༢. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒོ
༡. པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༠. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱིཏི པུ་ཛྫ་བྷ་ཝ་ཕ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟི, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནཾ པུ་ན་ནྟཱི་ཏི ཝཱ པུ་ཉྙཱ་ནི, པུ་ཉྙཱ་ནི ཙ ཏཱ་ནི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ ཙཱ་ཏི པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ. ཏཱ ཨེ་ཝ ཙ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི. དཱ་ན་མ་ཡནྟི ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣ་བྷ་ཝ་མཱུ་ལ་སྶ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན པཱུ་ཛཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ པ་རེ་སཾ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཙེ་ཏ་ནཱ དཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི དཱ་ནཾ, དཱ་ན་མེ་ཝ དཱ་ན་མ་ཡཾ. ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་སུ ཧི ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨ་ནྣཱ་དཱི་སུ ཝཱ ད་ས་སུ དཱ་ན་ཝ་ཏྠཱུ་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཚ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཏཾ ཏཾ དེ་ནྟ་སྶ ཏེ་སཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཀཱ་ལེ པ་ཙྪཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎེ ཙཱ་ཏི ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙེ་ཏ་ནཱ དཱ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ནཱ་མ.
སཱི་ལ་མ་ཡནྟི ནི་ཙྩ་སཱི་ལ་ཨུ་པོ་ས་ཐ་ནི་ཡ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ, ཨ་ཊྛ, ད་ས ཝཱ སཱི་ལཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶ སཱི་ལ་པཱུ་ར་ཎ་ཏྠཾ པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པ་བྦ་ཛ་ནྟ་སྶ མ་ནོ་ར་ཐཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝ་ཏ་མྷི སཱ་དྷུ སུ་ཊྛཱུ’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟ་སྶ ས་དྡྷཱ་ཡ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཀེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ ས་ཏི་ཡཱ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཱ་དཱི་ནི སཾ་ཝ་ར་ནྟ་སྶ ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཨཱ་ཛཱི་ཝཾ སོ་དྷེ་ནྟ་སྶ ཙ པ་ཝ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ སཱི་ལ་ཏཱི་ཏི སཱི་ལ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ནཱ་མ.
ཏ་ཐཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༡.༤༨) ཝུ་ཏྟེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒེ་ན ཙ་ཀྑུཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནྟ་སྶ སོ་ཏཾ, གྷཱ་ནཾ, ཛི་ཝ྄ཧཾ, ཀཱ་ཡཾ, མ་ནཾ. རཱུ་པེ…པེ… དྷ་མྨེ, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ…པེ… མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཾ…པེ… མ་ནོ་ས་མྥ་སྶཾ, ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ཝེ་ད་ནཾ…པེ… མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ཝེ་ད་ནཾ. རཱུ་པ་ས་ཉྙཾ…པེ… དྷ་མྨ་ས་ཉྙཾ. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནྟ་སྶ ཡཱ ཙེ་ཏ་ནཱ, ཡཱ ཙ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་སུ ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ པ་ཝ་ཏྟཱ ཛྷཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ, ཡཱ ཙ ཨ་ན་ཝ་ཛྫེ་སུ ཀ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་ཛྫཱ་ཊྛཱ་ནེ་སུ པ་རི་ཙ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ, ས་བྦཱ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཙཱ་ཏི.
ཨེ་ཀ་མེ་ཀ་ཉྩེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀཱ་ཡེ་ན ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ད་ཏྠཾ ཝཱ་ཙཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ, ཀཱ་ཡ་ངྒཾ ཝཱ་ཙ་ངྒ་ཉྩ ཨ་ཙོ་པེ་ཏྭཱ མ་ན་སཱ ཙི་ནྟེ་ནྟ་སྶ མ་ནོ་ཀ་མྨཾ. ཨ་ནྣཱ་དཱི་ནི དེ་ནྟ་སྶ ཙཱ་པི ‘‘ཨ་ནྣ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནི དེ་མཱི’’ཏི ཝཱ དཱ་ན་པཱ་ར་མིཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཝཱ དཱ་ན་ཀཱ་ལེ དཱ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི. ཝ་ཏྟ་སཱི་སེ ཋ་ཏྭཱ ད་ད་ཏོ སཱི་ལ་མ་ཡཾ, ཁ་ཡ་ཏོ ཝ་ཡ་ཏོ ཀ་མྨ་ཏོ ས་མྨ་ས་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ད་ད་ཏོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི.
ཨ་པ་རཱ་ནི་པི ས་ཏྟ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི – ཨ་པ་ཙི་ཏི་ས་ཧ་ག་ཏཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏཾ པ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པྤ་དཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནུ་མོ་ད་ནཾ དེ་ས་ནཱ་མ་ཡཾ ས་ཝ་ན་མ་ཡཾ དི་ཊྛི་ཛུ་ག་ཏཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ཏི. ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་མྤི ཧི དི་ཊྛི་ཛུ་ག་ཏེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རཾ དི་སྭཱ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ན་པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་མ་གྒ་ས་མྤ་དཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་ན་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རཱ་ནཾ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན, གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛཾ བྷི་ཀྑུཾ དི་སྭཱ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ གཱ་མེ བྷི་ཀྑཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘ག་ཙྪ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ་རཱ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཝེ་གེ་ན ག་ནྟྭཱ པ་ཏྟཱ་ཧ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ ད་ཏྭཱ པུ་པྥ་ག་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ པཱུ་ཛཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཏཱ་དི་སཾ པུ་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པ་རི་ཎཱ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པྤ་དཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ པ་རེ་ཧི དི་ནྣཱ་ཡ པ་ཏྟི་ཡཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཝཱ པ་རེ་ཧི ཀ་ཏཾ པུ་ཉྙཾ ‘‘སཱ་དྷུ, སུ་ཊྛཱུ’’ཏི ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྦྷ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་གུ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཨ་པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟོ ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན པ་རེ་སཾ དེ་སེ་ཏི – ཨི་དཾ དེ་ས་ནཱ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ནཱ་མ. ཡཾ པ་ན ཨེ་ཀོ ‘‘ཨེ་ཝཾ མཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ་ཏི ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཋ་ཏྭཱ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀ་ས་ནྣི་སྶི་ཏོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཏཾ ན མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཱུ་པཱ་ཡོ’’ཏི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀ་ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎེ་ན མུ་དུ་ཙི་ཏྟེ་ན དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི, ཨི་དཾ ས་ཝ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཀོ ‘‘ཨི་ཏི མཾ ས་དྡྷོ་ཏི ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི སུ་ཎཱ་ཏི, ཏཾ ན མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི. དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་ཛུ་ག་མ་ནཾ དི་ཊྛི་ཛུ་ག་ཏཾ, ‘‘ཨ་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟ་སྶ ས་མྨཱ་ད་སྶ་ན་སྶ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་ད་ཉྷི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཝཱ པ་ཙྪཱ་བྷཱ་གེ ཝཱ ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་མྤི ཨུ་ཛུ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་པ་རེ པ་ནཱ་ཧུ ‘‘ཝི་ཛཱ་ན་ན་པ་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶ་ནཾ དི་ཊྛི ཀུ་ས་ལ་ཉྩ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎཱ་དི ཙ ས་མྨཱ་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཀུ་ས་ལེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་པི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞཱ་ར་ཧ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ, ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཀ་མྨ་པ་ཐ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ. ཨི་ཏ་རཾ པ་ན དི་ཊྛི་ཛུ་ག་ཏཾ ས་བྦེ་སཾ ནི་ཡ་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཡ་ཉྷི ཀི་ཉྩི པུ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་ཛུ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཏཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི.
ཨི་མེ་སཾ པ་ན ས་ཏྟ་ནྣཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ པུ་རི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི དཱ་ན་མ་ཡཱ་དཱི་ཧི པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧོ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་ན་ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཱ་ནི སཱི་ལ་མ་ཡེ, པ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པྤ་དཱ་ན་ཨ་བྦྷ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ནི དཱ་ན་མ་ཡེ, དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ས་ཝ་ནཱ་ནི བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡེ, དི་ཊྛི་ཛུ་ག་ཏཾ ཏཱི་སུ་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –
‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? དཱ་ན་མ་ཡཾ…པེ… བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི (ཨ. ནི. ༨.༣༦).
ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏི་ཎྞ་མྤི པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི པ་གུ་ཎཾ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟ་སྶེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ པ་གུ་ཎཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ནཱ་པི མ་ན་སི་ཀཱ་རོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ས་བྦཾ ཏཾ པ་ན མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡ་མེ་ཝ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རཱ་ནི. གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ.
པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཙ་ཀྑུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༡. དུ་ཏི་ཡེ ཙ་ཀྑཱུ་ནཱིཏི ཙ་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི ཙ་ཀྑཱུ་ནི, ས་མ་ཝི་ས་མཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱ་ནི ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཙ་ཀྑ་ན་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྑཱུ་ནི. ཀི་མི་དཾ ཙ་ཀྑ་ནཾ ནཱ་མ? ཨ་སྶཱ་ད་ནཾ, ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ད་ནྟི ‘‘མ་དྷུཾ ཙ་ཀྑ་ཏི བྱ་ཉྫ་ནཾ ཙ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མཱ་ནི ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟཱ་ནི ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟཱ་ནི ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཙ་ཀྑ་ན་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྑཱུ་ནི. ཏཱ་ནི པ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ དྭེ ཙ་ཀྑཱུ་ནི – ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ, མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ ཙཱ་ཏི. ཏེ་སུ མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ, པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑཱུ་ཏི ཨི་དྷ དྭི་དྷཱ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྠ དི་བྦ་ཙ་ཀྑཱུཏི དི་བྦ་ས་དི་ས་ཏྟཱ དི་བྦཾ. དེ་ཝ་ཏཱ་ན་ཉྷི སུ་ཙ་རི་ཏ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟཾ པི་ཏྟ་སེ་མྷ་རུ་ཧི་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་པ་ལི་བུ་དྡྷཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ དཱུ་རེ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ དི་བྦཾ པ་སཱ་ད་ཙ་ཀྑུ ཧོ་ཏི. ཨི་ད་ཉྩཱ་པི ཝཱི་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝཱ་ཏི དི་བྦ་ས་དི་ས་ཏྟཱ དི་བྦཾ, དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ལོ་ཀ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན མ་ཧཱ་ཛུ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ. ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚཱ་དི་ག་ཏ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ་ན མ་ཧཱ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ་པི དི་བྦཾ. ཏཾ ས་བྦཾ ས་དྡ་ས་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྑུ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙ་ཀྑུ་མི་ཝཱ་ཏི་པི ཙ་ཀྑུ, དི་བྦ་ཉྩ ཏཾ ཙ་ཀྑུ ཙཱ་ཏི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ.
པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ. ཀིཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི? ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏ་སྨཱ པ་ཉྙཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀི་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི? ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༤༤༩).
ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཉྙཱ. ཀི་ནྟི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི? ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི, དུ་ཀྑ་ནྟི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི, ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཏོ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཨ་ཀྑ་ལི་ཏ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཝཱ ཀུ་ས་ལི་སྶཱ་ས་ཁི་ཏྟ་ཨུ་སུ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཝི་ཡ, ཝི་ས་ཡོ་བྷཱ་ས་ན་ར་སཱ པ་དཱི་པོ ཝི་ཡ, ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཨ་ར་ཉྙ་ག་ཏ་སུ་དེ་ས་ཀོ ཝི་ཡ. ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཉྙཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ན པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑཱུཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཉཱ་ཎཾ ཨུ་ད་པཱ་དི, པ་ཉྙཱ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཝི་ཛྫཱ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཨཱ་ལོ་ཀོ ཨུ་ད་པཱ་དཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༥).
ཨེ་ཏེ་སུ ཙ མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ པ་རི་ཏྟཾ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ མ་ཧ་གྒ་ཏཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ. མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ རཱུ་པཾ, ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཨ་རཱུ་པཱ་ནི. མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ ཙ ལོ་ཀི་ཡཱ་ནི སཱ་ས་ཝཱ་ནི རཱུ་པ་ཝི་ས་ཡཱ་ནི, ཨི་ཏ་རཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཝི་ས་ཡཾ. མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ སི་ཡཱ ཀུ་ས་ལཾ སི་ཡཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ, ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ. མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ, ཨི་ཏ་རཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཝི་བྷཱ་གཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
གཱ་ཐཱ་སུ ཨ་ནུ་ཏྟ་རནྟི པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ. ཨ་ཀྑཱ་སི པུ་རི་སུ་ཏྟ་མོཏི པུ་རི་སཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མོ ཨ་གྒོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ དེ་སེ་སི. ཨུ་པྤཱ་དོཏི མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི. མ་གྒོཏི ཨུ་པཱ་ཡོ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ. པ་ཀ་ཏི་ཙ་ཀྑུ་མ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཡ་སྨཱ ཀ་སི་ཎཱ་ལོ་ཀཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ, སོ ཙ ཀ་སི་ཎ་མ་ཎྜ་ལེ ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟེ་ན ཝི་ནཱ ན་ཏྠཱི་ཏི. ཡ་ཏོཏི ཡ་དཱ. ཉཱ་ཎནྟི ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར’’ནྟི. ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་སྶ པ་ཊི་ལཱ་བྷཱཏི ཡ་སྶ ཨ་རི་ཡ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་བྦ་སྨཱ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ པ་མུ་ཙྩ་ཏི པ་རི་མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.
དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨི་ནྡྲི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༢. ཏ་ཏི་ཡེ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱིཏི ཨ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛེ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི. ཡཱ་ནི ཧི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ ཨི་སྶ་རཱ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ནཱ་མ. ཨ་པི་ཙ ཨི་ནྡོ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨི་སྶ་རོ པ་ར་མེ་ན ཙི་ཏྟི་སྶ་རི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཏེ་ན ཨི་ནྡེ་ན ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ དི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ པ་རེ་ས་ཉྩ དི་ཊྛ་ཏྟཱ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཧི་ཏ་ཏྟཱ གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཧི དི་ཊྛ་ཏྟཱ ཙ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི. ཨི་ནྡཾ ཝཱ མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ, ཏ་སྶ ལི་ངྒཱ་ནཱི་ཏི་པི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི. ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏ་ཉྙ་སྶཱ་མཱི་ཏི་ནྡྲི་ཡནྟི ‘‘ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་རེ ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏཾ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏཾ ཨ་མ་ཏ་པ་དཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་མེ་ཝ ཝཱ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཨི་མི་ནཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཾ, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡནྟི ཨཱ་ཛཱ་ན་ན་ཨི་ནྡྲི་ཡཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན དི་ཊྛ་མ་རི་ཡཱ་དཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙཱ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི པ་ཋ་མ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཡ་མྤི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙཱ ཙ སཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན་ཊྛེ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡཾ ཙཱ་ཏི ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ. ཨཱ་ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ནེ་ཝ ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཚ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝི་ནྡྲི་ཡནྟི ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝི་ནོ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ནི་ཊྛི་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཊྛ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝི་ནྡྲི་ཡཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མ་པ་ཙྪི་མཱ་ནི པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནི་ཀཱ་ནི, ཨི་ཏ་རཾ ཨི་ཏ་ར་མ་གྒ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ཚ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
གཱ་ཐཱ་སུ སི་ཀྑ་མཱ་ན་སྶཱཏི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ད་ཡོ སི་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ. ཨུ་ཛུ་མ་གྒཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོཏི ཨུ་ཛུ་མ་གྒོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ, ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ཝི་ཝ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཨུ་ཛུ་མ་གྒཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ, པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ མ་གྒེ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁ་ཡ་སྨིནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཁེ་པ་ན་ཏོ ཁ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་གྒ་མ་གྒེ ཉཱ་ཎཾ པ་ཋ་མཾ པུ་རེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ ཨ་ན་ནྟ་རཱཏི ཏ་ཏོ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ན་ནྟ་རཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་ཛུ་མ་གྒཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོཏི ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ་དི་ཀེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཡུ་ག་ན་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ གོ་ཏྲ་བྷུ་ཉཱ་ཎཱ་ན་ནྟ་རཾ དི་ཊྛེ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཁེ་པ་ན་ཏོ ཁ་ཡ་སྨིཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ པ་ཋ་མཾ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏ་ཉྙ་སྶཱ་མཱི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ ཨ་ན་ནྟ་རཱཏི ཏ་ཏོ པ་ཋ་མ་ཉཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ན་ནྟ་རཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨ་གྒ་མ་གྒཱ ཨ་ཉྙཱ ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི.
ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ ཝི་མུ་ཏྟ་སྶཱཏི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡ་ཏོ པ་ཙྪཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་ན་ནྟ་རཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལེ་ན པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝི་ནྡྲི་ཡེ་ན ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ. ཉཱ་ཎཾ ཝེ ཧོ་ཏི ཏཱ་དི་ནོཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལེ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཀ་ཐཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀུ་པྤཱ མེ ཝི་མུ་ཏྟཱི’’ཏི. ཏ་སྶ ཨ་ཀུ་པྤ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘བྷ་ཝ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཀྑ་ཡཱ’’ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཏཱ་དི་སཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ ཐོ་མེ་ནྟོ ‘‘ས ཝེ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཏ་ཏི་ཡཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་མྤ་ནྣོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཏཱི་ཧི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, སུ་དྡྷེ་ཧི་པི ཝཱ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ལ་དྡྷེ་ཧི ས་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པ་རི་པུ་ཎྞོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ཧི སུ་ཊྛུ ཝཱུ་པ་ས་ནྟེ་ཧི ནི་བྦི་སེ་ཝ་ནེ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟོ’’ཏི, ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ན ཨུ་པ་ས་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ནྟི་པ་དེ ར་ཏོཏི ནི་བྦཱ་ནེ ཨ་བྷི་ར་ཏོ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན བྷཱ་ཝི་ཏ་མ་གྒ་ཏཱ, པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཀྑ་ནྡྷ་ཏཱ ཙ་སྶ ད་སྶི་ཏཱ. ‘‘ས་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ, ‘‘ས་ནྟི་པ་དེ ར་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནི་རོ་དྷ་ཏཱ་ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཏ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཨ་དྡྷཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༣. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཨ་དྡྷཱཏི ཀཱ་ལཱ. ཨ་ཏཱི་ཏོ ཨ་དྡྷཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དྭེ པ་རི་ཡཱ་ཡཱ – སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཙ. ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་ཏཱི་ཏོ ཨ་དྡྷཱ ནཱ་མ, ཙུ་ཏི་ཏོ པ་ཙྪཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏོ ཨ་དྡྷཱ ནཱ་མ, ས་ཧ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱི་ཧི ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ ཨ་དྡྷཱ ནཱ་མ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨུ་པྤཱ་དོ, ཋི་ཏི, བྷ་ངྒོ་ཏི ཨི་མེ ཏ་ཡོ ཁ་ཎེ པ་ཏྭཱ ནི་རུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཏཱི་ཏོ ཨ་དྡྷཱ ནཱ་མ, ཏ་ཡོ་པི ཁ་ཎེ ཨ་ས་མྤ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏོ ཨ་དྡྷཱ ནཱ་མ, ཁ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ས་མ་ངྒི་ནོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ ཨ་དྡྷཱ ནཱ་མ.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གོ ཨ་དྡྷཱ་ས་ནྟ་ཏི་ས་མ་ཡ་ཁ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་དྷཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་སུ ཨ་དྡྷཱ་ཝི་བྷཱ་གོ ཝུ་ཏྟོ. ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན ས་བྷཱ་གཱ ཨེ་ཀ་ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ, ཨེ་ཀཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཙ པུ་བྦཱ་པ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་པི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ. ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཨུ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ པ་ཙྪཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ. ཙི་ཏྟ་ཛཱ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ཐི་ཨེ་ཀ་ཛ་ཝ་ན་ཨེ་ཀ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ནཱ་མ, ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་ཏཱི་ཏཱ, པ་ཙྪཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ. ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་དོ ན་ཏྠི, ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཨུ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་ར་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་མུ་ཧུ་ཏྟ་པུ་བྦ་ཎྷ་སཱ་ཡ་ནྷ་ར་ཏྟི་དི་ཝཱ་དཱི་སུ ས་མ་ཡེ་སུ ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཏཾ་ཏཾ་ས་མ་ཡེ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ནཱ་མ, ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་ཏཱི་ཏཱ, པ་ཙྪཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ ན་ཡོ. ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ པ་ན ཁ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ, ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་ཏཱི་ཏཱ, པ་ཙྪཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ. ཨ་པི་ཙ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཀི་ཙྩཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ, ནི་ཊྛི་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཀི་ཙྩཱ ཨ་ནི་ཊྛི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཀི་ཙྩཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ས་མྤ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཀི་ཙྩ་ཀྑ་ཎེ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ, ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་ཏཱི་ཏཱ, པ་ཙྪཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཁ་ཎཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡཱ, སེ་སཱ པ་རི་ཡཱ་ཡཱ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་དོ ནཱ་མ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ན ཀཱ་ལ་སྶ. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ པ་ན དྷ་མྨེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཀཱ་ལོ ཨི་དྷ ཏེ་ནེ་ཝ ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
གཱ་ཐཱ་སུ ཨ་ཀྑེ་ཡྻ་ས་ཉྙི་ནོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི, ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི, པ་ཉྙཱ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀྑེ་ཡྻཾ, ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ, ཨ་ཏྠ་ཏོ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཝཱ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཡྻ, ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཝཱ…པེ… པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཝཱ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཡྻཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༠༥).
ཏ་ཐཱ –
‘‘ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱུ་པཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ནི་རུ་དྡྷཾ ཝི་པ་རི་ཎ་ཏཾ, ‘ཨ་ཧོ་སཱི’ཏི ཏ་སྶ ས་ངྑཱ, ‘ཨ་ཧོ་སཱི’ཏི ཏ་སྶ ས་མ་ཉྙཱ, ‘ཨ་ཧོ་སཱི’ཏི ཏ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟི; ན ཏ་སྶ ས་ངྑཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི, ན ཏ་སྶ ས་ངྑཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༦༢) –
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ན ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཐ་སུ་ཏྟེ་ན་པི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀྑེ་ཡྻ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀེ ཨ་ཧ་ནྟི ཙ མ་མ་ནྟི ཙ དེ་ཝོ་ཏི ཙ མ་ནུ་སྶོ་ཏི ཙ ཨི་ཏྠཱི་ཏི ཙ པུ་རི་སོ་ཏི ཙ ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀྑེ་ཡྻ་ས་ཉྙི་ནོ, པ་ཉྩ་སུ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ ས་ཏྟ་པུ་གྒ་ལཱ་དི་ས་ཉྙི་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཀྑེ་ཡྻ་སྨིཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ, རཱ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཊྛ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ. ར་ཏྟོ ཧི རཱ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ཧོ་ཏི, དུ་ཊྛོ དོ་ས་ཝ་སེ་ན, མཱུ་ལ༹ྷོ མོ་ཧ་ཝ་སེ་ན, པ་རཱ་མ་ཊྛོ དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན, ཐཱ་མ་ག་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཝི་ནི་བ་དྡྷོ མཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཨ་ནི་ཊྛ་ངྒ་ཏོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན, ཝི་ཀྑེ་པ་ག་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཨ་ཀྑེ་ཡྻཾ ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཏཾ ཨ་ཀྑེ་ཡྻཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧི ཨ་པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ. ཡོ་ག་མཱ་ཡ་ནྟི མ་ཙྩུ་ནོཏི མ་ར་ཎ་སྶ ཡོ་གཾ ཏེ་ན སཾ་ཡོ་གཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི, ན ཝི་སཾ་ཡོ་ག་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཐ ཝཱ ཡོ་གནྟི ཨུ་པཱ་ཡཾ, ཏེ་ན ཡོ་ཛི་ཏཾ པ་སཱ་རི་ཏཾ མཱ་ར་སེ་ན་ཊྛཱ་ནི་ཡཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཛཱ་ལཾ ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ལ་ཉྩ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ན ཧི ནོ ས་ངྒ་རཾ ཏེ་ན, མ་ཧཱ་སེ་ནེ་ན མ་ཙྩུ་ནཱ’’ཏི. (མ. ནི. ༣.༢༧༢; ཛཱ. ༢.༢༢.༡༢༡; ནེ་ཏྟི. ༡༠༣);
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝི་ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཀྑེ་ཡྻ་ཉྩ པ་རི་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ བྱ་ཏི་རེ་ཀེ, ཏེ་ན ཨ་ཀྑེ་ཡྻ་པ་རི་ཛཱ་ན་ནེ་ན ལ་དྡྷ་བྦཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཝི་སེ་སཾ ཛོ་ཏེ་ཏི. པ་རི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ དུ་ཀྑ་ནྟི པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ, ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཝཱ ཏཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏི་སྶ་ནྣ་མྤི པ་རི་ཉྙཱ་ནཾ ཀི་ཙྩཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ. ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རཾ ན མ་ཉྙ་ཏཱིཏི ས་བྦ་སོ མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རཾ ན མ་ཉྙ་ཏི, ཀཱ་ར་ཀཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ན པ་ཙྩེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཕུ་ཊྛོ ཝི་མོ་ཀྑོ མ་ན་སཱ, ས་ནྟི་པ་ད་མ་ནུ་ཏྟ་རནྟི ཡ་སྨཱ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཝི་མོ་ཀྑོ’’ཏི ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་པ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ‘‘ས་ནྟི་པ་ད’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ནི་བྦཱ་ན་དྷ་མྨོ ཕུ་ཊྛོ ཕུ་སི་ཏོ པ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རཾ ན མ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘པ་རི་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི པ་དེ་ན དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཾ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཉྩ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཕུ་ཊྛོ ཝི་མོ་ཀྑོ མ་ན་སཱ, ས་ནྟི་པ་ད་མ་ནུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ མ་གྒ་ནི་རོ་དྷཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡཾ ཝ་ད་ཏི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝི་མོ་ཀྑོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. སོ པ་ན་སྶ མ་གྒ་ཙི་ཏྟེ་ན ཕུ་ཊྛོ ཕུ་སི་ཏོ བྷཱ་ཝི་ཏོ, ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་ནྟི་པ་དཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཕུ་ཊྛཾ ཕུ་སི་ཏཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནྟི.
ཨ་ཀྑེ་ཡྻ་ས་མྤ་ནྣོཏི ཨ་ཀྑེ་ཡྻ་ནི་མི་ཏྟཾ ཝི་ཝི་དྷཱ་ཧི ཝི་པ་ཏྟཱི་ཧི ཨུ་པ་དྡུ་ཏེ ལོ་ཀེ པ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏོ སུ་པ་རི་མུ་ཏྟོ ཨ་ཀྑེ་ཡྻ་པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟཱ་ཧི ས་མྤ་ཏྟཱི་ཧི ས་མྤ་ནྣོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ས་ངྑཱ་ཡ སེ་ཝཱིཏི པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ ས་ངྑཱ་ཡ པ་རི་ཏུ་ལེ་ཏྭཱ་ཝ སེ་ཝ་ན་སཱི་ལོ, ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཙ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏཾ ས་བྦ་མྤི ཝི་ས་ཡཾ ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ན ས་ངྑཱ་ཡ སེ་ཝ་ན་སཱི་ལོ. དྷ་མྨ་ཊྛོཏི ཨ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་སུ ནི་བྦཱ་ན་དྷ་མྨེ ཨེ་ཝ ཝཱ ཋི་ཏོ. ཝེ་ད་གཱུཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་སྶ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་སྶ པཱ་ར་ངྒ་ཏ་ཏྟཱ ཝེ་ད་གཱུ. ཨེ་ཝཾ་གུ་ཎོ ཨ་ར་ཧཱ བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ནུ་སྶ་དེ་ཝཱ་ཏི ས་ངྑྱཾ ན ཨུ་པེ་ཏི, ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༤. པ་ཉྩ་མེ དུ་ཊྛུ ཙ་རི་ཏཱ་ནི, དུ་ཊྛཱ་ནི ཝཱ ཙ་རི་ཏཱ་ནི དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི. ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཀཱ་ཡ་ཏོ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟཾ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་མཱ་ནི ཙ དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ་ནི ཀ་མྨ་པ་ཐེ་ཧི ཝཱ. ཏ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཏཱ་ཝ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ནྟི ཨ་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་ད་ཡོ པ་ན ཏི་སྶོ ཙེ་ཏ་ནཱ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ་པི, ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ་པི, ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ ཙ་ཏ་སྶོ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དི་ཙེ་ཏ་ནཱ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ, བྱཱ་པཱ་དོ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཏ་ཡོ ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཀ་ཐཱ.
གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཀ་མྨ་པ་ཐ་པྤ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ པཱ་པ་དྷ་མྨོ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཏ་ད་ཉྙཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཾ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཉྩ་ཉྙཾ དོ་ས་ས་ཉྷི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ དོ་ས་ས་ཉྷི་ཏནྟི རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་སཾ་ཧི་ཏཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
པ་ཉྩ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. སུ་ཙ་རི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༥. ཚ་ཊྛེ སུ་ཊྛུ ཙ་རི་ཏཱ་ནི, སུ་ནྡ་རཱ་ནི ཝཱ ཙ་རི་ཏཱ་ནི སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནི. ཀཱ་ཡེ་ན སུ་ཙ་རི་ཏཾ, ཀཱ་ཡ་ཏོ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟཾ སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཾ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་དྷཱ་པི པ་ན པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན, ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷཱ ཀ་ཐཱ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཾ, ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏཾ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ མ་ནོ་སུ་ཙ་རི་ཏ་ནྟི ཨ་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི པ་ན ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཏི་སྶོ ཙེ་ཏ་ནཱ་པི ཝི་ར་ཏི་ཡོ་པི ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཾ, མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ ཙ་ཏ་སྶོ ཙེ་ཏ་ནཱ་པི ཝི་ར་ཏི་ཡོ་པི ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏཾ, ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ, ཨ་བྱཱ་པཱ་དོ, ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཏ་ཡོ ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ མ་ནོ་སུ་ཙ་རི་ཏ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཀ་ཐཱ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཚ་ཊྛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. སོ་ཙེ་ཡྻ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༦. ས་ཏྟ་མེ སོ་ཙེ་ཡྻཱ་ནཱིཏི སུ་ཙི་བྷཱ་ཝཱ. ཀཱ་ཡ་སོ་ཙེ་ཡྻནྟི ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཾ, ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་སོ་ཙེ་ཡྻཱ་ནི་པི ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ ཀཱ་ཡ་སོ་ཙེ་ཡྻཾ? པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝེ་ར་མ་ཎཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༣.༡༢༡-༡༢༢).
གཱ་ཐཱ་ཡཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱི་ན་ས་བྦ་ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡེ་ན སུ་ཙཱི་ཏི ཀཱ་ཡ་སུ་ཙི. སོ་ཙེ་ཡྻ་ས་མྤ་ནྣནྟི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ སོ་ཙེ་ཡྻ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པེ་ཏཾ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ས་ཏྟ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. མོ་ནེ་ཡྻ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༧. ཨ་ཊྛ་མེ མོ་ནེ་ཡྻཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ར་ཧི་ཏ་ཉྩ མུ་ནཱ་ཏཱི་ཏི མུ་ནི, ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ཏྟ སེ་ཀྑཱ ཨ་ར་ཧཱ ཙ. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ར་ཧཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. མུ་ནི་ནོ བྷཱ་ཝཱ་ཏི མོ་ནེ་ཡྻཱ་ནི, ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་ས་མཱ་ཙཱ་རཱ.
ཨ་ཐ ཝཱ མུ་ནི་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ མོ་ནེ་ཡྻ་པ་ཊི་པ་དཱ་དྷ་མྨཱ མོ་ནེ་ཡྻཱ་ནི. ཏེ་ས་མ་ཡཾ ཝི་ཏྠཱ་རོ –
‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ ཀཱ་ཡ་མོ་ནེ་ཡྻཾ? ཏི་ཝི་དྷ་ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་མོ་ནེ་ཡྻཾ, ཏི་ཝི་དྷཾ ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཀཱ་ཡ་མོ་ནེ་ཡྻཾ, ཀཱ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎེ ཉཱ་ཎཾ ཀཱ་ཡ་མོ་ནེ་ཡྻཾ, ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཉྙཱ ཀཱ་ཡ་མོ་ནེ་ཡྻཾ, པ་རི་ཉྙཱ་ས་ཧ་ག་ཏོ མ་གྒོ ཀཱ་ཡ་མོ་ནེ་ཡྻཾ, ཀཱ་ཡ་སྨིཾ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་མོ་ནེ་ཡྻཾ, ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཀཱ་ཡ་མོ་ནེ་ཡྻཾ.
‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ ཝ་ཙཱི་མོ་ནེ་ཡྻཾ? ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཝ་ཙཱི་མོ་ནེ་ཡྻཾ, ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏཾ, ཝཱ་ཙཱ་ར་མྨ་ཎེ ཉཱ་ཎཾ, ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཉྙཱ, པ་རི་ཉྙཱ་ས་ཧ་ག་ཏོ མ་གྒོ, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནཾ, ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷཱ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཝ་ཙཱི་མོ་ནེ་ཡྻཾ.
‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ མ་ནོ་མོ་ནེ་ཡྻཾ? ཏི་ཝི་དྷ་མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ མ་ནོ་མོ་ནེ་ཡྻཾ, ཏི་ཝི་དྷཾ མ་ནོ་སུ་ཙ་རི་ཏཾ, མ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ ཉཱ་ཎཾ, མ་ནོ་པ་རི་ཉྙཱ, པ་རི་ཉྙཱ་ས་ཧ་ག་ཏོ མ་གྒོ, མ་ན་སྨིཾ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནཾ, ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷཱ ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི མ་ནོ་མོ་ནེ་ཡྻ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༤; ཙཱུ་ལ༹་ནི. མེ་ཏྟ་གཱུ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༢༡).
ནི་ནྷཱ་ཏ་པཱ་པ་ཀནྟི ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཛ་ལེ་ན སུ་ཊྛུ ཝི་ཀྑཱ་ལི་ཏ་པཱ་པ་མ་ལཾ.
ཨ་ཊྛ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. པ་ཋ་མ་རཱ་ག་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༨. ན་ཝ་མེ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙཱིཏི ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི པུ་གྒ་ལ་སྶ ག་ཧ་ཊྛ་སྶ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཝཱ. རཱ་གོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོཏི ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན རཱ་གོ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ན པ་ཧཱི་ནོ, མ་གྒེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ན ཨཱ་པཱ་དི་ཏོ. དོ་ས་མོ་ཧེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ན, ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་དོ་སཱ དུ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ན, ཏེ་ཡེ་ཝ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ན, བྷ་ཝ་རཱ་གོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་མོ་ཧོ ཙ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སུ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟེ་སུ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་ཏོ ས་བྦེ་པི ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟེ་ཝ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི བྷི་ཀྑུ་སྶ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཝཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ ཝཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ ཝཱ མ་གྒེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ. བ་དྡྷོ མཱ་ར་སྶཱཏི ཀི་ལེ་ས་མཱ་རེ་ན བ་དྡྷོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ད་གྒེ་ན ཙ ཀི་ལེ་ས་མཱ་རེ་ན བ་དྡྷོ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་མཱ་རཱ་དཱི་ཧི་པི བ་དྡྷོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. པ་ཊི་མུ་ཀྐ་སྶ མཱ་ར་པཱ་སོཏི པ་ཊི་མུ་ཀྐོ ཨ་སྶ ཨ་ནེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན ཏཱ་ཡེ་ཝ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ མཱ་ར་པཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏོ ཀི་ལེ་སོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཊི་མུ་ཀྐོ པ་ཝེ་སི་ཏོ, ཏེ་ན ས་ཡཾ བ་ནྡྷཱ་པི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཊི་མུ་ཀྐོ ཨ་སྶ བྷ་ཝེ་ཡྻ མཱ་ར་པཱ་སོ. སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ ཨོ་མུ་ཀྐ་སྶཱཏི ཨ་ཝ་མུ་ཀྐོ མོ་ཙི་ཏོ ཨ་པ་ནཱི་ཏོ ཨ་སྶ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨི་དྷ གཱ་ཐཱ སུ་ཀྐ་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་སྶ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སྶ རཱ་ག་དོ་སཱ་ཝི་ཛྫཱ ཝི་རཱ་ཛི་ཏཱ ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ནི་རོ་དྷི་ཏཱ, ཏཾ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཀཱ་ཡ་སཱི་ལ་ཙི་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟེ་སུ ཨ་ར་ཧ་ནྟེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཨེ་ཀཾ བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏཾ བྲ་ཧྨཾ ཝཱ སེ་ཊྛཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ པ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ པུ་བྦཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཡ་ཐཱ ཙ ཏེ ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཏཱ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཏེ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཏ་ཐ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷིཾ་སུ, ཡ་ཐཱ ཙ ཏེ ཏ་ཐ་དྷ་མྨེ དུ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ཨ་བྦྷ་ཉྙིཾ་སུ, རཱུ་པཱ་དི་ཀེ ཙ ཝི་ས་ཡེ ཡ་ཐཱ ཏེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་སྶིཾ་སུ, ཡ་ཐཱ ཝཱ པ་ན ཏེ ཨ་ཊྛ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཱ, ཝཱ་ཙཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ, ཀཱ་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཡ་མྤི ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་བུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷཾ, པུ་གྒ་ལ་ཝེ་རཾ ཀི་ལེ་ས་ཝེ་རཾ ཨ་ཏྟཱ་ནུ་ཝཱ་དཱ་དི་བྷ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ནྟི ཝེ་ར་བྷ་ཡཱ་ཏཱི་ཏཾ. ས་བྦེ་སཾ ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ས་བྦ་པྤ་ཧཱ་ཡི་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཨ་རི་ཡཱ ཨཱ་ཧུ ཀ་ཐེ་ནྟི ཀི་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི.
ན་ཝ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. དུ་ཏི་ཡ་རཱ་ག་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༩. ད་ས་མེ ཨ་ཏ་རཱི་ཏི ཏི་ཎྞོ, ན ཏི་ཎྞོ ཨ་ཏི་ཎྞོ. ས་མུ་དྡནྟི སཾ་སཱ་ར་ས་མུ་དྡཾ, ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ས་མུ་དྡཾ ཝཱ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི དུ་པྤཱུ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ས་མུ་དྡོ ཝི་ཡཱ་ཏི ས་མུ་དྡཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་མུ་དྡ་ན་ཊྛེ་ན ས་མུ་དྡཾ, ཀི་ལེ་ས་ཝ་སྶ་ནེ་ན ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཀི་ལེ་ས་ས་ད་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཝཱི་ཙིནྟི ཀོ་དྷཱུ་པཱ་ཡཱ་ས་ཝཱི་ཙཱི་ཧི ས་ཝཱི་ཙིཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཝཱི་ཙི་བྷ་ཡ་ནྟི ཁོ, བྷི་ཀྑུ, ཀོ་དྷཱུ་པཱ་ཡཱ་ས་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༠༩; མ. ནི. ༢.༡༦༢). སཱ་ཝ་ཊྚནྟི པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ཝ་ཊྚེ་ཧི ས་ཧ ཨཱ་ཝ་ཊྚཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ཨཱ་ཝ་ཊྚ་བྷ་ཡ་ནྟི ཁོ, བྷི་ཀྑུ, པ་ཉྩ་ནྣེ་ཏཾ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༠༩; མ. ནི. ༢.༡༦༤; ཨ. ནི. ༤.༡༢༢). ས་ག་ཧཾ ས་ར་ཀྑ་སནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ གོ་ཙ་ར་ག་ཏཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཛ་ན་ན་ཏོ ཙ་ཎྜ་མ་ཀ་ར་མ་ཙྪ་ཀ་ཙྪ་པ་ར་ཀྑ་ས་ས་དི་སེ་ཧི ཝི་ས་བྷཱ་ག་པུ་གྒ་ལེ་ཧི ས་ཧི་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ས་ག་ཧཾ ས་ར་ཀྑ་ས་ནྟི ཁོ, བྷི་ཀྑུ, མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༠༩). ཨ་ཏ་རཱིཏི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ནཱ་ཝཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ས་མུ་དྡཾ ཨུ་ཏྟ་རི. ཏི་ཎྞོཏི ནི་ཏྟི་ཎྞོ. པཱ་ར་ངྒ་ཏོཏི ཏ་སྶ ས་མུ་དྡ་སྶ པཱ་རཾ པ་ར་ཏཱི་རཾ ནི་རོ་དྷཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ. ཐ་ལེ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷཾ ཀཱ་མཱ་དི་མ་ཧོ་གྷ་ཉྩ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཐ་ལེ པ་ར་ཏཱི་རེ ནི་བྦཱ་ནེ བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨི་དྷཱ་པི གཱ་ཐཱ སུ་ཀྐ་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ཨཱུ་མི་བྷ་ཡནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨཱུ་མི་བྷ་ཡཾ, བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ཏཾ ཨཱུ་མི བྷ་ཡཾ. དུ་ཏྟ་རནྟི དུ་ར་ཏི་ཀྐ་མཾ. ཨ་ཙྩ་ཏཱ་རཱིཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི.
ས་ངྒཱ་ཏི་གོཏི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ས་ངྒཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཏྟཱ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ས་ངྒཱ་ཏི་གོ. ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏོ སོ ན པ་མཱ་ཎ་མེ་ཏཱིཏི སོ ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ར་ཧཱ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ པ་མཱ་ཎ་ཀ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཙ ‘‘ཨེ་དི་སོ སཱི་ལེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི ཀེ་ན་ཙི པ་མི་ཎི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ པ་མཱ་ཎཾ ན ཨེ་ཏི, ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ག་ཏོ སོ ཨ་ར་ཧཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མ ག་ཏི་ཡཱ ཋི་ཏོ, ཨེ་དི་སོ ཙ ནཱ་མ་གོ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི པ་མི་ཎི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ པ་མཱ་ཎཾ ན ཨེ་ཏི ན ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་མོ་ཧ་ཡི མ་ཙྩུ་རཱ་ཛཾ, ཏེ་ན ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ་ཏི ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ་ཝ དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི. ཨི་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་གྒེ པ་ཋ་མ་པ་ཉྩ་མ་ཚ་ཊྛེ་སུ ཝ་ཊྚཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, དུ་ཏི་ཡ་ས་ཏྟ་མ་ཨ་ཊྛ་མེ་སུ ཝི་ཝ་ཊྚཾ, སེ་སེ་སུ ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚཾ ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ད་ས་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.