དྷ་མྨ་པ་ད-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ
(དུ་ཏི་ཡོ བྷཱ་གོ)
༩. པཱ་པ་ཝ་གྒོ
༡. ཙཱུ་ལེ༹་ཀ་སཱ་ཊ་ཀ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་ཏྠུ
ཨ་བྷི་ཏྠ་རེ་ཐ ཀ་ལྱཱ་ཎེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཙཱུ་ལེ༹་ཀ་སཱ་ཊ་ཀ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཝི་པ་སྶི་ད་ས་བ་ལ་སྶ ཀཱ་ལ་སྨི་ཉྷི མ་ཧཱ་ཨེ་ཀ་སཱ་ཊ་ཀ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ནཱ་མ ཨ་ཧོ་སི, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཏ་ར་ཧི སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཙཱུ་ལེ༹་ཀ་སཱ་ཊ་ཀོ ནཱ་མ. ཏ་སྶ ཧི ཨེ་ཀོ ནི་ཝཱ་ས་ན་སཱ་ཊ་ཀོ ཨ་ཧོ་སི, བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ་པི ཨེ་ཀོ. ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཨེ་ཀ་མེ་ཝ པཱ་རུ་པ་ནཾ, བ་ཧི ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི ཝཱ ཏཾ པཱ་རུ་པ་ཏི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཝི་ཧཱ་རེ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ གྷོ་སི་ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷོ་ཏི དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ གྷོ་སི་ཏཾ, ཀིཾ དི་ཝཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ག་མི་སྶ་སི, ཨུ་དཱ་ཧུ ར་ཏྟིཾ. པཱ་རུ་པ་ན་སྶ ཧི ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ས་ཀྐཱ ཨ་མྷེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ནྟུ’’ནྟི. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི, ‘‘སཱ་མི, ཨ་ཧཾ དི་ཝཱ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི སཱ་ཊ་ཀཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཨ་ག་མཱ་སི. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ དི་ཝ་ས་བྷཱ་གཾ གེ་ཧེ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ ར་ཏྟིཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠུ པུ་ར་ཏོ ནི་སི་ནྣོ་ཝ དྷ་མྨཾ ཨ་སྶོ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ས་རཱི་རཾ ཕ་ར་མཱ་ནཱ པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞཱ པཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫི. སོ ས་ཏྠཱ་རཾ པཱུ་ཛི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ ཨི་མཾ སཱ་ཊ་ཀཾ ད་སྶཱ་མི, ནེ་ཝ བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ, ན མ་ཡ྄ཧཾ པཱ་རུ་པ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ཨ་ཐ་སྶ མ་ཙྪེ་ར་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཧ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི, པུ་ནེ་ཀཾ ས་དྡྷཱ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པུ་ན མ་ཙྪེ་ར་ས་ཧ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཨི་ཏི་སྶ བ་ལ་ཝ་མ་ཙྪེ་རཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟཾ ཝི་ཡ ས་དྡྷཱ་ཙི་ཏྟཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་སྶ ‘‘ད་སྶཱ་མི, ན ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟ་སྶེ་ཝ པ་ཋ་མ་ཡཱ་མོ ཨ་པ་ག་ཏོ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མོ ས་མྤ་ཏྟོ. ཏ་སྨི་མྤི དཱ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ ས་མྤ་ཏྟེ སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘མ་མ ས་དྡྷཱ་ཙི་ཏྟེ་ན མ་ཙྪེ་ར་ཙི་ཏྟེ་ན ཙ ས་དྡྷིཾ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟ་སྶེ་ཝ དྭེ ཡཱ་མཱ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟཱ, ཨི་དཾ མ་མ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ མ་ཙྪེ་ར་ཙི་ཏྟཾ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་པཱ་ཡེ་ཧི སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ད་སྶ་ཏི, ད་སྶཱ་མི ན’’ནྟི. སོ མ་ཙྪེ་ར་ས་ཧ་སྶཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ས་དྡྷཱ་ཙི་ཏྟཾ པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ སཱ་ཊ་ཀཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ས་ཏྠུ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཛི་ཏཾ མེ, ཛི་ཏཾ མེ’’ཏི ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ མ་ཧཱ་ས་དྡ་མ་ཀཱ་སི.
རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ཏཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘པུ་ཙྪ་ཐ ནཾ, ཀིཾ ཀི་ར ཏེ་ན ཛི་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. སོ རཱ་ཛ་པུ་རི་སེ་ཧི པུ་ཙྪི་ཏོ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ ‘‘དུ་ཀྐ་རཾ ཀ་ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན, ས་ངྒ་ཧ་མ་སྶ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ སཱ་ཊ་ཀ་ཡུ་གཾ དཱ་པེ་སི. སོ ཏ་མྤི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་དཱ་སི. པུ་ན རཱ་ཛཱ དྭེ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ཊྛ སོ་ལ༹་སཱ་ཏི དྭི་གུ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་པེ་སི. སོ ཏཱ་ནི་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་དཱ་སི. ཨ་ཐ་སྶ རཱ་ཛཱ དྭ་ཏྟིཾ་ས ཡུ་གཱ་ནི དཱ་པེ་སི. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ལ་དྡྷཾ ལ་དྡྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝཱ་ད་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཏ་ཏོ ཨེ་ཀཾ ཡུ་གཾ ཨ་ཏྟ་ནོ, ཨེ་ཀཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ་ཏི དྭེ ཡུ་གཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏིཾ་ས ཡུ་གཱ་ནི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་དཱ་སི. རཱ་ཛཱ པ་ན ཏ་སྨིཾ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ད་ད་ནྟེ པུ་ན དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི. པུ་བྦེ མ་ཧཱ་ཨེ་ཀ་སཱ་ཊ་ཀོ ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི་ཡཱ སཱ་ཊ་ཀ་ཡུ་གེ་སུ དྭེ ཨ་གྒ་ཧེ་སི, ཨ་ཡཾ པ་ན དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཡ ལ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ དྭེ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. རཱ་ཛཱ པུ་རི་སེ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི – ‘‘དུ་ཀྐ་རཾ བྷ་ཎེ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཀ་ཏཾ, ཨ་ནྟེ་པུ་རེ མ་མ དྭེ ཀ་མྦ་ལཱ་ནི ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ཏ་ཐཱ ཀ་རིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀེ དྭེ ཀ་མྦ་ལེ དཱ་པེ་སི. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ‘‘ན ཨི་མེ མ་མ ས་རཱི་རེ ཨུ་པ་ཡོ་གཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟི, བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ན་སྶེ་ཝ ཨེ་ཏེ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ ཀ་མྦ་ལཾ ཨ་ནྟོ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ས་ཏྠུ ས་ཡ་ན་སྶ ཨུ་པ་རི ཝི་ཏཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷི, ཨེ་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ གྷ་རེ ནི་བ་དྡྷཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩ་ཊྛཱ་ནེ ཝི་ཏཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷི. རཱ་ཛཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཏཾ ཀ་མྦ་ལཾ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཀེ་ན པཱུ་ཛཱ ཀ་ཏཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཀ་སཱ་ཊ་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ མ་མ པ་སཱ་ད་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ པ་སཱི་ད་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧ་ཏྠཱི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་སྶེ ཙ་ཏྟཱ་རི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཙ་ཏ་སྶོ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཙ་ཏ་སྶོ དཱ་སི་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་རི་སེ ཙ་ཏུ་རོ གཱ་མ་ཝ་རེ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ ས་བྦ་ས་ཏཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ་ཏྟཱ་རི ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ནཱ་མ ཨ་སྶ དཱ་པེ་སི.
བྷི་ཀྑཱུ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ – ‘‘ཨ་ཧོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཙཱུ་ལེ༹་ཀ་སཱ་ཊ་ཀ་སྶ ཀ་མྨཾ, ཏཾ་མུ་ཧུ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་བྦ་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ལ་བྷི, ཨི་དཱ་ནི ཀ་ཏེ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀ་མྨེ་ན ཨ་ཛྫ་མེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀོ དི་ནྣོ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཙཱ་ཡཾ ཨེ་ཀ་སཱ་ཊ་ཀོ པ་ཋ་མ་ཡཱ་མེ མ་ཡ྄ཧཾ དཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྑི་སྶ, ས་བྦ་སོ་ལ༹་ས་ཀཾ ཨ་ལ་བྷི་སྶ. ས་ཙེ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མེ ཨ་ས་ཀྑི་སྶ, ས་བྦ་ཊྛ་ཀཾ ཨ་ལ་བྷི་སྶ. བ་ལ་ཝ་པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ དི་ནྣ་ཏྟཱ པ་ནེ་ས ས་བྦ་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ལ་བྷི. ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཧི ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ད་ནྡྷཾ ཀ་ཏཾ ཀུ་ས་ལ་ཉྷི ས་མྤ་ཏྟིཾ ད་ད་མཱ་ནཾ ད་ནྡྷ་མེ་ཝ ད་དཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༡༦. ‘‘ཨ་བྷི་ཏྠ་རེ་ཐ ཀ་ལྱཱ་ཎེ, པཱ་པཱ ཙི་ཏྟཾ ནི་ཝཱ་ར་ཡེ;
ད་ནྡྷ་ཉྷི ཀ་རོ་ཏོ པུ་ཉྙཾ, པཱ་པ་སྨིཾ ར་མ་ཏཱི མ་ནོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཏྠ་རེ་ཐཱཏི ཏུ་རི་ཏ་ཏུ་རི་ཏཾ སཱི་གྷ་སཱི་གྷཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. གི་ཧི་ནཱ ཝཱ ཧི ‘‘ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟ་དཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ ཨོ་ཀཱ་སཾ ན ལ་བྷ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཧཾ པུ་རེ, ཨ་ཧཾ པུ་རེ’’ཏི ཏུ་རི་ཏ་ཏུ་རི་ཏ་མེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཨ་ཉྙ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ པུ་རེ, ཨ་ཧཾ པུ་རེ’’ཏི ཏུ་རི་ཏ་ཏུ་རི་ཏ་མེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. པཱ་པཱ ཙི་ཏྟནྟི ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དི་པཱ་པ་ཀ་མྨ་ཏོ ཝཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཏོ ཝཱ ས་བྦ་ཐཱ་མེ་ན ཙི་ཏྟཾ ནི་ཝཱ་ར་ཡེ. ད་ནྡྷ་ཉྷི ཀ་རོ་ཏོཏི ཡོ པ་ན ‘‘ད་སྶཱ་མི, ན ད་སྶཱ་མི ས་མྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི ནུ ཁོ མེ, ནོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཙི་ཀྑ་ལླ་མ་གྒེ་ན ག་ཙྪ་ནྟོ ཝི་ཡ ད་ནྡྷཾ པུ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་སཱ་ཊ་ཀ་སྶ ཝི་ཡ མ་ཙྪེ་ར་ས་ཧ་སྶཾ པཱ་པཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ པཱ་པ་སྨིཾ ར་མ་ཏཱི མ་ནོ, ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཧི ཙི་ཏྟཾ ཀུ་ས་ལེ ར་མ་ཏི, ཏ་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏྭཱ པཱ་པ་ནི་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཙཱུ་ལེ༹་ཀ་སཱ་ཊ་ཀ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་ཏྠུ པ་ཋ་མཾ.
༢. སེ་ཡྻ་ས་ཀ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
པཱ་པ་ཉྩ པུ་རི་སོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ སེ་ཡྻ་ས་ཀ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཧི ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཏྠེ་ར་སྶ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏིཾ ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཏེ་ན པ་ཋ་མ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཀ་མྨེ ས་མཱ་ད་པི་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ ཏཾ ཀ་མྨ་མ་ཀཱ་སི (པཱ་རཱ. ༢༣༤). ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ཀི་རི་ཡཾ སུ་ཏྭཱ ཏཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་ར ཏྭཾ ཀ་རོ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀ་སྨཱ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཨ་ན་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ’’ཏི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ག་ར་ཧི་ཏྭཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་ཉྷི ཀ་མྨཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ་པི ས་མྤ་རཱ་ཡེ་པི དུ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༡༧. ‘‘པཱ་པ་ཉྩེ པུ་རི་སོ ཀ་ཡི་རཱ, ན ནཾ ཀ་ཡི་རཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ;
ན ཏ་མྷི ཚ་ནྡཾ ཀ་ཡི་རཱ་ཐ, དུ་ཀྑོ པཱ་པ་སྶ ཨུ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ས་ཙེ པུ་རི་སོ ས་ཀིཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ཏ་ངྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ’’ནྟི ན ནཾ ཀ་ཡི་རཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ. ཡོ་པི ཏ་མྷི ཚ་ནྡོ ཝཱ རུ་ཙི ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, ཏ་མྤི ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ ན ཀ་ཡི་རཱ་ཐེ་ཝ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? དུ་ཀྑོ པཱ་པ་སྶ ཨུ་ཙྩ་ཡོ. པཱ་པ་སྶ ཧི ཨུ་ཙྩ་ཡོ ཝུ་ཌྜྷི ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ་པི ས་མྤ་རཱ་ཡེ་པི དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
སེ་ཡྻ་ས་ཀ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. ལཱ་ཛ་དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ་ཝ་ཏྠུ
པུ་ཉྙ་ཉྩེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ལཱ་ཛ་དེ་ཝ་དྷཱི་ཏ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཝ་ཏྠུ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ.
ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཧི མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ པི་པྤ་ལི་གུ་ཧཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨེ་ཀཾ སཱ་ལི་ཁེ་ཏྟ་པཱ་ལི་ཀཾ ཨི་ཏྠིཾ སཱ་ལི་སཱི་སཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ལཱ་ཛེ ཀུ་རུ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ ‘‘ས་དྡྷཱ ནུ ཁོ, ཨ་སྶ་དྡྷཱ’’ཏི ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ‘‘ས་དྡྷཱ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཀྑི་སྶ་ཏི ནུ ཁོ མེ ས་ངྒ་ཧཾ ཀཱ་ཏུཾ, ནོ’’ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ ‘‘ཝི་སཱ་ར་དཱ ཀུ་ལ་དྷཱི་ཏཱ མ་མ ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཀ་ཏྭཱ ཙ པ་ན མ་ཧཱ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ལ་བྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ པ་ཏྟ་མཱ་དཱ་ཡ སཱ་ལི་ཁེ་ཏྟ་ས་མཱི་པེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཀུ་ལ་དྷཱི་ཏཱ ཐེ་རཾ དི་སྭཱ་ཝ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞཱ་ཡ པཱི་ཏི་ཡཱ ཕུ་ཊྛ་ས་རཱི་རཱ ‘‘ཏི་ཊྛ་ཐ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ལཱ་ཛེ ཨཱ་དཱ་ཡ ཝེ་གེ་ན ག་ནྟྭཱ ཐེ་ར་སྶ པ་ཏྟེ ཨཱ་ཀི་རི་ཏྭཱ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ་ཧི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སྶ བྷཱ་གི་ནཱི ཨ་སྶ’’ནྟི པ་ཏྠ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཐེ་རོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་མ་ཀཱ་སི. སཱ་པི ཐེ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ དི་ནྣ་དཱ་ནཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ནི་ཝ་ཏྟི. ཏཱ་ཡ ཙ པ་ན ཀེ་དཱ་ར་མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ག་མ་ན་མ་གྒེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ བི་ལེ གྷོ་ར་ཝི་སོ ས་པྤོ ནི་པ་ཛྫི. སོ ཐེ་ར་སྶ ཀཱ་སཱ་ཡ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཛ་ངྒྷཾ ཌཾ་སི་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. ཨི་ཏ་རཱ དཱ་ནཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི ཏཾ པ་དེ་སཾ པཱ་པུ་ཎི. ས་པྤོ བི་ལཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཏཾ ཌཾ་སི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ པཱ་ཏེ་སི. སཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟེ་ན ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ ཏིཾ་ས་ཡོ་ཛ་ནི་ཀེ ཀ་ན་ཀ་ཝི་མཱ་ནེ སུ་ཏྟ་པྤ་བུ་དྡྷཱ ཝི་ཡ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏེ་ན ཏི་གཱ་ཝུ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི. སཱ དྭཱ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ནི་ཀཾ ཨེ་ཀཾ དི་བྦ་ཝ་ཏྠཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཝུ་ཏཱ པུ་བྦ་ཀ་མྨ་པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ སུ་ཝ་ཎྞ་ལཱ་ཛ་བྷ་རི་ཏེ་ན ཨོ་ལ་མྦ་ཀེ་ན སུ་ཝ་ཎྞ་ས་ར་ཀེ་ན པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏེ ཝི་མཱ་ན་དྭཱ་རེ ཋི་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ མེ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟི ལ་དྡྷཱ’’ཏི དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟཱི ‘‘ཨ་ཡྻ་སྶ མེ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་སྶ དི་ནྣ་ལཱ་ཛ་ནི་སྶ་ནྡེ་ན སཱ ལ་དྡྷཱ’’ཏི ཨ་ཉྙཱ་སི.
སཱ ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཏྟ་ཀེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ན དཱ་ནི མ་ཡཱ པ་མ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ཡྻ་སྶ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་མཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཐཱ་ཝ་རཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པཱ་ཏོ་ཝ ཀ་ན་ཀ་མ་ཡཾ ས་མྨ་ཛྫ་ནི་ཉྩེ་ཝ ཀ་ཙ་ཝ་ར་ཚ་ཌྜ་ན་ཀ་ཉྩ པ་ཙྪིཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ནྟྭཱ ཐེ་ར་སྶ པ་རི་ཝེ་ཎཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡ་པ་རི་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་སི. ཐེ་རོ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀེ་ན་ཙི ད་ཧ་རེ་ན ཝཱ སཱ་མ་ཎེ་རེ་ན ཝཱ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་སི. སཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཀཱ་སི, ཐེ་རོ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ས་ལླ་ཀྑེ་སི. ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ པ་ན ཐེ་རོ ཏ་སྶཱ ས་མྨ་ཛྫ་ནི་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ཏཱ་ལ་ཙྪི་དྡཱ་དཱི་ཧི ཙ པ་ཝི་ཊྛཾ ས་རཱི་རོ་བྷཱ་སཾ དི་སྭཱ དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཀོ ཨེ་ས ས་མྨ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཡི་ཀཱ ལཱ་ཛ་དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ’’ཏི. ‘‘ན་ནུ མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མི་ཀཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཡི་ཀཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, སཱ་ལི་ཁེ་ཏྟཾ ར་ཀྑ་མཱ་ནཱ ལཱ་ཛེ ད་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི ས་པྤེ་ན ད་ཊྛཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, མ་ཡཱ ཨ་ཡྻཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟི ལ་དྡྷཱ, ཨི་དཱ་ནི་པི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ‘ས་མྤ་ཏྟིཾ ཐཱ་ཝ་རཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ་མྷི, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཧི་ཡྻོ་པི པ་རེ་པི ཏ་ཡཱ་ཝེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏཾ, ཏ་ཡཱ་ཝ པཱ་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པི་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཨ་པེ་ཧི དེ་ཝ་དྷཱི་ཏེ, ཏ་ཡཱ ཀ་ཏཾ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏཾ་ཝ ཧོ་ཏུ, ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨི་མཾ ཋཱ་ནཾ མཱ ཨཱ་ག་མཱི’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, མཱ མཾ ནཱ་སེ་ཐ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྤ་ཏྟིཾ མེ ཐི་རཾ ཀཱ་ཏུཾ དེ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་པེ་ཧི དེ་ཝ་དྷཱི་ཏེ, མཱ མཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཙི་ཏྟ་བཱི་ཛ་ནིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣེ་ཧི དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀེ་ཧི ‘མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་སྶ ཀི་ར ཨེ་ཀཱ དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡ་པ་རི་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་སཱི’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཀ་རི, ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨི་དྷ མཱ ཨཱ་ག་མི, པ་ཊི་ཀྐ་མཱ’’ཏི. སཱ ‘‘མཱ མཾ, བྷ་ནྟེ, ནཱ་སེ་ཐཱ’’ཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཡཱ་ཙི་ཡེ་ཝ. ཐེ་རོ ‘‘ནཱ་ཡཾ མ་མ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་ཝཾ པ་མཱ་ཎཾ ན ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི ཨ་ཙྪ་རཾ པ་ཧ་རི. སཱ ཏ་ཏྠ ས་ཎྛཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ, ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་ཡཱ ལ་དྡྷ་ས་མྤ་ཏྟིཾ མཱ ནཱ་སེ་ཐ, ཐཱ་ཝ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ དེ་ཐཱ’’ཏི རོ་ད་ནྟཱི ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨ་ཊྛཱ་སི.
ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཏ་སྶཱ རོ་དི་ཏ་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ཨོ་བྷཱ་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ་ཡ ས་མྨུ་ཁེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཝི་ཡ ‘‘དེ་ཝ་དྷཱི་ཏེ མ་མ པུ་ཏྟ་སྶ ཀ་སྶ་པ་སྶ སཾ་ཝ་ར་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ བྷཱ་རོ, པུ་ཉྙ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ པ་ན ‘ཨ་ཡཾ ནོ ཨ་ཏྠོ’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ པུ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ བྷཱ་རོ. པུ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི ཨི་དྷ ཙེ་ཝ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཙ སུ་ཁ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༡༨. ‘‘པུ་ཉྙ་ཉྩེ པུ་རི་སོ ཀ་ཡི་རཱ, ཀ་ཡི་རཱ ནཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ;
ཏ་མྷི ཚ་ནྡཾ ཀ་ཡི་རཱ་ཐ, སུ་ཁོ པུ་ཉྙ་སྶ ཨུ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ས་ཙེ པུ་རི་སོ པུ་ཉྙཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ‘‘ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ མེ པུ་ཉྙཾ ཀ་ཏཾ, ཨ་ལཾ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི ཨ་ནོ་ར་མི་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་རོ་ཐེ་ཝ. ཏ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ་པི ཏ་མྷི པུ་ཉྙེ ཚ་ནྡཾ རུ་ཙིཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་རོ་ཐེ་ཝ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? སུ་ཁོ པུ་ཉྙ་སྶ ཨུ་ཙྩ་ཡོ. པུ་ཉྙ་སྶ ཧི ཨུ་ཙྩ་ཡོ ཝུ་ཌྜྷི ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ སུ་ཁོ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ པ་ཉྩ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྠ་ཀེ ཋི་ཏཱ་ཝ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པཱ་པུ་ཎཱི་ཏི.
ལཱ་ཛ་དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ་ཝ་ཏྠུ ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སེ་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ
པཱ་པོ་པི པ་སྶ་ཏཱི བྷ་དྲནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ ཧི ཝི་ཧཱ་ར་མེ་ཝ ཨུ་དྡི་སྶ ཙ་ཏུ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ ཝི་ཀི་རི་ཏྭཱ ས་ཏྠ་རི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཏཱི་ཎི མ་ཧཱ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ག་ཙྪ་ཏི, ག་ཙྪ་ནྟོ ཙ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི སཱ་མ་ཎེ་རཱ ཝཱ ད་ཧ་རཱ ཝཱ ཧ་ཏྠ་མྤི མེ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཡྻུ’’ནྟི ཏུ་ཙྪ་ཧ་ཏྠོ ནཱ་མ ན ག་ཏ་པུ་བྦོ. པཱ་ཏོ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟོ ཡཱ་གུཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་ཏ་པཱ་ཏ་རཱ་སོ ས་པྤི་ན་ཝ་ནཱི་ཏཱ་དཱི་ནི བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནི. སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ན་ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ནི གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ སཱི་ལཾ ར་ཀྑ་ཏི. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ དྷ་ནཾ པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཝོ་ཧཱ་རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ་པི་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ ཨི་ཎཾ ག་ཎྷིཾ་སུ, ཀུ་ལ་ས་ནྟ་ཀཱ་པི་སྶ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི་ར་ཉྙ་ཀོ་ཊི་ཡོ, ན་དཱི་ཏཱི་རེ ནི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཀཱུ་ལེ བྷི་ནྣེ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཾ པ་ཝི་སིཾ་སུ. ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན དྷ་ནཾ པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ཨ་ག་མཱ་སི. སོ ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ་པི ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་ནཾ དེ་ཏི་ཡེ་ཝ, པ་ཎཱི་ཏཾ པ་ན ཀ་ཏྭཱ དཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི.
སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠཱ་རཱ ‘‘དཱི་ཡ་ཏི པ་ན ཏེ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཀུ་ལེ དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘དཱི་ཡ་ཏི, བྷ་ནྟེ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཀ་ཎཱ་ཛ་ཀཾ བི་ལ་ངྒ་དུ་ཏི་ཡ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ, ‘‘ག་ཧ་པ་ཏི, ‘ལཱུ་ཁཾ དཱ་ནཾ དེ་མཱི’ཏི མཱ ཙི་ནྟ་ཡི. ཙི་ཏྟ་སྨི་ཉྷི པ་ཎཱི་ཏེ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ དི་ནྣ་དཱ་ནཾ ལཱུ་ཁཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨ་པི་ཙ ཏྭཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ དཱ་ནཾ དེ་སི, ཨ་ཧཾ པ་ན ཝེ་ལཱ་མ་ཀཱ་ལེ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པཾ ཨུ་ནྣ་ངྒ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཡ་མཱ་ནོ་པི ཏི་ས་ར་ཎ་ག་ཏ་མྤི ཀ་ཉྩི ནཱ་ལ་ཏྠཾ, ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཱ ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ དུ་ལླ་བྷཱ. ཏ་སྨཱ ‘ལཱུ་ཁཾ མེ དཱ་ན’ནྟི མཱ ཙི་ནྟ་ཡཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝེ་ལཱ་མ་སུ་ཏྟམ་སྶ (ཨ. ནི. ༩.༢༠) ཀ་ཐེ་སི. ཨ་ཐ་སྶ དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ དེ་ཝ་ཏཱ ས་ཏྠ་རི ཙེ་ཝ ས་ཏྠུ་སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ཙ གེ་ཧཾ པ་ཝི་ས་ནྟེ་སུ ཏེ་སཾ ཏེ་ཛེ་ན ས་ཎྛཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི, ‘‘ཡ་ཐཱ ཨི་མེ ཨི་མཾ གེ་ཧཾ ན པ་ཝི་ས་ནྟི, ཏ་ཐཱ ག་ཧ་པ་ཏིཾ པ་རི་བྷི་ནྡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ་པི ཨི་སྶ་ར་ཀཱ་ལེ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟུཾ ནཱ་ས་ཀྑི, ཨི་དཱ་ནི ‘‘པ་ནཱ་ཡཾ དུ་གྒ་ཏོ ག་ཎྷི་སྶ་ཏི མེ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ སེ་ཊྛི་སྶ སི་རི་ག་བྦྷཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ སེ་ཊྛི ནཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀོ ཨེ་སོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཧཾ ཏེ མ་ཧཱ་སེ་ཊྛི ཙ་ཏུ་ཏྠ་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ དེ་ཝ་ཏཱ, ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨོ་ཝཱ་ད་དཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི. ཏེ་ན ཧི ཨོ་ཝ་དེ་ཧཱི་ཏི. མ་ཧཱ་སེ་ཊྛི ཏ་ཡཱ པ་ཙྪི་མ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ་ཝ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ སཱ་ས་ནེ བ་ཧུཾ དྷ་ནཾ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཾ, ཨི་དཱ་ནི དུ་གྒ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ་པི ཏཾ ན མུ་ཉྩ་སི་ཡེ་ཝ, ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ན་མ་ཏྟ་མྤི ན ལ་བྷི་སྶ་སི, ཀིཾ ཏེ ས་མ་ཎེ་ན གོ་ཏ་མེ་ན, ཨ་ཏི་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏོ ཨོ་ར་མི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ནྟེ པ་ཡོ་ཛེ་ནྟོ ཀུ་ཊུ་མྦཾ ས་ཎྛཱ་པེ་ཧཱི་ཏི. ཨ་ཡཾ མེ ཏ་ཡཱ དི་ནྣ་ཨོ་ཝཱ་དོ་ཏི. ཨཱ་མ, སེ་ཊྛཱི་ཏི. ག་ཙྪ, ནཱ་ཧཾ ཏཱ་དི་སཱི་ནཾ ས་ཏེ་ན་པི ས་ཧ་སྶེ་ན་པི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་ན་པི ས་ཀྐཱ ཀ་མྤེ་ཏུཾ, ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཏེ ཝུ་ཏྟཾ, ཀཾ ཏ་ཡཱ མ་མ གེ་ཧེ ཝ་ས་མཱ་ནཱ་ཡ, སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ མེ གྷ་རཱ ནི་ཀྑ་མཱ་ཧཱི་ཏི. སཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཋཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི དཱ་ར་ཀེ ཨཱ་དཱ་ཡ ནི་ཀྑ་མི, ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཙ པ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནཱ ‘‘སེ་ཊྛིཾ ཁ་མཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ན་ག་ར་པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏཱ་པ་རཱ་དྷཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཧི, མཾ སེ་ཊྛི་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ནེ་ཏྭཱ ཁ་མཱ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ དཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཏ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཾ, ནཱ་ཧཾ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟུཾ ཨུ་སྶ་ཧཱ་མཱི’’ཏི ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི. སཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཏེ་ཧི་པི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ ས་ཀྐཾ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཧཾ, དེ་ཝ, ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནཱ དཱ་ར་ཀེ ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་ཐཱ ཝི་ཙ་རཱ་མི, ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ མེ དཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཡཱ་ཙི.
ཨ་ཐ ནཾ སོ ‘‘ཨ་ཧ་མྤི ཏ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཱ སེ་ཊྛིཾ ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མི, ཨེ་ཀཾ པ་ན ཏེ ཨུ་པཱ་ཡཾ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ་དྷུ, དེ་ཝ, ཀ་ཐེ་ཧཱི་ཏི. ག་ཙྪ, སེ་ཊྛི་ནོ ཨཱ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཝེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སེ་ཊྛི་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ པ་ཎྞཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝོ་ཧཱ་རཱུ་པ་ཛཱི་ཝཱི་ཧི ག་ཧི་ཏཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཏུ་ཙྪ་ག་བྦྷེ པཱུ་རེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཾ པ་ཝི་ཊྛཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཨ་ཉྙ་མྤི ཨ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ནཱ་མ ཨ་སྶཱ་མི་ཀཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ས་བྦཾ སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཏུ་ཙྪ་ག་བྦྷེ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ད་ཎྜ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཁ་མཱ་པེ་ཧཱི་ཏི. སཱ ‘‘སཱ་དྷུ, དེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཏཾ ས་བྦཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་སྶ སི་རི་ག་བྦྷཾ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཀོ ཨེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཧཾ ཏེ ཙ་ཏུ་ཏྠ་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་དེ་ཝ་ཏཱ, མ་ཡཱ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་ཏཱ་ཡ ཡཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཏཾ མེ ཁ་མ་ཐ. ས་ཀྐ་སྶ ཧི མེ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ་ཏུ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏུ་ཙྪ་ག་བྦྷ་པཱུ་ར་ཎཾ ད་ཎྜ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ, ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནཱ ཀི་ལ་མཱ་མཱི་ཏི. ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ དེ་ཝ་ཏཱ ‘ད་ཎྜ་ཀ་མྨ་ཉྩ མེ ཀ་ཏ’ནྟི ཝ་ད་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ དོ་སཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ནཾ ད་སྶེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ ཏཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ནེ་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ ས་བྦཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. དེ་ཝ་ཏཱ ས་ཏྠུ པཱ་དེ་སུ སི་ར་སཱ ནི་པ་ཏི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཡཾ མ་ཡཱ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་ཏཱ་ཡ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ གུ་ཎེ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པཱ་པ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ མེ ཁ་མ་ཐཱ’’ཏི ས་ཏྠཱ་རཾ ཁ་མཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་སེ་ཊྛིཾ ཁ་མཱ་པེ་སི. ས་ཏྠཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན སེ་ཊྛི་ཉྩེ་ཝ དེ་ཝ་ཏ་ཉྩ ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཨི་དྷ, ག་ཧ་པ་ཏི, པཱ་པ་པུ་གྒ་ལོ་པི ཡཱ་ཝ པཱ་པཾ ན པ་ཙྩ་ཏི, ཏཱ་ཝ བྷ་དྲ་མྤི པ་སྶ་ཏི. ཡ་དཱ པ་ན་སྶ པཱ་པཾ པ་ཙྩ་ཏི, ཏ་དཱ པཱ་པ་མེ་ཝ པ་སྶ་ཏི. བྷ་དྲ་པུ་གྒ་ལོ་པི ཡཱ་ཝ བྷ་དྲཾ ན པ་ཙྩ་ཏི, ཏཱ་ཝ པཱ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏི. ཡ་དཱ པ་ན་སྶ བྷ་དྲཾ པ་ཙྩ་ཏི, ཏ་དཱ བྷ་དྲ་མེ་ཝ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༡༡༩. ‘‘པཱ་པོ་པི པ་སྶ་ཏཱི བྷ་དྲཾ, ཡཱ་ཝ པཱ་པཾ ན པ་ཙྩ་ཏི;
ཡ་དཱ ཙ པ་ཙྩ་ཏཱི པཱ་པཾ, ཨ་ཐ པཱ་པོ པཱ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏི.
༡༢༠. ‘‘བྷ་དྲོ་པི པ་སྶ་ཏཱི པཱ་པཾ, ཡཱ་ཝ བྷ་དྲཾ ན པ་ཙྩ་ཏི;
ཡ་དཱ ཙ པ་ཙྩ་ཏཱི བྷ་དྲཾ, ཨ་ཐ བྷ་དྲོ བྷ་དྲཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ པཱ་པོཏི ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དི་ནཱ པཱ་པ་ཀ་མྨེ་ན ཡུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལོ. སོ་པི ཧི པུ་རི་མ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནོ བྷ་དྲ་མྤི པ་སྶ་ཏི. ཡཱ་ཝ པཱ་པཾ ན པ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཡཱ་ཝ་སྶ ཏཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ ཝཱ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཝཱ ཝི་པཱ་ཀཾ ན དེ་ཏི. ཡ་དཱ པ་ན་སྶ ཏཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ ཝཱ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཝཱ ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ཏི, ཨ་ཐ དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ ཝི་ཝི་དྷཱ ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཱ, ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཙ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ནྟོ སོ པཱ་པོ པཱ་པཱ་ནི་ཡེ་ཝ པ་སྶ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡ་པི ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དི་ནཱ བྷ་དྲ་ཀ་མྨེ་ན ཡུ་ཏྟོ བྷ་དྲོ. སོ་པི ཧི པུ་རི་མ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནོ པཱ་པཾ པ་སྶ་ཏི. ཡཱ་ཝ བྷ་དྲཾ ན པ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཡཱ་ཝ་སྶ ཏཾ བྷ་དྲཾ ཀ་མྨཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ ཝཱ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཝཱ ཝི་པཱ་ཀཾ ན དེ་ཏི. ཡ་དཱ པ་ན ཏཾ ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ཏི, ཨ་ཐ དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ་དི་སུ་ཁཾ, ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཙ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནོ སོ བྷ་དྲོ བྷ་དྲཱ་ནི་ཡེ་ཝ པ་སྶ་ཏཱིཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ སཱ དེ་ཝ་ཏཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི, ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཡ་པི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སེ་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. ཨ་ས་ཉྙ་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ
མཱ་ཝ་མ་ཉྙེ་ཐ པཱ་པ་སྶཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨེ་ཀཾ ཨ་ས་ཉྙ་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར ཡཾ ཀི་ཉྩི མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དི་བྷེ་དཾ པ་རི་ཀྑཱ་རཾ བ་ཧི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཚ་ཌྜེ་ཏི. པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཝ་སྶེ་ན་པི ཨཱ་ཏ་པེ་ན་པི ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་དཱི་ཧི་པི ཝི་ན་སྶ་ཏི. སོ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ‘‘ན་ནུ, ཨཱ་ཝུ་སོ, པ་རི་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མ པ་ཊི་སཱ་མི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་པྤ་ཀཾ མ་ཡཱ ཀ་ཏཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨེ་ཏཾ, ན ཨེ་ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏྠི, ན པི་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཀ་རོ་ཏི. བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྶ ཀི་རི་ཡཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ཏཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙྩཾ ཀི་ར ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. སོ ས་ཏྠཱ་རཱ པུ་ཙྪི་ཏོ་པི ‘‘ཀིཾ ཨེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་པྤ་ཀཾ མ་ཡཱ ཀ་ཏཾ, ན ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏྠི, ནཱ་སྶ པི་ཏྟ’’ནྟི ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཝ་མ་ཉྙ་ནྟོ ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ‘ཨ་པྤ་ཀ’ནྟི ན ཨ་ཝ་མ་ཉྙི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ཋ་པི་ཏ་ཉྷི ཝི་ཝ་ཊ་མུ་ཁཾ བྷཱ་ཛ་ནཾ དེ་ཝེ ཝ་སྶ་ནྟེ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཀ་བི་ནྡུ་ནཱ ན པཱུ་ར་ཏི, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝ་སྶ་ནྟེ པ་ན པཱུ་ར་ཏེ་ཝ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ པཱ་པཾ ཀ་རོ་ནྟོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན མ་ཧ་ནྟཾ པཱ་པ་རཱ་སིཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༢༡. ‘‘མཱ་ཝ་མ་ཉྙེ་ཐ པཱ་པ་སྶ, ན མ་ནྡཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི;
ཨུ་ད་བི་ནྡུ་ནི་པཱ་ཏེ་ན, ཨུ་ད་ཀུ་མྦྷོ་པི པཱུ་ར་ཏི;
བཱ་ལོ པཱུ་ར་ཏི པཱ་པ་སྶ, ཐོ་ཀཾ ཐོ་ཀ་མྤི ཨཱ་ཙི་ན’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ མཱ་ཝ་མ་ཉྙེ་ཐཱཏི ན ཨ་ཝ་ཛཱ་ནེ་ཡྻ. པཱ་པ་སྶཱཏི པཱ་པཾ. ན མ་ནྡཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ མེ པཱ་པ་ཀཾ ཀ་ཏཾ, ཀ་དཱ ཨེ་ཏཾ ཝི་པ་ཙྩི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པཱ་པཾ ནཱ་ཝ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ད་ཀུ་མྦྷོ་པཱིཏི དེ་ཝེ ཝ་སྶ་ནྟེ མུ་ཁཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀུ་ལཱ་ལ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶཱ་པི ཨུ་ད་ཀ་བི་ནྡུ་ནོ ནི་པཱ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན པཱུ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ བཱ་ལ་པུ་གྒ་ལོ ཐོ་ཀཾ ཐོ་ཀ་མྤི པཱ་པཾ ཨཱ་ཙི་ན་ནྟོ ཀ་རོ་ནྟོ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ པཱ་པ་སྶ པཱུ་ར་ཏི་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ སེ་ཡྻཾ ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཨི་མཾ ནཱ་མ ཨཱ་པ་ཏྟི་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ༡༠༨-༡༡༠) སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙཱ་པེ་སཱི་ཏི.
ཨ་ས་ཉྙ་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ པ་ཉྩ་མཾ.
༦. བི་ལཱ༹་ལ་པཱ་ད་ཀ་སེ་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ
མཱ་ཝ་མ་ཉྙེ་ཐ པུ་ཉྙ་སྶཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ བི་ལཱ༹་ལ་པཱ་ད་ཀ་སེ་ཊྛིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི ས་མ་ཡེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝཱ་སི་ནོ ཝ་གྒ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་ནཾ དེ་ནྟི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ –
‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ དཱ་ནཾ དེ་ཏི, པ་རཾ ན ས་མཱ་ད་པེ་ཏི. སོ ནི་བྦ་ཏྟ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ བྷོ་ག་ས་མྤ་དཾ ལ་བྷ་ཏི, ནོ པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་དཾ. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ཏྟ་ནཱ དཱ་ནཾ ན དེ་ཏི, པ་རཾ ས་མཱ་ད་པེ་ཏི. སོ ནི་བྦ་ཏྟ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་དཾ ལ་བྷ་ཏི, ནོ བྷོ་ག་ས་མྤ་དཾ. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཙ ན དེ་ཏི, པ་ར་ཉྩ ན ས་མཱ་ད་པེ་ཏི. སོ ནི་བྦ་ཏྟ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ནེ་ཝ བྷོ་ག་ས་མྤ་དཾ ལ་བྷ་ཏི, ན པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་དཾ, ཝི་གྷཱ་སཱ་དོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཙ དེ་ཏི, པ་ར་ཉྩ ས་མཱ་ད་པེ་ཏི. སོ ནི་བྦ་ཏྟ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ བྷོ་ག་ས་མྤ་ད་ཉྩེ་ཝ ལ་བྷ་ཏི, པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་ད་ཉྩཱ’’ཏི.
ཨ་ཐེ་ཀོ པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སོ ཏཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་མི་དཾ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨ་ཧཾ དཱ་ནི ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, སྭེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷི་ཀྑཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི. ཀི་ཏྟ་ཀེ་ཧི པ་ན ཏེ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ཏྠོ་ཏི? ས་བྦ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི, བྷ་ནྟེ་ཏི. ས་ཏྠཱ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སི. སོ་པི གཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་མྨ་ཏཱ་ཏཱ, མ་ཡཱ སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ནི་མ་ནྟི་ཏོ, ཡོ ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཀྐོ་ཏི, སོ ཏ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཡཱ་གུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དཱི་ནི དེ་ཏུ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ པ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨུ་གྒྷོ་སེ་ནྟོ ཝི་ཙ་རི.
ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀོ སེ་ཊྛི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་པ་ཎ་དྭཱ་རཾ ས་མྤ་ཏྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཧོ་ན་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ པ་ན ས་ཀ་ལ་གཱ་མཾ ས་མཱ་ད་པེ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཡཱ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨཱ་ཧ་རཱ’’ཏི ཏཱི་ཧི ཨ་ངྒུ་ལཱི་ཧི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཐོ་ཀེ ཏ་ཎྜུ་ལེ ཨ་དཱ་སི, ཏ་ཐཱ མུ་གྒེ, ཏ་ཐཱ མཱ་སེ་ཏི. སོ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བི་ལཱ༹་ལ་པཱ་ད་ཀ་སེ་ཊྛི ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ, ས་པྤི་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དཱི་ནི དེ་ནྟོ་པི ཀ་ར་ཎྜཾ ཀུ་ཊེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀོ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ བི་ནྡུཾ བི་ནྡུཾ པ་གྒྷ་རཱ་ཡ་ནྟོ ཐོ་ཀ་ཐོ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་དཱ་སི. ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཨ་ཝ་སེ་སེ་ཧི དི་ནྣཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ཨི་མི་ནཱ དི་ནྣཾ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. སོ སེ་ཊྛི ཏ་སྶ ཀི་རི་ཡཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨེ་ས མ་ཡཱ དི་ནྣཾ ཝི་སུཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་ཙྪ་ཏོ པ་ཙྪ་ཏོ ཨེ་ཀཾ ཙཱུ་ལུ༹་པ་ཊྛཱ་ཀཾ པ་ཧི་ཎི ‘‘ག་ཙྪ, ཡཾ ཨེ་ས ཀ་རོ་ཏི, ཏཾ ཛཱ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི. སོ ག་ནྟྭཱ ‘‘སེ་ཊྛི་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟ་པཱུ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ དྭེ ཏ་ཎྜུ་ལེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མུ་གྒ་མཱ་སེ་པི ཏེ་ལ་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དི་བི་ནྡཱུ་ནི་པི ས་བྦ་བྷཱ་ཛ་ནེ་སུ པ་ཀྑི་པི. ཙཱུ་ལུ༹་པ་ཊྛཱ་ཀོ ག་ནྟྭཱ སེ་ཊྛི་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ སེ་ཊྛི ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ས་ཙེ མེ སོ པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨ་ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་སི་སྶ་ཏི, མ་མ ནཱ་མེ ག་ཧི་ཏ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ནཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ མཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ནི་ཝཱ་ས་ན་ནྟ་རེ ཚུ་རི་ཀཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ག་ནྟྭཱ བྷ་ཏྟ་གྒེ ཨ་ཊྛཱ་སི. སོ པུ་རི་སོ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་རི་ཝི་སི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་ཡཱ མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ ས་མཱ་ད་པེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ དཱ་ནཾ དི་ནྣཾ, ཏ་ཏྠ ས་མཱ་ད་པི་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ བ་ལེ་ན བ་ཧཱུ་ནི་པི ཐོ་ཀཱ་ནི་པི ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དཱི་ནི ཨ་དཾ་སུ, ཏེ་སཾ ས་བྦེ་སཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ སོ སེ་ཊྛི ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧཾ ‘ཨ་སུ་ཀེ་ན ནཱ་མ ཨ་ཙྪ་རཱ་ཡ ག་ཎྷི་ཏྭཱ ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དཱི་ནི དི་ནྣཱ་ནཱི་ཏི མ་མ ནཱ་མེ ག་ཧི་ཏ་མ་ཏྟེ ཨི་མཾ མཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’ཏི ཨཱ་ག་ཏོ, ཨ་ཡཾ པ་ན ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ‘ཡེ་ཧི་པི ནཱ་ལི༹་ཨཱ་དཱི་ཧི མི་ནི་ཏྭཱ དི་ནྣཾ, ཡེ་ཧི་པི ཨ་ཙྪ་རཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ དི་ནྣཾ, ས་བྦེ་སཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏཱུ’ཏི ཝ་ད་ཏི. ས་ཙཱ་ཧཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ན ཁ་མཱ་པེ་སྶཱ་མི, དེ་ཝ་ད་ཎྜོ མ་མ མ་ཏྠ་ཀེ པ་ཏི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཏ་སྶ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ‘‘ཁ་མཱ་ཧི མེ, སཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀིཾ ཨི་ད’’ནྟི ཙ ཏེ་ན ཝུ་ཏྟེ ས་བྦཾ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏཾ ཀི་རི་ཡཾ དི་སྭཱ ས་ཏྠཱ ‘‘ཀིཾ ཨི་ད’’ནྟི དཱ་ན་ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཊི་ཀཾ པུ་ཙྪི. སོ ཨ་ཏཱི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་བྦཾ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་ར སེ་ཊྛཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀ, པུ་ཉྙཾ ནཱ་མ ‘ཨ་པྤ་ཀ’ནྟི ན ཨ་ཝ་མ་ཉྙི་ཏ་བྦཾ, མཱ་དི་ས་སྶ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ‘ཨ་པྤ་ཀ’ནྟི ན ཨ་ཝ་མ་ཉྙི་ཏ་བྦཾ. པ་ཎྜི་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ ཧི པུ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཝི་ཝ་ཊ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཝི་ཡ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པུ་ཉྙེ་ན པཱུ་ར་ནྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༢༢. ‘‘མཱ་ཝ་མ་ཉྙེ་ཐ པུ་ཉྙ་སྶ, ན མ་ནྡཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི;
ཨུ་ད་བི་ནྡུ་ནི་པཱ་ཏེ་ན, ཨུ་ད་ཀུ་མྦྷོ་པི པཱུ་ར་ཏི;
དྷཱི་རོ པཱུ་ར་ཏི པུ་ཉྙ་སྶ, ཐོ་ཀཾ ཐོ་ཀ་མྤི ཨཱ་ཙི་ན’’ནྟི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – པ་ཎྜི་ཏ་མ་ནུ་སྶོ པུ་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པྤ་ཀ་མ་ཏྟཾ མ་ཡཱ ཀ་ཏཾ, ན མ་ནྡཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཏྟ་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཧཾ མཾ ད་ཀྑི་སྶ་ཏི, ཨ་ཧཾ ཝཱ ཏཾ ཀ་ཧཾ ད་ཀྑི་སྶཱ་མི, ཀ་དཱ ཨེ་ཏཾ ཝི་པ་ཙྩི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པུ་ཉྙཾ མཱ་ཝ་མ་ཉྙེ་ཐ ན ཨ་ཝ་ཛཱ་ནེ་ཡྻ. ཡ་ཐཱ ཧི ནི་ར་ནྟ་རཾ ཨུ་ད་བི་ནྡུ་ནི་པཱ་ཏེ་ན ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ ཀུ་ལཱ་ལ་བྷཱ་ཛ་ནཾ པཱུ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ དྷཱི་རོ པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སོ ཐོ་ཀཾ ཐོ་ཀ་མྤི པུ་ཉྙཾ ཨཱ་ཙི་ན་ནྟོ པུ་ཉྙ་སྶ པཱུ་ར་ཏཱིཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ སོ སེ་ཊྛི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པཱ་པུ་ཎི, ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཡ་པི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
བི་ལཱ༹་ལ་པཱ་ད་ཀ་སེ་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ ཚ་ཊྛཾ.
༧. མ་ཧཱ་དྷ་ན་ཝཱ་ཎི་ཛ་ཝ་ཏྠུ
ཝཱ་ཎི་ཛོ་ཝཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ མ་ཧཱ་དྷ་ན་ཝཱ་ཎི་ཛཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཏ་སྶ ཀི་ར ཝཱ་ཎི་ཛ་སྶ གེ་ཧེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཙོ་རཱ ཨོ་ཏཱ་རཾ ག་ཝེ་ས་མཱ་ནཱ ཨོ་ཏཱ་རཾ ན ལ་བྷིཾ་སུ. ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝཱ་ཎི་ཛོ པ་ཉྩ ས་ཀ་ཊ་ས་ཏཱ་ནི བྷ་ཎྜ་སྶ པཱུ་རེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་སི – ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ཝཱ་ཎི་ཛྫ་ཏྠཱ་ཡ ག་ཙྪཱ་མི, ཡེ, ཨ་ཡྻཱ, ཏཾ ཋཱ་ནཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ, ཏེ ནི་ཀྑ་མ་ནྟུ, མ་གྒེ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ན ཀི་ལ་མི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ཛྫིཾ་སུ. ཏེ་པི ཙོ་རཱ ‘‘སོ ཀི་ར ཝཱ་ཎི་ཛོ ནི་ཀྑ་ནྟོ’’ཏི ག་ནྟྭཱ ཨ་ཊ་ཝི་ཡཾ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཝཱ་ཎི་ཛོ་པི ག་ནྟྭཱ ཨ་ཊ་ཝི་མུ་ཁེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ གཱ་མེ ཝཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ དྭེ ཏ་ཡོ་པི དི་ཝ་སེ གོ་ཎ་ས་ཀ་ཊཱ་དཱི་ནི སཾ་ཝི་ད་ཧི, ཏེ་སཾ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ནི་བ་དྡྷཾ བྷི་ཀྑཾ དེ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཙོ་རཱ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏི་ཙི་རཱ་ཡ་ནྟེ ‘‘ག་ཙྪ, ཏ་སྶ ནི་ཀྑ་མ་ན་དི་ཝ་སཾ ཉ་ཏྭཱ ཨེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ པུ་རི་སཾ པ་ཧི་ཎིཾ་སུ. སོ ཏཾ གཱ་མཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀཾ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཾ པུ་ཙྪི – ‘‘ཀ་དཱ ཝཱ་ཎི་ཛོ ནི་ཀྑ་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. སོ ‘‘དྭཱི་ཧ་ཏཱི་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ན པུ་ཙྪ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ་སྶ སོ ‘‘མ་ཡཾ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཙོ་རཱ ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཊ་ཝི་ཡཾ ཋི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཙི་ཀྑི. ཨི་ཏ་རོ ‘‘ཏེ་ན ཧི ག་ཙྪ, སཱི་གྷཾ ནི་ཀྑ་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏྭཱ, ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཙོ་རེ ཝཱ་རེ་མི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཝཱ་ཎི་ཛ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ, ‘‘ཀིཾ མེ ཙོ་རེ་ཧི, ཝཱ་ཎི་ཛཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ཛཱི་ཝ་ནྟི, ཝཱ་ཎི་ཛ་སྶ ས་ཉྙཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི སོ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀ་དཱ ག་མི་སྶ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ མ་ཡ྄ཧཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་རོ་ཐ, ཨ་ཊ་ཝི་ཡཾ ཀི་ར ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཙོ་རཱ ཋི་ཏཱ, མཱ ཏཱ་ཝ ག་མི་ཏྠཱ་ཏི. ཏྭཾ ཀ་ཐཾ ཛཱ་ནཱ་སཱི་ཏི? ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་རེ མ་མ ས་ཧཱ་ཡོ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྶ མེ ཀ་ཐཱ་ཡ ཉཱ་ཏ་ནྟི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ‘ཀིཾ མེ ཨེ་ཏྟོ ག་ཏེ་ནཱ’ཏི ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ གེ་ཧ་མེ་ཝ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྨིཾ ཙི་རཱ་ཡ་ནྟེ པུ་ན ཏེ་ཧི ཙོ་རེ་ཧི པེ་སི་ཏོ པུ་རི་སོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏཾ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ གེ་ཧ་མེ་ཝ ཀི་ར ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ག་ནྟྭཱ ཙོ་རཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཙོ་རཱ ཏ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ མ་གྒེ ཨ་ཊྛཾ་སུ, ཏ་སྨིཾ ཙི་ར་ཡ་ནྟེ པུ་ན་པི ཏེ ཙོ་རཱ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ པུ་རི་སཾ པེ་སེ་སུཾ. སོ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ པུ་ན ཝཱ་ཎི་ཛ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཝཱ་ཎི་ཛོ ‘‘ཨི་དྷཱ་པི མེ ཝེ་ཀ་ལླཾ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ནེ་ཝ ཨེ་ཏྟོ ག་མི་སྶཱ་མི, ན ཨི་ཏོ, ཨི་དྷེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཙོ་རཱ ཀི་ར མཾ ཝི་ལུ་མྤི་ཏུ་ཀཱ་མཱ མ་གྒེ ཋི་ཏཱ, ‘པུ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་སྶ་ཏཱི’ཏི སུ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ མ་གྒེ ཋི་ཏཱ, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཏྟོ ཝཱ ཨི་ཏོ ཝཱ ཨ་ག་ནྟྭཱ ཐོ་ཀཾ ཨི་དྷེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི, བྷ་ད་ནྟཱ ཨི་དྷེ་ཝ ཝ་སི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཝ་ས་ནྟུ, ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙིཾ ཀ་རོ་ནྟཱུ’’ཏི. བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ མ་ཡཾ ནི་ཝ་ཏྟི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝཱ་ཎི་ཛཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ པུ་ན་དེ་ཝ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཀིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་དྷ་ན་ཝཱ་ཎི་ཛེ་ན ས་དྡྷིཾ ན ག་མི་ཏྠཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, མ་ཧཱ་དྷ་ན་ཝཱ་ཎི་ཛ་སྶ ཝི་ལུ་མྤ་ན་ཏྠཱ་ཡ དྭཱི་སུ་པི མ་གྒེ་སུ ཙོ་རཱ པ་རི་ཡུ་ཊྛིཾ་སུ, ཏེ་ན སོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཋི་ཏོ, མ་ཡཾ པ་ན ཏཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་དྷ་ན་ཝཱ་ཎི་ཛོ ཙོ་རཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ མ་གྒཾ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ཏི, ཛཱི་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཝི་ཡ པུ་རི་སོ ཧ་ལཱ་ཧ་ལཾ ཝི་སཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་ནཱ་པི ‘ཏ་ཡོ བྷ་ཝཱ ཙོ་རེ་ཧི པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏ་མ་གྒ་ས་དི་སཱ’ཏི ཉ་ཏྭཱ པཱ་པཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༢༣. ‘‘ཝཱ་ཎི་ཛོ་ཝ བྷ་ཡཾ མ་གྒཾ, ཨ་པྤ་ས་ཏྠོ མ་ཧ་དྡྷ་ནོ;
ཝི་སཾ ཛཱི་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མོ་ཝ, པཱ་པཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཛྫ་ཡེ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ བྷ་ཡནྟི བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ, ཙོ་རེ་ཧི པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ མ་ཧཱ་དྷ་ན་ཝཱ་ཎི་ཛོ ཨ་པྤ་ས་ཏྠོ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡཾ མ་གྒཾ, ཡ་ཐཱ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧ་ལཱ་ཧ་ལཾ ཝི་སཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཎྜི་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཱ་ནི་པི པཱ་པཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ, ས་མྤ་ཏྟ་མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶཱ་པི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
མ་ཧཱ་དྷ་ན་ཝཱ་ཎི་ཛ་ཝ་ཏྠུ ས་ཏྟ་མཾ.
༨. ཀུ་ཀྐུ་ཊ་མི་ཏྟ་ནེ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠུ
པཱ་ཎི་མྷི ཙེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་མི་ཏྟཾ ནཱ་མ ནེ་སཱ་དཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཀི་ར ཨེ་ཀཱ སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ ས་ཏྟ་བྷཱུ་མི་ཀ་པཱ་སཱ་ད་སྶ ཨུ་པ་རི སི་རི་ག་བྦྷེ ཨཱ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཾ ད་ཏྭཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ཧི ཝཱ་སི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ ཝཱ་ཏ་པཱ་ནེ་ན ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐིཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱི པ་ཉྩ པཱ་ས་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ སཱུ་ལ་ས་ཏཱ་ནི ཨཱ་དཱ་ཡ མི་གེ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་མཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་མི་ཏྟཾ ནཱ་མ ནེ་སཱ་དཾ པ་ཉྩ མི་ག་ས་ཏཱ་ནི ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ མཾ་སེ་ན མ་ཧཱ་ས་ཀ་ཊཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་ཀ་ཊ་དྷུ་རེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ མཾ་ས་ཝི་ཀྐི་ཎ་ན་ཏྠཱ་ཡ ན་ག་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟཾ དི་སྭཱ ཏ་སྨིཾ པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཧ་ཏྠེ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ག་ཙྪ, ཨེ་ཏ་སྶ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རཾ ད་ཏྭཱ ག་མ་ན་ཀཱ་ལཾ ཉ་ཏྭཱ ཨེ་ཧཱི’’ཏི པེ་སེ་སི. སཱ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རཾ ད་ཏྭཱ པུ་ཙྪི – ‘‘ཀ་དཱ ག་མི་སྶ་སཱི’’ཏི? སོ ‘‘ཨ་ཛྫ མཾ་སཾ ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏྭཱ པཱ་ཏོ་ཝ ཨ་སུ་ཀ་དྭཱ་རེ་ན ནཱ་མ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ ཏེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎ་ཛཱ་ཏཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ པཱ་ཏོ་ཝ མ་ལི་ན་ཝ་ཏྠཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཀུ་ཊཾ ཨཱ་དཱ་ཡ དཱ་སཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨུ་ད་ཀ་ཏི་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི ཝི་ཡ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶཱ་ག་མ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱི ཨ་ཊྛཱ་སི. སོ་པི པཱ་ཏོ་ཝ ས་ཀ་ཊཾ པཱ་ཛེ་ནྟོ ནི་ཀྑ་མི. སཱ ཏ་སྶ པ་ཙྪ་ཏོ པ་ཙྪ་ཏོ པཱ་ཡཱ་སི. སོ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ ཏཾ ‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ ནཱ་མ དྷཱི་ཏཱ’ཏི ན ཛཱ་ནཱ་མི, མཱ མཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི, ཨ་མྨཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ན མཾ ཏྭཾ པ་ཀྐོ་ས་སི, ཨ་ཧཾ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪཱ་མི, ཏྭཾ ཏུ་ཎྷཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཀ་ཊཾ པཱ་ཛེ་ཧཱི་ཏི. སོ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨ་ཐ ནཾ སཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘སཱ་མི, སི་རཱི ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱི ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཏ་སྶཱ ནི་སྶཾ་ས་ཡེ་ན ཨཱ་ག་མ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཉ་ཏྭཱ ཏཾ ས་ཀ་ཊཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་སྶཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་རི་ཡེ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱ ‘‘མ་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་ཏ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ ཀ་རིཾ་སུ. སཱ་པི ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝཱ་ས་མ་ནྭཱ་ཡ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་ཏྟ པུ་ཏྟེ ཝི་ཛཱ་ཡི་ཏྭཱ ཏེ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟེ གྷ་ར་བ་ནྡྷ་ནེ་ན བ་ནྡྷི.
ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་མི་ཏྟཾ ས་པུ་ཏྟཾ ས་སུ་ཎི་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་ཛཱ་ལ་སྶ ཨ་ནྟོ པ་ཝི་ཊྛཾ དི་སྭཱ, ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨེ་ཏ’’ནྟི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ ཏེ་སཾ པ་ནྣ་ར་ས་ནྣ་མྤི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ དི་སྭཱ པཱ་ཏོ་ཝ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཏ་སྶ པཱ་ས་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏཾ དི་ཝ་སཾ པཱ་སེ བ་དྡྷོ ཨེ་ཀ་མི་གོ་པི ནཱ་ཧོ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ པཱ་ས་མཱུ་ལེ པ་ད་ཝ་ལ་ཉྫཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ གུ་མྦ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ཚཱ་ཡཱ་ཡཾ ནི་སཱི་དི. ཀུ་ཀྐུ་ཊ་མི་ཏྟོ པཱ་ཏོ་ཝ དྷ་ནུཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པཱ་ས་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པཱ་སེ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནོ པཱ་སེ བ་དྡྷཾ ཨེ་ཀ་མྤི མི་གཾ ཨ་དི་སྭཱ ས་ཏྠུ པ་ད་ཝ་ལ་ཉྫཾ ཨ་དྡ་ས. ཨ་ཐ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཀོ མ་ཡ྄ཧཾ བ་དྡྷ་མི་གེ མོ་ཙེ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི. སོ ས་ཏྠ་རི ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟོ གུ་མྦ་མཱུ་ལེ ནི་སི་ནྣཾ ས་ཏྠཱ་རཾ དི་སྭཱ, ‘‘ཨི་མི་ནཱ མ་མ མི་གཱ མོ་ཙི་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, མཱ་རེ་སྶཱ་མི ན’’ནྟི དྷ་ནུཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི. ས་ཏྠཱ དྷ་ནུཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏུཾ ད་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ ནཱ་དཱ་སི. སོ ས་རཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུ་མྤི ཨོ་རོ་པེ་ཏུ་མྤི ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཕཱ་སུ་ཀཱ་ཧི བྷི་ཛྫ་ནྟཱི་ཧི ཝི་ཡ མུ་ཁ་ཏོ ཁེ་ལེ༹་ན པ་གྒྷ་ར་ནྟེ་ན ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ་སྶ པུ་ཏྟཱ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘པི་ཏཱ ནོ ཙི་རཱ་ཡ་ཏི, ཀིཾ ནུ ཁོ ཨེ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཙྪ་ཐ, ཏཱ་ཏཱ, པི་ཏུ ས་ནྟི་ཀ’’ནྟི མཱ་ཏ་རཱ པེ་སི་ཏཱ དྷ་ནཱུ་ནི ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ནྟྭཱ པི་ཏ་རཾ ཏ་ཐཱ་ཋི་ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ནོ པི་ཏུ པ་ཙྩཱ་མི་ཏྟོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ཏྟ་པི ཛ་ནཱ དྷ་ནཱུ་ནི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་ཐཱ ནེ་སཾ པི་ཏཱ ཋི་ཏོ, ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཨ་ཐ ནེ་སཾ མཱ་ཏཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ མེ པུ་ཏྟཱ་པི ཙི་རཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ཧི སུ་ཎི་སཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ ག་ནྟྭཱ ཏེ ཏ་ཐཱ་ཋི་ཏེ དི་སྭཱ ‘‘ཀ་སྶ ནུ ཁོ ཨི་མེ དྷ་ནཱུ་ནི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ’’ཏི ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱི ས་ཏྠཱ་རཾ དི་སྭཱ བཱ་ཧཱ པ་གྒ་ཡ྄ཧ – ‘‘མཱ མེ པི་ཏ་རཾ ནཱ་སེ་ཐ, མཱ མེ པི་ཏ་རཾ ནཱ་སེ་ཐཱ’’ཏི མ་ཧཱ་ས་དྡ་མ་ཀཱ་སི. ཀུ་ཀྐུ་ཊ་མི་ཏྟོ ཏཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ན་ཊྛོ ཝ་ཏ་མྷི, ས་སུ་རོ ཀི་ར མེ ཨེ་ས, ཨ་ཧོ མ་ཡཱ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ’’ནྟི. པུ་ཏྟཱ་ཝི་སྶ ‘‘ཨ་ཡྻ་ཀོ ཀི་ར ནོ ཨེ་ས, ཨ་ཧོ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ. ཀུ་ཀྐུ་ཊ་མི་ཏྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ ས་སུ་རོ མེ’’ཏི མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་སི, པུ་ཏྟཱ་པི་སྶ ‘‘ཨ་ཡྻ་ཀོ ནོ’’ཏི མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་སུཾ. ཨ་ཐ ཏེ ནེ་སཾ མཱ་ཏཱ སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ ‘‘ཁི་པྤཾ དྷ་ནཱུ་ནི ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པི་ཏ་རཾ མེ ཁ་མཱ་པེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ མུ་དུ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ ཉ་ཏྭཱ དྷ་ནུཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་དཱ་སི. ཏེ ས་བྦེ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ཁ་མ་ཐ ནོ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁ་མཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨ་ཐ ནེ་སཾ ས་ཏྠཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི. དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་མི་ཏྟོ ས་དྡྷིཾ པུ་ཏྟེ་ཧི ཙེ་ཝ སུ་ཎི་སཱ་ཧི ཙ ཨ་ཏྟ་པ་ཉྩ་ད་ས་མོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི. ས་ཏྠཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ པུ་ཙྪི – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཀ་ཧཾ ག་མི་ཏྠཱ’’ཏི. ཀུ་ཀྐུ་ཊ་མི་ཏྟ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ, ཨཱ་ན་ནྡཱ་ཏི. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཀ་མྨ་སྶ ཝོ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཀཱ་ར་ཀོ ཀ་ཏོ་ཏི. ཨཱ་མཱ་ན་ནྡ, སོ ཨ་ཏྟ་པ་ཉྩ་ད་ས་མོ ཨ་ཙ་ལ་ས་དྡྷཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཏཱི་སུ ར་ཏ་ནེ་སུ ནི་ཀྐ་ངྑོ ཧུ་ཏྭཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ཀཱ་ར་ཀོ ཛཱ་ཏོ་ཏི. བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ན་ནུ, བྷ་ནྟེ, བྷ་རི་ཡཱ་པི་སྶ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི. ཨཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྟཱ་ཏི. བྷི་ཀྑཱུ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ ‘‘ཀུ་ཀྐུ་ཊ་མི་ཏྟ་སྶ ཀི་ར བྷ་རི་ཡཱ ཀུ་མཱ་རི་ཀ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྭཱ ཏ་སྶ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྟ པུ་ཏྟེ ལ་བྷི, སཱ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ སཱ་མི་ཀེ་ན ‘དྷ་ནུཾ ཨཱ་ཧ་ར, ས་རེ ཨཱ་ཧ་ར, ས་ཏྟིཾ ཨཱ་ཧ་ར, སཱུ་ལཾ ཨཱ་ཧ་ར, ཛཱ་ལཾ ཨཱ་ཧ་རཱ’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཏཱ་ནི ཨ་དཱ་སི. སོ་པི ཏཱ་ཡ དི་ནྣཱ་ནི ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ནྟྭཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཾ ཀ་རོ་ཏི, ཀིཾ ནུ ཁོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་པི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟི, སཱ པ་ན ‘སཱ་མི་ཀ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་རོ་མཱི’ཏི ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. ‘ཨི་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ས ག་ནྟྭཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱུ’ཏི ཏ་སྶཱ ཙི་ཏྟཾ ན་ཏྠི. པཱ་ཎི་ཏ་ལ་སྨི་ཉྷི ཝ་ཎེ ཨ་ས་ཏི ཝི་སཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཏཾ ཝི་སཾ ཨ་ནུ་ཌ་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་པཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ དྷ་ནུ་ཨཱ་དཱི་ནི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་ད་ཏོ་པི པཱ་པཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༢༤. ‘‘པཱ་ཎི་མྷི ཙེ ཝ་ཎོ ནཱ་སྶ, ཧ་རེ་ཡྻ པཱ་ཎི་ནཱ ཝི་སཾ;
ནཱ་བྦ་ཎཾ ཝི་ས་མ་ནྭེ་ཏི, ན་ཏྠི པཱ་པཾ ཨ་ཀུ་བྦ་ཏོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ནཱ་སྶཱཏི ན བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཧ་རེ་ཡྻཱཏི ཧ་རི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? ཡ་སྨཱ ནཱ་བྦ་ཎཾ ཝི་ས་མ་ནྭེ་ཏི ཨ་ཝ་ཎ་ཉྷི པཱ་ཎིཾ ཝི་སཾ ཨ་ནྭེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ དྷ་ནུ་ཨཱ་དཱི་ནི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ དེ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་པཾ ཨ་ཀུ་བྦ་ཏོ པཱ་པཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨ་ཝ་ཎཾ པཱ་ཎིཾ ཝི་སཾ ཝི་ཡ ནཱ་སྶ ཙི་ཏྟཾ པཱ་པཾ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ – ‘‘ཀོ ནུ ཁོ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་མི་ཏྟ་སྶ ས་པུ་ཏྟ་སྶ ས་སུ་ཎི་ས་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་སྶཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ, ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ནེ་སཱ་ད་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀ་སྶ་པ་ད་ས་བ་ལ་སྶ དྷཱ་ཏུ་ཙེ་ཏི་ཡཾ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནྟཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨི་མ་སྶ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ མ་ཏྟི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཀིཾ ཨུ་ད་ཀ’’ནྟི. ཨ་ཐ ནེ་སཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཧ་རི་ཏཱ་ལ་མ་ནོ་སི་ལཱ མ་ཏྟི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏི་ལ་ཏེ་ལཾ ཨུ་ད་ཀ’’ནྟི. ཏེ ཧ་རི་ཏཱ་ལ་མ་ནོ་སི་ལཱ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཏི་ལ་ཏེ་ལེ་ན སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཡ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞེ་ན ཁ་ཙི་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ ཙི་ནིཾ་སུ, བ་ཧི་མུ་ཁེ པ་ན ཨེ་ཀ་གྒྷ་ན་སུ་ཝ་ཎྞ་ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཝ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨེ་ཀེ་ཀཱ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ནི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ ཡཱ་ཝ དྷཱ་ཏུ་ནི་དྷཱ་ནཱ ཙེ་ཏི་ཡེ ནི་ཊྛི་ཏེ ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ – ‘‘དྷཱ་ཏུ་ནི་དྷཱ་ན་ཀཱ་ལེ བ་ཧུ་ནཱ དྷ་ནེ་ན ཨ་ཏྠོ, ཀཾ ནུ ཁོ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི.
ཨ་ཐེ་ཀོ གཱ་མ་ཝཱ་སི་ཀོ སེ་ཊྛི ‘‘ཨ་ཧཾ ཛེ་ཊྛ་ཀོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི དྷཱ་ཏུ་ནི་དྷཱ་ནེ ཨེ་ཀཾ ཧི་ར་ཉྙ་ཀོ་ཊིཾ པ་ཀྑི་པི. ཏཾ དི་སྭཱ ར་ཊྛ་ཝཱ་སི་ནོ ‘‘ཨ་ཡཾ ན་ག་ར་སེ་ཊྛི དྷ་ན་མེ་ཝ སཾ་ཧ་ར་ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཙེ་ཏི་ཡེ ཛེ་ཊྛ་ཀོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, གཱ་མ་ཝཱ་སཱི པ་ན ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཛེ་ཊྛ་ཀོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡིཾ་སུ. སོ ཏེ་སཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ དྭེ ཀོ་ཊི་ཡོ ད་ཏྭཱ ཛེ་ཊྛ་ཀོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི དྭེ ཀོ་ཊི་ཡོ ཨ་དཱ་སི. ཨི་ཏ་རོ ‘‘ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཛེ་ཊྛ་ཀོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏི་སྶོ ཀོ་ཊི་ཡོ ཨ་དཱ་སི. ཨེ་ཝཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ན་ག་ར་ཝཱ་སཱི ཨ་ཊྛ ཀོ་ཊི་ཡོ ཨ་དཱ་སི. གཱ་མ་ཝཱ་སི་ནོ པ་ན གེ་ཧེ ན་ཝ་ཀོ་ཊི་དྷ་ན་མེ་ཝ ཨ་ཏྠི, ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ. ཏ་སྨཱ གཱ་མ་ཝཱ་སཱི ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ ན་ཝ ཀོ་ཊི་ཡོ ད་སྶཱ་མི, ཨ་ཡཾ ‘ད་ས ཀོ་ཊི་ཡོ ད་སྶཱ་མཱི’ཏི ཝ་ཀྑ་ཏི, ཨ་ཐ མེ ནི་དྡྷ་ན་བྷཱ་ཝོ པ་ཉྙཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཧཾ ཨེ་ཏྟ་ཀ་ཉྩ དྷ་ནཾ ད་སྶཱ་མི, ས་པུ་ཏྟ་དཱ་རོ ཙ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ དཱ་སོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཏྟ པུ་ཏྟེ ས་ཏྟ སུ་ཎི་སཱ་ཡོ བྷ་རི་ཡ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ནི་ཡྻཱ་དེ་སི. ར་ཊྛ་ཝཱ་སི་ནོ ‘‘དྷ་ནཾ ནཱ་མ ས་ཀྐཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ, ཨ་ཡཾ པ་ན ས་པུ་ཏྟ་དཱ་རོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་ཡྻཱ་དེ་སི, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཛེ་ཊྛ་ཀོ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཏཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་རིཾ་སུ. ཨི་ཏི ཏེ སོ་ལ༹་ས་པི ཛ་ནཱ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ དཱ་སཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ར་ཊྛ་ཝཱ་སི་ནོ པ་ན ཏེ བྷུ་ཛི་སྶེ ཨ་ཀཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཙེ་ཏི་ཡ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟིཾ་སུ. ཏེ་སུ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཝ་ས་ནྟེ་སུ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ བྷ་རི་ཡཱ ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ སེ་ཊྛི་ནོ དྷཱི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. སཱ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨ་དི་ཊྛ་ས་ཙྩ་སྶ པ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི ནཱ་མ བྷཱ་རི་ཡཱ་ཏི ཏ་སྶཱ སཱ་མི་ཀོ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ག་ནྟྭཱ ནེ་སཱ་ད་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་སྶ ས་ཧ ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏ་རཾ པུ་བྦ་སི་ནེ་ཧོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –
‘‘པུ་བྦེ་ཝ ས་ནྣི་ཝཱ་སེ་ན, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཧི་ཏེ་ན ཝཱ;
ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཛཱ་ཡ་ཏེ པེ་མཾ, ཨུ་པྤ་ལཾ་ཝ ཡ་ཐོ་ད་ཀེ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༢.༡༧༤);
སཱ པུ་བྦ་སི་ནེ་ཧེ་ནེ་ཝ ནེ་སཱ་ད་ཀུ་ལཾ ཨ་ག་མཱ་སི. པུ་ཏྟཱ་པི་སྶཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷིཾ་སུ, སུ་ཎི་སཱ་ཡོ་པི་སྶཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ གེ་ཧཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཏེ ས་བྦེ་པི ཏ་དཱ ཙེ་ཏི་ཡཾ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྟཱ་ཏི.
ཀུ་ཀྐུ་ཊ་མི་ཏྟ་ནེ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠུ ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. ཀོ་ཀ་སུ་ན་ཁ་ལུ་དྡ་ཀ་ཝ་ཏྠུ
ཡོ ཨ་པྤ་དུ་ཊྛ་སྶཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀོ་ཀཾ ནཱ་མ སུ་ན་ཁ་ལུ་དྡ་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡེ དྷ་ནུཾ ཨཱ་དཱ་ཡ སུ་ན་ཁ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཨ་ར་ཉྙཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨེ་ཀཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ དི་སྭཱ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཎྞི མེ དི་ཊྛོ, ཨ་ཛྫ ཀི་ཉྩི ན ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཐེ་རོ་པི གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩོ པུ་ན ཝི་ཧཱ་རཾ པཱ་ཡཱ་སི. ཨི་ཏ་རོ་པི ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཀི་ཉྩི ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ པུ་ན ཐེ་རཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཛྫཱ་ཧཾ ཨི་མཾ ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཎྞིཾ དི་སྭཱ ཨ་ར་ཉྙཾ ག་ཏོ ཀི་ཉྩི ན ལ་བྷིཾ, ཨི་དཱ་ནི མེ པུ་ན་པི ཨ་བྷི་མུ་ཁོ ཛཱ་ཏོ, སུ་ན་ཁེ་ཧི ནཾ ཁཱ་དཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཉྙཾ ད་ཏྭཱ སུ་ན་ཁེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. ཐེ་རོ་པི ‘‘མཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རི ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ’’ཏི ཡཱ་ཙི. སོ ‘‘ཨ་ཛྫཱ་ཧཾ ཏ་ཝ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཀི་ཉྩི ནཱ་ལ་ཏྠཾ, པུ་ན་པི མེ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝ་མཱ་ག་ཏོ་སི, ཁཱ་དཱ་པེ་སྶཱ་མེ་ཝ ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ སུ་ན་ཁེ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་སི. ཐེ་རོ ཝེ་གེ་ན ཨེ་ཀཾ རུ་ཀྑཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ པུ་རི་ས་པྤ་མཱ་ཎེ ཋཱ་ནེ ནི་སཱི་དི. སུ་ན་ཁཱ རུ་ཀྑཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་སུཾ. ལུ་དྡ་ཀོ ག་ནྟྭཱ ‘‘རུ་ཀྑཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧ་ཏོ་པི ཏེ མོ་ཀྑོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཏཾ ས་ར་ཏུ་ཎྜེ་ན པཱ་ད་ཏ་ལེ ཝི་ཛ྄ཛྷི. ཐེ་རོ ‘‘མཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཏཾ ཡཱ་ཙི་ཡེ་ཝ. ཨི་ཏ་རོ ཏ་སྶ ཡཱ་ཙ་ནཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཡེ་ཝ. ཐེ་རོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ པཱ་ད་ཏ་ལེ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཡ་མཱ་ནེ ཏཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡཾ པཱ་དཾ ཨོ་ལ་མྦི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཡ་མཱ་ནེ ཏ་མྤི ཨུ་ཀྑི་པ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་སྶ སོ ཡཱ་ཙ་ནཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ་ཝ དྭེ་པི པཱ་ད་ཏ་ལཱ་ནི ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཡེ་ཝ. ཐེ་ར་སྶ ས་རཱི་རཾ ཨུ་ཀྐཱ་ཧི ཨཱ་དི་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏིཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི, པཱ་རུ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ བྷ་སྶ་ནྟ་མྤི ན ས་ལླ་ཀྑེ་སི. ཏཾ པ་ཏ་མཱ་ནཾ ཀོ་ཀཾ སཱི་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་རི་ཀྑི་པ་ནྟ་མེ་ཝ པ་ཏི. སུ་ན་ཁཱ ‘‘ཐེ་རོ པ་ཏི་ཏོ’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་མི་ཀཾ ལུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནྟཱ ཨ་ཊྛི་མ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ ཀ་རིཾ་སུ. སུ་ན་ཁཱ ཙཱི་ཝ་ར་ནྟ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨ་ཊྛཾ་སུ.
ཨ་ཐ ནེ་སཾ ཐེ་རོ ཨེ་ཀཾ སུ་ཀྑ་ད་ཎྜ་ཀཾ བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ ཁི་པི. སུ་ན་ཁཱ ཐེ་རཾ དི་སྭཱ ‘‘སཱ་མི་ཀོ་ཝ ཨ་མྷེ་ཧི ཁཱ་དི་ཏོ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སིཾ་སུ. ཐེ་རོ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི ‘‘མ་མ ཙཱི་ཝ་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨེ་ས ན་ཊྛོ, ཨ་རོ་གཾ ནུ ཁོ མེ སཱི་ལ’’ནྟི. སོ རུ་ཀྑཱ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་བྦཾ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ – ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་མ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་སྶཱ་ཡ སོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ན་ཊྛོ, ཀ་ཙྩི མེ ཨ་རོ་གཾ སཱི་ལཾ, ཨ་ཏྠི མེ ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི པུ་ཙྪི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘བྷི་ཀྑུ ཨ་རོ་གཾ ཏེ སཱི་ལཾ, ཨ་ཏྠི ཏེ ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝོ, སོ ཨ་པྤ་དུ་ཊྛ་སྶ པ་དུ་སྶི་ཏྭཱ ཝི་ནཱ་སཾ པ་ཏྟོ, ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, ཨ་ཏཱི་ཏེ་པི ཨ་པྤ་དུ་ཊྛཱ་ནཾ པ་དུ་སྶི་ཏྭཱ ཝི་ནཱ་སཾ པ་ཏྟོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི –
ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་རེ་ཀོ ཝེ་ཛྫོ ཝེ་ཛྫ་ཀ་མྨ་ཏྠཱ་ཡ གཱ་མཾ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཀི་ཉྩི ཀ་མྨཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཚཱ་ཏ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ གཱ་མ་དྭཱ་རེ ས་མྦ་ཧུ་ལེ ཀུ་མཱ་ར་ཀེ ཀཱི་ལ༹་ནྟེ དི་སྭཱ ‘‘ཨི་མེ ས་པྤེ་ན ཌཾ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཏི་ཀི་ཙྪི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱ་རཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ རུ་ཀྑ་བི་ལེ སཱི་སཾ ནི་ཧ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣཾ ས་པྤཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་མྦྷོ, ཀུ་མཱ་ར་ཀཱ ཨེ་སོ སཱ་ལི༹་ཀ་པོ་ཏ་ཀོ, ག་ཎྷ་ཐ ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐེ་ཀོ ཀུ་མཱ་ར་ཀོ ས་པྤཾ གཱི་ཝཱ་ཡཾ ད་ལ༹ྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ས་པྤ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཝི་ར་ཝ་ནྟོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཋི་ཏ་སྶ ཝེ་ཛྫ་སྶ མ་ཏྠ་ཀེ ཁི་པི. ས་པྤོ ཝེ་ཛྫ་སྶ ཁ་ནྡྷ་ཊྛི་ཀཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ད་ལ༹ྷཾ ཌཾ་སི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡཾ པཱ་པེ་སི, ཨེ་ཝ་མེ་ས ཀོ་ཀོ སུ་ན་ཁ་ལུ་དྡ་ཀོ པུ་བྦེ་པི ཨ་པྤ་དུ་ཊྛ་སྶ པ་དུ་སྶི་ཏྭཱ ཝི་ནཱ་སཾ པ་ཏྟོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༢༥. ‘‘ཡོ ཨ་པྤ་དུ་ཊྛ་སྶ ན་ར་སྶ དུ་སྶ་ཏི, སུ་དྡྷ་སྶ པོ་ས་སྶ ཨ་ན་ངྒ་ཎ་སྶ;
ཏ་མེ་ཝ བཱ་ལཾ པ་ཙྩེ་ཏི པཱ་པཾ, སུ་ཁུ་མོ ར་ཛོ པ་ཊི་ཝཱ་ཏཾ་ཝ ཁི་ཏྟོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་དུ་ཊྛ་སྶཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་དུ་ཊྛ་སྶ. ན་ར་སྶཱཏི ས་ཏྟ་སྶ. དུ་སྶ་ཏཱིཏི ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏི. སུ་དྡྷ་སྶཱཏི ནི་ར་པ་རཱ་དྷ་སྶེ་ཝ. པོ་ས་སྶཱཏི ཨི་ད་མྤི ཨ་པ་རེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་ཏྟཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ན་ངྒ་ཎ་སྶཱཏི ནི་ཀྐི་ལེ་ས་སྶ. པ་ཙྩེ་ཏཱིཏི པ་ཏི་ཨེ་ཏི. པ་ཊི་ཝཱ་ཏནྟི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀེ་ན པུ་རི་སེ་ན པ་ཊི་ཝཱ་ཏེ ཋི་ཏཾ པ་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཁི་ཏྟོ སུ་ཁུ་མོ ར་ཛོཏི ཏ་མེ་ཝ པུ་རི་སཾ པ་ཙྩེ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ ཨུ་པ་རི པ་ཏ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་པ་དུ་ཊྛ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ པཱ་ཎི་པྤ་ཧ་རཱ་དཱི་ནི ད་ད་ནྟོ པ་དུ་སྶ་ཏི, ཏ་མེ་ཝ བཱ་ལཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ, ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཝཱ ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ ཝི་པ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཏཾ པཱ་པཾ ཝི་པཱ་ཀ་དུ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ སོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི, ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཡ་པི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཀོ་ཀ་སུ་ན་ཁ་ལུ་དྡ་ཀ་ཝ་ཏྠུ ན་ཝ་མཾ.
༡༠. མ་ཎི་ཀཱ་ར་ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ག་བྦྷ་མེ་ཀེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ མ་ཎི་ཀཱ་ར་ཀུ་ལཱུ་པ་ཀཾ ཏི་སྶ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར ཐེ་རོ ཨེ་ཀ་སྶ མ་ཎི་ཀཱ་ར་སྶ ཀུ་ལེ དྭཱ་ད་ས ཝ་སྶཱ་ནི བྷུ་ཉྫི. ཏ་སྨིཾ ཀུ་ལེ ཛ་ཡ་མྤ་ཏི་ཀཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ཐེ་རཾ པ་ཊི་ཛ་གྒིཾ་སུ. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ སོ མ་ཎི་ཀཱ་རོ ཐེ་ར་སྶ པུ་ར་ཏོ མཾ་སཾ ཚི་ནྡ་ནྟོ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཨེ་ཀཾ མ་ཎི་ར་ཏ་ནཾ ‘‘ཨི་མཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པ་ཧི་ཎ་ཏཱུ’’ཏི པེ་སེ་སི. མ་ཎི་ཀཱ་རོ ས་ལོ་ཧི་ཏེ་ནེ་ཝ ཧ་ཏྠེ་ན ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པེ་ལཱ༹་ཡ ཨུ་པ་རི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠ་དྷོ་ཝ་ན་ཏྠཾ ཨ་ནྟོ པཱ་ཝི་སི. ཏ་སྨིཾ པ་ན གེ་ཧེ པོ་སཱ་ཝ་ནི་ཡ་ཀོ་ཉྩ་ས་ཀུ་ཎོ ཨ་ཏྠི. སོ ལོ་ཧི་ཏ་ག་ནྡྷེ་ན མཾ་ས་ས་ཉྙཱ་ཡ ཏཾ མ་ཎིཾ ཐེ་ར་སྶ པ་སྶ་ནྟ་སྶེ་ཝ གི་ལི. མ་ཎི་ཀཱ་རོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ མ་ཎིཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ‘‘མ་ཎི ཀེ་ན ག་ཧི་ཏོ’’ཏི བྷ་རི་ཡ་ཉྩ པུ་ཏྟ་ཀེ ཙ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ‘‘ན ག་ཎྷཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཐེ་རེ་ན ག་ཧི་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཐེ་རེ་ན མ་ཎི ག་ཧི་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. སཱ, སཱ་མི, མཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཙ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ མ་ཡཱ ཐེ་ར་སྶ ན ཀི་ཉྩི ཝ་ཛྫཾ དི་ཊྛ་པུ་བྦཾ, ན སོ མ་ཎིཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི. མ་ཎི་ཀཱ་རོ ཐེ་རཾ པུ་ཙྪི – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ མ་ཎི་ར་ཏ་ནཾ ཏུ་མྷེ་ཧི ག་ཧི་ཏ’’ནྟི. ན ག་ཎྷཱ་མི, ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་ཏི. བྷ་ནྟེ, ན ཨི་དྷ ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྠི, ཏུ་མྷེ་ཧི་ཡེ་ཝ ག་ཧི་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, དེ་ཐ མེ མ་ཎི་ར་ཏ་ན་ནྟི. སོ ཏ་སྨིཾ ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟེ པུ་ན བྷ་རི་ཡཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཐེ་རེ་ནེ་ཝ མ་ཎི ག་ཧི་ཏོ, པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ནཾ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སཱ, སཱ་མི, མཱ ནོ ནཱ་ས་ཡི, ཝ་རཾ ཨ་མྷེ་ཧི དཱ་ས་བྱཾ ཨུ་པ་ག་ནྟུཾ, ན ཙ ཐེ་རཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཝ་ཏྟུ་ནྟི. སོ ‘‘ས་བྦེ་ཝ མ་ཡཾ དཱ་ས་ཏྟཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱ མ་ཎི་མཱུ་ལཾ ན ཨ་གྒྷཱ་མཱ’’ཏི ར་ཛྫུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ སཱི་སཾ ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ད་ཎྜེ་ན གྷ་ཊྚེ་སི. ཐེ་ར་སྶ སཱི་ས་ཏོ ཙ ཀ་ཎྞ་ནཱ་སཱ་ཧི ཙ ལོ་ཧི་ཏཾ པ་གྒྷ་རི, ཨ་ཀྑཱི་ནི ནི་ཀྑ་མ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ, སོ ཝེ་ད་ནཱ་པ་མ་ཏྟོ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི. ཀོ་ཉྩོ ལོ་ཧི་ཏ་ག་ནྡྷེ་ནཱ ག་ནྟྭཱ ལོ་ཧི་ཏཾ པི་ཝི. ཨ་ཐ ནཾ མ་ཎི་ཀཱ་རོ ཐེ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀོ་དྷ་ཝེ་གེ་ན ‘‘ཏྭཾ ཀིཾ ཀ་རོ་སཱི’’ཏི པཱ་དེ་ན པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཁི་པི. སོ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ མ་རི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟཱ་ནོ ཨ་ཧོ་སི.
ཐེ་རོ ཏཾ དི་སྭཱ, ཨུ་པཱ་ས་ཀ, སཱི་སེ ཝེ་ཋ་ནཾ ཏཱ་ཝ མེ སི་ཐི་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་མཾ ཀོ་ཉྩཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཧི ‘‘མ་ཏོ ཝཱ, ནོ ཝཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་སོ ཝི་ཡ ཏྭ་མྤི མ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི. ཨུ་པཱ་ས་ཀ, ཨི་མི་ནཱ སོ མ་ཎི གི་ལི་ཏོ, ས་ཙེ ཨ་ཡཾ ན ཨ་མ་རི་སྶཱ, ན ཏེ ཨ་ཧཾ མ་ར་ནྟོ་པི མ་ཎིཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་སྶ་ནྟི. སོ ཏ་སྶ ཨུ་ད་རཾ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ མ་ཎིཾ དི་སྭཱ པ་ཝེ་དྷེ་ནྟོ སཾ་ཝི་གྒ་མཱ་ན་སོ ཐེ་ར་སྶ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ‘‘ཁ་མ་ཐ, མེ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན མ་ཡཱ ཀ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨུ་པཱ་ས་ཀ, ནེ་ཝ ཏུ་ཡ྄ཧཾ དོ་སོ ཨ་ཏྠི, ན མ་ཡ྄ཧཾ, ཝ་ཊྚ་སྶེ་ཝེ་ས དོ་སོ, ཁ་མཱ་མི ཏེ་ཏི. བྷ་ནྟེ, ས་ཙེ མེ ཁ་མ་ཐ, པ་ཀ་ཏི་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ མེ གེ་ཧེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཾ ག་ཎྷ་ཐཱ་ཏི. ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀ, ན དཱ་ནཱ་ཧཾ ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་རེ་སཾ གེ་ཧ་སྶ ཨ་ནྟོ་ཚ་ད་ནཾ པ་ཝི་སི་སྶཱ་མི, ཨ་ནྟོ་གེ་ཧ་པ་ཝེ་ས་ན་སྶེ་ཝ ཧི ཨ་ཡཾ དོ་སོ, ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པཱ་དེ་སུ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟེ་སུ གེ་ཧ་དྭཱ་རེ ཋི་ཏོ་ཝ བྷི་ཀྑཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དྷུ་ཏ་ངྒཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘པ་ཙྩ་ཏི མུ་ནི་ནོ བྷ་ཏྟཾ, ཐོ་ཀཾ ཐོ་ཀཾ ཀུ་ལེ ཀུ་ལེ;
པི་ཎྜི་ཀཱ་ཡ ཙ་རི་སྶཱ་མི, ཨ་ཏྠི ཛ་ངྒྷ་བ་ལཾ མ་མཱ’’ཏི. (ཐེ་ར་གཱ. ༢༤༨) –
ཨི་ད་ཉྩ པ་ན ཝ་ཏྭཱ ཐེ་རོ ཏེ་ནེ་ཝ བྱཱ་དྷི་ནཱ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི. ཀོ་ཉྩོ མ་ཎི་ཀཱ་ར་སྶ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི. མ་ཎི་ཀཱ་རོ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི. མ་ཎི་ཀཱ་ར་སྶ བྷ་རི་ཡཱ ཐེ་རེ མུ་དུ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི. བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠཱ་རཾ ཏེ་སཾ ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ ག་བྦྷེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩེ པཱ་པ་ཀཱ་རི་ནོ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཀ་ཏ་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི, ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ པ་ན པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༢༦. ‘‘ག་བྦྷ་མེ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ནི་ར་ཡཾ པཱ་པ་ཀ་མྨི་ནོ;
ས་གྒཾ སུ་ག་ཏི་ནོ ཡ་ནྟི, པ་རི་ནི་བྦ་ནྟི ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ག་བྦྷནྟི ཨི་དྷ མ་ནུ་སྶ་ག་བྦྷོ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
མ་ཎི་ཀཱ་ར་ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ད་ས་མཾ.
༡༡. ཏ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་ཏྠུ
ན ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཏ་ཡོ ཛ་ནེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ས་ཏྠ་རི ཀི་ར ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠུ ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ ཨེ་ཀཾ གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སིཾ་སུ. གཱ་མ་ཝཱ་སི་ནོ ཏེ ས་མྤ་ཏྟེ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་ཡ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀཾ ད་ཏྭཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཝེ་ལཾ ཨཱ་ག་མ་ཡ་མཱ་ནཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟཱ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ བྷ་ཏྟཾ པ་ཙི་ཏྭཱ སཱུ་པ་བྱ་ཉྫ་ནཾ དྷཱུ་པ་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཀི་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ བྷཱ་ཛ་ན་ཏོ ཨ་གྒི་ཛཱ་ལཱ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཚ་ད་ནཾ ག་ཎྷི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཀཾ ཏི་ཎ་ཀ་ར་ལ༹ཾ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཛ་ལ་མཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་སཾ པ་ཀྑ་ནྡི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཨེ་ཀོ ཀཱ་ཀོ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ཙྪ་ནྟོ ཏ་ཏྠ གཱི་ཝཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཏི་ཎ་ཝ་ལླི་ཝེ་ཋི་ཏོ ཛྷཱ་ཡི་ཏྭཱ གཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཏི. བྷི་ཀྑཱུ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཧོ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ, པ་སྶ་ཐཱ་ཝུ་སོ, ཀཱ་ཀེ་ན པ་ཏྟཾ ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ, ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་ཏྠཱ་རཱ ཀོ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏི, ས་ཏྠཱ་ར་མ་སྶ ཀ་མྨཾ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ.
ཨ་པ་རེ་ས་མྤི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཏྠུ ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡ ནཱ་ཝཾ ཨ་བྷི་རུ་ཡ྄ཧ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ནཱ་ཝཱ ས་མུ་དྡེ ནི་ཙྩ་ལཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. མ་ནུ་སྶཱ ‘‘ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཎྞི་ནཱ ཨེ་ཏྠ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ས་ལཱ་ཀཾ ཝི་ཙཱ་རེ་སུཾ. ནཱ་ཝི་ཀ་སྶ ཙ བྷ་རི་ཡཱ པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ ཋི་ཏཱ ད་སྶ་ནཱི་ཡཱ པཱ་སཱ་དི་ཀཱ, ས་ལཱ་ཀཱ ཏ་སྶཱ པཱ་པུ་ཎི. ‘‘ས་ལཱ་ཀཾ པུ་ན ཝི་ཙཱ་རེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཝི་ཙཱ་རེ་སུཾ, ཏི་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ པཱ་པུ་ཎི. མ་ནུ་སྶཱ ‘‘ཀིཾ, སཱ་མཱི’’ཏི ནཱ་ཝི་ཀ་སྶ མུ་ཁཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སུཾ. ནཱ་ཝི་ཀོ ‘‘ན ས་ཀྐཱ ཨེ་ཀི་སྶཱ ཨ་ཏྠཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ ནཱ་སེ་ཏུཾ, ཨུ་ད་ཀེ ནཾ ཁི་པ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀེ ཁི་པི་ཡ་མཱ་ནཱ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡ་ཏ་ཛྫི་ཏཱ ཝི་ར་ཝཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ནཱ་ཝི་ཀོ ཀོ ཨ་ཏྠོ ཨི་མི་སྶཱ ཨཱ་བྷ་ར་ཎེ་ཧི ན་ཊྛེ་ཧི, ས་བྦཱ་བྷ་ར་ཎཱ་ནི ཨོ་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ པི་ལོ་ཏི་ཀཾ ནི་ཝཱ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཚ་ཌྜེ་ཐ ནཾ, ཨ་ཧཾ པ་ནེ་ཏཾ ཨུ་ད་ཀ་པི་ཊྛེ པླ་ཝ་མཱ་ནཾ ད་ཊྛུཾ ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མཱི ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ནཾ ཨ་ཧཾ ན པ་སྶཱ་མི, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀཾ ཝཱ་ལུ་ཀ་ཀུ་ཊཾ གཱི་ཝཱ་ཡ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ས་མུ་དྡེ ཁི་པ་ཐཱ་ཏི. ཏེ ཏ་ཐཱ ཀ་རིཾ་སུ. ཏ་མྤི པ་ཏི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ མ་ཙྪ་ཀ་ཙྪ་པཱ ཝི་ལུ་མྤིཾ་སུ. བྷི་ཀྑཱུ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཀོ ཨ་ཉྙོ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏི, ས་ཏྠཱ་རཾ ཏ་སྶཱ ཀ་མྨཾ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཏྭཱ ནཱ་ཝཱ་ཏོ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ.
ཨ་པ་རེ་པི ས་ཏྟ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠུ ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟཱ སཱ་ཡཾ ཨེ་ཀཾ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ. ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྩ ལེ་ཎེ ས་ཏྟ མ་ཉྩཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ་སཾ ཏ་དེ་ཝ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ནི་པ་ནྣཱ་ནཾ ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་མ་ཏྟོ པཱ་སཱ་ཎོ པ་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ལེ་ཎ་དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧི. ནེ་ཝཱ་སི་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘མ་ཡཾ ཨི་མཾ ལེ་ཎཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་པ་ཡི་མྷཱ, ཨ་ཡ་ཉྩ མ་ཧཱ་པཱ་སཱ་ཎོ ལེ་ཎ་དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧ་ནྟོ ཨ་ཊྛཱ་སི, ཨ་པ་ནེ་སྶཱ་མ ན’’ནྟི ས་མ་ནྟཱ ས་ཏྟ་ཧི གཱ་མེ་ཧི མ་ནུ་སྶེ ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟཱ་པི ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ལེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑིཾ་སུ. ཨ་ནྟོ པ་ཝི་ཊྛ་བྷི་ཀྑཱུ་པི ཝཱ་ཡ་མིཾ་སུ་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ས་ཏྟཱ་ཧཾ པཱ་སཱ་ཎཾ ཙཱ་ལེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑིཾ་སུ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཚཱ་ཏ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝིཾ་སུ. ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ པཱ་སཱ་ཎོ ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ཝ་ཊྚི་ཏྭཱ ཨ་པ་ག་ཏོ. བྷི་ཀྑཱུ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་མཾ པཱ་པཾ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་ཏྠཱ་རཱ ཀོ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏི, ས་ཏྠཱ་རཾ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ. ཏེ པུ་རི་མེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ ས་བྦེ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཝ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཱ ས་ཏྠཱ་རཱ ཀ་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ དི་ཊྛཱ་ནུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པུ་ཙྪིཾ་སུ.
ས་ཏྠཱ་པི ཏེ་སཾ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨེ་ཝཾ བྱཱ་ཀཱ་སི – ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, སོ ཏཱ་ཝ ཀཱ་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་བྷོ་སི. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཧི བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཨེ་ཀོ ཀ་སྶ་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ གོ་ཎཾ ད་མེ་ནྟོ ད་མེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. སོ ཧི་སྶ གོ་ཎོ ཐོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ནི་པ་ཛྫི, པོ་ཐེ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་པི་ཏོ་པི ཐོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ པུ་ན་པི ཏ་ཐེ་ཝ ནི་པ་ཛྫི. སོ ཝཱ་ཡ་མི་ཏྭཱ ཏཾ ད་མེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཀོ་དྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ‘ཨི་ཏོ དཱ་ནི པ་ཊྛཱ་ཡ སུ་ཁཾ ནི་པ་ཛྫི་སྶ་སཱི’ཏི པ་ལཱ་ལ་པི་ཎྜཾ ཝི་ཡ ཀ་རོ་ནྟོ པ་ལཱ་ལེ་ན ཏ་སྶ གཱི་ཝཾ པ་ལི་ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཨ་གྒི་མ་དཱ་སི, གོ་ཎོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཛྷཱ་ཡི་ཏྭཱ མ་ཏོ. ཏ་དཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏེ་ན ཀཱ་ཀེ་ན ཏཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ. སོ ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀེ་ན དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཀཱ་ཀ་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཛྷཱ་ཡི་ཏྭཱ་ཝ མ་ཏོ’’ཏི.
སཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ཏྠཱི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་བྷོ་སི. སཱ ཧི ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཨེ་ཀ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་ཀ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ ཨུ་ད་ཀ་ཧ་ར་ཎ་ཀོ་ཊྚ་ན་པ་ཙ་ནཱ་དཱི་ནི ས་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ས་ཧ་ཏྠེ་ནེ་ཝ ཨ་ཀཱ་སི. ཏ་སྶཱ ཨེ་ཀོ སུ་ན་ཁོ ཏཾ གེ་ཧེ ས་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཀུ་རུ་མཱ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ་ཝ ནི་སཱི་ད་ཏི. ཁེ་ཏྟེ བྷ་ཏྟཾ ཧ་ར་ནྟི་ཡཱ དཱ་རུ་པ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ར་ཉྙཾ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. ཏཾ དི་སྭཱ ད་ཧ་ར་མ་ནུ་སྶཱ ‘‘ཨ་མྦྷོ ནི་ཀྑ་ནྟོ སུ་ན་ཁ་ལུ་དྡ་ཀོ, ཨ་ཛྫ མ་ཡཾ མཾ་སེ་ན བྷུ་ཉྫི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨུ་པྤ་ཎྜེ་ནྟི. སཱ ཏེ་སཾ ཀ་ཐཱ་ཡ མ་ངྐུ ཧུ་ཏྭཱ སུ་ན་ཁཾ ལེ་ཌྜུ་ད་ཎྜཱ་དཱི་ཧི པ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ལཱ་པེ་ཏི, སུ་ན་ཁོ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཏི. སོ ཀི་ར་སྶཱ ཏ་ཏི་ཡེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ བྷ་ཏྟཱ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ སི་ནེ་ཧཾ ཚི་ནྡི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་རེ ཛཱ་ཡཱ ཝཱ པ་ཏི ཝཱ ཨ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨ་ཝི་དཱུ་རེ པ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཉཱ་ཏ་ཀེ་སུ ཨ་དྷི་མ་ཏྟོ སི་ནེ་ཧོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ སུ་ན་ཁོ ཏཾ ཝི་ཛ་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. སཱ ཏ་སྶ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཁེ་ཏྟཾ སཱ་མི་ཀ་སྶ ཡཱ་གུཾ ཧ་ར་མཱ་ནཱ ར་ཛྫུཾ ཨུ་ཙྪ་ངྒེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ག་མཱ་སི, སུ་ན་ཁོ ཏཱ་ཡེ་ཝ ས་དྡྷིཾ ག་ཏོ. སཱ སཱ་མི་ཀ་སྶ ཡཱ་གུཾ ད་ཏྭཱ ཏུ་ཙྪ་ཀུ་ཊཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ ཨུ་ད་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཀུ་ཊཾ ཝཱ་ལུ་ཀཱ་ཡ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་མཱི་པེ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ སུ་ན་ཁ་སྶ ས་དྡ་མ་ཀཱ་སི. སུ་ན་ཁོ ‘‘ཙི་ར་སྶཾ ཝ་ཏ མེ ཨ་ཛྫ མ་དྷུ་ར་ཀ་ཐཱ ལ་དྡྷཱ’’ཏི ན་ངྒུ་ཊྛཾ ཙཱ་ལེ་ནྟོ ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. སཱ ཏཾ གཱི་ཝཱ་ཡཾ ད་ལ༹ྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱ་ཡ ར་ཛྫུ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཀུ་ཊཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ར་ཛྫུ་ཀོ་ཊིཾ སུ་ན་ཁ་སྶ གཱི་ཝཱ་ཡཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀུ་ཊཾ ཨུ་ད་ཀཱ་བྷི་མུ་ཁཾ པ་ཝ་ཊྚེ་སི. སུ་ན་ཁོ ཀུ་ཊཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནྟོ ཨུ་ད་ཀེ པ་ཏི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. སཱ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀེ་ན དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ཏེ ཝཱ་ལུ་ཀ་ཀུ་ཊཾ གཱི་ཝཱ་ཡཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀེ པ་ཀྑི་ཏྟཱ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སཱི་ཏི.
ཏུ་མྷེ་ཧི་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏཾ. ཨ་ཏཱི་ཏ་སྨི་ཉྷི བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཝཱ་སི་ནོ ས་ཏྟ གོ་པཱ་ལ་ཀ་དཱ་ར་ཀཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཊ་ཝི་པ་དེ་སེ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝཱ་རེ་ན གཱ་ཝི་ཡོ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ གཱ་ཝི་ཡོ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ ཨེ་ཀཾ མ་ཧཱ་གོ་དྷཾ དི་སྭཱ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷིཾ་སུ. གོ་དྷཱ པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཝ་མྨི་ཀཾ པཱ་ཝི་སི. ཏ་སྶ པ་ན ཝ་མྨི་ཀ་སྶ ས་ཏྟ ཚི་དྡཱ་ནི, དཱ་ར་ཀཱ ‘‘མ་ཡཾ དཱ་ནི ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མ, སྭེ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཀེ་ཀོ ཨེ་ཀེ་ཀཾ སཱ་ཁ་བྷ་ངྒ་མུ་ཊྛིཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ས་ཏྟ་པི ཛ་ནཱ ས་ཏྟ ཚི་དྡཱ་ནི པི་ད་ཧི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ. ཏེ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཏཾ གོ་དྷཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པ་དེ་སེ གཱ་ཝི་ཡོ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ གཱ་ཝི་ཡོ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟཱ ཏཾ ཝ་མྨི་ཀཾ དི་སྭཱ ས་ཏིཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ ནུ ཁོ ཏ་སྶཱ གོ་དྷཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ པི་ད་ཧི་ཏཱ་ནི ཚི་དྡཱ་ནི ཝི་ཝ་རིཾ་སུ. གོ་དྷཱ ཛཱི་ཝི་ཏེ ནི་རཱ་ལ་ཡཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛི་ཙ་མྨཱ་ཝ་སེ་སཱ པ་ཝེ་དྷ་མཱ་ནཱ ནི་ཀྑ་མི. ཏེ ཏཾ དི་སྭཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘མཱ ནཾ མཱ་རེ་ཐ, ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཚི་ནྣ་བྷ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི ཏ་སྶཱ པི་ཊྛིཾ པ་རི་མ་ཛྫི་ཏྭཱ ‘‘སུ་ཁེ་ན ག་ཙྪཱ་ཧཱི’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫེ་སུཾ. ཏེ གོ་དྷཱ་ཡ ཨ་མཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ནི་ར་ཡེ ཏཱ་ཝ ན པ་ཙྩིཾ་སུ. ཏེ པ་ན ས་ཏྟ ཛ་ནཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཙུ་དྡ་ས་སུ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་སུ ས་ཏྟ ས་ཏྟ དི་ཝ་སཱ་ནི ཚི་ནྣ་བྷ་ཏྟཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏ་དཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏུ་མྷེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧི གོ་པཱ་ལ་ཀེ་ཧི ཧུ་ཏྭཱ ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏྠཱ ཏེ་ཧི པུ་ཊྛ་པུ་ཊྛཾ པ་ཉྷཾ བྱཱ་ཀཱ་སི.
ཨ་ཐེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ པ་ན, བྷ་ནྟེ, པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏ་སྶ་པི ས་མུ་དྡཾ པ་ཀྑ་ནྡ་སྶཱ་པི པ་བྦ་ཏ་ནྟ་རཾ པ་ཝི་ཊྛ་སྶཱ་པི མོ་ཀྑོ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ཀཱ་སཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་ཀ་པ་དེ་སོ་པི ན་ཏྠི, ཡ་ཏྠ ཋི་ཏོ པཱ་པ་ཀ་མྨ་ཏོ མུ་ཙྩེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༢༧. ‘‘ན ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ ན ས་མུ་དྡ་མ་ཛ྄ཛྷེ, ན པ་བྦ་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཝ་རཾ པ་ཝི་སྶ;
ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི སོ ཛ་ག་ཏི་པྤ་དེ་སོ, ཡ་ཏྠ་ཊྛི་ཏོ མུ་ཙྩེ་ཡྻ པཱ་པ་ཀ་མྨཱ’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ས་ཙེ ཧི ཀོ་ཙི ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན པཱ་པ་ཀ་མྨ་ཏོ མུ་ཙྩི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ ཝཱ ནི་སཱི་དེ་ཡྻ, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶ་ག་མྦྷཱི་རཾ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཾ ཝཱ པ་ཝི་སེ་ཡྻ, པ་བྦ་ཏ་ནྟ་རེ ཝཱ ནི་སཱི་དེ་ཡྻ, ནེ་ཝ པཱ་པ་ཀ་མྨ་ཏོ མུ་ཙྩེ་ཡྻ. པུ་ར་ཏྠི་མཱ་དཱི་སུ ཛ་ག་ཏི་པ་དེ་སེ་སུ པ་ཐ་ཝཱི་བྷཱ་གེ་སུ ན སོ ཝཱ་ལ་གྒ་མ་ཏྟོ་པི ཨོ་ཀཱ་སོ ཨ་ཏྠི, ཡ་ཏྠ ཋི་ཏོ པཱ་པ་ཀ་མྨ་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ, ས་མྤ་ཏྟ་མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶཱ་པི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཏ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་ཏྠུ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཾ.
༡༢. སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་ས་ཀྱ་ཝ་ཏྠུ
ན ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ནི་གྲོ་དྷཱ་རཱ་མེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ སུ་པྤ་བུ་དྡྷཾ ས་ཀྐཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར ‘‘ཨ་ཡཾ མ་མ དྷཱི་ཏ་རཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་ནྟོ ཙ, མ་མ པུ་ཏྟཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝེ་རི་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཨི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་ཏྠ་རི ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ‘‘ན དཱ་ནི་སྶ ནི་མ་ནྟ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་མ་ན་མ་གྒཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཾ སུ་རཾ པི་ཝ་ནྟོ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ་སྶ ས་ཏྠ་རི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏེ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏེ ‘‘ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪཱ་ཏི ཏ་སྶ ཝ་དེ་ཐ, ནཱ་ཡཾ མ་ཡཱ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏ་རོ, ནཱ་སྶ མ་གྒཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི. ས་ཏྠཱ མཱ་ཏུ་ལ་སྶ ས་ནྟི་ཀཱ མ་གྒཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟི. སོ་པི ཨེ་ཀཾ ཙ་ར་པུ་རི་སཾ པེ་སེ་སི ‘‘ག་ཙྪ, ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཨེ་ཧཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ་པི ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟོ སི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ‘‘ཀོ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, སི་ཏ་སྶ པཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི པུ་ཊྛོ ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་སྶ་སི, ཨཱ་ན་ནྡ, སུ་པྤ་བུ་དྡྷ’’ནྟི. པ་སྶཱ་མི, བྷ་ནྟེ་ཏི. བྷཱ་རི་ཡཾ ཏེ་ན ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ མཱ་དི་ས་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ མ་གྒཾ ཨ་དེ་ནྟེ་ན, ཨི་ཏོ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་དེ སོ་པཱ་ན་པཱ་ད་མཱུ་ལེ པ་ཐ་ཝིཾ པ་ཝི་སི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཙ་ར་པུ་རི་སོ ཏཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀིཾ མ་མ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻེ་ན ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི པུ་ཊྛོ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. སོ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ན དཱ་ནི མ་མ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་སྶ ཀ་ཐཱ་ཡ དོ་སོ ཨ་ཏྠི, ཨ་དྡྷཱ ཡཾ སོ ཝ་ད་ཏི, ཏཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ནཾ ཨི་དཱ་ནི མུ་སཱ་ཝཱ་དེ་ན ནི་གྒ་ཎྷི་སྶཱ་མི. སོ ཧི མཾ ‘ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ པ་ཐ་ཝིཾ པ་ཝི་སི་སྶ་ཏཱི’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་དེ སོ་པཱ་ན་པཱ་ད་མཱུ་ལེ པ་ཐ་ཝིཾ པ་ཝི་སི་སྶ་ཏཱི’’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨི་ཏོ དཱ་ནི པ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཧཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ན ག་མི་སྶཱ་མི, ཨ་ཐ ནཾ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ པ་ཐ་ཝིཾ ཨ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དེ་ན ནི་གྒ་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་བྷོ་ག་ཛཱ་ཏཾ ས་བྦཾ ས་ཏྟ་བྷཱུ་མི་ཀ་པཱ་སཱ་ད་སྶ ཨུ་པ་རི ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ སོ་པཱ་ནཾ ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ དྭཱ་རེ དྭེ དྭེ མ་ལླེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ པ་མཱ་དེ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཨོ་རོ་ཧི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་མི, ནི་ཝཱ་རེ་ཡྻཱ་ཐ མ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་མེ པཱ་སཱ་ད་ཏ་ལེ སི་རི་ག་བྦྷེ ནི་སཱི་དི. ས་ཏྠཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་པྤ་བུ་དྡྷོ ན ཀེ་ཝ་ལཾ པཱ་སཱ་ད་ཏ་ལེ ཝེ་ཧཱ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཝཱ ནི་སཱི་ད་ཏུ, ནཱ་ཝཱ་ཡ ཝཱ ས་མུ་དྡཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏུ, པ་བྦ་ཏ་ནྟ་རཾ ཝཱ པ་ཝི་ས་ཏུ, བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ་ཡ དྭི་དྷཱ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ སོ པ་ཐ་ཝིཾ པ་ཝི་སི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༢༨. ‘‘ན ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ ན ས་མུ་དྡ་མ་ཛ྄ཛྷེ, ན པ་བྦ་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཝ་རཾ པ་ཝི་སྶ;
ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི སོ ཛ་ག་ཏི་པྤ་དེ་སོ, ཡ་ཏྠ་ཊྛི་ཏཾ ན་པྤ་ས་ཧེ་ཡྻ མ་ཙྩཱུ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཋི་ཏཾ ན་པྤ་ས་ཧེ་ཡྻ, མ་ཙྩཱུཏི ཡ་སྨིཾ པ་དེ་སེ ཋི་ཏཾ མ་ར་ཎཾ ན་པྤ་ས་ཧེ་ཡྻ ནཱ་བྷི་བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཀེ་ས་གྒ་མ་ཏྟོ་པི པ་ཐ་ཝི་པྤ་དེ་སོ ན་ཏྠི. སེ་སཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ས་ཏྠུ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་མ་གྒ་སྶ ནི་རུ་དྡྷ་ཝེ་ལཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་དེ སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་སྶ མ་ངྒ་ལ་སྶོ ཨུ་དྡཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ ཏཾ ཏཾ བྷི་ཏྟིཾ པ་ཧ་རི. སོ ཨུ་པ་རི ནི་སི་ནྣོ་ཝ་སྶ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཀི་མེ་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪི. ‘‘མ་ངྒ་ལ་སྶོ ཨུ་དྡཱ་མོ’’ཏི. སོ པ་ན་སྶོ སུ་པྤ་བུ་དྡྷཾ དི་སྭཱ་ཝ ས་ནྣི་སཱི་ད་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ སོ ག་ཎྷི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ དྭཱ་རཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཨ་ཧོ་སི, དྭཱ་རཱ་ནི ས་ཡ་མེ་ཝ ཝི་ཝ་ཊཱ་ནི, སོ་པཱ་ནཾ ས་ཀ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཋི་ཏཾ. དྭཱ་རེ ཋི་ཏཱ མ་ལླཱ ཏཾ གཱི་ཝཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཁི་པིཾ་སུ. ཨེ་ཏེ་ནུ་པཱ་ཡེ་ན ས་ཏྟ་སུ་པི ཏ་ལེ་སུ དྭཱ་རཱ་ནི ས་ཡ་མེ་ཝ ཝི་ཝ་ཊཱ་ནི, སོ་པཱ་ནཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ མ་ལླཱ ཏཾ གཱི་ཝཱ་ཡ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཁི་པིཾ་སུ. ཨ་ཐ ནཾ ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་དེ སོ་པཱ་ན་པཱ་ད་མཱུ་ལཾ ས་མྤ་ཏྟ་མེ་ཝ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི ཝི་ཝ་ར་མཱ་ནཱ བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི, སོ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟཱི་ཏི.
སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་ས་ཀྱ་ཝ་ཏྠུ དྭཱ་ད་ས་མཾ.
པཱ་པ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ན་ཝ་མོ ཝ་གྒོ.
༡༠. ད་ཎྜ་ཝ་གྒོ
༡. ཚ་བྦ་གྒི་ཡ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ
ས་བྦེ ཏ་ས་ནྟཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཚ་བྦ་གྒི་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི ས་མ་ཡེ ས་ཏྟ་ར་ས་ཝ་གྒི་ཡེ་ཧི སེ་ནཱ་ས་ནེ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏེ ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ནི་ཀྑ་མ་ཐ, མ་ཡཾ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏ་རཱ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨེ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ‘‘ན མ་ཡཾ ད་སྶཱ་མ, ཨ་མྷེ་ཧི པ་ཋ་མཾ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཧ་རིཾ་སུ. ས་ཏྟ་ར་ས་ཝ་གྒི་ཡཱ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡ་ཏ་ཛྫི་ཏཱ མ་ཧཱ་ཝི་ར་ཝཾ ཝི་ར་ཝིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཨི་ད’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཡོ ཀ་རོ་ཏི, སོ ཨི་མཾ ནཱ་མ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི པ་ཧཱ་ར་དཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ (པཱ་ཙི. ༤༤༩ ཨཱ་ད་ཡོ) པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་མ ‘ཡ་ཐཱ ཨ་ཧཾ, ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཉྙེ་པི ད་ཎྜ་སྶ ཏ་ས་ནྟི, མ་ཙྩུ་ནོ བྷཱ་ཡ་ནྟཱི’ཏི ཉ་ཏྭཱ པ་རོ ན པ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ, ན གྷཱ་ཏེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༢༩. ‘‘ས་བྦེ ཏ་ས་ནྟི ད་ཎྜ་སྶ, ས་བྦེ བྷཱ་ཡ་ནྟི མ་ཙྩུ་ནོ;
ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་མཾ ཀ་ཏྭཱ, ན ཧ་ནེ་ཡྻ ན གྷཱ་ཏ་ཡེ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ས་བྦེ ཏ་ས་ནྟཱིཏི ས་བྦེ་པི ས་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནི ད་ཎྜེ པ་ཏ་ནྟེ ཏ་སྶ ད་ཎྜ་སྶ ཏ་ས་ནྟི. མ་ཙྩུ་ནོཏི མ་ར་ཎ་སྶཱ་པི བྷཱ་ཡ་ནྟིཡེ་ཝ. ཨི་མི་སྶཱ ཙ དེ་ས་ནཱ་ཡ བྱ་ཉྫ་ནཾ ནི་ར་ཝ་སེ་སཾ, ཨ་ཏྠོ པ་ན སཱ་ཝ་སེ་སོ. ཡ་ཐཱ ཧི ར་ཉྙཱ ‘‘ས་བྦེ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟཱུ’’ཏི བྷེ་རི་ཡཱ ཙ་རཱ་པི་ཏཱ་ཡ་པི རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟེ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སཱ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མི་དྷ ‘‘ས་བྦེ ཏ་ས་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཧ་ཏྠཱ་ཛཱ་ནེ་ཡྻོ ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནེ་ཡྻོ ཨུ་ས་བྷཱ་ཛཱ་ནེ་ཡྻོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ་ཏི ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ཝ ཏ་ས་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་མེ་སུ ཧི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ མ་ར་ཎ་ཀ་ས་ཏྟཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ན བྷཱ་ཡ་ཏི, ཨི་ཏ་རེ ཏ་ཡོ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ བ་ལ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཾ ས་ཏྟཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱ ན བྷཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི. ན ཧ་ནེ་ཡྻ ན གྷཱ་ཏ་ཡེཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ཧཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙེ་པི ས་ཏྟཱ་ཏི ནེ་ཝ པ་རཾ པ་ཧ་རེ་ཡྻ ན པ་ཧ་རཱ་པེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཚ་བྦ་གྒི་ཡ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ པ་ཋ་མཾ.
༢. ཚ་བྦ་གྒི་ཡ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ
ས་བྦེ ཏ་ས་ནྟཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཚ་བྦ་གྒི་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཏེ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི ས་མ་ཡེ ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན པུ་རི་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ས་ཏྟ་ར་ས་ཝ་གྒི་ཡེ པ་ཧ་རིཾ་སུ. ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཏེ་སཾ ཏ་ལ་ས་ཏྟི་ཀཾ ཨུ་གྒི་རིཾ་སུ. ཨི་དྷཱ་པི ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཨི་ད’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཡོ ཀ་རོ་ཏི, སོ ཨི་མཾ ནཱ་མ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཏ་ལ་ས་ཏྟི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ (པཱ་ཙི. ༤༥༤ ཨཱ་ད་ཡོ) པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་མ ‘ཡ་ཐཱ ཨ་ཧཾ, ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཉྙེ་པི ད་ཎྜ་སྶ ཏ་ས་ནྟི, ཡ་ཐཱ ཙ མ་ཡ྄ཧཾ, ཏ་ཐེ་ཝ ནེ་སཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པི་ཡ’ནྟི ཉ་ཏྭཱ པ་རོ ན པ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ ན གྷཱ་ཊེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༣༠. ‘‘ས་བྦེ ཏ་ས་ནྟི ད་ཎྜ་སྶ, ས་བྦེ་སཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པི་ཡཾ;
ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་མཾ ཀ་ཏྭཱ, ན ཧ་ནེ་ཡྻ ན གྷཱ་ཏ་ཡེ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ས་བྦེ་སཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པི་ཡནྟི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་ས་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པི་ཡཾ མ་དྷུ་རཾ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ པ་ན ཛཱི་ཝི་ཏེ ཝཱ མ་ར་ཎེ ཝཱ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ་ཝ ཧོ་ཏི. སེ་སཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ་ཏི.