༧. ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཨ་པྤ་སྶུ་ཏཱ་ཡནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར མ་ངྒ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚེ་སུ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཁུ. པཱ. ༧.༡; པེ. ཝ. ༡༤) ན་ཡེ་ན ཨ་ཝ་མ་ངྒ་ལཾ ཀ་ཐེ་ཏི, ཨ་ཝ་མ་ངྒ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚཱ་དཱི་སུ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦེ་སུ ‘‘དཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཁུ. པཱ. ༥.༧; སུ. ནི. ༢༦༦) ན་ཡེ་ན མ་ངྒ་ལ་གཱ་ཐཱ ཝཱ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝི་ཏྟཾ ཨི་དྷ ཝཱ ཧུ་རཾ ཝཱ’’ཏི ར་ཏ་ན་སུ་ཏྟཾ (ཁུ. པཱ. ༦.༣; སུ. ནི. ༢༢༦) ཝཱ ཀ་ཐེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཉྙཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ་པི ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཀ་ཐེ་མཱི’’ཏི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ, ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་སྶ མ་ངྒ་ལཱ་མ་ངྒ་ལ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ག་མ་ནེ་ན, ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦེ ཨ་ཉྙ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝེ་ས ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ཏི, པུ་བྦེ་པི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦེ ཨ་ཉྙ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི –
ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་ར བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཨ་གྒི་ད་ཏྟ་སྶ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པུ་ཏྟོ སོ་མ་ད་ཏྟ་ཀུ་མཱ་རོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི. སོ ར་ཉྙཱ པི་ཡོ ཨ་ཧོ་སི མ་ནཱ་པོ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ པ་ན ཀ་སི་ཀ་མྨཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ཏི. ཏ་སྶ དྭེ་ཡེ་ཝ གོ་ཎཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ མ་ཏོ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ པུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏཱ་ཏ, སོ་མ་ད་ཏྟ, རཱ་ཛཱ་ནཾ མེ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ གོ་ཎཾ ཨཱ་ཧ་རཱ’’ཏི. སོ་མ་ད་ཏྟོ ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཡཱ་ཙི་སྶཱ་མི, ལ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ མེ པ་ཉྙཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཡེ་ཝ, ཏཱ་ཏ, རཱ་ཛཱ་ནཾ ཡཱ་ཙ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ན ཧི, ཏཱ་ཏ, མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ད་ནྡྷ་པ་ཉྙོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨ་ཉྙ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི, སི་ཀྑཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ན ནཾ ནེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བཱི་ར་ཎ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཾ ནཱ་མ སུ་སཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཏི་ཎ་ཀ་ལཱ་པེ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཛཱ, ཨ་ཡཾ ཨུ་པ་རཱ་ཛཱ, ཨ་ཡཾ སེ་ནཱ་པ་ཏཱི’’ཏི ནཱ་མཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པི་ཏུ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི རཱ་ཛ་ཀུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ ཨུ་པ་རཱ་ཛཱ, རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘ཛ་ཡ་ཏུ བྷ་ཝཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཋ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ གོ་ཎཾ ཡཱ་ཙེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་སི –
‘‘དྭེ མེ གོ་ཎཱ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཡེ་ཧི ཁེ་ཏྟཾ ཀ་སཱ་མ་སེ;
ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ མ་ཏོ དེ་ཝ, དུ་ཏི་ཡཾ དེ་ཧི ཁ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི.
སོ ཧི སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་མ་ཏྟེ་ན ཏཾ གཱ་ཐཾ པ་གུ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ པུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ན ཧི, ཏཱ་ཏ, ཀ་ཉྩི་དེ་ཝ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཐ, ཨ་ཧཾ པུ་རི་མ་ཏ་རཾ ག་ནྟྭཱ ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀེ ཋ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘སཱ་དྷུ, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སོ་མ་ད་ཏྟ་སྶ ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀེ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨུ་སྶཱ་ཧ་པྤ་ཏྟོ རཱ་ཛ་ཀུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ ར་ཉྙཱ ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟེ་ན ཀ་ཏ་པ་ཊི་ས་མྨོ་ད་ནོ, ‘‘ཏཱ་ཏ, ཙི་ར་སྶཾ ཝ་ཏ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྠ, ཨི་ད་མཱ་ས་ནཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཝ་ད་ཐ, ཡེ་ན་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘དྭེ མེ གོ་ཎཱ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཡེ་ཧི ཁེ་ཏྟཾ ཀ་སཱ་མ་སེ;
ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ མ་ཏོ དེ་ཝ, དུ་ཏི་ཡཾ ག་ཎྷ ཁ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི.
ར་ཉྙཱ ‘‘ཀིཾ ཝ་དེ་སི, ཏཱ་ཏ, པུ་ན ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཏ་མེ་ཝ གཱ་ཐཾ ཨཱ་ཧ. རཱ་ཛཱ ཏེ་ན ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ སི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ, ‘‘སོ་མ་ད་ཏྟ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ གེ་ཧེ བ་ཧཱུ མ་ཉྙེ གོ་ཎཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི དི་ནྣཱ བ་ཧཱུ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, དེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཏུ་སྶི་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ སོ་ལ༹་ས གོ་ཎེ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་བྷ་ཎྜ་ཀཾ ནི་ཝཱ་ས་གཱ་མ་ཉྩ་སྶ བྲ་ཧྨ་དེ་ཡྻཾ ད་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟེ་ན ཡ་སེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་སཱི་ཏི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་དཱ རཱ་ཛཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཨ་ཧོ་སི, བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡཱི, སོ་མ་ད་ཏྟོ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, པུ་བྦེ་པེ་ས ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་པྤ་སྶུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨ་ཉྙ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཨ་པྤ་སྶུ་ཏ་པུ་རི་སོ ཧི བ་ལི་བ་དྡ་ས་དི་སོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༥༢. ‘‘ཨ་པྤ་སྶུ་ཏཱ་ཡཾ པུ་རི་སོ, བ་ལི་བ་དྡོ་ཝ ཛཱི་ར་ཏི;
མཾ་སཱ་ནི ཏ་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, པ་ཉྙཱ ཏ་སྶ ན ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་སྶུ་ཏཱ་ཡནྟི ཨེ་ཀ་སྶ ཝཱ དྭི་ནྣཾ ཝཱ པ་ཎྞཱ་ས་ཀཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ན ཝ་གྒཱ་ནཾ ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཨེ་ཀ་སྶ ཝཱ དྭི་ནྣཾ ཝཱ སུ་ཏྟ་ནྟཱ་ནཾ ཝཱ་པི ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་སྶུ་ཏོ ཨ་ཡཾ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ན ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ་ཝ. བ་ལི་བ་དྡོ་ཝ ཛཱི་ར་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ཧི བ་ལི་བ་དྡོ ཛཱི་ར་མཱ་ནོ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནོ ནེ་ཝ མཱ་ཏུ, ན པི་ཏུ, ན སེ་ས་ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ ཛཱི་ར་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཨ་ཡ་མྤི ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི, ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་ཏྟཾ, ན ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནི, ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་རཱ་མ་ཏཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཏི, ནི་ར་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ ཛཱི་ར་ཏི, མཾ་སཱ་ནི ཏ་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱིཏི ཡ་ཐཱ བ་ལི་བ་དྡ་སྶ ‘‘ཡུ་ག་ན་ངྒ་ལཱ་དཱི་ནི ཝ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠོ ཨེ་སོ’’ཏི ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་སྶ་ཊྛ་སྶ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝི་ཙ་ར་ནྟ་སྶ ཁཱ་ད་ནྟ་སྶ པི་ཝ་ནྟ་སྶ མཾ་སཱ་ནི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨི་མ་སྶཱ་པི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཝི་སྶ་ཊྛ་སྶ ས་ངྒྷཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་ཝི་རེ་ཙ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡཾ པོ་སེ་ནྟ་སྶ མཾ་སཱ་ནི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཐཱུ་ལ་ས་རཱི་རོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཏི. པ་ཉྙཱ ཏ་སྶཱཏི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ པ་ན་སྶ པ་ཉྙཱ ཨེ་ཀ་ངྒུ་ལ་མ་ཏྟཱ་པི ན ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཨ་ར་ཉྙེ པ་ན ག་ཙྪ་ལ་ཏཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ཚ དྭཱ་རཱ་ནི ནི་སྶཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ ཙེ་ཝ ན་ཝ་ཝི་དྷ་མཱ་ནོ ཙ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎཱི་ཏི.
ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ས་ཏྟ་མཾ.