༡. པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༠. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱིཏི པུ་ཛྫ་བྷ་ཝ་ཕ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟི, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནཾ པུ་ན་ནྟཱི་ཏི ཝཱ པུ་ཉྙཱ་ནི, པུ་ཉྙཱ་ནི ཙ ཏཱ་ནི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ ཙཱ་ཏི པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ. ཏཱ ཨེ་ཝ ཙ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི. དཱ་ན་མ་ཡནྟི ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣ་བྷ་ཝ་མཱུ་ལ་སྶ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན པཱུ་ཛཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ པ་རེ་སཾ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཙེ་ཏ་ནཱ དཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི དཱ་ནཾ, དཱ་ན་མེ་ཝ དཱ་ན་མ་ཡཾ. ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་སུ ཧི ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨ་ནྣཱ་དཱི་སུ ཝཱ ད་ས་སུ དཱ་ན་ཝ་ཏྠཱུ་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཚ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཏཾ ཏཾ དེ་ནྟ་སྶ ཏེ་སཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཀཱ་ལེ པ་ཙྪཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎེ ཙཱ་ཏི ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙེ་ཏ་ནཱ དཱ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ནཱ་མ.
སཱི་ལ་མ་ཡནྟི ནི་ཙྩ་སཱི་ལ་ཨུ་པོ་ས་ཐ་ནི་ཡ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ, ཨ་ཊྛ, ད་ས ཝཱ སཱི་ལཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶ སཱི་ལ་པཱུ་ར་ཎ་ཏྠཾ པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པ་བྦ་ཛ་ནྟ་སྶ མ་ནོ་ར་ཐཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝ་ཏ་མྷི སཱ་དྷུ སུ་ཊྛཱུ’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟ་སྶ ས་དྡྷཱ་ཡ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཀེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ ས་ཏི་ཡཱ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཱ་དཱི་ནི སཾ་ཝ་ར་ནྟ་སྶ ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཨཱ་ཛཱི་ཝཾ སོ་དྷེ་ནྟ་སྶ ཙ པ་ཝ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ སཱི་ལ་ཏཱི་ཏི སཱི་ལ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ནཱ་མ.
ཏ་ཐཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༡.༤༨) ཝུ་ཏྟེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒེ་ན ཙ་ཀྑུཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནྟ་སྶ སོ་ཏཾ, གྷཱ་ནཾ, ཛི་ཝ྄ཧཾ, ཀཱ་ཡཾ, མ་ནཾ. རཱུ་པེ…པེ… དྷ་མྨེ, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ…པེ… མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཾ…པེ… མ་ནོ་ས་མྥ་སྶཾ, ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ཝེ་ད་ནཾ…པེ… མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ཝེ་ད་ནཾ. རཱུ་པ་ས་ཉྙཾ…པེ… དྷ་མྨ་ས་ཉྙཾ. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནྟ་སྶ ཡཱ ཙེ་ཏ་ནཱ, ཡཱ ཙ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་སུ ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ པ་ཝ་ཏྟཱ ཛྷཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ, ཡཱ ཙ ཨ་ན་ཝ་ཛྫེ་སུ ཀ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་ཛྫཱ་ཊྛཱ་ནེ་སུ པ་རི་ཙ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ, ས་བྦཱ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཙཱ་ཏི.
ཨེ་ཀ་མེ་ཀ་ཉྩེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀཱ་ཡེ་ན ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ད་ཏྠཾ ཝཱ་ཙཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ, ཀཱ་ཡ་ངྒཾ ཝཱ་ཙ་ངྒ་ཉྩ ཨ་ཙོ་པེ་ཏྭཱ མ་ན་སཱ ཙི་ནྟེ་ནྟ་སྶ མ་ནོ་ཀ་མྨཾ. ཨ་ནྣཱ་དཱི་ནི དེ་ནྟ་སྶ ཙཱ་པི ‘‘ཨ་ནྣ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནི དེ་མཱི’’ཏི ཝཱ དཱ་ན་པཱ་ར་མིཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཝཱ དཱ་ན་ཀཱ་ལེ དཱ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི. ཝ་ཏྟ་སཱི་སེ ཋ་ཏྭཱ ད་ད་ཏོ སཱི་ལ་མ་ཡཾ, ཁ་ཡ་ཏོ ཝ་ཡ་ཏོ ཀ་མྨ་ཏོ ས་མྨ་ས་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ད་ད་ཏོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི.
ཨ་པ་རཱ་ནི་པི ས་ཏྟ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི – ཨ་པ་ཙི་ཏི་ས་ཧ་ག་ཏཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏཾ པ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པྤ་དཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནུ་མོ་ད་ནཾ དེ་ས་ནཱ་མ་ཡཾ ས་ཝ་ན་མ་ཡཾ དི་ཊྛི་ཛུ་ག་ཏཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ཏི. ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་མྤི ཧི དི་ཊྛི་ཛུ་ག་ཏེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རཾ དི་སྭཱ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ན་པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་མ་གྒ་ས་མྤ་དཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་ན་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རཱ་ནཾ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན, གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛཾ བྷི་ཀྑུཾ དི་སྭཱ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ གཱ་མེ བྷི་ཀྑཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘ག་ཙྪ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ་རཱ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཝེ་གེ་ན ག་ནྟྭཱ པ་ཏྟཱ་ཧ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ ད་ཏྭཱ པུ་པྥ་ག་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ པཱུ་ཛཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཏཱ་དི་སཾ པུ་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པ་རི་ཎཱ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པྤ་དཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ པ་རེ་ཧི དི་ནྣཱ་ཡ པ་ཏྟི་ཡཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཝཱ པ་རེ་ཧི ཀ་ཏཾ པུ་ཉྙཾ ‘‘སཱ་དྷུ, སུ་ཊྛཱུ’’ཏི ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྦྷ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་གུ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཨ་པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟོ ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན པ་རེ་སཾ དེ་སེ་ཏི – ཨི་དཾ དེ་ས་ནཱ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ནཱ་མ. ཡཾ པ་ན ཨེ་ཀོ ‘‘ཨེ་ཝཾ མཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ་ཏི ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཋ་ཏྭཱ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀ་ས་ནྣི་སྶི་ཏོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཏཾ ན མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཱུ་པཱ་ཡོ’’ཏི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀ་ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎེ་ན མུ་དུ་ཙི་ཏྟེ་ན དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི, ཨི་དཾ ས་ཝ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཀོ ‘‘ཨི་ཏི མཾ ས་དྡྷོ་ཏི ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི སུ་ཎཱ་ཏི, ཏཾ ན མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི. དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་ཛུ་ག་མ་ནཾ དི་ཊྛི་ཛུ་ག་ཏཾ, ‘‘ཨ་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟ་སྶ ས་མྨཱ་ད་སྶ་ན་སྶ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་ད་ཉྷི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཝཱ པ་ཙྪཱ་བྷཱ་གེ ཝཱ ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་མྤི ཨུ་ཛུ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་པ་རེ པ་ནཱ་ཧུ ‘‘ཝི་ཛཱ་ན་ན་པ་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶ་ནཾ དི་ཊྛི ཀུ་ས་ལ་ཉྩ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎཱ་དི ཙ ས་མྨཱ་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཀུ་ས་ལེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་པི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞཱ་ར་ཧ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ, ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཀ་མྨ་པ་ཐ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ. ཨི་ཏ་རཾ པ་ན དི་ཊྛི་ཛུ་ག་ཏཾ ས་བྦེ་སཾ ནི་ཡ་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཡ་ཉྷི ཀི་ཉྩི པུ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་ཛུ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཏཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི.
ཨི་མེ་སཾ པ་ན ས་ཏྟ་ནྣཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ པུ་རི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི དཱ་ན་མ་ཡཱ་དཱི་ཧི པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧོ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་ན་ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཱ་ནི སཱི་ལ་མ་ཡེ, པ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པྤ་དཱ་ན་ཨ་བྦྷ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ནི དཱ་ན་མ་ཡེ, དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ས་ཝ་ནཱ་ནི བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡེ, དི་ཊྛི་ཛུ་ག་ཏཾ ཏཱི་སུ་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –
‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? དཱ་ན་མ་ཡཾ…པེ… བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི (ཨ. ནི. ༨.༣༦).
ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏི་ཎྞ་མྤི པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི པ་གུ་ཎཾ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟ་སྶེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ པ་གུ་ཎཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ནཱ་པི མ་ན་སི་ཀཱ་རོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ས་བྦཾ ཏཾ པ་ན མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡ་མེ་ཝ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རཱ་ནི. གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ.
པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.