏོ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཏེ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཨི་དྷ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨུ་པྤ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ.
སཱ་ཝ་ཀོ་པི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་རེ ས་མྦྷ་ར་ནྟོ པུ་བྦ་ཡོ་གཾ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཡཾ ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ནྟོ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྭཱ སཾ་སཱ་རེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ཡ་མཱ་ནོ པ་བྦ་ཛྫཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ སཱི་ལཱ་དཱི་ནི པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ དྷུ་ཏ་དྷ་མྨེ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཛཱ་ག་རི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ ཉཱ་ཎཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒེ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ནཱ་མ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཨུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མ. སེ་ཀྑོ པ་ན པུ་བྦཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ གོ་ཏྲ་བྷུ་ཉཱ་ཎཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ, པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ, པ་ཋ་མ་ཕ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘ཏ་ཡོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡཱཏི མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཧི་ཏ་ཏྠཱ་ཡ. བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡཱཏི མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ སུ་ཁ་ཏྠཱ་ཡ. ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡཱཏི ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ པ་ཊི་ཙྩ. ཀ་ཏ་ར་ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶཱ་ཏི? ཡོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་མ་ཏ་པཱ་ནཾ པི་ཝ་ཏི, ཏ་སྶ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་པྤ་མུ་ཁཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས བྲ་ཧྨ་ཀོ་ཊི་ཡོ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷིཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ སུ་བྷ་དྡ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ཝི་ན་ཡ་ནཱ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ག་ཎ་ནཱ ན་ཏྠི, མ་ཧཱ་ས་མ་ཡ་སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཾ, ཙཱུ་ལ༹་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་དཾ, ས་མ་ཙི་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ་ནྟི ཨི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡཾ པ་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་དོ ན་ཏྠི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་སྶ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ. སཱ་ཝ་ཀ་སྶ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏོ སེ་ཀྑ་སྶ ཙ ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཏྟི དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཙ དེ་སི་ཏ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་པྤ་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན, ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཙ མ་ཧཱ་མ་ཧི་ནྡ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ཧི དེ་སི་ཏ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན, ཡཱ་ཝ་ཛྫ་ཏ་ནཱ ཨི་ཏོ པ་རཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཙ སཱ་ས་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་གྒ་མོ་ཀྑ་མ་གྒེ་སུ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ.
ཨ་པི་ཙ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡཱཏི བ་ཧུ་ཛ་ན་སྶ ཧི་ཏ་ཏྠཱ་ཡ, ནེ་སཾ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཧི་ཏཱུ་པ་དེ་ས་ཀོ་ཏི. བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡཱཏི བ་ཧུ་ཛ་ན་སྶ སུ་ཁ་ཏྠཱ་ཡ, ཙཱ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ་སུ་ཁ་ས་མྤ་དཱ་ཡ་ཀོ་ཏི. ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡཱཏི ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ན་ཏྠཱ་ཡ, མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཝི་ཡ ལོ་ཀ་སྶ ར་ཀྑི་ཏཱ གོ་པི་ཏཱ་ཏི. ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནནྟི ཨི་དྷ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན བྷ་བྦ་པུ་གྒ་ལེ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟེ ཨེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ནི་བྦཱ་ན་མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ པ་ཋ་མ་ཝཱ་རེ, དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ་སུ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏོ སེ་ཀྑ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ར་མ་ཏྠཱ་ཡ, ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཧི་ཏཱ་ཡཱཏི ཏཾ་ས་མྤཱ་པ་ཀ་མ་གྒ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤཱ་པ་ཀ་མ་གྒ་ཏོ ཧི ཨུ་ཏྟ་རིཾ ཧི་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. སུ་ཁཱ་ཡཱཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི སུ་ཁཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སུ་ཁོ ཙེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༥༥; ཨ. ནི. ༥.༢༧; ཝི་བྷ. ༨༠༤).
ཏ་ཐཱ་ག་ཏོཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ. ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏི་སྶོ་པི ཝི་ཛྫཱ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝེ (མ. ནི. ༡.༣༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན, ཚ་པི ཝི་ཛྫཱ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཊྛ་པི ཝི་ཛྫཱ ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཝི་ཛྫཱ་ཧི, སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ཧི, པ་ནྣ་ར་ས་ཧི ཙ་ར་ཎ་དྷ་མྨེ་ཧི ཙ, ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་མྤ་ནྣོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ. སོ་བྷ་ན་ག་མ་ན་ཏྟཱ, སུ་ནྡ་རཾ ཋཱ་ནཾ ག་ཏ་ཏྟཱ, ས་མྨཱ ག་ཏ་ཏྟཱ, ས་མྨཱ ག་ད་ཏྟཱ ཙ སུ་ག་ཏོ. ས་བྦ་ཐཱ ཝི་དི་ཏ་ལོ་ཀ་ཏྟཱ ལོ་ཀ་ཝི་དཱུ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ཨུ་ཏྟ་རོ་ཏི ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ. པུ་རི་ས་ད་མྨེ པུ་རི་ས་ཝེ་ནེ་ཡྻེ སཱ་རེ་ཏི ཝི་ནེ་ཏཱི་ཏི པུ་རི་ས་ད་མྨ་སཱ་ར་ཐི. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཏཱི་ཏི ས་ཏྠཱ. ས་བྦ་སྶཱ་པི ནེ་ཡྻ་སྶ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན བུ་དྡྷ་ཏྟཱ བུ་དྡྷོཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཏོ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༣༢-༡༣༣) ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
སོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ཨཱ་དི…པེ… པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎནྟི སོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏྟེ་སུ ཀཱ་རུ་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙྩ ཧི་ཏྭཱ་པི ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི. ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་པྤཾ ཝཱ བ་ཧུཾ ཝཱ དེ་སེ་ནྟོ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ་དི་པྤ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ དེ་སེ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ཨེ་ཀ་གཱ་ཐཱ་པི ཧི ས་མ་ནྟ་བྷ་དྡ་ཀ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་སྶ པ་ཋ་མ་པཱ་དེ་ན ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ, དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡེ་ཧི མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ, པ་ཙྪི་མེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ. ཨེ་ཀཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ནི་དཱ་ནེ་ན ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, ནི་ག་མ་ནེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, སེ་སེ་ན མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ. ནཱ་ནཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀཾ སུ་ཏྟཾ པ་ཋ་མེ་ན ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, སེ་སེ་ཧི མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ. ས་ཀ་ལོ་པི ཝཱ སཱ་ས་ན་དྷ་མྨོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏེ་ན སཱི་ལེ་ན ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལེ་ཧི མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, ནི་བྦཱ་ནེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎོ. སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷཱི་ཧི ཝཱ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒེ་ཧི མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནེ་ཧི པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎོ. བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎོ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཐ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣེ་ན ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦཱ་ཡ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ཝཱ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎོ. སུ་ཡྻ་མཱ་ནོ ཙེ་ས ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཏོ ས་ཝ་ནེ་ན་པི ཀ་ལྱཱ་ཎ་མེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནོ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ་པི སུ་ཁ་མེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, ཏ་ཐཱ་པ་ཊི་པ་ནྣོ ཙ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ ནི་ཊྛི་ཏེ ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ་ན་པི ཀ་ལྱཱ་ཎ་མེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎོ. ནཱ་ཐ་པྤ་བྷ་ཝ་ཏྟཱ ཙ པ་བྷ་ཝ་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, ཨ་ཏྠ་སུ་དྡྷི་ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, ཀི་ཙྩ་སུ་དྡྷི་ཡཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ཨཱ་དི…པེ… པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ’’ནྟི.
ཡཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཉྩ པ་ཀཱ་སེ་ཏི, ནཱ་ནཱ་ན་ཡེ་ཧི དཱི་པེ་ཏི, ཏཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཏྠཾ, བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ. ས་ངྐཱ་ས་ན, པ་ཀཱ་ས་ན, ཝི་ཝ་ར་ཎ, ཝི་བྷ་ཛ་ན, ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ར་ཎ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ཏྠ་པ་ད་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོ སཱ་ཏྠཾ, ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ནི་རུ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཨ་ཏྠ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་ཧི ཝཱ སཱ་ཏྠཾ, དྷ་མྨ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་དེ་ས་ནཱ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་ཧི ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏོ ཝཱ སཱ་ཏྠཾ, དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏོ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ. པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཏོ པ་རི་ཀྑ་ཀ་ཛ་ན་པྤ་སཱ་ད་ཀ་ནྟི སཱ་ཏྠཾ, ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཏོ ལོ་ཀི་ཡ་ཛ་ན་པྤ་སཱ་ད་ཀ་ནྟི ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ. ག་མྦྷཱི་རཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ སཱ་ཏྠཾ, ཨུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཏོ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ. ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཀ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ, ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་དྡོ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷཾ, ཨ་པི་ཙ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མ་བྱ་ཏྟི་ཏོ སཱ་ཏྠཾ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ག་མ་བྱ་ཏྟི་ཏོ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ, སཱི་ལཱ་དི་པ་ཉྩ་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་པུ་ཎྞཾ, ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏོ ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ལོ་ཀཱ་མི་ས་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏོ ཙ པ་རི་སུ་དྡྷཾ, སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི སེ་ཊྛེ་ཧི ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ ཏེ་སཾ ཙ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ. ཏ་སྨཱ ‘‘སཱ་ཏྠཾ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ…པེ… པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཋ་མོཏི ག་ཎ་ནཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཏོ ས་བྦ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ པ་ཋ་མོ པུ་གྒ་ལོ.
ཏ་སྶེ་ཝ ས་ཏྠུ སཱ་ཝ་ཀོཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎ་སྶ ས་ཏྠུ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ཝ་ན་ནྟེ ཛཱ་ཏོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ས་དི་སོ སཱ་ཝ་ཀོ, ན པཱུ་ར་ཎཱ་དི ཝི་ཡ པ་ཊི་ཉྙཱ་མ་ཏྟེ་ན ས་ཏྠུ སཱ་ཝ་ཀོ. པཱ་ཊི་པ་དོཏི པ་ཊི་པ་དཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏོ བྷ་ཝོ་ཏི པཱ་ཊི་པ་དོ, ཨ་ནི་ཊྛི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀི་ཙྩོ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ བ་ཧུཾ སུ་ཏོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རཱ་དི་སཱི་ལེ་ན ཙེ་ཝ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་ངྒཱ་དི་དྷུ་ཏ་ངྒ་ཝ་ཏེ་ཧི ཙ ཨུ་པ་པ་ནྣོ ས་མྤ་ནྣོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི སཱི་ལ་ཝ་ཏཱུ་པ་པ་ནྣོ. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ ནཱ་མ ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ, སཱ ཙ ཨི་མེ་སུ ཨེ་ཝ ཏཱི་སུ པུ་གྒ་ལེ་སུ པ་ཊི་བ་དྡྷཱ’’ཏི ད་སྶེ་ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
གཱ་ཐཱ་སུ ཏ་སྶ་ནྭ་ཡོཏི ཏ་སྶེ་ཝ ས་ཏྠུ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙ ཨ་ནུ་ག་མ་ནེ་ན ཏ་སྶ་ནྭ་ཡོ ཨ་ནུ་ཛཱ་ཏོ. ཨ་ཝི་ཛྫ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མི་ཏྭཱ ས་པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ དྷ་མྨཱ་ལོ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ པ་བྷཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་ཏོ པ་བྷ་ངྐ་རཱ. དྷ་མྨ་མུ་དཱི་ར་ཡ་ནྟཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱ. ཨ་པཱ་པུ་ར་ནྟཱིཏི ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ནྟི. ཨ་མ་ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ. དྭཱ་རཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ. ཡོ་གཱཏི ཀཱ་མ་ཡོ་གཱ་དི་ཏོ. ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧེ་ནཱཏི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་ན་ཏོ བྷ་ཝ་ཀ་ནྟཱ་ར་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏོ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ, བྷ་ག་ཝཱ, ཏེ་ན ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧེ་ན. སུ་དེ་སི་ཏཾ མ་གྒ་མ་ནུ་ཀྐ་མ་ནྟཱིཏི ཏེ་ན ས་མྨཱ དེ་སི་ཏཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ཏ་སྶ དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ནྟི པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི. ཨི་དྷེ་ཝཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
པ་ཉྩ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཨ་སུ་བྷཱ་ནུ་པ་སྶཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༥. ཚ་ཊྛེ ཨ་སུ་བྷཱ་ནུ་པ་སྶཱིཏི ཨ་སུ་བྷཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནྟཱ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་སུ ག་ཧི་ཏ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ཀཱ་ཡ་སྨིཾ ཨ་སུ་བྷཾ ཨ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་རཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཐ. ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏཱིཏི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ནེ ས་ཏི, ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཏི, ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་པ་རི་གྒཱ་ཧི་ཀཱ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨཱ་ན་ནྟི ཨ་སྶཱ་སོ, ནོ པ་སྶཱ་སོ. པཱ་ན་ནྟི པ་སྶཱ་སོ, ནོ ཨ་སྶཱ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༠).
ཝོཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟནྟི ཨི་དྷ གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. པ་རི་མུ་ཁནྟི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ. སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཱཏི སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི ཙ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཾ སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཧོ་ཏཱུ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ པ་རི་མུ་ཁནྟི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ནི་ཡྻཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ – ‘‘པ་རཱི་ཏི པ་རི་གྒ་ཧ་ཊྛོ, མུ་ཁ་ནྟི ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛོ, ས་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཊྛོ, ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་རི་མུ་ཁཾ ས་ཏི’’ནྟི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༤). ཨི་མི་ནཱ ཙ་ཏུ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སོ་ལ༹་ས་པྤ་བྷེ་དཱ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ.
ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡཾ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཐ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨུ་པ་དི་སི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སུ་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ ཝི་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ཏི ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཧུ་ཏྭཱ, ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཡོ་ག་ཏོ, ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏོ, ནི་ཙྩ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཙ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ ནཱ་མ. ཏ་སྶ ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཀཱ་རོ, ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ནཱ་མ. ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཝི་པ་སྶ་ཀོ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶཱི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷཱ ཨ་སུ་བྷ་ཀ་ཐཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ, སོ་ལ༹་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཙ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་ཀ་ཐཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་ཐཱ ཙ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, སཱ པ་ན ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༧༣༧-༧༤༠) ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨི་དཱ་ནི ཨ་སུ་བྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ཧི ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦཾ ཕ་ལ་ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་སུ་བྷཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སུ་བྷཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱཏི སུ་བྷ་བྷཱ་ཝེ, སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོཏི སུ་བྷཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ. སོ ཀེ་སཱ་དཱི་སུ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཨ་སུ་བྷཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ནཾ ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་ཏེ་ན ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ས་བྦ་སོ ས་མུ་ཙྪི་ནྡཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨ་སུ་བྷཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༩.༣; ཨུ་དཱ. ༣༡). བཱ་ཧི་རཱཏི བ་ཧི་དྡྷཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཙ བཱ་ཧི་རཱ བ་ཧི་བྷཱུ་ཏཱ. ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ས་ཡཱཏི ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤཱ་དི་མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ. ཏེ ཧི ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ག་ཏཱ ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ས་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ད་ཝ་སེ་སཱ ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝི་གྷཱ་ཏ་པ་ཀྑི་ཀཱཏི དུ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡཱ, ཨི་ཙྪཱ་ཝི་གྷཱ་ཏ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཀཱ ཝཱ. ཏེ ན ཧོ་ནྟཱིཏི ཏེ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི. བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཉཱ་ཏི་ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཛ་ན་པ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཨ་ན་ཝ་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ, ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ, པ་རཱ་ནུ་དྡ་ཡ་ཏཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ་ཏི ཨ་ཊྛ, ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ས་དྡྷིཾ ན་ཝ་ཝི་དྷཱ མ་ཧཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ. ཏཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ ཝི་ཏ་ཀྐུ་པ་ཙྪེ་དཱ་ཡཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༩.༣; ཨུ་དཱ. ༣༡).
ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, སཱ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཡཱ ས་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ནཱི ས་བྦཱ་ན་ཏྠ་ཀཱ་རཱི ས་ཀ་ལ་སྶ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, སཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ནཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཾ ས་མུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི. ཨི་དཾ ཀི་ར བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀེ་སུ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ས་མྨ་ས་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ ཡ་དཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནཱི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ མ་གྒེ་ན གྷ་ཊཱི་ཡ་ཏི, ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏེ་སཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ནཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཝི་ཛྫཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ནཾ ཝི་ཧ་ར་ཏནྟི ཨི་དཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཏེ་སཾ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཏ་ར་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་དྭ་ཡ་སྶ ག་ཧ་ཎེ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ ཏཾ དུ་ཀྑཾ, ཡཾ དུ་ཀྑཾ ཏ་ད་ན་ཏྟཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡༥). ཨ་པ་ར་མྤི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙི་ནོ ཧི, མེ་གྷི་ཡ, ཨ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ས་ཎྛཱ་ཏི, ཨ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱི ཨ་སྨི་མཱ་ན་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི.
གཱ་ཐཱ་སུ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ནེ པ་ཊི་སྶ་ཏོཏི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་ནི་མི་ཏྟ་སྨིཾ པ་ཊི པ་ཊི ས་ཏོ, ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་སྶནྟི ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་ས་མཾ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་སྶ་ནྟོ. ཨཱ་ཏཱ་པཱི ས་བྦ་དཱཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཝོ་སཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་སུ་བྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་སུ ས་ཏ་ཏཾ ཨཱ་ཏཱ་པཱི ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཡ་ཏོ ཝཱ་ཡ་མ་མཱ་ནོ, ནི་ཡ་ཏོ ཝཱ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ཐེ ནི་བྦཱ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཚ་ཊྛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ནྣ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༦. ས་ཏྟ་མེ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨོ ནཱ་མ ན་ཝ་ཝི་དྷོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ, ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་དྷ་མྨོ སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཨཱ་དི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་དྷ་མྨོ, ཏཾ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ. ཨ་ཡ་མ་ནུ་དྷ་མྨོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ས་བྷཱ་ཝོ པ་ཏི་རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི. ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཱ་ཡཱཏི ཀ་ཐ་ནཱ་ཡ. དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཡནྟི ཡནྟི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡེ་ན ཨ་ནུ་དྷ་མྨེ་ན ཏཾ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི བྱཱ་ཀ་ར་མཱ་ནོ ས་མྨ་དེ་ཝ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ ནཱ་མ སི་ཡཱ, ན ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ག་ར་ཧི་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ་ཏི. ཡནྟི ཝཱ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ, ཏེ་ནེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡ་དི་དཾ དྷ་མྨ་སྶེ་ཝ བྷཱ་ས་ནཾ, དྷ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶེ་ཝ ཙ ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ ཉཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ, ཨ་ཡཾ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པོ ཨ་ཡ་ནྟི ཀ་ཐ་ནཱ་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཧེ་ཏུ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ. བྷཱ་ས་མཱ་ནོ དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ བྷཱ་སེ་ཡྻཱཏི ཀ་ཐེ་ནྟོ ཙེ ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཡྻ, ན ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་མ་ཧི་ཙྪ་ཏཱ་དི་ཨ་དྷ་མྨཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཡཱ་ཡཾ ཀ་ཐཱ ཨ་བྷི་ས་ལླེ་ཁི་ཀཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ས་པྤཱ་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་བྦི་དཱ་ཡ ཝི་རཱ་གཱ་ཡ ནི་རོ་དྷཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ ས་མྦོ་དྷཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཨ་པྤི་ཙྪ་ཀ་ཐཱ, ས་ནྟུ་ཊྛི་ཀ་ཐཱ, པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཀ་ཐཱ, ཨ་སཾ་ས་གྒ་ཀ་ཐཱ, ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ, སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ, ས་མཱ་དྷི་ཀ་ཐཱ, པ་ཉྙཱ་ཀ་ཐཱ, ཝི་མུ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ, ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཀ་ཐཱ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱི ཧོ་ཏི ཨ་ཀི་ཙྪ་ལཱ་བྷཱི ཨ་ཀ་སི་ར་ལཱ་བྷཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༩.༣; ཨུ་དཱ. ༣༡).
ཨ་བྷི་ས་ལླེ་ཁི་ཀཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ལཱ་བྷཱི ཨེ་ཝ ཧི ཏཾ བྷཱ་སེ་ཡྻ. ཨེ་ཏེ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ས་མྤ་དཱ ད་སྶི་ཏཱ.
དྷ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐནྟི ནེ་ཀྑ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དིཾ དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡ་ཏོ ‘‘སཱི་ལཱ་དི་པ་ཊི་པ་དཾ པ་རི་པཱུ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཨུ་སྶཱ་ཧོ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷི་སྶ་ཏི. སོ པ་ན ཝི་ཏ་ཀྐོ སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨེ ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཋི་ཏི་བྷཱ་གི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་པི ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཏཾ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཏ་ཉྩ པཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ནོ ཨ་དྷ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐནྟི ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ནོ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཝཱ པ་ནཱཏི ཡ་དེ་ཏཾ པ་རེ་སཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ དྷ་མྨ་བྷཱ་ས་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ དྷ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ན་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ན ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ. ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོཏི ཏ་ཐཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨུ་དཱ་སཱི་ནོ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ན་མེ་ཝ ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནྟོ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ, ས་མ་ཐ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ་མེ་ཝ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ. ཝི་པ་སྶ་ན་མྤི ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ་པི ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཡཱ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ མ་གྒེ་ན གྷ་ཊཱི་ཡ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཏི་ཀྑཾ སཱུ་རཾ པ་ས་ནྣཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཧ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ་ཏི.
གཱ་ཐཱ་སུ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨོ ཨཱ་ར་མི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཨཱ་རཱ་མོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི དྷ་མྨཱ་རཱ་མོ. ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨེ ར་ཏོ་ཏི དྷ་མྨ་ར་ཏོ. ཏ་སྶེ་ཝ དྷ་མྨ་སྶ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝི་ཙི་ནྟ་ན་ཏོ དྷ་མྨཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཙི་ནྟ་ཡཾ ཏཾ དྷ་མྨཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ, མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་སྶ་རནྟི ཏ་མེ་ཝ དྷ་མྨཾ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་སཱི་སེ ཋ་ཏྭཱ པ་རེ་སཾ དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨོ ཨཱ་ར་མི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཨཱ་རཱ་མོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི དྷ་མྨཱ་རཱ་མོ. ཏ་ཐེ་ཝ ཏ་སྨིཾ དྷ་མྨེ ར་ཏོ ཨ་བྷི་ར་ཏོ་ཏི དྷ་མྨ་ར་ཏོ. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཏི་ཡོ ས་མ་ནྭེ་ས་ནྟོ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ནེ་ཀྑ་མྨ་ས་ངྐ་པྤཱ་དི་དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ཝི་ཙི་ནྟ་ན་ཏོ དྷ་མྨཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཙི་ནྟ་ཡཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཝཱ པ་ན ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏོ ད་ཧ་ནྟོ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨ་མེ་ཝ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ. ས་དྡྷ་མྨཱཏི ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་པྤ་བྷེ་དཱ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ ན་ཝ་ཝི་དྷ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ ཙ ན པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི, ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཏཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙ་རཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙ་རཾ ཝཱཏི བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཙ་ངྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཙ་ར་ནྟོ ཝཱ. ཡ་དི ཝཱ ཏི་ཊྛནྟི ཏི་ཊྛ་ནྟོ ཝཱ ནི་སི་ནྣོ ཝཱ, ཨུ་ད ཝཱ ས་ཡནྟི ས་ཡ་ནྟོ ཝཱ. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ས་མ་ཡཾ ཙི་ཏྟནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟཾ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཡཾ ས་མེ་ནྟོ. ས་ནྟི་མེ་ཝཱ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ས་ནྟིཾ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི.
ས་ཏྟ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཨ་ནྡྷ་ཀ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༧. ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཏ་ཀྐཱཏི ཨ་ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ ཝི་ཏ་ཀྐཱ. ཨ་ནྡྷ་ཀ་ར་ཎཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡ་སྶ ས་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ད་སྶ་ན་ནི་ཝཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ནྡྷཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ར་ཎཱ. ན པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀ་ར་ཎཱ. ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ར་ཎཱ. པ་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷི་ཀཱཏི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་པ་ཉྙཱ, ཛྷཱ་ན་པ་ཉྙཱ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཏི ཨི་མཱ ཏི་སྶོ པ་ཉྙཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎེ་ན ནི་རོ་དྷེ་ནྟཱི་ཏི པ་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷི་ཀཱ. ཨ་ནི་ཊྛ་ཕ་ལ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ དུ་ཀྑ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཝི་གྷཱ་ཏ་སྶ པ་ཀྑེ ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཝི་གྷཱ་ཏ་པ་ཀྑི་ཀཱ. ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་ནཾ ན སཾ་ཝ་ཏྟ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནི་བྦཱ་ན་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ.
ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོཏི ཀཱ་མ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ. སོ ཧི ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་ས་ཧི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. བྱཱ་པཱ་ད་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཝི་ཧིཾ་སཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཨི་མེ དྭེ ཙ ས་ཏྟེ་སུ་པི ས་ངྑཱ་རེ་སུ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཧི པི་ཡ་མ་ནཱ་པེ ས་ཏྟེ ཝཱ ས་ངྑཱ་རེ ཝཱ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨ་པྤི་ཡེ ཨ་མ་ནཱ་པེ ས་ཏྟེ ཝཱ ས་ངྑཱ་རེ ཝཱ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ནཱ་ས་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ས་ངྑཱ་རཱ དུ་ཀྑཱ་པེ་ཏ་བྦཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ‘‘ཨི་མེ ས་ཏྟཱ ཧ་ཉྙ་ནྟུ ཝཱ བ་ཛ྄ཛྷ་ནྟུ ཝཱ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟུ ཝཱ ཝི་ན་སྶ་ནྟུ ཝཱ མཱ ཝཱ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི ཙི་ནྟ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ན ས་ཏྟེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི.
ཨི་མེ་ཡེ་ཝ པ་ན ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཏྠ་ཏོ ཧི ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ན་ཉྩ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི, ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ པ་ན ས་ཉྙཱ་ད་ཡོ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ད་ཡོ. ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ཡ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ –
‘‘ཀཱ་མ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཏ་ཀྐོ ཝི་ཏ་ཀྐོ…པེ… མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤོ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ, ས་བྦེ་པི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ. བྱཱ་པཱ་ད་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཏ་ཀྐོ ཝི་ཏ་ཀྐོ…པེ… མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤོ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི བྱཱ་པཱ་ད་དྷཱ་ཏུ. ད་ས་སུ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་གྷཱ་ཏོ པ་ཊི་གྷཱ་ཏོ…པེ… ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ ཙི་ཏྟ་སྶ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི བྱཱ་པཱ་ད་དྷཱ་ཏུ. ཝི་ཧིཾ་སཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཏ་ཀྐོ ཝི་ཏ་ཀྐོ མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤོ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝི་ཧིཾ་སཱ་དྷཱ་ཏུ. ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་ཎི་ནཱ ཝཱ ལེ་ཌྜུ་ནཱ ཝཱ ད་ཎྜེ་ན ཝཱ ས་ཏྠེ་ན ཝཱ ར་ཛྫུ་ཡཱ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ས་ཏྟེ ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝི་ཧིཾ་སཱ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༡༨༢, ༩༡༠) –
ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝི་སེ་སོ ལ་བྦྷ་ཏི.
ཏ་ཏྠ དྭེ ཀ་ཐཱ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཱ ཙ ཨ་ས་མྦྷི་ནྣཱ ཙ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨི་ཏ་རཱ དྭེ་པི ག་ཧི་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏོ པ་ན ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ བྱཱ་པཱ་ད་དྷཱ་ཏུ, ཨ་ཡཾ ཝི་ཧིཾ་སཱ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཱ ནཱ་མ. ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ བྱཱ་པཱ་ད་དྷཱ་ཏུཾ བྱཱ་པཱ་ད་དྷཱ་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ, ཝི་ཧིཾ་སཱ་དྷཱ་ཏུཾ ཝི་ཧིཾ་སཱ་དྷཱ་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ ནཱ་མཱ་ཏི ཀ་ཐེ་སཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ.
སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ནེ་ཀྑ་མྨ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ནེ་ཀྑ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐོ. སོ ཨ་སུ་བྷ་པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ ཧོ་ཏི, ཨ་སུ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རོ, ཏཾ ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ཀཱ་ལེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ. ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ. སོ མེ་ཏྟཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ ཧོ་ཏི, མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རོ, ཏཾ ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ཀཱ་ལེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ. ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ. སོ ཀ་རུ་ཎཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ, ཀ་རུ་ཎཱ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རོ, ཏཾ ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ཀཱ་ལེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ. ཡ་དཱ པ་ན ཨ་ལོ་བྷོ སཱི་སཾ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ ཨི་ཏ་རེ དྭེ ཏ་ད་ནྭཱ་ཡི་ཀཱ ཧོ་ནྟི. ཡ་དཱ མེ་ཏྟཱ སཱི་སཾ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ ཨི་ཏ་རེ དྭེ ཏ་ད་ནྭཱ་ཡི་ཀཱ ཧོ་ནྟི. ཡ་དཱ ཀ་རུ་ཎཱ སཱི་སཾ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ ཨི་ཏ་རེ དྭེ ཏ་ད་ནྭཱ་ཡི་ཀཱ ཧོ་ནྟི.
ཨི་མེ་ཡེ་ཝ པ་ན ནེ་ཀྑ་མྨ་ས་ངྐ་པྤཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཏྠ་ཏོ ཧི ནེ་ཀྑ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ནེ་ཀྑ་མྨ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ན་ཉྩ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི, ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ པ་ན ས་ཉྙཱ་ད་ཡོ ནེ་ཀྑ་མྨ་ས་ཉྙཱ་ད་ཡོ. ནེ་ཀྑ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ཡ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ –
‘‘ནེ་ཀྑ་མྨ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཏ་ཀྐོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ས་ངྐ་པྤོ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ནེ་ཀྑ་མྨ་དྷཱ་ཏུ, ས་བྦེ་པི ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ནེ་ཀྑ་མྨ་དྷཱ་ཏུ. ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཏ་ཀྐོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ས་ངྐ་པྤོ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་དྷཱ་ཏུ. ཡཱ ས་ཏྟེ་སུ མེ་ཏྟི མེ་ཏྟཱ་ཡ་ནཱ མེ་ཏྟཱ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་དྷཱ་ཏུ. ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཏ་ཀྐོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ས་ངྐ་པྤོ – ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་དྷཱ་ཏུ. ཡཱ ས་ཏྟེ་སུ ཀ་རུ་ཎཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ནཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི – ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི. (ཝི་བྷ. ༡༨༢) –
ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝི་སེ་སོ ལ་བྦྷ་ཏི. ཨི་དྷཱ་པི ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཱ, ཨ་ས་མྦྷི་ནྣཱ་ཏི དྭེ ཀ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
གཱ་ཐཱ་སུ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡེཏི ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཡྻ. ནི་རཱ་ཀ་རེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ནཱི་ཧ་རེ་ཡྻ ཝི་ནོ་དེ་ཡྻ, པ་ཛ་ཧེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཝེ ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནི ཝི་ཙཱ་རི་ཏཱ་ནི, ས་མེ་ཏི ཝུ་ཊྛཱི་ཝ ར་ཛཾ ས་མཱུ་ཧ་ཏནྟི ཡ་ཐཱ ནཱ་མ གི་མྷཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མེ མཱ་སེ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ས་མཱུ་ཧ་ཏཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨུ་ཊྛི་ཏཾ ར་ཛཾ མ་ཧ་ཏོ ཨ་ཀཱ་ལ་མེ་གྷ་སྶ ཝ་སྶ་ཏོ ཝུ་ཊྛི ཋཱ་ན་སོ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ སོ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནི མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐེ ཙ ཝི་ཙཱ་རི་ཏཱ་ནི ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་ཙཱ་རེ ཙ ས་མེ་ཏི ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏི ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཏི. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཝི་ཏ་ཀྐཱུ་པ་ས་མེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ས་བྦེ་སཾ མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ ཝི་ཏ་ཀྐཱུ་པ་ས་མེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཙི་ཏྟེ་ན. ཨི་དྷེ་ཝ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ, ས་ནྟི་པ་དཾ ནི་བྦཱ་ནཾ, ས་མ་ཛ྄ཛྷ་གཱ ས་མ་དྷི་ག་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཨ་ཊྛ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཨ་ནྟ་རཱ་མ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༨. ན་ཝ་མེ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་ལཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་རཱས་དྡོ –
‘‘ན་དཱི་ཏཱི་རེ་སུ ས་ཎྛཱ་ནེ, ས་བྷཱ་སུ ར་ཐི་ཡཱ་སུ ཙ;
ཛ་ནཱ ས་ངྒ་མྨ མ་ནྟེ་ནྟི, མ་ཉྩ ཏ་ཉྩ ཀི་མ་ནྟ་ར’’ནྟི. –
ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༢༢༨) ཀཱ་ར་ཎེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཨ་དྡ་སཱ མཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ ཨི་ཏྠཱི ཝི་ཛྫ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡ བྷཱ་ཛ་ནཾ དྷོ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༤༩) ཁ་ཎེ. ‘‘ཨ་པི་ཙཱ་ཡཾ ཏ་པོ་དཱ དྭི་ནྣཾ མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༢༣༡) ཝི་ཝ་རེ.
‘‘པཱི་ཏ་ཝ་ཏྠེ པཱི་ཏ་དྷ་ཛེ, པཱི་ཏཱ་ལ་ངྐཱ་ར་བྷཱུ་སི་ཏེ;
པཱི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཧི ཝ་གྒཱུ་ཧི, ཨ་པི་ལ༹་ནྡྷཱ་ཝ སོ་བྷ་སཱི’’ཏི. –
ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི. ཝ. ༦༥༨) ཨུ་ཏྟ་རི་སཱ་ཊ་ཀེ. ‘‘ཡ་སྶ་ནྟ་ར་ཏོ ན ས་ནྟི ཀོ་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨུ་དཱ. ༢༠) ཙི་ཏྟེ. ཨི་དྷཱ་པི ཙི་ཏྟེ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་སྨཱ ཨ་ནྟ་རེ ཙི་ཏྟེ བྷ་ཝཱ ཨ་ནྟ་རཱ. ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏ་སྶ མ་ལི་ན་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ མ་ལཱ. ཏ་ཏྠ མ་ལཾ ནཱ་མ དུ་ཝི་དྷཾ – ས་རཱི་ར་མ་ལཾ, ཙི་ཏྟ་མ་ལ་ནྟི. ཏེ་སུ ས་རཱི་ར་མ་ལཾ སེ་ད་ཛ་ལླི་ཀཱ་དི ས་རཱི་རེ ནི་བྦ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ལ་གྒཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ར་ཛ་ཉྩ, ཏཾ ཨུ་ད་ཀེ་ན་པི ནཱི་ཧ་ར་ཎཱི་ཡཾ, ན ཏ་ཐཱ སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀཾ. ཙི་ཏྟ་མ་ལཾ པ་ན རཱ་གཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀཾ, ཏཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ཧེ་ཝ ནཱི་ཧ་ར་ཎཱི་ཡཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པོ་རཱ་ཎེ་ཧི –
‘‘རཱུ་པེ་ན སཾ་ཀི་ལི་ཊྛེ་ན, སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ནྟི མཱ་ཎ་ཝཱ;
རཱུ་པེ སུ་དྡྷེ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཨ་ན་ཀྑཱ་ཏཾ མ་ཧེ་སི་ནཱ.
‘‘ཙི་ཏྟེ་ན སཾ་ཀི་ལི་ཊྛེ་ན, སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ནྟི མཱ་ཎ་ཝཱ;
ཙི་ཏྟེ སུ་དྡྷེ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཨི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ མ་ཧེ་སི་ནཱ’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༦);
ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཙི་ཏྟ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ནྟི, ཙི་ཏྟ་ཝོ་དཱ་ནཱ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡༠༠). ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་དྷཱ་པི ཙི་ཏྟ་མ་ལ་ཝི་སོ་དྷ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཡོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནྟ་རཱ་མ་ལཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏེ ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ མ་ལི་ན་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀཱ་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་མ་ལཱ, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ཏོ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ, ཨེ་ཀ་ཏོ ས་ཡི་ཏྭཱ, ཨོ་ཏཱ་ར་ག་ཝེ་སཱི ཨ་མི་ཏྟ་ས་ཏྟུ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟེ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧཱ, ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་དུ་ཀྑ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་ཨ་མི་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ མི་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨ་མི་ཏྟཱ, ས་པ་ཏྟ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ས་པ་ཏྟཱ, ཧིཾ་ས་ན་ཏོ ཝ་དྷ་ཀཱ, ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏོ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ.
ཏ་ཏྠ དྭཱི་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ལོ་བྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་མི་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝེ་རཱི་པུ་གྒ་ལོ ཧི ཨ་ནྟ་རཾ ལ་བྷ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝེ་རི་སྶ ས་ཏྠེ་ན ཝཱ སཱི་སཾ པཱ་ཏེ་ཏི, ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཝཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ན་ཏྠཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཨི་མེ ཙ ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ པ་ཉྙཱ་སི་ར་པཱ་ཏ་ནེ་ན ཡོ་ནི་ས་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ནེ་ན ཙ ཏཱ་དི་སཾ ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རཾ ཨ་ན་ཏྠཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟི. ཀ་ཐཾ? ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་ར་སྨི་ཉྷི ཨི་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏཱ་ནི ཨཱ་ར་བྦྷ ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་སྶ པ་ཉྙཱ་སི་རཾ པཱ་ཏི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ པ་ཉྙཱ་སི་ར་པཱ་ཏ་ན་ཏོ ཨ་མི་ཏྟཱ་དི་ས་དི་ས་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ པ་ན ཀ་མྨ་ནི་དཱ་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཎྜ་ཛཱ་དི་བྷེ་དཱ ཙ་ཏ་སྶོ ཡོ་ནི་ཡོ ཨུ་པ་ནེ་ནྟི. ཏ་སྶ ཡོ་ནི་ཨུ་པ་ག་མ་ན་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི མ་ཧཱ་བྷ་ཡཱ་ནི དྭ་ཏྟིཾ་ས ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཙ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཡོ་ནི་ས་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ན་ཏོ་པི ནེ་སཾ ཨ་མི་ཏྟཱ་དི་ས་དི་ས་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་ཏི ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཨ་མི་ཏྟཱ་དི་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་ཨ་མི་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་པི་ཙ ཨ་མི་ཏྟེ་ཧི ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་མི་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཙ ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་མི་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘དི་སོ དི་སཾ ཡ་ནྟཾ ཀ་ཡི་རཱ, ཝེ་རཱི ཝཱ པ་ན ཝེ་རི་ནཾ;
མི་ཙྪཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, པཱ་པི་ཡོ ནཾ ཏ་ཏོ ཀ་རེ’’ཏི. (དྷ. པ. ༤༢; ཨུ་དཱ. ༣༣);
གཱ་ཐཱ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ ཨ་ན་ཏྠཾ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཏྠ་ཛ་ན་ནོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཡ་ད་པི ལུ་དྡྷོ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ཏི ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ མ་ན་སཱ ཏ་ད་པི ཨ་ཀུ་ས་ལཾ; ཡ་ད་པི ལུ་དྡྷོ ལོ་བྷེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཙི་ཏྟོ པ་ར་སྶ ཨ་ས་ཏཱ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི ཝ་དྷེ་ན ཝཱ བ་ནྡྷེ་ན ཝཱ ཛཱ་ནི་ཡཱ ཝཱ ག་ར་ཧཱ་ཡ ཝཱ པ་བྦཱ་ཛ་ནཱ་ཡ ཝཱ བ་ལ་ཝ་མྷི བ་ལ་ཏྠོ ཨི་ཏི, ཏ་ད་པི ཨ་ཀུ་ས་ལཾ, ཨི་ཏི་སྶ་མེ ལོ་བྷ་ཛཱ ལོ་བྷ་ནི་དཱ་ནཱ ལོ་བྷ་ས་མུ་ད་ཡཱ ལོ་བྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ནེ་ཀེ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༧༠).
ཨ་པ་ར་མྤི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ར་ཏྟོ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, རཱ་གེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི ཙེ་ཏེ་ཏི, པ་ར་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི ཙེ་ཏེ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི ཙེ་ཏེ་ཏི, ཙེ་ཏ་སི་ཀ་མྤི དུ་ཀྑཾ དོ་མ་ན་སྶཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༣.༥༤).
ཙི་ཏྟ་པྤ་ཀོ་པ་ནོཏི ཙི་ཏྟ་ས་ངྑོ་བྷ་ནོ. ལོ་བྷོ ཧི ལོ་བྷ་ནཱི་ཡེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཙི་ཏྟཾ ཁོ་བྷེ་ནྟོ པ་ཀོ་པེ་ནྟོ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ནྟོ ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, པ་སཱ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ན དེ་ཏི. བྷ་ཡ་མ་ནྟ་ར་ཏོ ཛཱ་ཏཾ, ཏཾ ཛ་ནོ ནཱ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཏཾ ལོ་བྷ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ནྟ་ར་ཏོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ཏཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཛ་ན་ན་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཀོ་པ་ནཱ་དིཾ བྷ་ཡཾ བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ཡཾ བཱ་ལ་མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ནཱ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི.
ལུ་དྡྷོ ཨ་ཏྠཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ཏྠ་པ་ར་ཏྠཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨ་ཏྠཾ ཧི་ཏཾ ལུ་དྡྷ་པུ་གྒ་ལོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. དྷ་མྨཾ ན པ་སྶ་ཏཱིཏི ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་དྷ་མྨ་མྤི ལུ་དྡྷོ ལོ་བྷེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ན པ་སྶ་ཏི པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –
‘‘ར་ཏྟོ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, རཱ་གེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་ཏྠ་མྤི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ར་ཏྠ་མྤི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་མྤི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༣.༥༥).
ཨ་ནྡྷ་ཏ་མནྟི ཨ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཾ ཏ་མཾ. ཡནྟི ཡ་ཏྠ. བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཧི ཨེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ལོ་བྷོ ས་ཧ་ཏེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི ན་རཾ, ཨ་ནྡྷ་ཏ་མཾ ཏ་དཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཡནྟི ཝཱ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་སྨཱ ལོ་བྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ན་རཾ ས་ཧ་ཏེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནྡྷ་ཏ་མཾ ཏ་དཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ, ཡ-ཏ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡནྟི ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ, ‘‘ལོ་བྷོ ས་ཧ་ཏེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དེ་ཏཾ ལོ་བྷ་སྶ ས་ཧ་ནཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏཾ ཨ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་སྶ ཏ་མ་སྶ ག་མ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡཾ ན་རཾ ལོ་བྷོ ས་ཧ་ཏེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ནྡྷ་ཏ་མཾ ཏ་དཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཙ ལུ་དྡྷོ ཨ་ཏྠཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ལུ་དྡྷོ དྷ་མྨཾ ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཡོ ཙ ལོ་བྷཾ པ་ཧ་ནྟྭཱ་ནཱཏི ཡོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཧི ལོ་བྷཾ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ པ་ཛ་ཧ་ན་ཧེ་ཏུ ལོ་བྷ་ནེ་ཡྻེ དི་བྦེ་པི རཱུ་པཱ་དི་ཀེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ ན ལུ་བྦྷ་ཏི, བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ལོ་བྷོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏེ ཏ་མྷཱཏི ཏ་སྨཱ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ལོ་བྷོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི པ་ཛ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ པ་རི་ཙྩ་ཛཱི་ཡ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ཨུ་ད་བི་ནྡཱུ་ཝ པོ་ཀྑ་རཱཏི པ་དུ་མི་ནི་པ་ཎྞ་ཏོ ཨུ་ད་ཀ་བི་ནྡུ ཝི་ཡ. སེ་ས་གཱ་ཐཱ་ན་མྤི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཏ་ཐཱ དོ་ས་སྶ –
‘‘ཡ་ད་པི དུ་ཊྛོ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ཏི ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ མ་ན་སཱ ཏ་ད་པི ཨ་ཀུ་ས་ལཾ; ཡ་ད་པི དུ་ཊྛོ དོ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཙི་ཏྟོ པ་ར་སྶ ཨ་ས་ཏཱ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི ཝ་དྷེ་ན ཝཱ བ་ནྡྷེ་ན ཝཱ ཛཱ་ནི་ཡཱ ཝཱ ག་ར་ཧཱ་ཡ ཝཱ པ་བྦཱ་ཛ་ནཱ་ཡ ཝཱ བ་ལ་ཝ་མྷི བ་ལ་ཏྠོ ཨི་ཏི, ཏ་ད་པི ཨ་ཀུ་ས་ལཾ. ཨི་ཏི་སྶ་མེ དོ་ས་ཛཱ དོ་ས་ནི་དཱ་ནཱ དོ་ས་ས་མུ་ད་ཡཱ དོ་ས་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ནེ་ཀེ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༧༠).
ཏ་ཐཱ –
‘‘དུ་ཊྛོ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, དོ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི ཙེ་ཏེ་ཏི, པ་ར་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི ཙེ་ཏེ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི ཙེ་ཏེ་ཏི ཙེ་ཏ་སི་ཀ་མྤི དུ་ཀྑཾ དོ་མ་ན་སྶཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༥༥).
ཏ་ཐཱ –
‘‘དུ་ཊྛོ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, དོ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་ཏྠ་མྤི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ར་ཏྠ་མྤི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་མྤི ཡ་ཐཱ བྷཱུ་ཏཾ ན པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༥༥) –
ཨཱ་དི་སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ན་ཏྠ་ཛ་ན་ན་ཏཱ ཨ་ཏྠ་ཧཱ་ནི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཏ་ཐཱ མོ་ཧ་སྶ ‘‘ཡ་ད་པི མཱུ་ལ༹ྷོ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ཏི ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ མ་ན་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༣.༧༠), ‘‘མཱུ་ལ༹ྷོ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, མོ་ཧེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི ཙེ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ(ཨ. ནི. ༣.༥༥), ‘‘ཨ་ཏྟ་ཏྠ་མྤི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༣.༥༥) ཙ ཨཱ་ག་ཏ་སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཏཱ་ལ་པ་ཀྐཾ་ཝ བ་ནྡྷ་ནཱཏི ཏཱ་ལ་ཕ་ལཾ ཝི་ཡ ཨུ་སུ་མུ་པྤཱ་དེ་ན ཝ་ཎྚ་ཏོ, ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎུ་པྤཱ་དེ་ན ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་ཏོ དོ་སོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, པ་རི་ཙྩ་ཛཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མོ་ཧཾ ཝི་ཧ་ནྟི སོ ས་བྦནྟི སོ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལོ ས་བྦཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ མོ་ཧཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒེ་ན ཝི་ཧ་ནྟི ཝི་དྷ་མ་ཏི ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཏི. ཨཱ་དི་ཙྩོ་ཝུ་ད་ཡཾ ཏ་མནྟི ཨཱ་དི་ཙྩོ ཝི་ཡ ཨུ་ད་ཡཾ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ནྟོ ཏ་མཾ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ.
ན་ཝ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༩. ད་ས་མེ ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? དེ་ཝ་ད་ཏྟེ ཧི ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡཾ པ་ཝི་ཊྛེ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་པ་ཀྑི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཙ ‘‘ས་མ་ཎེ་ན གོ་ཏ་མེ་ན ཨ་བྷི་ས་པི་ཏོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ པ་ཐ་ཝིཾ པ་ཝི་ཊྛོ’’ཏི ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑིཾ་སུ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ སཱ་ས་ནེ ཨ་ན་བྷི་པྤ་ས་ནྣཱ མ་ནུ་སྶཱ ‘‘སི་ཡཱ ནུ ཁོ ཨེ་ཏ་དེ་ཝཾ, ཡ་ཐཱ ཨི་མེ བྷ་ཎ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ས་ངྐཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སུཾ. ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་བྷི་ས་པཾ དེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ན དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མ་ཡཱ ཨ་བྷི་ས་པི་ཏོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨེ་ནེ་ཝ ནི་ར་ཡཾ པ་ཝི་ཊྛོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ནྟོ ཨི་མཱ་ཡ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ་ཧཱིཏི ཨ་ས་ཏཾ དྷ་མྨེ་ཧི, ཨ་ས་ནྟེ་ཧི ཝཱ དྷ་མྨེ་ཧི. ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪོཏི བུ་དྡྷེ་ཧི་པི ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ཏི་ཀི་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪོ, ཨ་ཏི་ཀི་ཙྪ་ནཱི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ པཱ་པཱ ཨི་ཙྪཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པཱ་པི་ཙྪོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ, ཏཱ་ཡ. ‘‘ཨ་ཧཾ བུ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི, ས་ངྒྷཾ པ་རི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་སྶ ཨི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་ད་ཡོ པཱ་པཱ ལཱ་མ་ཀཱ མི་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པཱ་པ་མི་ཏྟོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ པཱ་པ་མི་ཏྟ་ཏཱ, ཏཱ་ཡ. ཨུ་ཏྟ་རི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེཏི ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཧི ཨུ་ཏྟ་རི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦེ མ་གྒ་ཕ་ལེ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏེ ས་ཏི ཨེ་ཝ, ཏཾ ཨ་ན་དྷི་ག་ནྟྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་ར་མ་ཏྟ་ཀེ་ནཱཏི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་ན ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་མ་ཏྟེ་ན. ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མེ་ནཱཏི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་དྷི་ག་མེ་ན. ཨ་ནྟ་རཱཏི ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ. ཝོ་སཱ་ནཾ ཨཱ་པཱ་དཱིཏི ཨ་ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩོ་ཝ ས་མཱ་ནོ ‘‘ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩོ་མྷཱི’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་ཏོ ཝི་ག་མཾ ཨཱ་པ་ཛྫི. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་སི བྷཱ་རི་ཡོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ, ཡ་ཏྲ ཧི ནཱ་མ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ་པི ཨ་ནེ་ཀཱ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཾ དུ་ཀྑ་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་སཾ་ས་གྒཾ ཨཱ་ལ་སི་ཡཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཉྩ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི ཀ་པྤ་ཊྛི་ཡཾ ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪཾ ཀི་བྦི་སཾ པ་ས་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི.
གཱ་ཐཱ་སུ མཱཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ ནི་པཱ་ཏོ. ཛཱ་ཏཱུཏི ཨེ་ཀཾ་སེ་ན. ཀོ་ཙཱིཏི ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ. ལོ་ཀ་སྨིནྟི ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ ཀོ་ཙི པུ་གྒ་ལོ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན པཱ་པི་ཙྪོ མཱ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི. ཏ་ད་མི་ནཱ་པི ཛཱ་ནཱ་ཐ, པཱ་པི་ཙྪཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ ག་ཏཱིཏི པཱ་པི་ཙྪཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ ག་ཏི ཡཱ་དི་སཱི ནི་པྥ་ཏྟི, ཡཱ་དི་སོ ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡོ, ཏཾ ཨི་མི་ནཱ་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཛཱ་ནཱ་ཐཱ་ཏི དེ་ཝ་ད་ཏྟཾ ནི་ད་སྶེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི ས་མ་ཉྙཱ་ཏོཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩེ་ན པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི ཉཱ་ཏོ. བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟོ་ཏི ས་མྨ་ཏོཏི ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཧི བྷཱ་ཝི་ཏ་ཙི་ཏྟོ་ཏི ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ པུ་བྦེ ‘‘མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ གོ་དྷི་པུ་ཏྟོ, མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ གོ་དྷི་པུ་ཏྟོ’’ཏི དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ་པི པ་སཾ་སི་ཏོ ཨ་ཧོ་སི. ཛ་ལཾ་ཝ ཡ་ས་སཱ ཨ་ཊྛཱ, དེ་ཝ་ད་ཏྟོ་ཏི ཝི་སྶུ་ཏོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ཛ་ལ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཋི་ཏོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་སྶུ་ཏོ པཱ་ཀ་ཊོ ཨ་ཧོ་སི. ‘‘མེ སུ་ཏྟ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, མ་ཡཱ སུ་ཏཾ སུ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཏཾ པ་ཎྜི་ཙྩཱ་དི ས་ཝ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སོ ས་མཱ་ན་མ་ནུ་ཙི་ཎྞོ, ཨཱ་ས་ཛྫ ནཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏནྟི སོ ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ‘‘བུ་དྡྷོ་པི ས་ཀྱ་པུ་ཏྟོ, ཨ་ཧ་མྤི ས་ཀྱ་པུ་ཏྟོ, བུ་དྡྷོ་པི ས་མ་ཎོ, ཨ་ཧ་མྤི ས་མ་ཎོ, བུ་དྡྷོ་པི ཨི་དྡྷི་མཱ, ཨ་ཧ་མྤི ཨི་དྡྷི་མཱ, བུ་དྡྷོ་པི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀོ, ཨ་ཧ་མྤི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀོ, བུ་དྡྷོ་པི དི་བྦ་སོ་ཏ་ཀོ, ཨ་ཧ་མྤི དི་བྦ་སོ་ཏ་ཀོ, བུ་དྡྷོ་པི ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ལཱ་བྷཱི, ཨ་ཧ་མྤི ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ལཱ་བྷཱི, བུ་དྡྷོ་པི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ དྷ་མྨེ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ཧ་མྤི ཏེ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མ་ས་མ་ཊྛ་པ་ནེ་ན ས་མཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ‘‘ཨི་དཱ་ནཱ་ཧཾ བུ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་རི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་བྷི་མཱ་ར་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ས་ཛྫ ཨཱ་སཱ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏྭཱ. ‘‘པ་མཱ་ད་མ་ནུ་ཛཱི་ནོ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཏ་སྶ་ཏྠོ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ པ་མཱ་དཾ ནི་སྶཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ཡུ་ག་གྒཱ་ཧ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ན ས་ཧེ་ཝ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཧི ཨ་ནུ་ཛཱི་ནོ པ་རི་ཧཱི་ནོ’’ཏི. ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་ར་ཡཾ པ་ཏྟོ, ཙ་ཏུ་དྭཱ་རཾ བྷ་ཡཱ་ན་ཀནྟི ཛཱ་ལཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ ནི་ར་ནྟ་ར་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཝཱི་ཙཱི’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ཙ་ཏཱུ་སུ པ་སྶེ་སུ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་དྭཱ་ར་ཡོ་གེ་ན ཙ་ཏུ་དྭཱ་རཾ ཨ་ཏི་བྷ་ཡཱ་ན་ཀཾ མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཏྟོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཎྞོ ཙ་ཏུ་དྭཱ་རོ, ཝི་བྷ་ཏྟོ བྷཱ་ག་སོ མི་ཏོ;
ཨ་ཡོ་པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཡ་ནྟོ, ཨ་ཡ་སཱ པ་ཊི་ཀུ་ཛྫི་ཏོ.
‘‘ཏ་སྶ ཨ་ཡོ་མ་ཡཱ བྷཱུ་མི, ཛ་ལི་ཏཱ ཏེ་ཛ་སཱ ཡུ་ཏཱ;