༡༠. དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༩. ད་ས་མེ ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོཏི ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? དེ་ཝ་ད་ཏྟེ ཧི ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡཾ པ་ཝི་ཊྛེ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་པ་ཀྑི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཙ ‘‘ས་མ་ཎེ་ན གོ་ཏ་མེ་ན ཨ་བྷི་ས་པི་ཏོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ པ་ཐ་ཝིཾ པ་ཝི་ཊྛོ’’ཏི ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑིཾ་སུ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ སཱ་ས་ནེ ཨ་ན་བྷི་པྤ་ས་ནྣཱ མ་ནུ་སྶཱ ‘‘སི་ཡཱ ནུ ཁོ ཨེ་ཏ་དེ་ཝཾ, ཡ་ཐཱ ཨི་མེ བྷ་ཎ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ས་ངྐཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སུཾ. ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་བྷི་ས་པཾ དེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ན དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མ་ཡཱ ཨ་བྷི་ས་པི་ཏོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨེ་ནེ་ཝ ནི་ར་ཡཾ པ་ཝི་ཊྛོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ནྟོ ཨི་མཱ་ཡ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ་ཧཱིཏི ཨ་ས་ཏཾ དྷ་མྨེ་ཧི, ཨ་ས་ནྟེ་ཧི ཝཱ དྷ་མྨེ་ཧི. ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪོཏི བུ་དྡྷེ་ཧི་པི ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ཏི་ཀི་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪོ, ཨ་ཏི་ཀི་ཙྪ་ནཱི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ པཱ་པཱ ཨི་ཙྪཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པཱ་པི་ཙྪོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ, ཏཱ་ཡ. ‘‘ཨ་ཧཾ བུ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི, ས་ངྒྷཾ པ་རི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་སྶ ཨི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་ད་ཡོ པཱ་པཱ ལཱ་མ་ཀཱ མི་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པཱ་པ་མི་ཏྟོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ པཱ་པ་མི་ཏྟ་ཏཱ, ཏཱ་ཡ. ཨུ་ཏྟ་རི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེཏི ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཧི ཨུ་ཏྟ་རི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦེ མ་གྒ་ཕ་ལེ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏེ ས་ཏི ཨེ་ཝ, ཏཾ ཨ་ན་དྷི་ག་ནྟྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་ར་མ་ཏྟ་ཀེ་ནཱཏི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་ན ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་མ་ཏྟེ་ན. ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མེ་ནཱཏི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་དྷི་ག་མེ་ན. ཨ་ནྟ་རཱཏི ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ. ཝོ་སཱ་ནཾ ཨཱ་པཱ་དཱིཏི ཨ་ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩོ་ཝ ས་མཱ་ནོ ‘‘ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩོ་མྷཱི’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་ཏོ ཝི་ག་མཾ ཨཱ་པ་ཛྫི. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་སི བྷཱ་རི་ཡོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ, ཡ་ཏྲ ཧི ནཱ་མ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ་པི ཨ་ནེ་ཀཱ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཾ དུ་ཀྑ་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་སཾ་ས་གྒཾ ཨཱ་ལ་སི་ཡཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཉྩ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི ཀ་པྤ་ཊྛི་ཡཾ ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪཾ ཀི་བྦི་སཾ པ་ས་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི.
གཱ་ཐཱ་སུ མཱཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ ནི་པཱ་ཏོ. ཛཱ་ཏཱུཏི ཨེ་ཀཾ་སེ་ན. ཀོ་ཙཱིཏི ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ. ལོ་ཀ་སྨིནྟི ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ ཀོ་ཙི པུ་གྒ་ལོ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན པཱ་པི་ཙྪོ མཱ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི. ཏ་ད་མི་ནཱ་པི ཛཱ་ནཱ་ཐ, པཱ་པི་ཙྪཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ ག་ཏཱིཏི པཱ་པི་ཙྪཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ ག་ཏི ཡཱ་དི་སཱི ནི་པྥ་ཏྟི, ཡཱ་དི་སོ ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡོ, ཏཾ ཨི་མི་ནཱ་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཛཱ་ནཱ་ཐཱ་ཏི དེ་ཝ་ད་ཏྟཾ ནི་ད་སྶེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི ས་མ་ཉྙཱ་ཏོཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩེ་ན པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི ཉཱ་ཏོ. བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟོ་ཏི ས་མྨ་ཏོཏི ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཧི བྷཱ་ཝི་ཏ་ཙི་ཏྟོ་ཏི ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ པུ་བྦེ ‘‘མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ གོ་དྷི་པུ་ཏྟོ, མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ གོ་དྷི་པུ་ཏྟོ’’ཏི དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ་པི པ་སཾ་སི་ཏོ ཨ་ཧོ་སི. ཛ་ལཾ་ཝ ཡ་ས་སཱ ཨ་ཊྛཱ, དེ་ཝ་ད་ཏྟོ་ཏི ཝི་སྶུ་ཏོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ཛ་ལ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཋི་ཏོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་སྶུ་ཏོ པཱ་ཀ་ཊོ ཨ་ཧོ་སི. ‘‘མེ སུ་ཏྟ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, མ་ཡཱ སུ་ཏཾ སུ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཏཾ པ་ཎྜི་ཙྩཱ་དི ས་ཝ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སོ ས་མཱ་ན་མ་ནུ་ཙི་ཎྞོ, ཨཱ་ས་ཛྫ ནཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏནྟི སོ ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ‘‘བུ་དྡྷོ་པི ས་ཀྱ་པུ་ཏྟོ, ཨ་ཧ་མྤི ས་ཀྱ་པུ་ཏྟོ, བུ་དྡྷོ་པི ས་མ་ཎོ, ཨ་ཧ་མྤི ས་མ་ཎོ, བུ་དྡྷོ་པི ཨི་དྡྷི་མཱ, ཨ་ཧ་མྤི ཨི་དྡྷི་མཱ, བུ་དྡྷོ་པི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀོ, ཨ་ཧ་མྤི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀོ, བུ་དྡྷོ་པི དི་བྦ་སོ་ཏ་ཀོ, ཨ་ཧ་མྤི དི་བྦ་སོ་ཏ་ཀོ, བུ་དྡྷོ་པི ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ལཱ་བྷཱི, ཨ་ཧ་མྤི ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ལཱ་བྷཱི, བུ་དྡྷོ་པི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ དྷ་མྨེ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ཧ་མྤི ཏེ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མ་ས་མ་ཊྛ་པ་ནེ་ན ས་མཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ‘‘ཨི་དཱ་ནཱ་ཧཾ བུ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་རི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་བྷི་མཱ་ར་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ས་ཛྫ ཨཱ་སཱ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏྭཱ. ‘‘པ་མཱ་ད་མ་ནུ་ཛཱི་ནོ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཏ་སྶ་ཏྠོ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ པ་མཱ་དཾ ནི་སྶཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ཡུ་ག་གྒཱ་ཧ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ན ས་ཧེ་ཝ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཧི ཨ་ནུ་ཛཱི་ནོ པ་རི་ཧཱི་ནོ’’ཏི. ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་ར་ཡཾ པ་ཏྟོ, ཙ་ཏུ་དྭཱ་རཾ བྷ་ཡཱ་ན་ཀནྟི ཛཱ་ལཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ ནི་ར་ནྟ་ར་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཝཱི་ཙཱི’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ཙ་ཏཱུ་སུ པ་སྶེ་སུ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་དྭཱ་ར་ཡོ་གེ་ན ཙ་ཏུ་དྭཱ་རཾ ཨ་ཏི་བྷ་ཡཱ་ན་ཀཾ མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཏྟོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཎྞོ ཙ་ཏུ་དྭཱ་རོ, ཝི་བྷ་ཏྟོ བྷཱ་ག་སོ མི་ཏོ;
ཨ་ཡོ་པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཡ་ནྟོ, ཨ་ཡ་སཱ པ་ཊི་ཀུ་ཛྫི་ཏོ.
‘‘ཏ་སྶ ཨ་ཡོ་མ་ཡཱ བྷཱུ་མི, ཛ་ལི་ཏཱ ཏེ་ཛ་སཱ ཡུ་ཏཱ;
ས་མ་ནྟཱ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཾ, ཕ་རི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི ས་བྦ་དཱ’’ཏི. (མ. ནི. ༣.༢༥༠; ཨ. ནི. ༣.༣༦; པེ. ཝ. ༦༩༣-༦༩༤; ཛཱ. ༢.༡༩.༨༦-༨༧);
ཨ་དུ་ཊྛ་སྶཱཏི ཨ་དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟ་སྶ. དུ་བྦྷེཏི དཱུ་སེ་ཡྻ. ཏ་མེ་ཝ པཱ་པཾ ཕུ་ས་ཏཱིཏི ཏ་མེ་ཝ ཨ་དུ་ཊྛ་དུ་བྦྷིཾ པཱ་པ་པུ་གྒ་ལཾ པཱ་པཾ ནི་ཧཱི་ནཾ པཱ་པ་ཕ་ལཾ ཕུ་ས་ཏི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི. བྷེ་སྨཱཏི ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ བྷིཾ་སཱ་པེ་ནྟོ ཝི་ཡ, ཝི་པུ་ལ་ག་མྦྷཱི་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝཱ་དེ་ནཱཏི དོ་སེ་ན. ཝི་ཧིཾ་ས་ཏཱིཏི བཱ་དྷ་ཏི ཨཱ་སཱ་དེ་ཏི. ཝཱ་དོ ཏ་མྷི ན རཱུ་ཧ་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ པ་རེ་ན ཨཱ་རོ་པི་ཡ་མཱ་ནོ དོ་སོ ན རུ་ཧ་ཏི, ན ཏི་ཊྛ་ཏི, ཝི་ས་ཀུ་མྦྷོ ཝི་ཡ ས་མུ་དྡ་སྶ, ན ཏ་སྶ ཝི་ཀཱ་རཾ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཝཾ ཚ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ་དི་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ ནི་ར་ཡཱུ་པ་ག་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་པ་རི་མུ་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཱ་དི་སཾ མི་ཏྟ’’ནྟི ཨོ་སཱ་ན་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་སྶ ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ མ་གྒཱ་ནུ་གོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་མ་གྒཾ ཨ་ནུ་ག་ཏོ ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མེ་ན ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཁ་ཡཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎེ་ཡྻ. ཏཱ་དི་སཾ བུ་དྡྷཾ ཝཱ བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཾ ཝཱ པ་ཎྜི་ཏོ ས་པྤ་ཉྙོ, ཨ་ཏྟ་ནོ མི་ཏྟཾ ཀུ་བྦེ་ཐ ཏེ་ན མེ་ཏྟི་ཀཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ཏ་ཉྩ སེ་ཝེ་ཡྻ ཏ་མེ་ཝ པ་ཡི་རུ་པཱ་སེ་ཡྻཱ་ཏི.
ཨི་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་གྒེ ཚ་ཊྛ་ས་ཏྟ་མ་སུ་ཏྟེ་སུ ཝི་ཝ་ཊྚཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཨི་ཏ་རེ་སུ ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚཾ ཀ་ཐི་ཏཾ.
ད་ས་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.