༦. མ་ལླི་ཀཱ་དེ་ཝཱི་ཝ་ཏྠུ
ཛཱི་ར་ནྟི ཝེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ མ་ལླི་ཀཾ དེ་ཝིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ ཀི་ར ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ནྷཱ་ན་ཀོ་ཊྛ་ཀཾ པ་ཝི་ཊྛཱ མུ་ཁཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཨོ་ན་ཏ་ས་རཱི་རཱ ཛ་ངྒྷཾ དྷོ་ཝི་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཏཱ་ཡ ཙ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ པ་ཝི་ཊྛོ ཨེ་ཀོ ཝ་ལླ་བྷ་སུ་ན་ཁོ ཨ་ཏྠི. སོ ཏཾ ཏ་ཐཱ ཨོ་ན་ཏཾ དི་སྭཱ ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་ས་ནྠ་ཝཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི. སཱ ཕ་སྶཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟཱི ཨ་ཊྛཱ་སི. རཱ་ཛཱ་པི ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་དེ ཝཱ་ཏ་པཱ་ནེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏཾ དི་སྭཱ ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ‘‘ན་སྶ, ཝ་ས་ལི, ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་མ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀིཾ མ་ཡཱ ཀ་ཏཾ, དེ་ཝཱ་ཏི. སུ་ན་ཁེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ནྠ་ཝོ་ཏི. ན་ཏྠེ་ཏཾ, དེ་ཝཱ་ཏི. མ་ཡཱ སཱ་མཾ དི་ཊྛཾ, ནཱ་ཧཾ ཏ་ཝ ས་དྡ་ཧི་སྶཱ་མི, ན་སྶ, ཝ་ས་ལཱི་ཏི. ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཡོ ཀོ་ཙི ཨི་མཾ ཀོ་ཊྛ་ཀཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཨི་མི་ནཱ ཝཱ་ཏ་པཱ་ནེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶ ཨེ་ཀོ་ཝ དྭི་དྷཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཐེ་སི. དེ་ཝ, ས་ཙེ མེ ས་དྡ་ཧ་སི, ཨེ་ཏཾ ཀོ་ཊྛ་ཀཾ པ་ཝི་ས, ཨ་ཧཾ ཏཾ ཨི་མི་ནཱ ཝཱ་ཏ་པཱ་ནེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་སྶཱ་མཱི་ཏི. རཱ་ཛཱ མཱུ་ལ༹ྷ་དྷཱ་ཏུ་ཀོ ཏ་སྶཱ ཝ་ཙ་ནཾ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ ཀོ་ཊྛ་ཀཾ པཱ་ཝི་སི. སཱ་པི ཁོ དེ་ཝཱི ཝཱ་ཏ་པཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱི ‘‘ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏཾ, ཨ་ཛི་ཀཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ས་ནྠ་ཝཾ ཀ་རོ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷ་དྡེ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ་པི ‘‘མ་ཡཱ སཱ་མཾ དི་ཊྛཾ, ནཱ་ཧཾ ཏ་ཝ ས་དྡ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨི་མཾ ཀོ་ཊྛ་ཀཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཨེ་ཀོ་ཝ དྭི་དྷཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ས་དྡ་ཧི. མ་ལླི་ཀཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཛཱ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་ཏཱ་ཡ མ་ཡཱ ཝ་ཉྩི་ཏོ, པཱ་པཾ མེ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཡ་ཉྩ མེ ཨ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑི་ཏོ, ཨི་དཾ མེ ཀ་མྨཾ ས་ཏྠཱ་པི ཛཱ་ནི་སྶ་ཏི, དྭེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་པི ཨ་སཱི་ཏི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ་པི ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི, ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མེ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ’’ནྟི. ཨ་ཡཾ ཀི་ར ར་ཉྙོ ཨ་ས་དི་ས་དཱ་ནེ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ དྷ་ན་སྶ ཙུ་དྡ་ས་ཀོ་ཊི་ཨ་གྒྷ་ན་ཀོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟཾ ནི་སཱི་ད་ན་པ་ལླ་ངྐོ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཀོ པཱ་ད་པཱི་ཋ་ནྟི ཨི་མཱ་ནི པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ན་གྒྷཱ་ནེ་ཝ ཨ་ཧེ་སུཾ. སཱ མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ མ་ཧཱ་པ་རི་ཙྩཱ་གཾ ནཱ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱི ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟི. ར་ཉྙོ པ་ན སཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པི་ཡཱ ཨ་ཧོ་སི. སོ བ་ལ་ཝ་སོ་ཀཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཏ་སྶཱ ས་རཱི་ར་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་མ་སྶཱ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཡ་ཐཱ སོ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ན ས་ར་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ གེ་ཧཾ པ་ཝི་ཊྛ་ཀཱ་ལེ ས་རི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ བྷ་ཎེ མ་ལླི་ཀཱ་ཡ ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི་ཏི ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ པ་མུ་ཊྛོ, སྭེ པུ་ན པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པུ་ན་དི་ཝ་སེ་པི ཨ་ག་མཱ་སི. ས་ཏྠཱ་པི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་ཏྟ དི་ཝ་སཱ་ནི ཡ་ཐཱ སོ ན ས་ར་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. སཱ་པི ས་ཏྟཱ་ཧ་མེ་ཝ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་མེ དི་ཝ་སེ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཏུ་སི་ཏ་བྷ་ཝ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཀ་སྨཱ པ་ན་སྶ ས་ཏྠཱ ཨ་ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི? སཱ ཀི་ར ཏ་སྶ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པི་ཡཱ ཨ་ཧོ་སི མ་ནཱ་པཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶཱ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣཱ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟཱ, དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཀིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནཾ གེ་ཧེ པ་ཝ་ཏྟཾ ནི་ཙྩ་བྷ་ཏྟཾ ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཡྻ, ཏེ་ན་སྶ ས་ཏྠཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨ་ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་མེ དི་ཝ་སེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ ས་ཡ་མེ་ཝ རཱ་ཛ་ཀུ་ལ་དྭཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི.
རཱ་ཛཱ ‘‘ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་ཏྟཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པཱ་སཱ་དཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི. ས་ཏྠཱ པ་ན ར་ཐ་སཱ་ལཱ་ཡ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་སི. རཱ་ཛཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀེ་ན པ་ཊི་མཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, མ་ལླི་ཀཱ་ཡ དེ་ཝི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི་ཏི ག་ནྟྭཱ པ་མུ་ཊྛོ, ཀ་ཏྠ ནུ ཁོ སཱ, བྷ་ནྟེ, ནི་བྦ་ཏྟཱ་ཏི. ཏུ་སི་ཏ་བྷ་ཝ་ནེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི, བྷ་ནྟེ, ཏཱ་ཡ ཏུ་སི་ཏ་བྷ་ཝ་ནེ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི་ཡཱ ཀོ ཨ་ཉྙོ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏི, བྷ་ནྟེ, ན་ཏྠི ཏཱ་ཡ ས་དི་སཱ ཨི་ཏྠཱི. ཏ་སྶཱ ཧི ནི་སི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ‘‘སྭེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨི་དཾ ད་སྶཱ་མི, ཨི་དཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི དཱ་ན་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ ན་ཏྠི, བྷ་ནྟེ, ཏ་སྶཱ པ་ར་ལོ་ཀཾ ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་རཱི་རཾ མེ ན ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘མཱ ཙི་ནྟ་ཡི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་བྦེ་སཾ དྷུ་ཝ་དྷ་མྨོ ཨ་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ར་ཐོ ཀ་སྶཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ སི་ར་སྨིཾ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘པི་ཏཱ་མ་ཧ་སྶ མེ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨ་ཡཾ ཀ་སྶཱ’’ཏི? ‘‘པི་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ན ར་ཐོ ཀ་སྶཱ’’ཏི? ‘‘མ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ས་ཏྠཱ, ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏ་ཝ པི་ཏཱ་མ་ཧ་སྶ ར་ཐོ ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་ཝ པི་ཏུ ར་ཐཾ ན པཱ་པུ་ཎི, ཏ་ཝ པི་ཏུ ར་ཐོ ཏ་ཝ ར་ཐཾ ན པཱ་པུ་ཎི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ནཱ་མ ཀ་ཊྛ་ཀ་ལི་ངྒ་ར་སྶཱ་པི ཛ་རཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ. མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨ་སྶེ་ཝ ཧི ཛ་རཱ ན་ཏྠི, ས་ཏྟཱ པ་ན ཨ་ཛཱི་ར་ཀཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༥༡. ‘‘ཛཱི་ར་ནྟི ཝེ རཱ་ཛ་ར་ཐཱ སུ་ཙི་ཏྟཱ,
ཨ་ཐོ ས་རཱི་ར་མྤི ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཏི;
ས་ཏ་ཉྩ དྷ་མྨོ ན ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཏི,
ས་ནྟོ ཧ་ཝེ ས་བྦྷི པ་ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཝེཏི ནི་པཱ་ཏོ. སུ་ཙི་ཏྟཱཏི ས་ཏྟ་ཧི ར་ཏ་ནེ་ཧི ཨ་པ་རེ་ཧི ཙ ར་ཐཱ་ལ་ངྐཱ་རེ་ཧི སུ་ཊྛུ ཙི་ཏྟི་ཏཱ རཱ་ཛཱུ་ནཾ ར་ཐཱ་པི ཛཱི་ར་ནྟི. ས་རཱི་ར་མྤཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ར་ཐཱ ཨེ་ཝ, ཨི་དཾ སུ་པྤ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏཾ ས་རཱི་ར་མྤི ཁ་ཎྜི་ཙྩཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎ་ནྟཾ ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཏི. ས་ཏ་ཉྩཱཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ས་ནྟཱ་ནཾ ན་ཝ་ཝི་དྷོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ ཙ ཀི་ཉྩི ཨུ་པ་གྷཱ་ཏཾ ན ཨུ་པེ་ཏཱི་ཏི ན ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཏི ནཱ་མ. པ་ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཝཾ ས་ནྟོ བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ ས་བྦྷི པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
མ་ལླི་ཀཱ་དེ་ཝཱི་ཝ་ཏྠུ ཚ་ཊྛཾ.