༡༢. ཨ་ཏྟ་ཝ་གྒོ
༡. བོ་དྷི་རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ བྷེ་ས་ཀ་ལཱ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ བོ་དྷི་རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར པ་ཐ་ཝཱི་ཏ་ལེ ཨ་ཉྙེ་ཧི པཱ་སཱ་དེ་ཧི ཨ་ས་དི་ས་རཱུ་པཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨུ་པྤ་ཏ་མཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཀོ་ཀ་ནུ་དཾ ནཱ་མ པཱ་སཱ་དཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷ་ཀིཾ པུ་ཙྪི – ‘‘ཀིཾ ཏ་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ པཱ་སཱ་དོ ཀ་ཏ་པུ་བྦོ, ཨུ་དཱ་ཧུ པ་ཋ་མ་སི་པྤ་མེ་ཝ ཏེ ཨི་ད’’ནྟི. ‘‘པ་ཋ་མ་སི་པྤ་མེ་ཝ, དེ་ཝཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ས་ཙེ ཨ་ཡཾ ཨ་ཉྙ་སྶ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ པཱ་སཱ་དཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཨ་ཡཾ པཱ་སཱ་དོ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨི་མཾ མ་ཡཱ མཱ་རེ་ཏུཾ ཝཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ ཝཱ་སྶ ཚི་ནྡི་ཏུཾ ཨ་ཀྑཱི་ནི ཝཱ ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་སྶ པཱ་སཱ་དཾ ན ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡ་ཀ་སྶ ས་ཉྫཱི་ཝ་ཀ་པུ་ཏྟ་སྶ ནཱ་མ མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་སྶ ཀ་ཐེ་སི. སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ནི་སྶཾ་ས་ཡཾ ཨེ་ས ཝ་ཌྜྷ་ཀིཾ ནཱ་སེ་སྶ་ཏི, ཨ་ན་གྒྷོ སི་པྤཱི, སོ མ་ཡི པ་སྶ་ནྟེ མཱ ན་སྶ་ཏུ, ས་ཉྙ་མ་སྶ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘པཱ་སཱ་དེ ཏེ ཀ་མྨཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ, ནོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རོ ཏཾ ནཱ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ར་ཀྑེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་པི ‘‘བྷ་དྡ་ཀཾ ཏེ, སཱ་མི, ཀ་ཏཾ མ་མ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟེ་ན, ཨ་ཧ་མེ་ཏྠ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ, ས་མྨ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ པཱ་སཱ་དེ ཀ་མྨཾ ནི་ཊྛི་ཏ’’ནྟི རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རེ་ན པུ་ཊྛོ ‘‘ན ཏཱ་ཝ, དེ་ཝ, ནི་ཊྛི་ཏཾ, བ་ཧུ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཀིཾ ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ནྟི? པ་ཙྪཱ, དེ་ཝ, ཨཱ་ཙི་ཀྑི་སྶཱ་མི, དཱ་རཱུ་ནི ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཐཱ་ཏི. ཀིཾ དཱ་རཱུ་ནི ནཱ་མཱ་ཏི? ནི་སྶཱ་རཱ་ནི སུ་ཀྑ་དཱ་རཱུ་ནི, དེ་ཝཱ་ཏི. སོ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘དེ་ཝ, ཏེ ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་མ ས་ནྟི་ཀཾ ནཱ་ག་ནྟ་བྦཾ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? སུ་ཁུ་མ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ལླ་པ་ནྟ་སྶ མེ ཀ་མྨ་ཝི་ཀྑེ་པོ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝེ་ལཱ་ཡཾ པ་ན མེ བྷ་རི་ཡཱ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཧ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རོ་པི ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི པ་ཊི་སྶུ་ཎི. སོ་པི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ག་བྦྷེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཏཱ་ནི དཱ་རཱུ་ནི ཏ་ཙྪེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་སྶ ཨ་ནྟོ ནི་སཱི་ད་ན་ཡོ་གྒཾ ག་རུ་ལ༹་ས་ཀུ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝེ་ལཱ་ཡ པ་ན བྷ་རི་ཡཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘གེ་ཧེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཀཾ ས་བྦཾ ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏྭཱ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི. རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རོ་པི ཝ་ཌྜྷ་ཀི་སྶ ཨ་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ གེ་ཧཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨཱ་ར་ཀྑཾ ཋ་པེ་སི. ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་པི ས་ཀུ་ཎ་སྶ ནི་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ལེ ‘‘ཨ་ཛྫ ས་བྦེ་པི དཱ་ར་ཀེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི བྷ་རི་ཡཾ ཝ་ཏྭཱ བྷུ་ཏྟ་པཱ་ཏ་རཱ་སོ པུ་ཏྟ་དཱ་རཾ ས་ཀུ་ཎ་སྶ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ་ཏ་པཱ་ནེ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡི. སོ ཏེ་སཾ, ‘‘དེ་ཝ, ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི པ་ལཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ནྡ་ནྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ཧི་མ་ཝ་ནྟེ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ན་ག་རཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཊྛ་ཝཱ་ཧ་ན་རཱ་ཛཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ.
རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རོ་པི ‘‘པཱ་སཱ་ད་མ་ཧཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཏྠཱ་རཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ པཱ་སཱ་དེ ཙ་ཏུ་ཛྫཱ་ཏི་ཡ་ག་ནྡྷེ་ཧི པ་རི་བྷ་ཎྜི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་ཨུ་མྨཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙེ་ལ་པ་ཊི་ཀཾ པ་ཏྠ་རི. སོ ཀི་ར ཨ་པུ་ཏྟ་ཀོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ པུ་ཏྟཾ ཝཱ དྷཱི་ཏ་རཾ ཝཱ ལ་ཙྪཱ་མི, ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ ཨ་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པ་ཏྠ་རི. སོ ས་ཏྠ་རི ཨཱ་ག་ཏེ ས་ཏྠཱ་རཾ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཝི་ས་ཐ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏྠཱ ན པཱ་ཝི་སི, སོ དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཡཱ་ཙི. ས་ཏྠཱ ཨ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ་ཝ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི. ཐེ་རོ ཨོ་ལོ་ཀི་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ན་ཀྐ་མ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཏཾ ‘‘སཾ་ཧ་ར་ཏུ, རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར, དུ་སྶཱ་ནི, ན བྷ་ག་ཝཱ ཙེ་ལ་པ་ཊི་ཀཾ ཨ་ཀྐ་མི་སྶ་ཏི, པ་ཙྪི་མ་ཛ་ན་ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏཱི’’ཏི དུ་སྶཱ་ནི སཾ་ཧ་རཱ་པེ་སི. སོ དུ་སྶཱ་ནི སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་ནྟོ་ནི་ཝེ་ས་ནཾ པ་ཝེ་ས་ཏྭཱ ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀེ་ན ས་མྨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཧཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀོ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏོ, ཀུ་ཙྪི་ག་ཏོ ཙ ཀི་ར་མྷི ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏོ, དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་རུ་ཎ་དཱ་ར་ཀ་ཀཱ་ལེ, ཏ་ཏི་ཡཾ ཝི་ཉྙུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ. ཏ་སྶ མེ ཀ་སྨཱ ཙེ་ལ་པ་ཊི་ཀཾ ན ཨ་ཀྐ་མི་ཏྠཱ’’ཏི? ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏྭཾ, ཀུ་མཱ་ར, ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཙེ་ལཱ་ནི ཨ་ཏྠ་རཱི’’ཏི? ‘‘ས་ཙེ པུ་ཏྟཾ ཝཱ དྷཱི་ཏ་རཾ ཝཱ ལ་ཙྪཱ་མི, ས་ཏྠཱ མེ ཙེ་ལ་པ་ཊི་ཀཾ ཨ་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ, བྷ་ནྟེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧཾ ཏཾ ན ཨ་ཀྐ་མི་ནྟི. ‘‘ཀིཾ པ་ནཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, པུ་ཏྟཾ ཝཱ དྷཱི་ཏ་རཾ ཝཱ ནེ་ཝ ལ་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, ཀུ་མཱ་རཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ’’ཏི? ‘‘པུ་རི་མ་ཀ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཛཱ་ཡཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི. ‘‘ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ, བྷ་ནྟེ’’ཏི? ཨ་ཐ་སྶ ས་ཏྠཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་སི –
ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་ར ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏཱ མ་ནུ་སྶཱ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ ནཱ་ཝཱ་ཡ ས་མུ་དྡཾ པ་ཀྑ་ནྡིཾ་སུ. ནཱ་ཝཱ ས་མུ་དྡ་མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ཛྫི. དྭེ ཛ་ཡ་མྤ་ཏི་ཀཱ ཨེ་ཀཾ ཕ་ལ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་ར་དཱི་པ་ཀཾ པ་ཝི་སིཾ་སུ, སེ་སཱ ས་བྦེ ཏ་ཏྠེ་ཝ མ་རིཾ་སུ. ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན དཱི་པ་ཀེ མ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཎ་ས་ངྒྷོ ཝ་ས་ཏི. ཏེ ཨ་ཉྙཾ ཁཱ་དི་ཏ་བྦ་ཀཾ ཨ་དི་སྭཱ ཚཱ་ཏ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ ས་ཀུ་ཎ་ཨ་ཎྜཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་རེ་སུ པ་ཙི་ཏྭཱ ཁཱ་དིཾ་སུ, ཏེ་སུ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ་སུ ས་ཀུ་ཎ་ཙྪཱ་པེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཁཱ་དིཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ་པི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡེ་པི པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡེ་པི ཁཱ་དིཾ་སུ་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ཝ་ཡེ ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ནཱ་པ་ཛྫིཾ་སུ, ཨེ་ཀོ་པི ཙ ནེ་སཾ ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ནཱ་པ་ཛྫི.
ས་ཏྠཱ ཨི་དཾ ཏ་སྶ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ ཧི ཏྭཾ, ཀུ་མཱ་ར, ཏ་དཱ ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ཝ་ཡེ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་སྶ, ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ཝ་ཡེ པུ་ཏྟོ ཝཱ དྷཱི་ཏཱ ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ. ས་ཙེ པ་ན ཝོ ཨེ་ཀོ་པི ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ པུ་ཏྟོ ཝཱ དྷཱི་ཏཱ ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ. ཀུ་མཱ་ར, ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྷི པི་ཡཾ མ་ཉྙ་མཱ་ནེ་ན ཏཱི་སུ་པི ཝ་ཡེ་སུ ཨ་པྤ་མ་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྟཱ ར་ཀྑི་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ་ན ཨེ་ཀ་ཝ་ཡེ་པི ར་ཀྑི་ཏ་བྦོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༥༧. ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩེ པི་ཡཾ ཛ་ཉྙཱ, ར་ཀྑེ་ཡྻ ནཾ སུ་ར་ཀྑི་ཏཾ;
ཏི་ཎྞཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཡཱ་མཾ, པ་ཊི་ཛ་གྒེ་ཡྻ པ་ཎྜི་ཏོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཡཱ་མནྟི ས་ཏྠཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨི་སྶ་ར་ཏཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨི་དྷ ཏི་ཎྞཾ ཝ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝ་ཡཾ ཡཱ་མ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ དེ་སེ་སི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པི་ཡཾ ཛཱ་ནེ་ཡྻ, ར་ཀྑེ་ཡྻ ནཾ སུ་ར་ཀྑི་ཏནྟི ཡ་ཐཱ སོ སུ་ར་ཀྑི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ནཾ ར་ཀྑེ་ཡྻ. ཏ་ཏྠ ས་ཙེ གཱི་ཧཱི ས་མཱ་ནོ ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ར་ཀྑི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་ད་ཏ་ལེ སུ་སཾ་ཝུ་ཏཾ ག་བྦྷཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་མྤ་ནྣཱ་ར་ཀྑོ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟོ་པི, པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ སུ་སཾ་ཝུ་ཏེ པི་ཧི་ཏ་དྭཱ་ར་ཝཱ་ཏ་པཱ་ནེ ལེ་ཎེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ་པི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ན ར་ཀྑ་ཏི་ཡེ་ཝ. གི་ཧཱི པ་ན ས་མཱ་ནོ ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ དཱ་ན་སཱི་ལཱ་དཱི་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ, པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝཱ པ་ན ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་སུ ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ར་ཀྑ་ཏི ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ ཏཱི་སུ ཝ་ཡེ་སུ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨི་མྤི ཝ་ཡེ པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཊི་ཛ་གྒ་ཏི་ཡེ་ཝ. ས་ཙེ ཧི གི་ཧི་བྷཱུ་ཏོ པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ ཁི་ཌྜཱ་པ་སུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀུ་ས་ལཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟེ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཀུ་ས་ལཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡེ པུ་ཏྟ་དཱ་རཾ པོ་སེ་ནྟོ ཀུ་ས་ལཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡེ ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ཨེ་ཝ་མྤི ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཨ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ པ་ན ཨ་ཏྟཱ པི་ཡོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཨ་པཱ་ཡ་པ་རཱ་ཡ་ཎ་མེ་ཝ ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏོ པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ དྷཱ་རེ་ནྟོ ཝཱ་ཙེ་ནྟོ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ནྟོ པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟེ་ན ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཀཱ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ པུ་ཙྪ་ནྟོ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡེ པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟེ་ན ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝ་མྤི ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཨ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ པ་ན ཨ་ཏྟཱ པི་ཡོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, པ་ཙྪཱ་ནུ་ཏཱ་པེ་ནེ་ཝ ནཾ ཏཱ་པེ་ཏཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བོ་དྷི་རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི, ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཡ་པི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
བོ་དྷི་རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་ཝ་ཏྠུ པ་ཋ་མཾ.
༢. ཨུ་པ་ན་ནྡ་ས་ཀྱ་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཨ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཋ་མནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨུ་པ་ན་ནྡཾ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར ཐེ་རོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཚེ་ཀོ. ཏ་སྶ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ བ་ཧཱུ བྷི་ཀྑུ ཏཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་ཧི པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡིཾ་སུ. ཏེ་ཧི ཝི་སྶ་ཊྛ་པ་རི་ཀྑཱ་རེ སོ་ཡེ་ཝ ག་ཎྷི. སོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶེ ཨུ་པ་ཀ་ཊྛེ ཛ་ན་པ་དཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ད་ཧ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་པེ་མེ་ན, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་དྷ ཝ་སྶཾ ཨུ་པེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་དིཾ་སུ. ‘‘ཨི་དྷ ཀི་ཏྟ་ཀཾ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀོ སཱ་ཊ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏ་ཏྠ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. དུ་ཏི་ཡཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨི་དྷ ཀིཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘དྭེ སཱ་ཊ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཊྛིཾ ཋ་པེ་སི. ཏ་ཏི་ཡཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨི་དྷ ཀིཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཡོ སཱ་ཊ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏ་ཏྠ ཨུ་ད་ཀ་ཏུ་མྦཾ ཋ་པེ་སི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨི་དྷ ཀིཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ སཱ་ཊ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘སཱ་དྷུ ཨི་དྷ ཝ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་ཏྠ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ག་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཉྩེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི. ཏེ ནཾ བ་ཧཱུ་ཧི ཝ་ཏྠེ་ཧི ཙེ་ཝ ཙཱི་ཝ་རེ་ཧི ཙ པཱུ་ཛེ་སུཾ. སོ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶོ ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི ཝི་ཧཱ་རེ་སུ སཱ་ས་ནཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡཱ པ་རི་ཀྑཱ་ར་སྶ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ལ་དྡྷ་བྦཾ, ཏཾ མེ པ་ཧི་ཎ་ནྟཱུ’’ཏི ས་བྦཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཡཱ་ན་ཀཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ པཱ་ཡཱ་སི.
ཨ་ཐེ་ཀ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ དྭེ ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑཱུ དྭེ སཱ་ཊ་ཀེ ཨེ་ཀ་ཉྩ ཀ་མྦ་ལཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ སཱ་ཊ་ཀཱ ཧོ་ནྟུ, མ་ཡ྄ཧཾ ཀ་མྦ་ལོ’’ཏི བྷཱ་ཛེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ མ་གྒ་ས་མཱི་པེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཝི་ཝ་ད་ནྟི. ཏེ ཏཾ ཐེ་རཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ ནོ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་དིཾ་སུ. ཏུ་མྷེ་ཡེ་ཝ བྷཱ་ཛེ་ཐཱ་ཏི. ན ས་ཀྐོ་མ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ་ཡེ་ཝ ནོ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ དེ་ཐཱ་ཏི. ཏེ་ན ཧི མ་མ ཝ་ཙ་ནེ ཋ་སྶ་ཐཱ་ཏི. ཨཱ་མ, ཋ་སྶཱ་མཱ་ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཏེ་སཾ དྭེ སཱ་ཊ་ཀེ ད་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པཱ་རུ་པ་ནཱ་ར་ཧོ’’ཏི མ་ཧ་གྒྷཾ ཀ་མྦ་ལཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐཱ་མི. ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑཱུ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏུ་མྷེ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རི་ནོ ཀ་རོ་ཏི, པུ་བྦེ་པི ཨ་ཀཱ་སི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི –
ཨ་ཏཱི་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནུ་ཏཱི་ར་ཙཱ་རཱི ཙ ག་མྦྷཱི་ར་ཙཱ་རཱི ཙཱ་ཏི དྭེ ཨུ་དྡཱ མ་ཧ་ནྟཾ རོ་ཧི་ཏ་མ་ཙྪཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ སཱི་སཾ ཧོ་ཏུ, ཏ་ཝ ན་ངྒུ་ཊྛ’’ནྟི ཝི་ཝཱ་དཱ་པ་ནྣཱ བྷཱ་ཛེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཨེ་ཀཾ སི་ངྒཱ་ལཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘མཱ་ཏུ་ལ, ཨི་མཾ ནོ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ དེ་ཧཱི’’ཏི. ཨ་ཧཾ ར་ཉྙཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པི་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཙི་རཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཛ་ངྒྷ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ་མྷི, ཨི་དཱ་ནི མེ ཨོ་ཀཱ་སོ ན་ཏྠཱི་ཏི. མཱ་ཏུ་ལ, མཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཐ, བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ནོ དེ་ཐཱ་ཏི. མ་མ ཝ་ཙ་ནེ ཋ་སྶ་ཐཱ་ཏི. ཋ་སྶཱ་མ, མཱ་ཏུ་ལཱ་ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི སཱ་དྷཱུ’’ཏི སོ སཱི་སཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ ཨ་ཀཱ་སི, ན་ངྒུ་ཊྛཾ ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ. ཀ་ཏྭཱ ཙ པ་ན, ‘‘ཏཱ་ཏཱ, ཡེ་ན ཝོ ཨ་ནུ་ཏཱི་རེ ཙ་རི་ཏཾ, སོ ན་ངྒུ་ཊྛཾ ག་ཎྷཱ་ཏུ. ཡེ་ན ག་མྦྷཱི་རེ ཙ་རི་ཏཾ, ཏ་སྶ སཱི་སཾ ཧོ་ཏུ. ཨ་ཡཾ པ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ཁ་ཎྜོ མ་མ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་དྷ་མྨེ ཋི་ཏ་སྶ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏེ ས་ཉྙཱ་པེ་ནྟོ –
‘‘ཨ་ནུ་ཏཱི་ར་ཙཱ་རི ན་ངྒུ་ཊྛཾ, སཱི་སཾ ག་མྦྷཱི་ར་ཙཱ་རི་ནོ;
ཨ་ཙྩཱ་ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ཁ་ཎྜོ, དྷ་མྨ་ཊྛ་སྶ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༧.༣༣) –
ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཁ་ཎྜཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐཱ་མི. ཏེ་པི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རི་ནོ ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ས ཨ་ཏཱི་ཏེ་པི ཏུ་མྷེ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རི་ནོ ཨ་ཀཱ་སི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ན་ནྡཾ ག་ར་ཧ་ནྟོ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་རཾ ཨོ་ཝ་ད་ནྟེ་ན ནཱ་མ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ པ་ཏི་རཱུ་པེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༥༨. ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ, པ་ཏི་རཱུ་པེ ནི་ཝེ་ས་ཡེ;
ཨ་ཐ་ཉྙ་མ་ནུ་སཱ་སེ་ཡྻ, ན ཀི་ལི་སྶེ་ཡྻ པ་ཎྜི་ཏོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ པ་ཏི་རཱུ་པེ ནི་ཝེ་ས་ཡེཏི ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀེ གུ་ཎེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཡྻ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡོ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ཝཱ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས་པ་ཊི་པ་དཱ་དཱི་ཧི ཝཱ པ་རཾ ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཏུ་ཀཱ་མོ, སོ ཨ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཏ་སྨིཾ གུ་ཎེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཡྻ. ཨེ་ཝཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཐ་ཉྙཾ ཏེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ཨ་ནུ་སཱ་སེ་ཡྻ. ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨ་ནི་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ར་མེ་ཝ ཨ་ནུ་སཱ་ས་མཱ་ནོ པ་ར་ཏོ ནི་ནྡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཀི་ལི་སྶ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་མཱ་ནོ པ་ར་ཏོ པ་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ཀི་ལི་སྶ་ཏི ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟོ པ་ཎྜི་ཏོ ན ཀི་ལི་སྶེ་ཡྻཱཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སུ, མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶཱ་པི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཨུ་པ་ན་ནྡ་ས་ཀྱ་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. པ་དྷཱ་ནི་ཀ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ པ་དྷཱ་ནི་ཀ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ས་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨ་ར་ཉྙེ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, དྷ་ར་མཱ་ན་ཀ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཝོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏཾ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ་ཝ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ ས་ཡཾ ག་ནྟྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ སུ་པ་ཏི. ཏེ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཋ་མ་ཡཱ་མེ ཙ་ངྐ་མི་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མེ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟི. སོ ནི་དྡཱ་ཡི་ཏྭཱ པ་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀིཾ ཏུ་མྷེ ‘ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་དྡཱ་ཡི་སྶཱ་མཱ’ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ, སཱི་གྷཾ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ས་ཡཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ སུ་པ་ཏི. ཨི་ཏ་རེ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མེ བ་ཧི ཙ་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟི. སོ པུ་ན་པི པ་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཏེ ཝི་ཧཱ་རཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་ཡཾ པུ་ན ག་ནྟྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ སུ་པ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཝཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ མ་ན་སི་ཀཱ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑིཾ་སུ, ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏེ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ, པ་རི་གྒ་ཎྷི་སྶཱ་མ ན’’ནྟི པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟཱ ཏ་སྶ ཀི་རི་ཡཾ དི་སྭཱ ‘‘ན་ཊྛ་མྷཱ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ནོ ཏུ་ཙྪ་ར་ཝཾ ར་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཝ་དིཾ་སུ. ཏེ་སཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ནི་དྡཱ་ཡ ཀི་ལ་མ་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་པི ཝི་སེ་སཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. ཏེ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཱ ཀ་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཱ ‘‘ཀིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རི་ཏྠཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, པུ་བྦེ་པེ་ས ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་མ་ཀཱ་སི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ཡཱ་ཙི་ཏོ –
‘‘ཨ་མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་ར་སཾ་ཝ་ཌྜྷོ, ཨ་ནཱ་ཙེ་ར་ཀུ་ལེ ཝ་སཾ;
ནཱ་ཡཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ཀཱ་ལཾ ཝཱ, ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཀུ་ཀྐུ་ཊོ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༡.༡༡༩) –
ཨི་མཾ ཨ་ཀཱ་ལ་རཱ་ཝི་ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི. ‘‘ཏ་དཱ ཧི སོ ཀུ་ཀྐུ་ཊོ ཨ་ཡཾ པ་དྷཱ་ནི་ཀ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ཨ་ཧོ་སི, ཨི་མེ པ་ཉྩ ས་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ཏེ མཱ་ཎ་ཝཱ ཨ་ཧེ་སུཾ, དི་སཱ་པཱ་མོ་ཀྑོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཧ་མེ་ཝཱ’’ཏི ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་རཾ ཨོ་ཝ་ད་ནྟེ་ན ནཱ་མ ཨ་ཏྟཱ སུ་ད་ནྟོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ ཧི སུ་ད་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ ད་མེ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༥༩. ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩེ ཏ་ཐཱ ཀ་ཡི་རཱ, ཡ་ཐཱ་ཉྙ་མ་ནུ་སཱ་ས་ཏི;
སུ་ད་ནྟོ ཝ་ཏ ད་མེ་ཐ, ཨ་ཏྟཱ ཧི ཀི་ར དུ་དྡ་མོ’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡོ ཧི བྷི་ཀྑུ ‘‘པ་ཋ་མ་ཡཱ་མཱ་དཱི་སུ ཙ་ངྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ པ་རཾ ཨོ་ཝ་ད་ཏི, ས་ཡཾ ཙ་ངྐ་མ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩེ ཏ་ཐཱ ཀ་ཡི་རཱ, ཡ་ཐཱ་ཉྙ་མ་ནུ་སཱ་ས་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ སུ་ད་ནྟོ ཝ་ཏ ད་མེ་ཐཱཏི ཡེ་ན གུ་ཎེ་ན པ་རཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཏི, ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ སུ་ད་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ ད་མེ་ཡྻ. ཨ་ཏྟཱ ཧི ཀི་ར དུ་དྡ་མོཏི ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ དུ་དྡ་མོ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ སོ སུ་ད་ནྟོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ད་མེ་ཏ་བྦོ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ པ་ཉྩ ས་ཏཱ་པི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
པ་དྷཱ་ནི་ཀ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སྶ་པ་མཱ་ཏུ་ཐེ་རཱི་ཝ་ཏྠུ
ཨ་ཏྟཱ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་ཐོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་སྶ མཱ་ཏ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ ཀི་ར རཱ་ཛ་ག་ཧ་ན་ག་རེ སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི. ཨ་ཐ སཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཡཱ་ཙ་མཱ་ནཱ་པི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཱ པ་བྦ་ཛྫཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ པ་ཏི་ཀུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཏི་དེ་ཝ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་གཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་སི. ཨ་ཐ་སྶཱ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ ག་བྦྷོ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི. སཱ ག་བྦྷ་སྶ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་ཝ སཱ་མི་ཀཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི. ཨ་ཐ ནཾ སོ མ་ཧ་ནྟེ་ན ས་ཀྐཱ་རེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡཾ ནེ་ཏྭཱ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་པ་ཀྑི་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཏ་སྶཱ ག་བྦྷི་ནི་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཏཱ་ཧི ‘‘ཀིཾ ཨི་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ ནཱ་ཧཾ, ཨ་ཡྻེ, ཛཱ་ནཱ་མི ‘‘ཀི་མེ་ཏཾ’’, སཱི་ལཾ ཝ་ཏ མེ ཨ་རོ་ག་མེ་ཝཱ་ཏི. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཏཾ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ, ཨི་མི་སྶཱ མ་ཡཾ ག་བྦྷ་སྶ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་མ, ཀཱ་ལཾ ན ཛཱ་ནཱ་མ, ཀིཾ དཱ་ནི ཀ་རོ་མཱ’’ཏི པུ་ཙྪིཾ་སུ. དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ‘‘མཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཨོ་ཝཱ་ད་ཀཱ་རི་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨ་ཡ་སོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་པྤ་བྦཱ་ཛེ་ཐ ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ སཱ ད་ཧ་རཱ མཱ མཾ, ཨ་ཡྻེ, ནཱ་སེ་ཐ, ནཱ་ཧཾ དེ་ཝ་ད་ཏྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ, ཨེ་ཐ, མཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ནེ་ཐཱ་ཏི. ཏཱ ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཏ་སྶཱ གི་ཧི་ཀཱ་ལེ ག་བྦྷོ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟོ་པི པ་ར་ཝཱ་ད་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལཾ མ་ཧཱ་ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀཾ ཙཱུ་ལ༹་ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀཾ ཝི་སཱ་ཁཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཾ ཨ་ཉྙཱ་ནི ཙ མ་ཧཱ་ཀུ་ལཱ་ནི པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི – ‘‘ག་ཙྪ, ཨི་མི་སྶཱ ད་ཧ་རཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ ཀ་མྨཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཧཱི’’ཏི. ཐེ་རོ ར་ཉྙོ པུ་ར་ཏོ ཝི་སཱ་ཁཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་སི. སཱ སཱ་ཎི་པཱ་ཀཱ་རཾ པ་རི་ཀྑི་པཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་སཱ་ཎི་ཡཾ ཏ་སྶཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ནཱ་བྷི་ཨུ་ད་ར་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ མཱ་ས་དི་ཝ་སེ ས་མཱ་ནེ་ཏྭཱ ‘‘གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ ཨི་མཱ་ཡ ག་བྦྷོ ལ་དྡྷོ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཨ་ཐ་སྶཱ ཐེ་རོ པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི. སཱ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་བུ་དྡྷ་སྶ པཱ་ད་མཱུ་ལེ པ་ཏྠི་ཏ་པ་ཏྠ་ནཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡི.
ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ རཱ་ཛཱ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་ས་མཱི་པེ་ན ག་ཙྪ་ནྟོ དཱ་ར་ཀ་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཨི་ད’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ‘‘དེ་ཝ, ཨེ་ཀི་སྶཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ པུ་ཏྟོ ཛཱ་ཏོ, ཏ་སྶེ་ས ས་དྡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏཾ ཀུ་མཱ་རཾ ཨ་ཏྟ་ནོ གྷ་རཾ ནེ་ཏྭཱ དྷཱ་ཏཱི་ནཾ ཨ་དཱ་སི. ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎ་དི་ཝ་སེ ཙ་སྶ ཀ་སྶ་པོཏི ནཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཀུ་མཱ་ར་པ་རི་ཧཱ་རེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཏྟཱ ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སྶ་པོཏི ས་ཉྫཱ་ནིཾ་སུ. སོ ཀཱི་ལཱ༹་མ་ཎྜ་ལེ དཱ་ར་ཀེ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ‘‘ནི་མྨཱ་ཏཱ་པི་ཏི་ཀེ་ན་མྷཱ པ་ཧ་ཊཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ‘‘དེ་ཝ, མཾ ‘ནི་མྨཱ་ཏཱ་པི་ཏི་ཀོ’ཏི ཝ་ད་ནྟི, མཱ་ཏ་རཾ མེ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ར་ཉྙཱ དྷཱ་ཏི་ཡོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ ཏེ མཱ་ཏ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན ཨེ་ཏྟི་ཀཱ མེ མཱ་ཏ་རོ, ཨེ་ཀཱ་ཡ མེ མཱ་ཏ་རཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ མེ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. རཱ་ཛཱ ‘‘ན ས་ཀྐཱ ཨི་མཾ ཝ་ཉྩེ་ཏུ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ, ཏཱ་ཏ, ཏ་ཝ མཱ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི, ཏྭཾ མ་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡཱ ཨཱ་ནཱི་ཏོ་ཏི. སོ ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀེ་ནེ་ཝ ས་མུ་པྤ་ནྣ་སཾ་ཝེ་གོ ཧུ་ཏྭཱ, ‘‘ཏཱ་ཏ, པ་བྦཱ་ཛེ་ཐ མ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. རཱ་ཛཱ ‘‘སཱ་དྷུ, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི ཏཾ མ་ཧ་ནྟེ་ན ས་ཀྐཱ་རེ་ན ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. སོ ལ་དྡྷཱུ་པ་ས་མྤ་དོ ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོཏི པ་ཉྙཱ་ཡི. སོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝཱ་ཡ་མི་ཏྭཱ ཝི་སེ་སཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ‘‘པུ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནེ ཝི་ཧཱ་སི.
ཨ་ཐ ནཾ ཀ་སྶ་པ་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀ་ཏོ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ པ་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་བྷི་ཀྑུ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པ་ནྣ་ར་ས པ་ཉྷེ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མེ པ་ཉྷེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་ཉྙོ བྱཱ་ཀཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ག་ཙྪ, ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་མེ་སཾ ཨ་ཏྠཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ’’ཏི ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་སི. སོ ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏ་སྶ པ་ན ནི་ཀྑ་ནྟ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དྭཱ་ད་ས ཝ་སྶཱ་ནི མཱ་ཏུ་བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨ་ཀྑཱི་ཧི ཨ་སྶཱུ་ནི པ་ཝ་ཏྟིཾ་སུ. སཱ པུ་ཏྟ་ཝི་ཡོ་ག་དུ་ཀྑི་ཏཱ ཨ་སྶུ་ཏི་ནྟེ་ནེ་ཝ མུ་ཁེ་ན བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཙ་ར་མཱ་ནཱ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཐེ་རཾ དི་སྭཱ་ཝ, ‘‘པུ་ཏྟ, པུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝི་ར་ཝ་ནྟཱི ཏཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ཨུ་པ་དྷཱ་ཝ་མཱ་ནཱ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ པ་ཏི. སཱ ཐ་ནེ་ཧི ཁཱི་རཾ མུ་ཉྩ་ནྟེ་ཧི ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ལླ་ཙཱི་ཝ་རཱ ག་ནྟྭཱ ཐེ་རཾ ག་ཎྷི. སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ས་ཙཱ་ཡཾ མ་མ ས་ནྟི་ཀཱ མ་དྷུ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ལ་བྷི་སྶ་ཏི, ཝི་ན་སྶི་སྶ་ཏི. ཐ་དྡྷ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཨི་མཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ས་ལླ་པི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ ཀ་རོ་ནྟཱི ཝི་ཙ་ར་སི, སི་ནེ་ཧ་མ་ཏྟ་མྤི ཚི་ནྡི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་སཱི’’ཏི. སཱ ‘‘ཨ་ཧོ ཀ་ཀྑ་ལཱ༹ ཐེ་ར་སྶ ཀ་ཐཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཝ་དེ་སི, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན་པི ཏེ་ན ཏ་ཐེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧཾ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ དྭཱ་ད་ས ཝ་སྶཱ་ནི ཨ་སྶཱུ་ནི ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་མི, ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཝཾ ཐ་དྡྷ་ཧ་ད་ཡོ, ཀིཾ མེ ཨི་མི་ནཱ’’ཏི པུ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཏཾ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི.
ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, དེ་ཝ་ད་ཏྟེ་ན ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སྶ་པོ ཙ ཐེ་རཱི ཙ ནཱ་སི་ཏཱ, ས་ཏྠཱ པ་ན ཏེ་སཾ པ་ཏི་ཊྛཱ ཛཱ་ཏོ, ཨ་ཧོ བུ་དྡྷཱ ནཱ་མ ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀཱ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཨ་ཧཾ ཨི་མེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡོ པ་ཏི་ཊྛཱ ཛཱ་ཏོ, པུ་བྦེ་པི ནེ་སཾ ཨ་ཧཾ པ་ཏི་ཊྛཱ ཨ་ཧོ་སིཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ –
‘‘ནི་གྲོ་དྷ་མེ་ཝ སེ་ཝེ་ཡྻ, ན སཱ་ཁ་མུ་པ་སཾ་ཝ་སེ;
ནི་གྲོ་དྷ་སྨིཾ མ་ཏཾ སེ་ཡྻོ, ཡ་ཉྩེ སཱ་ཁ་སྨི ཛཱི་ཝི་ཏ’’ནྟི. (ཛཱ. ༡.༡.༡༢; ༡.༡༠.༨༡) –
ཨི་མཾ ནི་གྲོ་དྷ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་དཱ སཱ་ཁ་མི་གོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི, པ་རི་སཱ་པི་སྶ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་པ་རི་སཱ, ཝཱ་ར་པྤ་ཏྟཱ མི་ག་དྷེ་ནུ ཐེ་རཱི ཨ་ཧོ་སི, པུ་ཏྟོ ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སྶ་པོ, ག་བྦྷི་ནཱི་མི་གི་ཡཱ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ ག་ཏོ ནི་གྲོ་དྷ་མི་ག་རཱ་ཛཱ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ པུ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཐེ་རི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྨཱ པ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནི ཋི་ཏེ་ན ས་གྒ་པ་རཱ་ཡ་ཎེ་ན ཝཱ མ་གྒ་པ་རཱ་ཡ་ཎེ་ན ཝཱ བྷ་ཝི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྟཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་ཐོ, པ་རོ ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༦༠. ‘‘ཨ་ཏྟཱ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་ཐོ, ཀོ ཧི ནཱ་ཐོ པ་རོ སི་ཡཱ;
ཨ་ཏྟ་ནཱ ཧི སུ་ད་ནྟེ་ན, ནཱ་ཐཾ ལ་བྷ་ཏི དུ་ལླ་བྷ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ནཱ་ཐོཏི པ་ཏི་ཊྛཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ནི ཋི་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ས་གྒཾ ཝཱ པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ, མ་གྒཾ ཝཱ བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ, ཕ་ལཾ ཝཱ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ. ཏ་སྨཱ ཧི ཨ་ཏྟཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏི་ཊྛཱ ཧོ་ཏི, པ་རོ ཀོ ནཱ་མ ཀ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ སི་ཡཱ. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨེ་ཝ ཧི སུ་ད་ནྟེ་ན ནི་བྦི་སེ་ཝ་ནེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དུ་ལླ་བྷཾ ནཱ་ཐཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཉྷི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨི་དྷ ‘‘ནཱ་ཐཾ ལ་བྷ་ཏི དུ་ལླ་བྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སྶ་པ་མཱ་ཏུ་ཐེ་རཱི་ཝ་ཏྠུ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཝ་ཏྠུ
ཨ་ཏྟ་ནཱ ཧི ཀ་ཏཾ པཱ་པནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨེ་ཀཾ མ་ཧཱ་ཀཱ་ལཾ ནཱ་མ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར མཱ་ས་སྶ ཨ་ཊྛ་དི་ཝ་སེ་སུ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རེ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཎཱ་ཏི. ཨ་ཐ ར་ཏྟིཾ ཙོ་རཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ གེ་ཧེ ས་ནྡྷིཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ བྷ་ཎྜ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ལོ་ཧ་བྷཱ་ཛ་ན་ས་དྡེ་ན པ་བུ་དྡྷེ་ཧི སཱ་མི་ཀེ་ཧི ཨ་ནུ་བ་དྡྷཱ ག་ཧི་ཏ་བྷ་ཎྜཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡིཾ་སུ. སཱ་མི་ཀཱ་པི ཏེ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷིཾ་སུ་ཡེ་ཝ, ཏེ དི་སཱ པ་ཀྑ་ནྡིཾ་སུ. ཨེ་ཀོ པ་ན ཝི་ཧཱ་ར་མ་གྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་སྶ ར་ཏྟིཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ པཱ་ཏོ་ཝ པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཏཱི་རེ མུ་ཁཾ དྷོ་ཝ་ནྟ་སྶ པུ་ར་ཏོ བྷ་ཎྜི་ཀཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡི. ཙོ་རེ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ བྷ་ཎྜི་ཀཾ དི་སྭཱ ‘‘ཏྭཾ ནོ གེ་ཧ་ས་ནྡྷིཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ བྷ་ཎྜི་ཀཾ ཧ་རི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ཝི་ཡ ཝི་ཙ་ར་སཱི’’ཏི ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པོ་ཐེ་ཏྭཱ མཱ་རེ་ཏྭཱ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཨ་ག་མིཾ་སུ. ཨ་ཐ ནཾ པཱ་ཏོ་ཝ པཱ་ནཱི་ཡ་གྷ་ཊཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ཏཱ ད་ཧ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རཱ དི་སྭཱ ‘‘ཝི་ཧཱ་རེ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཡི་ཏ་ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ མ་ར་ཎཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ལེ་ན ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཾ མ་ར་ཎཾ ལ་དྡྷཾ, པུ་བྦེ ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་སྶ པ་ན ཏེ་ན ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ལ་དྡྷ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ཡཱ་ཙི་ཏོ ཏ་སྶ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཐེ་སི –
ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་ར བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙོ ཝི་ཛི་ཏེ ཨེ་ཀ་སྶ པ་ཙྩ་ནྟ་གཱ་མ་སྶ ཨ་ཊ་ཝི་མུ་ཁེ ཙོ་རཱ པ་ཧ་ར་ནྟི. རཱ་ཛཱ ཨ་ཊ་ཝི་མུ་ཁེ ཨེ་ཀཾ རཱ་ཛ་བྷ་ཊཾ ཋ་པེ་སི, སོ བྷ་ཏིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶེ ཨོ་ར་ཏོ པཱ་རཾ ནེ་ཏི, པཱ་ར་ཏོ ཨོ་རཾ ཨཱ་ནེ་ཏི. ཨ་ཐེ་ཀོ མ་ནུ་སྶོ ཨ་བྷི་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་རི་ཡཾ ཙཱུ་ལ༹་ཡཱ་ན་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི. རཱ་ཛ་བྷ་ཊོ ཏཾ ཨི་ཏྠིཾ དི་སྭཱ་ཝ ས་ཉྫཱ་ཏ་སི་ནེ་ཧོ ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཊ་ཝིཾ ནོ, སཱ་མི, ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཝི་ཀཱ་ལོ, པཱ་ཏོ་ཝ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ས་ཀཱ་ལོ, སཱ་མི, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ནོ ནེ་ཧཱི་ཏི. ནི་ཝ་ཏྟ, བྷོ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ་ཡེ་ཝ གེ་ཧེ ཨཱ་ཧཱ་རོ ཙ ནི་ཝཱ་སོ ཙ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི. སོ ནེ་ཝ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨི་ཙྪི. ཨི་ཏ་རོ པུ་རི་སཱ་ནཾ ས་ཉྙཾ ད་ཏྭཱ ཡཱ་ན་ཀཾ ནི་ཝ་ཏྟཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟ་སྶེ་ཝ དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ནི་ཝཱ་སཾ ད་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་ཊི་ཡཱ་དཱ་པེ་སི. ཏ་སྶ པ་ན གེ་ཧེ ཨེ་ཀཾ མ་ཎི་ར་ཏ་ནཾ ཨ་ཏྠི. སོ ཏཾ ཏ་སྶ ཡཱ་ན་ཀ་ནྟ་རེ པ་ཀྑི་པཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལེ ཙོ་རཱ་ནཾ པ་ཝི་ཊྛ་ས་དྡཾ ཀཱ་རེ་སི. ཨ་ཐ་སྶ པུ་རི་སཱ ‘‘མ་ཎི་ར་ཏ་ནཾ, སཱ་མི, ཙོ་རེ་ཧི ཧ་ཊ’’ནྟི ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. སོ གཱ་མ་དྭཱ་རེ་སུ ཨཱ་ར་ཀྑཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནྟོ་གཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ནྟེ ཝི་ཙི་ན་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་ཏ་རོ་པི པཱ་ཏོ་ཝ ཡཱ་ན་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ པཱ་ཡཱ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ཡཱ་ན་ཀཾ སོ་དྷེ་ནྟཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཋ་པི་ཏཾ མ་ཎི་ར་ཏ་ནཾ དི་སྭཱ ས་ནྟ་ཛྫེ་ཏྭཱ ‘‘ཏྭཾ མ་ཎིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡ་སཱི’’ཏི པོ་ཐེ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཧི་ཏོ ནོ, སཱ་མི, ཙོ་རོ’’ཏི གཱ་མ་བྷོ་ཛ་ཀ་སྶ ད་སྶེ་སུཾ. སོ ‘‘བྷ་ཏ་ཀ་སྶ ཝ་ཏ མེ གེ་ཧེ ནི་ཝཱ་སཾ ད་ཏྭཱ བྷ་ཏྟཾ དི་ནྣཾ, མ་ཎིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཏོ, ག་ཎྷ་ཐ ནཾ པཱ་པ་པུ་རི་ས’’ནྟི པོ་ཐཱ་པེ་ཏྭཱ མཱ་རེ་ཏྭཱ ཚ་ཌྜཱ་པེ་སི. ཨི་དཾ ཏ་སྶ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ. སོ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ཏེ ཏ་ཐེ་ཝ པོ་ཐི་ཏོ མ་ར་ཎཾ པཱ་པུ་ཎི.
ཨེ་ཝཾ ས་ཏྠཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་སྶ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ ཨི་མེ ས་ཏྟེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་པཱ་པ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨ་བྷི་མ་ཏྠ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༦༡. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ཧི ཀ་ཏཾ པཱ་པཾ, ཨ་ཏྟ་ཛཾ ཨ་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝཾ;
ཨ་བྷི་མ་ཏྠ་ཏི དུ་མྨེ་དྷཾ, ཝ་ཛི་རཾ་ཝ་སྨ་མ་ཡཾ མ་ཎི’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཝ་ཛི་རཾ་ཝ་སྨ་མ་ཡཾ མ་ཎིནྟི ཝ་ཛི་རཾ་ཝ ཨ་སྨ་མ་ཡཾ མ་ཎིཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ པཱ་སཱ་ཎ་མ་ཡཾ པཱ་སཱ་ཎ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཝ་ཛི་རཾ ཏ་མེ་ཝ ཨ་སྨ་མ་ཡཾ མ་ཎིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ པཱ་སཱ་ཎ་མ་ཎིཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ ཚི་དྡཾ ཚི་དྡཾ ཁ་ཎྜཾ ཁ་ཎྜཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་པ་རི་བྷོ་གཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནི ཛཱ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝཾ པཱ་པཾ དུ་མྨེ་དྷཾ ནི་པྤ་ཉྙཾ པུ་གྒ་ལཾ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨ་བྷི་མ་ཏྠ་ཏི ཀ་ནྟ་ཏི ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ས་མྤ་ཏྟ་བྷི་ཀྑཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཝ་ཏྠུ པ་ཉྩ་མཾ.
༦. དེ་ཝ་ད་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ
ཡ་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟ་དུ་སྶཱི་ལྱནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ དེ་ཝ་ད་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི དི་ཝ་སེ བྷི་ཀྑཱུ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, དེ་ཝ་ད་ཏྟོ དུ་སྶཱི་ལོ པཱ་པ་དྷ་མྨོ དུ་སྶཱི་ལྱ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟཾ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ པི་ཏུ་ཝ་དྷེ ས་མཱ་ད་པེ་ཏྭཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཝ་དྷཱ་ཡ པ་རི་ས་ཀྐ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, པུ་བྦེ་པི དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ཝ་དྷཱ་ཡ པ་རི་ས་ཀྐ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཀུ་རུ་ངྒ་མི་ག་ཛཱ་ཏ་ཀཱདཱི་ནི (ཛཱ. ༡.༢.༡༡༡-༢) ཀ་ཐེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཙྩ་ནྟ་དུ་སྶཱི་ལ་པུ་གྒ་ལཾ ནཱ་མ དུ་སྶཱི་ལྱ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཏ་ཎྷཱ མཱ་ལུ་ཝཱ ཝི་ཡ སཱ་ལཾ པ་རི་ཡོ་ན་ནྡྷི་ཏྭཱ ས་མྦྷ་ཉྫ་མཱ་ནཱ ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ པ་ཀྑི་པ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐཱ་མཱ་ཧ –
༡༦༢. ‘‘ཡ་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟ་དུ་སྶཱི་ལྱཾ, མཱ་ལུ་ཝཱ སཱ་ལ་མི་ཝོ་ཏྠ་ཏཾ;
ཀ་རོ་ཏི སོ ཏ་ཐ་ཏྟཱ་ནཾ, ཡ་ཐཱ ནཾ ཨི་ཙྪ་ཏཱི དི་སོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཙྩ་ནྟ་དུ་སྶཱི་ལྱནྟི ཨེ་ཀ་ནྟ་དུ་སྶཱི་ལ་བྷཱ་ཝོ. གི་ཧཱི ཝཱ ཛཱ་ཏི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་ས ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐེ ཀ་རོ་ནྟོ, པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་དུ་སྶཱི་ལོ ནཱ་མ. ཨི་དྷ པ་ན ཡོ དྭཱི་སུ ཏཱི་སུ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་སུ དུ་སྶཱི་ལོ, ཨེ་ཏ་སྶ ག་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏཾ དུ་སྶཱི་ལ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. དུ་སྶཱི་ལ་བྷཱ་ཝོཏི ཙེ་ཏྠ དུ་སྶཱི་ལ་སྶ ཚ དྭཱ་རཱ་ནི ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཏ་ཎྷཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. མཱ་ལུ་ཝཱ སཱ་ལ་མི་ཝོ་ཏྠ་ཏནྟི ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏཾ ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དུ་སྶཱི་ལྱཾ ཡ་ཐཱ ནཱ་མ མཱ་ལུ་ཝཱ སཱ་ལཾ ཨོ་ཏྠ་ར་ནྟཱི དེ་ཝེ ཝ་སྶ་ནྟེ པ་ཏྟེ་ཧི ཨུ་ད་ཀཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ས་མྦྷ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ པ་རི་ཡོ་ན་ནྡྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨོ་ཏྠ་ཏཾ པ་རི་ཡོ་ན་ནྡྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ. སོ མཱ་ལུ་ཝཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཉྫི་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ པཱ་ཏི་ཡ་མཱ་ནོ རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ ཏཱ་ཡ དུ་སྶཱི་ལྱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ པཱ་ཏི་ཡ་མཱ་ནོ, ཡ་ཐཱ ནཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་མོ དི་སོ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
དེ་ཝ་ད་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ ཚ་ཊྛཾ.
༧. ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་པ་རི་ས་ཀྐ་ན་ཝ་ཏྠུ
སུ་ཀ་རཱ་ནཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་པ་རི་ས་ཀྐ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་ཉྷི དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ས་ངྒྷ་བྷེ་དཱ་ཡ པ་རི་ས་ཀྐ་ནྟོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཾ དི་སྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཐེ་རོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པཱ་ཝི་སིཾ. ཨ་དྡ་སཱ ཁོ མཾ, བྷ་ནྟེ, དེ་ཝ་ད་ཏྟོ རཱ་ཛ་ག་ཧེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཾ. དི་སྭཱ ཡེ་ནཱ་ཧཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ མཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘ཨ་ཛྫ་ཏ་གྒེ དཱ་ནཱ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་ཉྙ་ཏྲེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི ས་ངྒྷ་ཀ་མྨ་ཉྩཱ’ཏི. ཨ་ཛྫ བྷ་ག་ཝཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ས་ངྒྷཾ བྷི་ནྡི་སྶ་ཏི, ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཉྩ ཀ་རི་སྶ་ཏི ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་ནི ཙཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ས་ཏྠཱ –
‘‘སུ་ཀ་རཾ སཱ་དྷུ་ནཱ སཱ་དྷུ, སཱ་དྷུ པཱ་པེ་ན དུ་ཀྐ་རཾ;
པཱ་པཾ པཱ་པེ་ན སུ་ཀ་རཾ, པཱ་པ་མ་རི་ཡེ་ཧི དུ་ཀྐ་ར’’ནྟི. (ཨུ་དཱ. ༤༨) –
ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཧི་ཏ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ སུ་ཀ་རཾ, ཧི་ཏ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ དུ་ཀྐ་ར’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༦༣. ‘‘སུ་ཀ་རཱ་ནི ཨ་སཱ་དྷཱུ་ནི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཧི་ཏཱ་ནི ཙ;
ཡཾ ཝེ ཧི་ཏ་ཉྩ སཱ་དྷུ་ཉྩ, ཏཾ ཝེ པ་ར་མ་དུ་ཀྐ་ར’’ནྟི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི ཨ་སཱ་དྷཱུ་ནི སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ནི ཨ་པཱ་ཡ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཧི་ཏཱ་ནི ཙ ཧོ་ནྟི, ཏཱ་ནི སུ་ཀ་རཱ་ནི. ཡཾ པ་ན སུ་ག་ཏི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏ་ཉྩ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏྠེ་ན སཱ་དྷུ་ཉྩ སུ་ག་ཏི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་ཉྩ ཀ་མྨཾ, ཏཾ པཱ་ཙཱི་ན་ནི་ནྣཱ་ཡ ག་ངྒཱ་ཡ ཨུ་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་མུ་ཁ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏི་དུ་ཀྐ་ར་ནྟི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་པ་རི་ས་ཀྐ་ན་ཝ་ཏྠུ ས་ཏྟ་མཾ.
༨. ཀཱ་ལ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཡོ སཱ་ས་ནནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀཱ་ལ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀི་རེ་ཀཱ ཨི་ཏྠཱི མཱ་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ཏཾ ཐེ་རཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི. ཏ་སྶཱ པ་ཊི་ཝི་སྶ་ཀ་གེ་ཧེ མ་ནུ་སྶཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨ་ཧོ བུ་དྡྷཱ ནཱ་མ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ, ཨ་ཧོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ མ་དྷུ་རཱ’’ཏི པ་སཾ་ས་ནྟི. སཱ ཨི་ཏྠཱི ཏེ་སཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཧ་མྤི ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མཱ’’ཏི ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. སོ ‘‘ཏ་ཏྠ མཱ ག་མཱི’’ཏི ཏཾ ནི་ཝཱ་རེ་སི. སཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ པུ་ན་དི་ཝ་སེ་པཱི་ཏི ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཏེ་ན ནི་ཝཱ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་པི སོ་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ཝ ཨ་ཧོ་སི. ཀ་སྨཱ སོ པ་ནེ་ཏཾ ནི་ཝཱ་རེ་སཱི་ཏི? ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི – ‘‘ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ མ་ཡི བྷི་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. སཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པཱ་ཏོ་ཝ བྷུ་ཏྟ་པཱ་ཏ་རཱ་སཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་མྨ, སཱ་དྷུ་ཀཾ ཨ་ཡྻཾ པ་རི་ཝི་སེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི དྷཱི་ཏ་རཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. དྷཱི་ཏཱ་པི་སྶཱ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ པ་རི་ཝི་སི་ཏྭཱ ‘‘ཀུ་ཧིཾ མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ‘‘དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏཾ སུ་ཏྭཱ་ཝ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཨུ་ཊྛི་ཏེ་ན ཌཱ་ཧེ་ན ས་ནྟ་པྤ་མཱ་ནོ ‘‘ཨི་དཱ་ནི སཱ མ་ཡི བྷི་ནྣཱ’’ཏི ཝེ་གེ་ན ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨཱ་ཧ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠཱི ད་ནྡྷཱ སུ་ཁུ་མཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨི་མི་སྶཱ ཁ་ནྡྷཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཁུ་མཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ དཱ་ན་ཀ་ཐཾ ཝཱ སཱི་ལ་ཀ་ཐཾ ཝཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ‘‘ཏྭཾ དུ་པྤ་ཉྙོ པཱ་པི་ཀཾ དི་ཊྛིཾ ནི་སྶཱ་ཡ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནཾ པ་ཊི་ཀྐོ་ས་སི. ཨ་ཏྟ་གྷཱ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཝཱ་ཡ་མ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༦༤. ‘‘ཡོ སཱ་ས་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ, ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཛཱི་ཝི་ནཾ;
པ་ཊི་ཀྐོ་ས་ཏི དུ་མྨེ་དྷོ, དི་ཊྛིཾ ནི་སྶཱ་ཡ པཱ་པི་ཀཾ;
ཕ་ལཱ་ནི ཀ་ཊྛ་ཀ་སྶེ་ཝ, ཨ་ཏྟ་གྷཱ་ཏཱ་ཡ ཕ་ལླ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡོ དུ་མྨེ་དྷོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཀྐཱ་ར་ཧཱ་ནི་བྷ་ཡེ་ན པཱ་པི་ཀཾ དི་ཊྛིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘དྷ་མྨཾ ཝཱ སོ་སྶཱ་མ, དཱ་ནཾ ཝཱ ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ པ་ཊི་ཀྐོ་ས་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཛཱི་ཝི་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནཾ པ་ཊི་ཀྐོ་ས་ཏི, ཏ་སྶ ཏཾ པ་ཊི་ཀྐོ་ས་ནཾ སཱ ཙ པཱ་པི་ཀཱ དི་ཊྛི ཝེ་ལུ༹་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཀ་ཊྛ་ཀ་སྶ ཕ་ལཱ་ནི ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཀ་ཊྛ་ཀོ ཕ་ལཱ་ནི ག་ཎྷ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་གྷཱ་ཏཱ་ཡ ཕ་ལླ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ གྷཱ་ཏ་ཏྠ་མེ་ཝ ཕ་ལ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སོ་པི ཨ་ཏྟ་གྷཱ་ཏཱ་ཡ ཕ་ལླ་ཏཱི་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –
‘‘ཕ་ལཾ ཝེ ཀ་ད་ལིཾ ཧ་ནྟི, ཕ་ལཾ ཝེ་ལུ༹ཾ ཕ་ལཾ ན་ལ༹ཾ;
ས་ཀྐཱ་རོ ཀཱ་པུ་རི་སཾ ཧ་ནྟི, ག་བྦྷོ ཨ་སྶ་ཏ་རིཾ ཡ་ཐཱ’’ཏི. (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༣༥; ཨ. ནི. ༤.༦༨);
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི, ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཡ་པི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཀཱ་ལ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. ཙཱུ་ལ༹་ཀཱ་ལ་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཝ་ཏྠུ
ཨ་ཏྟ་ནཱ ཧི ཀ་ཏནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཙཱུ་ལ༹་ཀཱ་ལཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་ཉྷི མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨུ་མ་ངྒ་ཙོ་རཱ སཱ་མི་ཀེ་ཧི ཨ་ནུ་བ་དྡྷཱ ར་ཏྟིཾ ཝི་ཧཱ་རེ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ པཱ་ཏོ་ཝ ཝི་ཧཱ་རཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཏ་སྶ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ པུ་ར་ཏོ བྷ་ཎྜི་ཀཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡིཾ་སུ. མ་ནུ་སྶཱ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ར་ཏྟིཾ ཙོ་ར་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ཝི་ཡ ཙ་ར་ཏི, ག་ཎྷ་ཐ ན’’ནྟི ཏཾ པོ་ཐ་ཡིཾ་སུ. ཀུ་མྦྷ་དཱ་སི་ཡོ ཨུ་ད་ཀ་ཏི་ཏྠཾ ག་ཙྪ་མཱ་ནཱ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་པེ་ཐ, སཱ་མི, ནཱ་ཡཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ མོ་ཙེ་སུཾ. སོ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཧ་མྷི མ་ནུ་སྶེ་ཧི ནཱ་སི་ཏོ, ཀུ་མྦྷ་དཱ་སི་ཡོ མེ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ལ་དྡྷ’’ནྟི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. བྷི་ཀྑཱུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙཱུ་ལ༹་ཀཱ་ལ་ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཀུ་མྦྷ་དཱ་སི་ཡོ ཙེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཨ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏཾ ལ་བྷི. ཨི་མེ ཧི ནཱ་མ ས་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཀི་ལི་སྶ་ནྟི, ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ན སུ་ག་ཏི་ཉྩེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ག་ཙྪ་ནྟཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༦༥. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ཧི ཀ་ཏཾ པཱ་པཾ, ཨ་ཏྟ་ནཱ སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ཏི;
ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཀ་ཏཾ པཱ་པཾ, ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
སུ་དྡྷཱི ཨ་སུ་དྡྷི པ་ཙྩ་ཏྟཾ, ནཱ་ཉྙོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་སོ་དྷ་ཡེ’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, སོ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ཏི. ཡེ་ན པ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཀ་ཏཾ པཱ་པཾ, སོ སུ་ག་ཏི་ཉྩེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཱ སུ་དྡྷི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཙ ཨ་སུ་དྡྷི པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཀ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡེ་ཝ ཝི་པ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཉྙོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཉྙཾ པུ་གྒ་ལཾ ན ཝི་སོ་དྷ་ཡེ ནེ་ཝ ཝི་སོ་དྷེ་ཏི, ན ཀི་ལེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཙཱུ་ལ༹་ཀཱ་ལོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི, ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཡ་པི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཙཱུ་ལ༹་ཀཱ་ལ་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཝ་ཏྠུ ན་ཝ་མཾ.
༡༠. ཨ་ཏྟ་ད་ཏྠ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཨ་ཏྟ་ད་ཏྠནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ད་ཏྠ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ས་ཏྠཱ་རཱ ཧི པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཀཱ་ལེ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཧཾ ཨི་ཏོ ཙ་ཏུ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣ་སཾ་ཝེ་གཱ ས་ཏྟ་ས་ཏཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་མྨ་ནྟ་ཡ་མཱ་ནཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི. ཨ་ཏྟ་ད་ཏྠ་ཏྠེ་རོ པ་ན ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ས་ཏྠཱ ཀི་ར ཙ་ཏུ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏི, ཨ་ཧ་ཉྩ་མྷི ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ, ས་ཏྠ་རི དྷ་ར་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ་ཡ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཀ་སྨཱ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏྭཾ ནེ་ཝ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་སི, ན ཀི་ཉྩི མ་ནྟེ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་རོ་ཙ་ཡིཾ་སུ. སོ ས་ཏྠཱ་རཱ་པི ‘‘ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཏུ་མྷེ ཀི་ར, བྷ་ནྟེ, ཙ་ཏུ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཐ, ཨ་ཧཾ ཏུ་མྷེ་སུ དྷ་ར་ནྟེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ་ཡ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ད་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྶ མ་ཡི སི་ནེ་ཧོ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ད་ཏྠེ་ན ཝི་ཡ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ན ཧི ག་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི པཱུ་ཛེ་ནྟཱ མཾ པཱུ་ཛེ་ནྟི, དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ན མཾ པཱུ་ཛེ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙེ་ན་པི ཨ་ཏྟ་ད་ཏྠ་ས་དི་སེ་ནེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༦༦. ‘‘ཨ་ཏྟ་ད་ཏྠཾ པ་ར་ཏྠེ་ན, བ་ཧུ་ནཱ་པི ན ཧཱ་པ་ཡེ;
ཨ་ཏྟ་ད་ཏྠ་མ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ, ས་ད་ཏྠ་པ་སུ་ཏོ སི་ཡཱ’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – གི་ཧི་བྷཱུ་ཏཱ ཏཱ་ཝ ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཾ ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟེ་ནཱ་པི པ་ར་སྶ ཨ་ཏྠེ་ན ན ཧཱ་པ་ཡེ. ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་མ་ཏྟེ་ནཱ་པི ཧི་སྶ ཨ་ཏྟ་ད་ཏྠོ་ཝ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ཝཱ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཝཱ ནི་པྥཱ་དེ་ཡྻ, ན པ་ར་ཏྠོ. ཨི་དཾ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ད་ཏྠཾ ན ཧཱ་པེ་མཱི’’ཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་མ ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཙེ་ཏི་ཡ་པ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎཱ་དི་ཀི་ཙྩཾ ཝཱ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དི་ཝ་ཏྟཾ ཝཱ ན ཧཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཉྷི པཱུ་རེ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྟ་ད་ཏྠོ་ཝ. ཡོ པ་ན ཨ་ཙྩཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ ‘‘ཨ་ཛྫ ཝཱ སུ་ཝེ ཝཱ’’ཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོ ཝི་ཙ་ར་ཏི, ཏེ་ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནི་པི ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ད་ཏྠ་མ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠོ’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ, ས་ད་ཏྠ་པ་སུ་ཏོ སི་ཡཱཏི ཏ་སྨིཾ ས་ཀེ ཨ་ཏྠེ ཨུ་ཡྻུ་ཏྟ་པ་ཡུ་ཏྟོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ སོ ཐེ་རོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི, ས་མྤ་ཏྟ་བྷི་ཀྑཱུ་ན་མྤི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཨ་ཏྟ་ད་ཏྠ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ད་ས་མཾ.
ཨ་ཏྟ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
དྭཱ་ད་ས་མོ ཝ་གྒོ.