༡༡. ཛ་རཱ་ཝ་གྒོ
༡. ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ
ཀོ ནུ ཧཱ་སོ ཀི་མཱ་ན་ནྡོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ་ཡོ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀི་ར པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨི་མཱ ཨ་པྤ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་རི་ནི་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝི་སཱ་ཁཾ མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་སུཾ. ཏཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཝཱ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡོ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ‘‘ས་ཏྟཱ་ཧཾ སུ་རཱ་ཚ་ཎོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཚ་ཎེ ས་ངྒྷུ་ཊྛེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ སུ་རཾ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་སུཾ. ཏེ ས་ཏྟཱ་ཧཾ སུ་རཱ་ཚ་ཎཾ ཀཱི་ལི༹་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་མེ དི་ཝ་སེ ཀ་མྨ་ནྟ་བྷེ་རི་ཡཱ ནི་ཀྑ་ནྟཱ་ཡ ཀ་མྨ་ནྟེ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཏཱ་པི ཨི་ཏྠི་ཡོ ‘‘མ་ཡཾ སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ ས་མྨུ་ཁཱ སུ་རཾ པཱ་ཏུཾ ན ལ་བྷི་མྷཱ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ སུ་རཱ ཙ ཨ་ཏྠི, ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ ཏེ ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཏ་ཐཱ པི་ཝི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨི་ཙྪཱ་མ, ཨ་ཡྻེ, ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ད་ཊྛུ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་དྷུ, ཨ་མྨཱ, ཏེ་ན ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཀཱ་རེ་ན སུ་རཾ ནཱི་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ པི་ཝི་ཏྭཱ མ་ཏྟཱ ཝི་ཙ་རིཾ་སུ. ཝི་སཱ་ཁཱ་པི ‘‘ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཨི་མཱ་ཧི ཀ་ཏཾ, ཨི་དཱ་ནི མཾ ‘ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ སཱ་ཝི་ཀཱ ཝི་སཱ་ཁཱ སུ་རཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཏཱི’ཏི ཏི་ཏྠི་ཡཱ་པི ག་ར་ཧི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་མྨཱ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཝོ ཀ་ཏཾ, མ་མ་པི ཨ་ཡ་སོ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ, སཱ་མི་ཀཱ་པི ཝོ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ནྟི, ཨི་དཱ་ནི ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་ཐཱ’’ཏི. གི་ལཱ་ནཱ་ལ་ཡཾ ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མ, ཨ་ཡྻེ་ཏི. ཏེ་ན ཧི པ་ཉྙཱ་ཡི་སྶ་ཐ ས་ཀེ་ན ཀ་མྨེ་ནཱ་ཏི. ཏཱ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ གི་ལཱ་ནཱ་ལ་ཡཾ ཀ་རིཾ་སུ. ཨ་ཐ ཏཱ་སཾ སཱ་མི་ཀཱ ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཱ ཙ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཱ ཙ ཀ་ཧ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘གི་ལཱ་ནཱ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨེ་ཏཱ་ཧི ཨ་ཝ་སེ་ས་སུ་རཱ པཱི་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཏཱ པོ་ཐེ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པཱ་པེ་སུཾ. ཏཱ ཨ་པ་ར་སྨི་མྤི ཚ་ཎ་ཝཱ་རེ ཏ་ཐེ་ཝ སུ་རཾ པི་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཝི་སཱ་ཁཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཡྻེ, ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ནོ ནེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘པུ་བྦེ་པི མེ ཏུ་མྷེ་ཧི ཨ་ཡ་སོ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ, ག་ཙྪ་ཐ, ན ཝོ ཨ་ཧཾ ནེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཝཾ ན ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་མྨ་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ པུ་ན ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ, ‘‘ཨ་ཡྻེ, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ་མྷཱ, ཝི་ཧཱ་རཾ ནོ ནེ་ཧཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཨ་མྨཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ག་ཙྪ་ཐ, པ་རི་ཝ་ཙྪཾ ཀ་རོ་ཐཱ་ཏི. ཏཱ ཙ་ངྐོ་ཊ་ཀེ་ཧི ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ནི གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ སུ་རཱ་པུ་ཎྞེ མུ་ཊྛི་ཝཱ་ར་ཀེ ཧ་ཏྠེ་ཧི ཨོ་ལ་མྦེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པ་ཊེ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཝི་སཱ་ཁཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་ས་མཱ་ནཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ག་ནྟྭཱ མུ་ཊྛི་ཝཱ་ར་ཀེ་ཧེ་ཝ སུ་རཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ཝཱ་ར་ཀེ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ས་ཏྠུ པུ་ར་ཏོ ནི་སཱི་དིཾ་སུ.
ཝི་སཱ་ཁཱ ‘‘ཨི་མཱ་སཾ, བྷ་ནྟེ, དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཱ་པི མ་ད་ཝེ་གེ་ན ཀ་མྤ་མཱ་ན་ས་རཱི་རཱ ‘‘ཨི་ཙྩཱ་མ, གཱ་ཡཱ་མཱ’’ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སུཾ. ཨ་ཐེ་ཀཱ མཱ་ར་ཀཱ་ཡི་ཀཱ དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨི་མཱ་སཾ ས་རཱི་རེ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏཱ་སཾ ས་རཱི་རེ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི. ཏཱ་སུ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ ས་ཏྠུ པུ་ར་ཏོ པཱ་ཎིཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཧ་སི་ཏུཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ ན་ཙྩི་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཀིཾ ཨི་ད’’ནྟི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ན ཨི་དཱ་ནི མཱ་ར་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨོ་ཏཱ་རཾ ལ་བྷི་ཏུཾ ད་སྶཱ་མི. ན ཧི མ་ཡཱ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ནྟེ་ན མཱ་ར་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨོ་ཏཱ་ར་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ པཱུ་རི་ཏཱ’’ཏི ཏཱ སཾ་ཝེ་ཛེ་ཏུཾ བྷ་མུ་ཀ་ལོ་མ་ཏོ ར་སྨི་ཡོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཏི་མི་སཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏཱ བྷཱི་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡ་ཏ་ཛྫི་ཏཱ. ཏེ་ན ཏཱ་སཾ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ སུ་རཱ ཛཱི་རི. ས་ཏྠཱ ནི་སི་ནྣ་པ་ལླ་ངྐེ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ སི་ནེ་རུ་མུ་དྡྷ་ནི ཋ་ཏྭཱ ཨུ་ཎྞཱ་ལོ་མ་ཏོ ར་སྨིཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི, ཏ་ངྑ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ནྡ་ས་ཧ་སྶུ་གྒ་མ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ས་ཏྠཱ ཏཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི མ་མ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་མཱ་ནཱ་ཧི པ་མ་ཏྟཱ་ཧི ཨཱ་ག་ནྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏུ་མྷཱ་ཀ་ཉྷི པ་མཱ་དེ་ནེ་ཝ མཱ་ར་ཀཱ་ཡི་ཀཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨོ་ཏཱ་རཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏུ་མྷེ ཧ་སཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ ཧ་སཱ་དཱི་ནི ཀཱ་རཱ་པེ་སི, ཨི་དཱ་ནི ཏུ་མྷེ་ཧི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་གྒཱི་ནཾ ནི་བྦཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༤༦. ‘‘ཀོ ནུ ཧཱ་སོ ཀི་མཱ་ན་ནྡོ, ནི་ཙྩཾ པ་ཛྫ་ལི་ཏེ ས་ཏི;
ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ་ན ཨོ་ན་དྡྷཱ, པ་དཱི་པཾ ན ག་ཝེ་ས་ཐཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨཱ་ན་ནྡོཏི ཏུ་ཊྛི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཧི ཨ་གྒཱི་ཧི ནི་ཙྩཾ པ་ཛྫ་ལི་ཏེ ས་ཏི ཀོ ནུ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཧཱ་སོ ཝཱ ཏུ་ཊྛི ཝཱ? ན་ནུ ཨེ་ས ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་རཱུ་པོ་ཡེ་ཝ. ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཀེ་ན ཧི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ་ན ཨོ་ན་དྡྷཱ ཏུ་མྷེ ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་དྷ་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ ཉཱ་ཎ་པྤ་དཱི་པཾ ན ག་ཝེ་ས་ཐ ན ཀ་རོ་ཐཱ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་པི ཏཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སུ.
ས་ཏྠཱ ཏཱ་སཾ ཨ་ཙ་ལ་ས་དྡྷཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ སི་ནེ་རུ་མ་ཏྠ་ཀཱ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ བུ་དྡྷཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ནཾ ཝི་སཱ་ཁཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, སུ་རཱ ནཱ་མེ་སཱ པཱ་པི་ཀཱ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཧི ནཱ་མ ཨི་མཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཏུ་མྷཱ་དི་ས་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ པུ་ར་ཏོ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་མ་ཏྟ་མྤི ས་ཎྛཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟི་ཡོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ པཱ་ཎིཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཧ་ས་ན་གཱི་ཏ་ན་ཙྩཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ར་བྷིཾ་སཱུ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨཱ་མ, ཝི་སཱ་ཁེ, པཱ་པི་ཀཱ ཨེ་ཝ ཨེ་སཱ སུ་རཱ ནཱ་མ. ཨེ་ཏ་ཉྷི ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀེ ས་ཏྟཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་དཱ པ་ནེ་སཱ, བྷ་ནྟེ, ཨུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏ་སྶཱ ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀུ་མྦྷ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ (ཛཱ. ༡.༡༦.༣༣ ཨཱ་ད་ཡོ) ཀ་ཐེ་སཱི་ཏི.
ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ པ་ཋ་མཾ.
༢. སི་རི་མཱ་ཝ་ཏྠུ
པ་སྶ ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ སི་རི་མཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ ཀི་ར རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ ག་ཎི་ཀཱ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶེ སུ་མ་ན་སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ པུ་ཎྞ་ཀ་སེ་ཊྛི་སྶ དྷཱི་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ནཱ་མ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཏཾ པ་སཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཏ་སྶཱ གེ་ཧེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ཁ་མཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ དི་ཝ་སཾ ད་ས་བ་ལ་སྶ བྷ་ཏྟཱ་ནུ་མོ་ད་ནཾ སུ་ཏྭཱ –
‘‘ཨ་ཀྐོ་དྷེ་ན ཛི་ནེ ཀོ་དྷཾ, ཨ་སཱ་དྷུཾ སཱ་དྷུ་ནཱ ཛི་ནེ;
ཛི་ནེ ཀ་ད་རི་ཡཾ དཱ་ནེ་ན, ས་ཙྩེ་ནཱ་ལི་ཀ་ཝཱ་དི་ན’’ནྟི. (ཛཱ. ༡.༢.༢; དྷ. པ. ༢༢༣) –
གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ པ་ན ཀོ་དྷ་ཝ་གྒེ ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྟཱ པ་ན སི་རི་མཱ ད་ས་བ་ལཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ ནི་བ་དྡྷཾ དཱ་པེ་སི. ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནི་བ་དྡྷཾ ཨ་ཊྛ བྷི་ཀྑཱུ གེ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ‘‘ས་པྤིཾ ག་ཎྷ་ཐ, ཁཱི་རཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ པ་ཏྟེ པཱུ་རེ་ཏི. ཨེ་ཀེ་ན ལ་དྡྷཾ ཏི་ཎྞ་མྤི ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི པ་ཧོ་ཏི. དེ་ཝ་སི་ཀཾ སོ་ལ༹་ས་ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་པ་རི་བྦ་ཡེ་ན པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ དཱི་ཡ་ཏི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཏ་སྶཱ གེ་ཧེ ཨ་ཊྛ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཏི་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྠ་ཀེ ཨེ་ཀཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ སཱ་ཡཾ ཐེ་རུ་པ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སི་ནྣཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཀ་ཧཾ བྷི་ཀྑཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ་སཱི’’ཏི. སི་རི་མཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ མེ བྷུ་ཏྟ་ནྟི. མ་ནཱ་པཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཏི, ཨཱ་ཝུ་སོ་ཏི. ‘‘ན ས་ཀྐཱ ཏ་སྶཱ བྷ་ཏྟཾ ཝ་ཎྞེ་ཏུཾ, ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པ་ཎཱི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཏི, ཨེ་ཀེ་ན ལ་དྡྷཾ ཏི་ཎྞ་མྤི ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི པ་ཧོ་ཏི, ཏ་སྶཱ པ་ན དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ཏོ་པི ད་སྶ་ན་མེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ. སཱ ཧི ཨི་ཏྠཱི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཙ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཙཱ’’ཏི ཏ་སྶཱ གུ་ཎེ ཝ་ཎྞེ་སི.
ཨ་ཐེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཏ་སྶཱ གུ་ཎ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ སི་ནེ་ཧཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡཱ ག་ནྟྭཱ ཏཾ ད་ཊྛུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སྶ་གྒཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཋི་ཏི་ཀཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘སྭེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏ་སྨིཾ གེ་ཧེ ཏྭཾ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ ལ་བྷི་སྶ་སཱི’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐ་ནྟོ་པི པཱ་ཏོ་ཝ ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་གྒ་ཏེ ས་ལཱ་ཀ་གྒཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ གེ་ཧེ ཨ་ཊྛ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ ལ་བྷི. ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ཧི་ཡྻོ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི, ཏ་སྶ ག་ཏ་ཝེ་ལཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་སྶཱ ས་རཱི་རེ རོ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏ་སྨཱ སཱ ཨཱ་བྷ་ར་ཎཱ་ནི ཨོ་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི. ཨ་ཐ་སྶཱ དཱ་སི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ དི་སྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. སཱ ས་ཧ་ཏྠཱ པ་ཏྟེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏུཾ ཝཱ པ་རི་ཝི་སི་ཏུཾ ཝཱ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི དཱ་སི་ཡོ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི – ‘‘ཨ་མྨཱ པ་ཏྟེ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ཨ་ཡྻེ, ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཡཱ་གུཾ པཱ་ཡེ་ཏྭཱ ཁ་ཛྫ་ཀཾ ད་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་ཝེ་ལཱ་ཡ པ་ཏྟེ པཱུ་རེ་ཏྭཱ དེ་ཐཱ’’ཏི. ཏཱ ‘‘སཱ་དྷུ, ཨ་ཡྻེ’’ཏི བྷི་ཀྑཱུ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཡཱ་གུཾ པཱ་ཡེ་ཏྭཱ ཁ་ཛྫ་ཀཾ ད་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་ཝེ་ལཱ་ཡ བྷ་ཏྟ་སྶ པ་ཏྟེ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཨཱ་རོ་ཙ་ཡིཾ་སུ. སཱ ‘‘མཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ནེ་ཐ, ཨ་ཡྻེ, ཝ་ནྡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཱ་ཧི པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ནཱི་ཏཱ ཝེ་དྷ་མཱ་ནེ་ན ས་རཱི་རེ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ནྡི. སོ བྷི་ཀྑུ ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘གི་ལཱ་ནཱ་ཡ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཨ་ཡཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ རཱུ་པ་སོ་བྷཱ, ཨ་རོ་ག་ཀཱ་ལེ པ་ན ས་བྦཱ་བྷ་ར་ཎ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ་ཡ ཨི་མི་སྶཱ ཀཱི་དི་སཱི རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟཱི’’ཏི. ཨ་ཐ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ཝ་སྶ་ཀོ་ཊི་ས་ནྣི་ཙི་ཏོ ཀི་ལེ་སོ ས་མུ་དཱ་ཙ་རི, སོ ཨ་ཉྙཱ་ཎཱི ཧུ་ཏྭཱ བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ པ་ཏྟ་མཱ་དཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཏྟཾ པི་དྷཱ་ཡ ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི.
ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀོ ས་ཧཱ་ཡ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཡཱ་ཙ་ནྟོ་པི བྷོ་ཛེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. སོ ཚི་ནྣ་བྷ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི. ཏཾ དི་ཝ་ས་མེ་ཝ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ སི་རི་མཱ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. རཱ་ཛཱ ས་ཏྠུ སཱ་ས་ནཾ པེ་སེ་སི – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷ་གི་ནཱི, སི་རི་མཱ, ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཏཾ སུ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ སཱ་ས་ནཾ པ་ཧི་ཎི ‘‘སི་རི་མཱ་ཡ ཛྷཱ་པ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཨཱ་མ་ཀ་སུ་སཱ་ནེ ཏཾ ཡ་ཐཱ ཀཱ་ཀ་སུ་ན་ཁཱ་ད་ཡོ ན ཁཱ་ད་ནྟི, ཏ་ཐཱ ནི་པ་ཛྫཱ་པེ་ཏྭཱ ར་ཀྑཱ་པེ་ཐཱ’’ཏི. རཱ་ཛཱ་པི ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཏ་ཡོ དི་ཝ་སཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ, ཙ་ཏུ་ཏྠེ དི་ཝ་སེ ས་རཱི་རཾ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཡི, ན་ཝ་ཧི ཝ་ཎ་མུ་ཁེ་ཧི པུ་ལ༹་ཝཱ པ་གྒྷ་རིཾ་སུ, ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ བྷི་ནྣཾ སཱ་ལི་བྷ་ཏྟ་ཙཱ་ཊི ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. རཱ་ཛཱ ན་ག་རེ བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་སི – ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གེ་ཧ་ར་ཀྑ་ཀེ དཱ་ར་ཀེ སི་རི་མཱ་ཡ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ནཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ནི ད་ཎྜོ’’ཏི. ས་ཏྠུ ས་ནྟི ཀ་ཉྩ པེ་སེ་སི – ‘‘བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁོ ཀི་ར བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ སི་རི་མཱ་ཡ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱུ’’ཏི. ས་ཏྠཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི – ‘‘སི་རི་མཱ་ཡ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. སོ་པི ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ ཙ་ཏྟཱ་རོ དི་ཝ་སེ ཀ་སྶ་ཙི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཚི་ནྣ་བྷ་ཏྟོ་ཝ ནི་པ་ཛྫི. པ་ཏྟེ བྷ་ཏྟཾ པཱུ་ཏི་ཀཾ ཛཱ་ཏཾ, པ་ཏྟེ མ་ལཾ ཨུ་ཊྛ་ཧི. ཨ་ཐ ནཾ སོ ས་ཧཱ་ཡ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ཏྠཱ སི་རི་མཱ་ཡ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏ་ཐཱ ཚཱ་ཏ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ་པི ‘‘སི་རི་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པ་དེ་ཡེ་ཝ ས་ཧ་སཱ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ བྷ་ཎ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ས་ཏྠཱ སི་རི་མཾ ད་ཊྛུཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏྭ་མྤི ག་མི་སྶ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘ཨཱ་མ, ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི བྷ་ཏྟཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པ་ཏྟཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ས་ཏྠཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཨེ་ཀ་པ་སྶེ ཨ་ཊྛཱ་སི, བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ་པི རཱ་ཛ་པ་རི་སཱ་པི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་པ་རི་སཱ་པི ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་པ་རི་སཱ་པི ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་སྶེ ཨ་ཊྛཾ་སུ.
ས་ཏྠཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ པུ་ཙྪི – ‘‘ཀཱ ཨེ་སཱ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛོ’’ཏི. བྷ་ནྟེ, ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ བྷ་གི་ནཱི, སི་རི་མཱ, ནཱ་མཱ་ཏི. སི་རི་མཱ, ཨེ་སཱ་ཏི. ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ་ཏི. ཏེ་ན ཧི ན་ག་རེ བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་ཧི ‘‘ས་ཧ་སྶཾ ད་ཏྭཱ སི་རི་མཾ ག་ཎྷ་ནྟཱུ’’ཏི. རཱ་ཛཱ ཏ་ཐཱ ཀཱ་རེ་སི. ཨེ་ཀོ་པི ‘ཧ’ནྟི ཝཱ ‘ཧུ’ནྟི ཝཱ ཝ་ད་ནྟོ ནཱ་མ ནཱ་ཧོ་སི. རཱ་ཛཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི – ‘‘ན ག་ཎྷ་ནྟི, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ཏེ་ན ཧི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་གྒྷཾ ཨོ་ཧཱ་རེ་ཧཱི་ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ནི ད་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟཱུ’’ཏི བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཉྩི ག་ཎྷ་ན་ཀཾ ཨ་དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻཱ་ནི ས་ཏཱ་ནི, དྭེ ས་ཏཱ་ནི, ས་ཏཾ, པ་ཎྞཱ་སཾ, པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ, ད་ས ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ, པ་ཉྩ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ, ཨེ་ཀཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཾ ཨ་ཌྜྷཾ, པཱ་དཾ, མཱ་ས་ཀཾ, ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀཾ ད་ཏྭཱ སི་རི་མཾ ག་ཎྷ་ནྟཱུ’’ཏི བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་སི. ཀོ་ཙི ཏཾ ན ཨི་ཙྪི. ‘‘མུ་དྷཱ་པི ག་ཎྷ་ནྟཱུ’’ཏི བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་སི. ‘ཧ’ནྟི ཝཱ ‘ཧུ’ནྟི ཝཱ ཝ་ད་ནྟོ ནཱ་མ ནཱ་ཧོ་སི. རཱ་ཛཱ ‘‘མུ་དྷཱ་པི, བྷ་ནྟེ, ག་ཎྷ་ནྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏྠཱ ‘‘པ་སྶ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ པི་ཡཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ, ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ན་ག་རེ ས་ཧ་སྶཾ ད་ཏྭཱ པུ་བྦེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ལ་བྷིཾ་སུ, ཨི་དཱ་ནི མུ་དྷཱ ག་ཎྷ་ནྟོ་པི ན་ཏྠི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ རཱུ་པཾ ཁ་ཡ་ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཾ, པ་སྶ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ཏུ་རཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༤༧. ‘‘པ་སྶ ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏཾ བི་མྦཾ, ཨ་རུ་ཀཱ་ཡཾ ས་མུ་སྶི་ཏཾ;
ཨཱ་ཏུ་རཾ བ་ཧུ་ས་ངྐ་པྤཾ, ཡ་སྶ ན་ཏྠི དྷུ་ཝཾ ཋི་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏནྟི ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟཾ, ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎ་མཱ་ལཱ་ལ་ཏྟ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཙི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བི་མྦནྟི དཱི་གྷཱ་དི་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་སུ དཱི་གྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒེ་ཧི ས་ཎྛི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་རུ་ཀཱ་ཡནྟི ན་ཝ་ནྣཾ ཝ་ཎ་མུ་ཁཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་རུ་བྷཱུ་ཏཾ ཀཱ་ཡཾ. ས་མུ་སྶི་ཏནྟི ཏཱི་ཧི ཨ་ཊྛི་ས་ཏེ་ཧི ས་མུ་སྶི་ཏཾ. ཨཱ་ཏུ་རནྟི ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ནི་ཙྩ་གི་ལཱ་ནཾ. བ་ཧུ་ས་ངྐ་པྤནྟི མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན བ་ཧུ་དྷཱ ས་ངྐ་པྤི་ཏཾ. ཡ་སྶ ན་ཏྠི དྷུ་ཝཾ ཋི་ཏཱིཏི ཡ་སྶ དྷུ་ཝ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ཋི་ཏི་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ན་ཏྠི, ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན བྷེ་ད་ན་ཝི་ཀི་ར་ཎ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་དྷ་མྨ་མེ་ཝེ་ཏཾ, ཨི་མཾ པ་སྶ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སི, སོ་པི བྷི་ཀྑུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧཱི་ཏི.
སི་རི་མཱ་ཝ་ཏྠུ དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཐེ་རཱི་ཝ་ཏྠུ
པ་རི་ཛི་ཎྞ་མི་དནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཐེ་རིཾ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཐེ་རཱི ཀི་ར ཝཱི་ས་ཝ་སྶ་ས་ཏི་ཀཱ ཛཱ་ཏི་ཡཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ དི་སྭཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ་ན ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ས་བྦཾ ད་ཏྭཱ ནི་རཱ་ཧཱ་རཱ ཨ་ཧོ་སི. ཨེ་ཝཾ དུ་ཏི་ཡེ་པི ཏ་ཏི་ཡེ་པི དི་ཝ་སེ ཏ་སྶེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ བྷ་ཏྟཾ ད་ཏྭཱ ནི་རཱ་ཧཱ་རཱ ཨ་ཧོ་སི, ཙ་ཏུ་ཏྠེ དི་ཝ་སེ པ་ན པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཱི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་མྦཱ་དྷ་ཊྛཱ་ནེ ས་ཏྠཱ་རཾ དི་སྭཱ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནྟཱི ཨོ་ལ་མྦ་ནྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་ཎྞཾ ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ས་ཎྛཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ པ་ཏི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶཱ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ, ‘‘བྷ་གི་ནི, པ་རི་ཛི་ཎྞོ ཏེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ བྷི་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༤༨. ‘‘པ་རི་ཛི་ཎྞ་མི་དཾ རཱུ་པཾ, རོ་ག་ནཱི་ལ༹ཾ པ་བྷ་ངྒུ་རཾ;
བྷི་ཛྫ་ཏི པཱུ་ཏི་ས་ནྡེ་ཧོ, མ་ར་ཎ་ནྟ་ཉྷི ཛཱི་ཝི་ཏ’’ནྟི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – བྷ་གི་ནི ཨི་དཾ ཏ་ཝ ས་རཱི་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ རཱུ་པཾ མ་ཧ་ལླ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཛི་ཎྞཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ས་བྦ་རོ་གཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན རོ་ག་ནཱི་ལ༹ཾ, ཡ་ཐཱ ཁོ པ་ན ཏ་རུ་ཎོ་པི སི་ངྒཱ་ལོ ‘‘ཛ་ར་སི་ངྒཱ་ལོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་རུ་ཎཱ་པི ག་ལོ༹་ཙཱི་ལ་ཏཱ ‘‘པཱུ་ཏི་ལ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ད་ཧུ་ཛཱ་ཏཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ནི་ཙྩཾ པ་གྒྷ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན པཱུ་ཏི་ཏཱ་ཡ པ་བྷ་ངྒུ་རཾ, སོ ཨེ་ས པཱུ་ཏི་ཀོ ས་མཱ་ནོ ཏ་ཝ དེ་ཧོ བྷི་ཛྫ་ཏི, ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ བྷི་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? མ་ར་ཎ་ནྟ་ཉྷི ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཡ་སྨཱ ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ མ་ར་ཎ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ སཱ ཐེ་རཱི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྟཱ, མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶཱ་པི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཐེ་རཱི་ཝ་ཏྠུ ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. ས་མྦ་ཧུ་ལ་ཨ་དྷི་མཱ་ནི་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ
ཡཱ་ནི་མཱ་ནཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ས་མྦ་ཧུ་ལེ ཨ་དྷི་མཱ་ནི་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཀི་ར བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ གྷ་ཊེ་ནྟཱ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟཱ ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རེ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀི་ཙྩཾ ནོ ནི་པྥ་ནྣཾ, ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་གུ་ཎཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ག་མིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ བ་ཧི་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ, ཨེ་ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ མ་ཡཱ དི་ཊྛེ་ན ཀ་མྨཾ ན་ཏྠི, ཨཱ་མ་ཀ་སུ་སཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ མཾ པ་སྶ་ནྟཱུ’’ཏི. ཐེ་རོ ག་ནྟྭཱ ཏེ་སཾ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏེ ‘‘ཀིཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་མ་ཀ་སུ་སཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ་ཝ ‘‘དཱི་གྷ་ད་སྶི་ནཱ བུ་དྡྷེ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ དི་ཊྛཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་མ་ཀ་སུ་སཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏྠ ཀུ་ཎ་པཱ་ནི པ་སྶ་ནྟཱ ཨེ་ཀཱ་ཧ་དྭཱི་ཧ་པ་ཏི་ཏེ་སུ ཀུ་ཎ་པེ་སུ ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏཾ ཁ་ཎཾ པ་ཏི་ཏེ་སུ ཨ་ལླ་ས་རཱི་རེ་སུ རཱ་གཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཡིཾ་སུ, ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཨོ་བྷཱ་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་མྨུ་ཁེ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཝི་ཡ ‘‘ན་པྤ་ཏི་རཱུ་པཾ ནུ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་ཊྛི་ས་ངྒྷཱ་ཏཾ དི་སྭཱ རཱ་ག་ར་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༤༩. ‘‘ཡཱ་ནི་མཱ་ནི ཨ་པ་ཏྠཱ་ནི, ཨ་ལཱ་བཱུ་ནེ་ཝ སཱ་ར་དེ;
ཀཱ་པོ་ཏ་ཀཱ་ནི ཨ་ཊྛཱི་ནི, ཏཱ་ནི དི་སྭཱ་ན ཀཱ ར་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་པ་ཏྠཱ་ནཱིཏི ཚ་ཌྜི་ཏཱ་ནི. སཱ་ར་དེཏི ས་ར་ད་ཀཱ་ལེ ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པ་པ་ཧ་ཏཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་ཨ་ལཱ་བཱུ་ནི ཝི་ཡ. ཀཱ་པོ་ཏ་ཀཱ་ནཱིཏི ཀ་པོ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞཱ་ནི. ཏཱ་ནི དི་སྭཱ་ནཱཏི ཏཱ་ནི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནི ཨ་ཊྛཱི་ནི དི་སྭཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཀཱ ར་ཏི, ན་ནུ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཀཱ་མ་ར་ཏིཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡིཾ་སཱུ་ཏི.
ས་མྦ་ཧུ་ལ་ཨ་དྷི་མཱ་ནི་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎཱི རཱུ་པ་ན་ནྡཱ་ཐེ་རཱི་ཝ་ཏྠུ
ཨ་ཊྛཱི་ནཾ ན་ག་རཾ ཀ་ཏནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎིཾ རཱུ་པ་ན་ནྡཱ་ཐེ་རིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ ཀི་ར ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཏི་ཀོ ར་ཛྫ་སི་རིཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལོ བུ་དྡྷོ ཛཱ་ཏོ, པུ་ཏྟོ་པི་སྶ རཱ་ཧུ་ལ་ཀུ་མཱ་རོ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, བྷ་ཏྟཱ་པི མེ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, མཱ་ཏཱ་པི མེ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ, ཨ་ཧ་མྤི ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཉཱ་ཏི་ཛ་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏེ གེ་ཧེ ཀིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. སཱ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡཾ ག་ནྟྭཱ པ་བྦ་ཛི ཉཱ་ཏི་སི་ནེ་ཧེ་ནེ་ཝ, ནོ ས་དྡྷཱ་ཡ, ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ པ་ན རཱུ་པ་ན་ནྡཱཏི པ་ཉྙཱ་ཡི. ‘‘ས་ཏྠཱ ཀི་ར ‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ, ཝེ་ད་ནཱ… ས་ཉྙཱ… ས་ངྑཱ་རཱ… ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ’ཏི ཝ་དེ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཏྭཱ སཱ ཨེ་ཝཾ ད་སྶ་ནཱི་ཡེ པཱ་སཱ་དི་ཀེ མ་མ་པི རཱུ་པེ དོ་སཾ ཀ་ཐེ་ཡྻཱ་ཏི ས་ཏྠུ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝཱ་སི་ནོ པཱ་ཏོ་ཝ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ས་མཱ་དི་ནྣུ་པོ་ས་ཐཱ སུ་དྡྷུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཱ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དི་ཧ་ཏྠཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟི. བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ་པི ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙྪ་ནྡོ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི. དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ན་ག་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟོ ས་ཏྠུ གུ་ཎ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ་ཝ པ་ཝི་ས་ཏི.
ཙ་ཏུ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀེ ཧི ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ ཨ་པྤ་ཀཱ་ཝ ཏེ ས་ཏྟཱ, ཡེ་སཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ པ་སཱ་དོ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. རཱུ་པ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀཱ་པི ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཾ ས་རཱི་རཾ དི་སྭཱ པ་སཱི་ད་ནྟི, གྷོ་ས་པྤ་མཱ་ཎི་ཀཱ་པི ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཛཱ་ཏི་ས་ཏཱ་ནི ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཾ ས་ཏྠུ གུ་ཎ་གྷོ་ས་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་གྷོ་ས་ཉྩ སུ་ཏྭཱ པ་སཱི་ད་ནྟི, ལཱུ་ཁ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀཱ་པི་སྶ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ལཱུ་ཁ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ པ་སཱི་ད་ནྟི, དྷ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀཱ་པི ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ད་ས་བ་ལ་སྶ སཱི་ལཾ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ས་མཱ་དྷི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ པ་ཉྙཱ, བྷ་ག་ཝཱ སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ཨ་ས་མོ ཨ་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི པ་སཱི་ད་ནྟི. ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ གུ་ཎཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱ་ནཾ མུ་ཁཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི. རཱུ་པ་ན་ནྡཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་ཉྩེ་ཝ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ན་ཉྩ ས་ནྟི་ཀཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ གུ་ཎ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཏི་ཝི་ཡ མེ བྷཱ་ཏི་ཀ་སྶ ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཐེ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི མེ རཱུ་པེ དོ་སཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཀི་ཏྟ་ཀཾ ཀ་ཐེ་སྶ་ཏི. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ་ཝ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ པ་སྶི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་མ་སྶ སུ་ཎི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ’’ནྟི. སཱ ‘‘ཨ་ཧ་མྤི ཨ་ཛྫ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི.
བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ‘‘ཙི་ར་སྶཾ ཝ་ཏ རཱུ་པ་ན་ནྡཱ་ཡ ས་ཏྠུ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཨ་ཛྫ ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཙི་ཏྲ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ནཱ་ནཱ་ན་ཡཾ དེ་སེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏུ་ཊྛ་མཱ་ན་སཱ ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ནི་ཀྑ་མིཾ་སུ. སཱ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནེ་ཝ ད་སྶེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨ་ཛྫ རཱུ་པ་ན་ནྡཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི, ཀཱི་དི་སཱི ནུ ཁོ ཏ་སྶཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ས་པྤཱ་ཡཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘རཱུ་པ་ག་རུ་ཀཱ ཨེ་སཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ བ་ལ་ཝ་སི་ནེ་ཧཱ, ཀ་ཎྚ་ཀེ་ན ཀ་ཎྚ་ཀུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ རཱུ་པེ་ནེ་ཝ་སྶཱ རཱུ་པ་མ་ད་ནི་མྨ་ད་ནཾ ས་པྤཱ་ཡ’’ནྟི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་ས་ན་ས་མ་ཡེ ཨེ་ཀཾ པ་ན ཨ་བྷི་རཱུ་པཾ ཨི་ཏྠིཾ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀཾ ར་ཏྟ་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་བྷ་ར་ཎ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ བཱི་ཛ་ནིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀེ ཋ་ཏྭཱ བཱི་ཛ་ཡ་མཱ་ནཾ ཨི་དྡྷི་བ་ལེ་ན ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི. ཏཾ ཁོ པ་ན ཨི་ཏྠིཾ ས་ཏྠཱ ཙེ་ཝ པ་སྶ་ཏི རཱུ་པ་ན་ནྡཱ ཙ. སཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ པི་ཊྛི་པ་སྶེ ཋ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ནི་སི་ནྣཱ པཱ་ད་ནྟ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱི ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མུ་ཛྫ་ལཾ བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ ས་ཏྠུ ས་རཱི་རཾ དི་སྭཱ པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡ་ས་སྶི་རི་ཀཾ མུ་ཁཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱི ས་མཱི་པེ ཋི་ཏཾ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ ཨ་དྡ་ས. སཱ ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱི སུ་ཝ་ཎྞ་རཱ་ཛ་ཧཾ་སི་ཡཱ པུ་ར་ཏོ ཀཱ་ཀཱི་ས་དི་སཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཝ་མ་ཉྙི. ཨི་དྡྷི་མ་ཡ་རཱུ་པཾ དི་ཊྛ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡེ་ཝ ཧི ཏ་སྶཱ ཨ་ཀྑཱི་ནི བྷ་མིཾ་སུ. སཱ ‘‘ཨ་ཧོ ཨི་མི་སྶཱ ཀེ་སཱ སོ་བྷ་ནཱ, ཨ་ཧོ ན་ལཱ་ཊཾ སོ་བྷ་ན’’ནྟི ས་བྦེ་སཾ སཱ་རཱི་ར་པྤ་དེ་སཱ་ནཾ རཱུ་པ་སི་རི་ཡཱ ས་མཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ཏ་སྨིཾ རཱུ་པེ བ་ལ་ཝ་སི་ནེ་ཧཱ ཨ་ཧོ་སི.
ས་ཏྠཱ ཏ་སྶཱ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ར་ཏིཾ ཉ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ་ཝ ཏཾ རཱུ་པཾ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་སི. རཱུ་པ་ན་ནྡཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ན ཝ་ཏི་དཾ རཱུ་པཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས’’ནྟི ཐོ་ཀཾ ཝི་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ ཨ་ཧོ་སི. ས་ཏྠཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ས་ཀིཾ ཝི་ཛཱ་ཏ་ཝ་ཎྞཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མི་ཏྠི་ཝ་ཎྞཾ ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞ་མ་ཧ་ལླི་ཀི་ཏྠི་ཝ་ཎྞ་ཉྩ ད་སྶེ་སི. སཱ་པི ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨི་ད་མྤི ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཾ, ཨི་ད་མྤི ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏ’’ནྟི ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞ་ཀཱ་ལེ ཏཾ ཝི་ར་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཁ་ཎྜ་ད་ནྟིཾ པ་ལི་ཏ་སི་རཾ ཨོ་བྷ་གྒཾ གོ་པཱ་ན་སི་ཝ་ངྐཾ ད་ཎྜ་པ་རཱ་ཡ་ཎཾ པ་ཝེ་དྷ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཝི་ར་ཛྫི. ཨ་ཐ ས་ཏྠཱ ཏཾ བྱཱ་དྷི་ནཱ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་སི. སཱ ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ད་ཎྜ་ཉྩ ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚ་ཉྩ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཝི་ར་ཝཾ ཝི་ར་ཝ་མཱ་ནཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཏྭཱ ས་ཀེ མུ་ཏྟ་ཀ་རཱི་སེ ནི་མུ་གྒཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་རི་ཝ་ཏྟི. རཱུ་པ་ན་ནྡཱ ཏ་མྤི དི་སྭཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཝི་ར་ཛྫི. ས་ཏྠཱ་པི ཏ་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ མ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་སི. སཱ ཏ་ངྑ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫི, ན་ཝ་ཧི ཝ་ཎ་མུ་ཁེ་ཧི པུ་བྦ་ཝ་ཊྚི་ཡོ ཙེ་ཝ པུ་ལ༹་ཝཱ ཙ པ་གྒྷ་རིཾ་སུ, ཀཱ་ཀཱ་ད་ཡོ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ཝི་ལུ་མྤིཾ་སུ. རཱུ་པ་ན་ནྡཱ་པི ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠཱི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ ཛ་རཾ པ་ཏྟཱ, བྱཱ་དྷིཾ པ་ཏྟཱ, མ་ར་ཎཾ པ་ཏྟཱ, ཨི་མ་སྶཱ་པི མེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཛ་རཱ་བྱཱ་དྷི་མ་ར་ཎཱ་ནི ཨཱ་ག་མི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ པ་སྶི. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ དི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ པ་ན དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ དི་ཊྛོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶཱ ཏ་ཡོ བྷ་ཝཱ ཨཱ་དི་ཏྟཱ གེ་ཧཱ ཝི་ཡ གཱི་ཝཱ་ཡ བ་དྡྷ་ཀུ་ཎ་པཾ ཝི་ཡ ཙ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཙི་ཏྟཾ པ་ཀྑ་ནྡི. ས་ཏྠཱ ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ དི་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཀྑི་སྶ་ཏི ནུ ཁོ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏི་ཊྛཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ‘‘ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏི, བ་ཧི་དྡྷཱ པ་ཙྩ་ཡཾ ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ས་པྤཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ –
‘‘ཨཱ་ཏུ་རཾ ཨ་སུ་ཙིཾ པཱུ་ཏིཾ, པ་སྶ ན་ནྡེ ས་མུ་སྶ་ཡཾ;
ཨུ་གྒྷ་ར་ནྟཾ པ་གྒྷ་ར་ནྟཾ, བཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་བྷི་པ་ཏྠི་ཏཾ.
‘‘ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ, ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ ཏ་ཐཱ ཨི་དཾ;
དྷཱ་ཏུ་ཏོ སུ་ཉྙ་ཏོ པ་སྶ, མཱ ལོ་ཀཾ པུ་ན་རཱ་ག་མི;
བྷ་ཝེ ཚ་ནྡཾ ཝི་རཱ་ཛེ་ཏྭཱ, ཨུ་པ་ས་ནྟོ ཙ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. –
ཨི་ཏྠཾ སུ་དཾ བྷ་ག་ཝཱ ན་ནྡཾ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཨ་བྷཱ་སི་ཏྠཱ་ཏི. ན་ནྡཱ དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཉཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨ་ཐ་སྶཱ ཨུ་པ་རི ཏི་ཎྞཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་རི་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ, ‘‘ན་ནྡེ, མཱ ‘ཨི་མ་སྨིཾ ས་རཱི་རེ སཱ་རོ ཨ་ཏྠཱི’ཏི ས་ཉྙཾ ཀ་རི. ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀོ་པི ཧི ཨེ་ཏྠ སཱ་རོ ན་ཏྠི, ཏཱི་ཎི ཨ་ཊྛི་ས་ཏཱ་ནི ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཨ་ཊྛི་ན་ག་ར་མེ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༥༠. ‘‘ཨ་ཊྛཱི་ནཾ ན་ག་རཾ ཀ་ཏཾ, མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏ་ལེ་པ་ནཾ;
ཡ་ཏྠ ཛ་རཱ ཙ མ་ཙྩུ ཙ, མཱ་ནོ མ་ཀྑོ ཙ ཨོ་ཧི་ཏོ’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་ཐེ་ཝ ཧི པུ་བྦ་ཎྞཱ་པ་ར་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ཨོ་ད་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཊྛཱ་ནི ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ལླཱི་ཧི བ་ནྡྷི་ཏྭཱ མ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ཝི་ལི་མྤེ་ཏྭཱ ན་ག་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ བ་ཧི་དྡྷཱ གེ་ཧཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མི་དཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་མྤི ཏཱི་ཎི ཨ་ཊྛི་ས་ཏཱ་ནི ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱ ནྷཱ་རུ་ཝི་ན་དྡྷཾ མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏ་ལེ་པ་ནཾ ཏ་ཙ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཛཱི་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཛ་རཱ་ཡ མ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ མ་ཙྩུ་ནོ ཨཱ་རོ་ཧ་ས་མྤ་དཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་ཙྩ མ་ཉྙ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ མཱ་ན་སྶ སུ་ཀ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་ནཱ་ས་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ མ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨོ་ད་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཡ ན་ག་རཾ ཀ་ཏཾ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཨེ་ཝ ཧི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀོ ཨཱ་བཱ་དྷོ ཨོ་ཧི་ཏོ, ཨི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཀི་ཉྩི ག་ཡ྄ཧཱུ་པ་གཾ ན་ཏྠཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ སཱ ཐེ་རཱི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི, མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶཱ་པི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎཱི རཱུ་པ་ན་ནྡཱ་ཐེ་རཱི་ཝ་ཏྠུ པ་ཉྩ་མཾ.
༦. མ་ལླི་ཀཱ་དེ་ཝཱི་ཝ་ཏྠུ
ཛཱི་ར་ནྟི ཝེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ མ་ལླི་ཀཾ དེ་ཝིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ ཀི་ར ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ནྷཱ་ན་ཀོ་ཊྛ་ཀཾ པ་ཝི་ཊྛཱ མུ་ཁཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཨོ་ན་ཏ་ས་རཱི་རཱ ཛ་ངྒྷཾ དྷོ་ཝི་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཏཱ་ཡ ཙ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ པ་ཝི་ཊྛོ ཨེ་ཀོ ཝ་ལླ་བྷ་སུ་ན་ཁོ ཨ་ཏྠི. སོ ཏཾ ཏ་ཐཱ ཨོ་ན་ཏཾ དི་སྭཱ ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་ས་ནྠ་ཝཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི. སཱ ཕ་སྶཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟཱི ཨ་ཊྛཱ་སི. རཱ་ཛཱ་པི ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་དེ ཝཱ་ཏ་པཱ་ནེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏཾ དི་སྭཱ ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ‘‘ན་སྶ, ཝ་ས་ལི, ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་མ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀིཾ མ་ཡཱ ཀ་ཏཾ, དེ་ཝཱ་ཏི. སུ་ན་ཁེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ནྠ་ཝོ་ཏི. ན་ཏྠེ་ཏཾ, དེ་ཝཱ་ཏི. མ་ཡཱ སཱ་མཾ དི་ཊྛཾ, ནཱ་ཧཾ ཏ་ཝ ས་དྡ་ཧི་སྶཱ་མི, ན་སྶ, ཝ་ས་ལཱི་ཏི. ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཡོ ཀོ་ཙི ཨི་མཾ ཀོ་ཊྛ་ཀཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཨི་མི་ནཱ ཝཱ་ཏ་པཱ་ནེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶ ཨེ་ཀོ་ཝ དྭི་དྷཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཐེ་སི. དེ་ཝ, ས་ཙེ མེ ས་དྡ་ཧ་སི, ཨེ་ཏཾ ཀོ་ཊྛ་ཀཾ པ་ཝི་ས, ཨ་ཧཾ ཏཾ ཨི་མི་ནཱ ཝཱ་ཏ་པཱ་ནེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་སྶཱ་མཱི་ཏི. རཱ་ཛཱ མཱུ་ལ༹ྷ་དྷཱ་ཏུ་ཀོ ཏ་སྶཱ ཝ་ཙ་ནཾ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ ཀོ་ཊྛ་ཀཾ པཱ་ཝི་སི. སཱ་པི ཁོ དེ་ཝཱི ཝཱ་ཏ་པཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱི ‘‘ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏཾ, ཨ་ཛི་ཀཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ས་ནྠ་ཝཾ ཀ་རོ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷ་དྡེ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ་པི ‘‘མ་ཡཱ སཱ་མཾ དི་ཊྛཾ, ནཱ་ཧཾ ཏ་ཝ ས་དྡ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨི་མཾ ཀོ་ཊྛ་ཀཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཨེ་ཀོ་ཝ དྭི་དྷཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ས་དྡ་ཧི. མ་ལླི་ཀཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཛཱ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་ཏཱ་ཡ མ་ཡཱ ཝ་ཉྩི་ཏོ, པཱ་པཾ མེ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཡ་ཉྩ མེ ཨ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑི་ཏོ, ཨི་དཾ མེ ཀ་མྨཾ ས་ཏྠཱ་པི ཛཱ་ནི་སྶ་ཏི, དྭེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་པི ཨ་སཱི་ཏི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ་པི ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི, ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མེ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ’’ནྟི. ཨ་ཡཾ ཀི་ར ར་ཉྙོ ཨ་ས་དི་ས་དཱ་ནེ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ དྷ་ན་སྶ ཙུ་དྡ་ས་ཀོ་ཊི་ཨ་གྒྷ་ན་ཀོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟཾ ནི་སཱི་ད་ན་པ་ལླ་ངྐོ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཀོ པཱ་ད་པཱི་ཋ་ནྟི ཨི་མཱ་ནི པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ན་གྒྷཱ་ནེ་ཝ ཨ་ཧེ་སུཾ. སཱ མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ མ་ཧཱ་པ་རི་ཙྩཱ་གཾ ནཱ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱི ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟི. ར་ཉྙོ པ་ན སཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པི་ཡཱ ཨ་ཧོ་སི. སོ བ་ལ་ཝ་སོ་ཀཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཏ་སྶཱ ས་རཱི་ར་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་མ་སྶཱ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཡ་ཐཱ སོ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ན ས་ར་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ གེ་ཧཾ པ་ཝི་ཊྛ་ཀཱ་ལེ ས་རི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ བྷ་ཎེ མ་ལླི་ཀཱ་ཡ ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི་ཏི ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ པ་མུ་ཊྛོ, སྭེ པུ་ན པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པུ་ན་དི་ཝ་སེ་པི ཨ་ག་མཱ་སི. ས་ཏྠཱ་པི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་ཏྟ དི་ཝ་སཱ་ནི ཡ་ཐཱ སོ ན ས་ར་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. སཱ་པི ས་ཏྟཱ་ཧ་མེ་ཝ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་མེ དི་ཝ་སེ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཏུ་སི་ཏ་བྷ་ཝ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཀ་སྨཱ པ་ན་སྶ ས་ཏྠཱ ཨ་ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི? སཱ ཀི་ར ཏ་སྶ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པི་ཡཱ ཨ་ཧོ་སི མ་ནཱ་པཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶཱ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣཱ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟཱ, དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཀིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནཾ གེ་ཧེ པ་ཝ་ཏྟཾ ནི་ཙྩ་བྷ་ཏྟཾ ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཡྻ, ཏེ་ན་སྶ ས་ཏྠཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨ་ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་མེ དི་ཝ་སེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ ས་ཡ་མེ་ཝ རཱ་ཛ་ཀུ་ལ་དྭཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི.
རཱ་ཛཱ ‘‘ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་ཏྟཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པཱ་སཱ་དཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི. ས་ཏྠཱ པ་ན ར་ཐ་སཱ་ལཱ་ཡ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་སི. རཱ་ཛཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀེ་ན པ་ཊི་མཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, མ་ལླི་ཀཱ་ཡ དེ་ཝི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི་ཏི ག་ནྟྭཱ པ་མུ་ཊྛོ, ཀ་ཏྠ ནུ ཁོ སཱ, བྷ་ནྟེ, ནི་བྦ་ཏྟཱ་ཏི. ཏུ་སི་ཏ་བྷ་ཝ་ནེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི, བྷ་ནྟེ, ཏཱ་ཡ ཏུ་སི་ཏ་བྷ་ཝ་ནེ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི་ཡཱ ཀོ ཨ་ཉྙོ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏི, བྷ་ནྟེ, ན་ཏྠི ཏཱ་ཡ ས་དི་སཱ ཨི་ཏྠཱི. ཏ་སྶཱ ཧི ནི་སི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ‘‘སྭེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨི་དཾ ད་སྶཱ་མི, ཨི་དཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི དཱ་ན་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ ན་ཏྠི, བྷ་ནྟེ, ཏ་སྶཱ པ་ར་ལོ་ཀཾ ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་རཱི་རཾ མེ ན ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘མཱ ཙི་ནྟ་ཡི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་བྦེ་སཾ དྷུ་ཝ་དྷ་མྨོ ཨ་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ར་ཐོ ཀ་སྶཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ སི་ར་སྨིཾ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘པི་ཏཱ་མ་ཧ་སྶ མེ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨ་ཡཾ ཀ་སྶཱ’’ཏི? ‘‘པི་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ན ར་ཐོ ཀ་སྶཱ’’ཏི? ‘‘མ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ས་ཏྠཱ, ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏ་ཝ པི་ཏཱ་མ་ཧ་སྶ ར་ཐོ ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་ཝ པི་ཏུ ར་ཐཾ ན པཱ་པུ་ཎི, ཏ་ཝ པི་ཏུ ར་ཐོ ཏ་ཝ ར་ཐཾ ན པཱ་པུ་ཎི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ནཱ་མ ཀ་ཊྛ་ཀ་ལི་ངྒ་ར་སྶཱ་པི ཛ་རཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ. མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨ་སྶེ་ཝ ཧི ཛ་རཱ ན་ཏྠི, ས་ཏྟཱ པ་ན ཨ་ཛཱི་ར་ཀཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༥༡. ‘‘ཛཱི་ར་ནྟི ཝེ རཱ་ཛ་ར་ཐཱ སུ་ཙི་ཏྟཱ,
ཨ་ཐོ ས་རཱི་ར་མྤི ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཏི;
ས་ཏ་ཉྩ དྷ་མྨོ ན ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཏི,
ས་ནྟོ ཧ་ཝེ ས་བྦྷི པ་ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཝེཏི ནི་པཱ་ཏོ. སུ་ཙི་ཏྟཱཏི ས་ཏྟ་ཧི ར་ཏ་ནེ་ཧི ཨ་པ་རེ་ཧི ཙ ར་ཐཱ་ལ་ངྐཱ་རེ་ཧི སུ་ཊྛུ ཙི་ཏྟི་ཏཱ རཱ་ཛཱུ་ནཾ ར་ཐཱ་པི ཛཱི་ར་ནྟི. ས་རཱི་ར་མྤཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ར་ཐཱ ཨེ་ཝ, ཨི་དཾ སུ་པྤ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏཾ ས་རཱི་ར་མྤི ཁ་ཎྜི་ཙྩཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎ་ནྟཾ ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཏི. ས་ཏ་ཉྩཱཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ས་ནྟཱ་ནཾ ན་ཝ་ཝི་དྷོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ ཙ ཀི་ཉྩི ཨུ་པ་གྷཱ་ཏཾ ན ཨུ་པེ་ཏཱི་ཏི ན ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཏི ནཱ་མ. པ་ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཝཾ ས་ནྟོ བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ ས་བྦྷི པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
མ་ལླི་ཀཱ་དེ་ཝཱི་ཝ་ཏྠུ ཚ་ཊྛཾ.
༧. ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཨ་པྤ་སྶུ་ཏཱ་ཡནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར མ་ངྒ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚེ་སུ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཁུ. པཱ. ༧.༡; པེ. ཝ. ༡༤) ན་ཡེ་ན ཨ་ཝ་མ་ངྒ་ལཾ ཀ་ཐེ་ཏི, ཨ་ཝ་མ་ངྒ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚཱ་དཱི་སུ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦེ་སུ ‘‘དཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཁུ. པཱ. ༥.༧; སུ. ནི. ༢༦༦) ན་ཡེ་ན མ་ངྒ་ལ་གཱ་ཐཱ ཝཱ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝི་ཏྟཾ ཨི་དྷ ཝཱ ཧུ་རཾ ཝཱ’’ཏི ར་ཏ་ན་སུ་ཏྟཾ (ཁུ. པཱ. ༦.༣; སུ. ནི. ༢༢༦) ཝཱ ཀ་ཐེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཉྙཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ་པི ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཀ་ཐེ་མཱི’’ཏི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ, ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་སྶ མ་ངྒ་ལཱ་མ་ངྒ་ལ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ག་མ་ནེ་ན, ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦེ ཨ་ཉྙ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝེ་ས ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ཏི, པུ་བྦེ་པི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦེ ཨ་ཉྙ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི –
ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་ར བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཨ་གྒི་ད་ཏྟ་སྶ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པུ་ཏྟོ སོ་མ་ད་ཏྟ་ཀུ་མཱ་རོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི. སོ ར་ཉྙཱ པི་ཡོ ཨ་ཧོ་སི མ་ནཱ་པོ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ པ་ན ཀ་སི་ཀ་མྨཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ཏི. ཏ་སྶ དྭེ་ཡེ་ཝ གོ་ཎཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ མ་ཏོ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ པུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏཱ་ཏ, སོ་མ་ད་ཏྟ, རཱ་ཛཱ་ནཾ མེ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ གོ་ཎཾ ཨཱ་ཧ་རཱ’’ཏི. སོ་མ་ད་ཏྟོ ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཡཱ་ཙི་སྶཱ་མི, ལ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ མེ པ་ཉྙཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཡེ་ཝ, ཏཱ་ཏ, རཱ་ཛཱ་ནཾ ཡཱ་ཙ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ན ཧི, ཏཱ་ཏ, མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ད་ནྡྷ་པ་ཉྙོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨ་ཉྙ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི, སི་ཀྑཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ན ནཾ ནེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བཱི་ར་ཎ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཾ ནཱ་མ སུ་སཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཏི་ཎ་ཀ་ལཱ་པེ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཛཱ, ཨ་ཡཾ ཨུ་པ་རཱ་ཛཱ, ཨ་ཡཾ སེ་ནཱ་པ་ཏཱི’’ཏི ནཱ་མཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པི་ཏུ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི རཱ་ཛ་ཀུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ ཨུ་པ་རཱ་ཛཱ, རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘ཛ་ཡ་ཏུ བྷ་ཝཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཋ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ གོ་ཎཾ ཡཱ་ཙེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་སི –
‘‘དྭེ མེ གོ་ཎཱ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཡེ་ཧི ཁེ་ཏྟཾ ཀ་སཱ་མ་སེ;
ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ མ་ཏོ དེ་ཝ, དུ་ཏི་ཡཾ དེ་ཧི ཁ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི.
སོ ཧི སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་མ་ཏྟེ་ན ཏཾ གཱ་ཐཾ པ་གུ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ པུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ན ཧི, ཏཱ་ཏ, ཀ་ཉྩི་དེ་ཝ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཐ, ཨ་ཧཾ པུ་རི་མ་ཏ་རཾ ག་ནྟྭཱ ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀེ ཋ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘སཱ་དྷུ, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སོ་མ་ད་ཏྟ་སྶ ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀེ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨུ་སྶཱ་ཧ་པྤ་ཏྟོ རཱ་ཛ་ཀུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ ར་ཉྙཱ ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟེ་ན ཀ་ཏ་པ་ཊི་ས་མྨོ་ད་ནོ, ‘‘ཏཱ་ཏ, ཙི་ར་སྶཾ ཝ་ཏ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྠ, ཨི་ད་མཱ་ས་ནཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཝ་ད་ཐ, ཡེ་ན་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘དྭེ མེ གོ་ཎཱ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཡེ་ཧི ཁེ་ཏྟཾ ཀ་སཱ་མ་སེ;
ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ མ་ཏོ དེ་ཝ, དུ་ཏི་ཡཾ ག་ཎྷ ཁ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི.
ར་ཉྙཱ ‘‘ཀིཾ ཝ་དེ་སི, ཏཱ་ཏ, པུ་ན ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཏ་མེ་ཝ གཱ་ཐཾ ཨཱ་ཧ. རཱ་ཛཱ ཏེ་ན ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ སི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ, ‘‘སོ་མ་ད་ཏྟ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ གེ་ཧེ བ་ཧཱུ མ་ཉྙེ གོ་ཎཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི དི་ནྣཱ བ་ཧཱུ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, དེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཏུ་སྶི་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ སོ་ལ༹་ས གོ་ཎེ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་བྷ་ཎྜ་ཀཾ ནི་ཝཱ་ས་གཱ་མ་ཉྩ་སྶ བྲ་ཧྨ་དེ་ཡྻཾ ད་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟེ་ན ཡ་སེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་སཱི་ཏི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་དཱ རཱ་ཛཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཨ་ཧོ་སི, བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡཱི, སོ་མ་ད་ཏྟོ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, པུ་བྦེ་པེ་ས ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་པྤ་སྶུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨ་ཉྙ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཨ་པྤ་སྶུ་ཏ་པུ་རི་སོ ཧི བ་ལི་བ་དྡ་ས་དི་སོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༥༢. ‘‘ཨ་པྤ་སྶུ་ཏཱ་ཡཾ པུ་རི་སོ, བ་ལི་བ་དྡོ་ཝ ཛཱི་ར་ཏི;
མཾ་སཱ་ནི ཏ་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, པ་ཉྙཱ ཏ་སྶ ན ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་སྶུ་ཏཱ་ཡནྟི ཨེ་ཀ་སྶ ཝཱ དྭི་ནྣཾ ཝཱ པ་ཎྞཱ་ས་ཀཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ན ཝ་གྒཱ་ནཾ ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཨེ་ཀ་སྶ ཝཱ དྭི་ནྣཾ ཝཱ སུ་ཏྟ་ནྟཱ་ནཾ ཝཱ་པི ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་སྶུ་ཏོ ཨ་ཡཾ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ན ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ་ཝ. བ་ལི་བ་དྡོ་ཝ ཛཱི་ར་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ཧི བ་ལི་བ་དྡོ ཛཱི་ར་མཱ་ནོ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནོ ནེ་ཝ མཱ་ཏུ, ན པི་ཏུ, ན སེ་ས་ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ ཛཱི་ར་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཨ་ཡ་མྤི ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི, ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་ཏྟཾ, ན ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནི, ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་རཱ་མ་ཏཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཏི, ནི་ར་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ ཛཱི་ར་ཏི, མཾ་སཱ་ནི ཏ་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱིཏི ཡ་ཐཱ བ་ལི་བ་དྡ་སྶ ‘‘ཡུ་ག་ན་ངྒ་ལཱ་དཱི་ནི ཝ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠོ ཨེ་སོ’’ཏི ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་སྶ་ཊྛ་སྶ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝི་ཙ་ར་ནྟ་སྶ ཁཱ་ད་ནྟ་སྶ པི་ཝ་ནྟ་སྶ མཾ་སཱ་ནི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨི་མ་སྶཱ་པི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཝི་སྶ་ཊྛ་སྶ ས་ངྒྷཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་ཝི་རེ་ཙ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡཾ པོ་སེ་ནྟ་སྶ མཾ་སཱ་ནི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཐཱུ་ལ་ས་རཱི་རོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཏི. པ་ཉྙཱ ཏ་སྶཱཏི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ པ་ན་སྶ པ་ཉྙཱ ཨེ་ཀ་ངྒུ་ལ་མ་ཏྟཱ་པི ན ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཨ་ར་ཉྙེ པ་ན ག་ཙྪ་ལ་ཏཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ཚ དྭཱ་རཱ་ནི ནི་སྶཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ ཙེ་ཝ ན་ཝ་ཝི་དྷ་མཱ་ནོ ཙ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎཱི་ཏི.
ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ས་ཏྟ་མཾ.
༨. ཨུ་དཱ་ན་ཝ་ཏྠུ
ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་རནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སི་ནྣོ ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་དཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན པུ་ཊྛོ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཧི བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སི་ནྣོ སཱུ་རི་ཡེ ཨ་ན་ཏྠ་ངྒ་ཏེ་ཡེ་ཝ མཱ་ར་བ་ལཾ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་ཡཱ་མེ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀཾ ཏ་མཾ པ་དཱ་ལེ་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མེ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ ས་ཏྟེ་སུ ཀཱ་རུ་ཉྙ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རེ ཉཱ་ཎཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་ས་ནྟོ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི བུ་དྡྷ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟོ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༡༥༣. ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་རཾ, ས་ནྡྷཱ་ཝི་སྶཾ ཨ་ནི་བྦི་སཾ;
ག་ཧ་ཀཱ་རཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ, དུ་ཀྑཱ ཛཱ་ཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ.
༡༥༤. ‘‘ག་ཧ་ཀཱ་ར་ཀ དི་ཊྛོ་སི, པུ་ན གེ་ཧཾ ན ཀཱ་ཧ་སི;
ས་བྦཱ ཏེ ཕཱ་སུ་ཀཱ བྷ་གྒཱ, ག་ཧ་ཀཱུ་ཊཾ ཝི་ས་ངྑ་ཏཾ;
ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཁ་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷ་གཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ག་ཧ་ཀཱ་རཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོཏི ཨ་ཧཾ ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ གེ་ཧ་སྶ ཀཱ་ར་ཀཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཌྜྷ་ཀིཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཀྐཱ ཏཾ ད་ཊྛུཾ, ཏ་སྶ བོ་དྷི་ཉཱ་ཎ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ དཱི་པ་ངྐ་ར་པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་རཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨི་མཾ སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚཾ ཨ་ནི་བྦི་སཾ ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཝི་ནྡ་ནྟོ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཝི་སྶཾ སཾ་ས་རིཾ, ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑཱ ཛཱ་ཏི པུ་ན་པྤུ་ནནྟི ཨི་དཾ ག་ཧ་ཀཱ་ར་ཀ་ག་ཝེ་ས་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་སྨཱ ཛ་རཱ་བྱཱ་དྷི་མ་ར་ཎ་མི་སྶི་ཏཱ་ཡ ཛཱ་ཏི ནཱ་མེ་སཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ནྟུཾ དུ་ཀྑཱ, ན ཙ སཱ ཏ་སྨིཾ ཨ་དི་ཊྛེ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཏཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ ས་ནྡྷཱ་ཝི་སྶ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛོ་སཱིཏི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ་ན མ་ཡཱ ཨི་དཱ་ནི དི་ཊྛོ་སི. པུ་ན གེ་ཧནྟི པུ་ན ཨི་མ་སྨིཾ སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ མ་མ གེ་ཧཾ ན ཀཱ་ཧ་སི. ས་བྦཱ ཏེ ཕཱ་སུ་ཀཱ བྷ་གྒཱཏི ཏ་ཝ ས་བྦཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཀི་ལེ་ས་ཕཱ་སུ་ཀཱ མ་ཡཱ བྷ་གྒཱ. ག་ཧ་ཀཱུ་ཊཾ ཝི་ས་ངྑ་ཏནྟི ཨི་མ་སྶ ཏ་ཡཱ ཀ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་གེ་ཧ་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀ་ཎྞི་ཀ་མ་ཎྜ་ལ་མྤི མ་ཡཱ ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏཾ. ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟནྟི ཨི་དཱ་ནི མ་མ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ས་ངྑཱ་རཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་ཏཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛཾ. ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཁ་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷ་གཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་སྨཱི་ཏི.
ཨུ་དཱ་ན་ཝ་ཏྠུ ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. མ་ཧཱ་དྷ་ན་སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ
ཨ་ཙ་རི་ཏྭཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཨི་སི་པ་ཏ་ནེ མི་ག་དཱ་ཡེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ མ་ཧཱ་དྷ་ན་སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཨ་སཱི་ཏི་ཀོ་ཊི་ཝི་བྷ་ཝེ ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཨ་ཐ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཙི་ནྟེ་སུཾ – ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཀུ་ལེ མ་ཧཱ་བྷོ་ག་ཀྑ་ནྡྷོ, པུ་ཏྟ་སྶ ནོ ཧ་ཏྠེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ པ་རི་བྷོ་གཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ, ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཏཾ ན་ཙྩ་གཱི་ཏ་ཝཱ་དི་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པེ་སུཾ. ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ན་ག་རེ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཨ་སཱི་ཏི་ཀོ་ཊི་ཝི་བྷ་ཝེ ཀུ་ལེ ཨེ་ཀཱ དྷཱི་ཏཱ་པི ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་སྶཱ་པི མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཏ་ཐེ་ཝ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏཾ ན་ཙྩ་གཱི་ཏ་ཝཱ་དི་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པེ་སུཾ. ཏེ་སཾ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཝཱ་ཧ་ཝི་ཝཱ་ཧོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ནེ་སཾ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཀཱ་ལ་མ་ཀཾ་སུ. དྭེ་ཨ་སཱི་ཏི་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ གེ་ཧེ ཨ་ཧོ་སི. སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ དི་ཝ་ས་སྶ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ར་ཉྙོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཐ ཏ་སྨིཾ ན་ག་རེ དྷུ་ཏྟཱ ཙི་ནྟེ་སུཾ – ‘‘ས་ཙཱ་ཡཾ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ སུ་རཱ་སོ་ཎྜོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཕཱ་སུ་ཀཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་མ ནཾ སུ་རཱ་སོ་ཎྜ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི. ཏེ སུ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཁ་ཛྫ་ཀ་མཾ་སེ ཙེ་ཝ ལོ་ཎ་ས་ཀྑ་རཱ ཙ དུ་སྶ་ནྟེ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ མཱུ་ལ་ཀ་ནྡེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ རཱ་ཛ་ཀུ་ལ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ མ་གྒཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཏཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ སུ་རཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ལོ་ཎ་ས་ཀྑ་རཾ མུ་ཁེ ཁི་པི་ཏྭཱ མཱུ་ལ་ཀ་ནྡཾ ཌཾ་སི་ཏྭཱ ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཛཱི་ཝ སཱ་མི, སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟ, ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཡཾ ཁཱ་ད་ན་པི་ཝ་ན་ས་མ་ཏྠཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. སོ ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ ཙཱུ་ལཱུ༹་པ་ཊྛཱ་ཀཾ པུ་ཙྪི – ‘‘ཀིཾ ཨེ་ཏེ པི་ཝ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཀཾ པཱ་ན་ཀཾ, སཱ་མཱི་ཏི. མ་ནཱ་པ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ ཨེ་ཏ་ནྟི. སཱ་མི, ཨི་མ་སྨིཾ ཛཱི་ཝ་ལོ་ཀེ ཨི་མི་ནཱ ས་དི་སཾ པཱ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི. སོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ མ་ཡཱ་པི པཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཐོ་ཀཾ ཐོ་ཀཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ པི་ཝ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཏེ དྷུ་ཏྟཱ པི་ཝ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཏཾ པ་རི་ཝཱ་ར་ཡིཾ་སུ. ག་ཙྪ་ནྟེ ཀཱ་ལེ པ་རི་ཝཱ་རོ མ་ཧཱ ཨ་ཧོ་སི. སོ ས་ཏེ་ན་པི ས་ཏ་དྭ་ཡེ་ན་པི སུ་རཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ པི་ཝ་ནྟོ ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ནི་སི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་རཱ་སིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སུ་རཾ པི་ཝ་ནྟོ ‘‘ཨི་མི་ནཱ མཱ་ལཱ ཨཱ་ཧ་ར་ཐ, ཨི་མི་ནཱ ག་ནྡྷེ, ཨ་ཡཾ ཛ་ནོ ཛུ་ཏེ ཚེ་ཀོ, ཨ་ཡཾ ན་ཙྩེ, ཨ་ཡཾ གཱི་ཏེ, ཨ་ཡཾ ཝཱ་དི་ཏེ. ཨི་མ་སྶ ས་ཧ་སྶཾ དེ་ཐ, ཨི་མ་སྶ དྭེ ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཀི་ར་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཨ་སཱི་ཏི་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཁཱི་ཎཾ ཏེ, སཱ་མི, དྷ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཀིཾ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ མེ ས་ནྟ་ཀཾ ན་ཏྠཱི་ཏི. ཨ་ཏྠི, སཱ་མཱི་ཏི. ཏེ་ན ཧི ཏཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཐཱ་ཏི. ཏ་མྤི ཏ་ཐེ་ཝ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཁེ་ཏྟ་ཨཱ་རཱ་མུ་ཡྻཱ་ན་ཡོ་གྒཱ་དི་ཀ་མྤི ཨ་ནྟ་མ་སོ བྷཱ་ཛ་ན་བྷ་ཎྜ་ཀ་མྤི ཨ་ཏྠ་ར་ཎ་པཱ་ཝུ་ར་ཎ་ནི་སཱི་ད་ན་མྤི ས་བྦཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏྭཱ ཁཱ་དི. ཨ་ཐ ནཾ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཀཱ་ལེ ཡེ་ཧི་སྶ ཀུ་ལ་ས་ནྟ་ཀཾ གེ་ཧཾ ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཾ, ཏེ ཏཾ གེ་ཧཱ ནཱི་ཧ་རིཾ་སུ. སོ བྷ་རི་ཡཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ར་ཛ་ན་སྶ གེ་ཧ་བྷི་ཏྟིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝ་ས་ནྟོ ཀ་པཱ་ལ་ཁ་ཎྜཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཛ་ན་སྶ ཨུ་ཙྪི་ཊྛ་ཀཾ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི.
ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་ཡ དྭཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ ད་ཧ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི དི་ཡྻ་མཱ་ནཾ ཨུ་ཙྪི་ཊྛ་ཀ་བྷོ་ཛ་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟཾ དི་སྭཱ ས་ཏྠཱ སི་ཏཾ པཱ་ཏྭཱ་ཀཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ སི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪི. ས་ཏྠཱ སི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ‘‘པ་སྶཱ་ན་ནྡ, ཨི་མཾ མ་ཧཱ་དྷ་ན་སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟཾ ཨི་མ་སྨིཾ ན་ག་རེ དྭེ་ཨ་སཱི་ཏི་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ བྷ་རི་ཡཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཾ. ས་ཙེ ཧི ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ བྷོ་གེ ཨ་ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ནྟེ པ་ཡོ་ཛ་ཡི་སྶ, ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ན་ག་རེ ཨ་གྒ་སེ་ཊྛི ཨ་བྷ་ཝི་སྶ. ས་ཙེ པ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་སྶ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ, བྷ་རི་ཡཱ་པི་སྶ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་སྶ. ས་ཙེ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡེ བྷོ་གེ ཨ་ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ནྟེ པ་ཡོ་ཛ་ཡི་སྶ, དུ་ཏི་ཡ་སེ་ཊྛི ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛ་ནྟོ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཨ་བྷ་ཝི་སྶ. བྷ་རི་ཡཱ་པི་སྶ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་སྶ. ས་ཙེ པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡེ བྷོ་གེ ཨ་ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ནྟེ པ་ཡོ་ཛ་ཡི་སྶ, ཏ་ཏི་ཡ་སེ་ཊྛི ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛ་ནྟོ་པི ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, བྷ་རི་ཡཱ་པི་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་སྶ. ཨི་དཱ་ནི པ་ནེ་ས གི་ཧི་བྷོ་ག་ཏོ་པི པ་རི་ཧཱི་ནོ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ་པི. པ་རི་ཧཱ་ཡི་ཏྭཱ ཙ པ་ན སུ་ཀྑ་པ་ལླ་ལེ ཀོ་ཉྩ་ས་ཀུ་ཎོ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༡༥༥. ‘‘ཨ་ཙ་རི་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཨ་ལ་དྡྷཱ ཡོ་བྦ་ནེ དྷ་ནཾ;
ཛི་ཎྞ་ཀོ་ཉྩཱ་ཝ ཛྷཱ་ཡ་ནྟི, ཁཱི་ཎ་མ་ཙྪེ་ཝ པ་ལླ་ལེ.
༡༥༦. ‘‘ཨ་ཙ་རི་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཨ་ལ་དྡྷཱ ཡོ་བྦ་ནེ དྷ་ནཾ;
སེ་ནྟི ཙཱ་པཱ་ཏི་ཁཱི་ཎཱ་ཝ, པུ་རཱ་ཎཱ་ནི ཨ་ནུ་ཏྠུ་ན’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཙ་རི་ཏྭཱཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཾ ཨ་ཝ་སི་ཏྭཱ. ཡོ་བྦ་ནེཏི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ ཝཱ བྷོ་གེ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཝཱ བྷོ་གེ ར་ཀྑི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཀཱ་ལེ དྷ་ན་མྤི ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ. ཁཱི་ཎ་མ་ཙྪེཏི ཏེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ བཱ་ལཱ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཁཱི་ཎ་མ་ཙྪེ པ་ལླ་ལེ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་པ་ཏྟཱ ཛི་ཎྞ་ཀོ་ཉྩཱ ཝི་ཡ ཨ་ཝ་ཛྷཱ་ཡ་ནྟི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – པ་ལླ་ལེ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཧི ཨི་མེ་སཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ, མ་ཙྪཱ་ནཾ ཁཱི་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཨི་མེ་སཾ བྷོ་གཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ, ཁཱི་ཎ་པ་ཏྟཱ་ནཾ ཀོ་ཉྩཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ག་མ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཨི་མེ་སཾ ཨི་དཱ་ནི ཛ་ལ་ཐ་ལ་པ་ཐཱ་དཱི་ཧི བྷོ་གེ ས་ཎྛཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་སྨཱ ཏེ ཁཱི་ཎ་པ་ཏྟཱ ཀོ་ཉྩཱ ཝི་ཡ ཨེ་ཏྠེ་ཝ བ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི. ཙཱ་པཱ་ཏི་ཁཱི་ཎཱ་ཝཱཏི ཙཱ་པ་ཏོ ཨ་ཏི་ཁཱི་ཎཱ, ཙཱ་པཱ ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཙཱ་པཱ ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ས་རཱ ཡ་ཐཱ་ཝེ་གཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཏི་ཏཱ, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྑི་པ་ནྟེ ཨ་ས་ཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ནཾ བྷ་ཏྟཾ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨི་མེ་པི ཏ་ཡོ ཝ་ཡེ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ མ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་ག་མི་སྶ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སེ་ནྟི ཙཱ་པཱ་ཏི་ཁཱི་ཎཱ་ཝཱ’’ཏི. པུ་རཱ་ཎཱ་ནི ཨ་ནུ་ཏྠུ་ནནྟི ‘‘ཨི་ཏི ཨ་མྷེ་ཧི ཁཱ་དི་ཏཾ ཨི་ཏི པཱི་ཏ’’ནྟི པུ་བྦེ ཀ་ཏཱ་ནི ཁཱ་དི་ཏ་པི་ཝི་ཏ་ན་ཙྩ་གཱི་ཏ་ཝཱ་དི་ཏཱ་དཱི་ནི ཨ་ནུ་ཏྠུ་ན་ནྟཱ སོ་ཙ་ནྟཱ ཨ་ནུ་སོ་ཙ་ནྟཱ སེ་ནྟཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
མ་ཧཱ་དྷ་ན་སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ ན་ཝ་མཾ.
ཛ་རཱ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མོ ཝ་གྒོ.