༡༣. ལོ་ཀ་ཝ་གྒོ
༡. ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ
ཧཱི་ནཾ དྷ་མྨནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཀི་ར ཐེ་རོ ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ པཱ་ཏོ་ཝ ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ གེ་ཧཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ གེ་ཧེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷུ་ཝ་ཡཱ་གུ ནི་ཙྩ་པ་ཉྙ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཐེ་རོ ཏ་ཏྠ ཡཱ་གུཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུཾ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཡཾ ཨ་ཉྙཾ གེ་ཧཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ པུ་ཏྟ་སྶ དྷཱི་ཏཱ ཨ་ཡྻི་ཀཱ་ཡ ཋཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཏི. སཱ ཏ་སྶ ད་ཧ་ར་སྶ ཨུ་ད་ཀཾ པ་རི་སྶཱ་ཝེ་ནྟཱི ཙཱ་ཊི་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཁ་ནི་མི་ཏྟཾ དི་སྭཱ ཧ་སི, ད་ཧ་རོ་པི ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཧ་སི. སཱ ཏཾ ཧ་ས་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ ‘‘ཚི་ནྣ་སཱི་སོ ཧ་ས་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ ནཾ ད་ཧ་རོ ‘‘ཏྭཾ ཚི་ནྣ་སཱི་སཱ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ་པི ཏེ ཚི་ནྣ་སཱི་སཱ’’ཏི ཨ་ཀྐོ་སི. སཱ རོ་ད་མཱ་ནཱ མ་ཧཱ་ན་སེ ཨ་ཡྻི་ཀཱ་ཡ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀིཾ ཨི་དཾ, ཨ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. སཱ ད་ཧ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, མཱ ཀུ་ཛ྄ཛྷི, ན ཨེ་ཏཾ ཚི་ནྣ་ཀེ་ས་ན་ཁ་སྶ ཚི་ནྣ་ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ན་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ ཚི་ནྣ་ཀ་པཱ་ལཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟ་སྶ ཨ་ཡྻ་སྶ ཨ་ག་རུ་ཀ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ད་ཧ་རོ ཨཱ་མ, ཨུ་པཱ་སི་ཀེ, ཏྭཾ མ་མ ཚི་ནྣ་ཀེ་སཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་སི, ཨི་མི་སྶཱ མཾ ‘‘ཚི་ནྣ་སཱི་སོ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཀྐོ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཝི་སཱ་ཁཱ ནེ་ཝ ད་ཧ་རཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྑི, ན་པི དཱ་རི་ཀཾ. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཐེ་རོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀི་མི་དཾ ཨུ་པཱ་སི་ཀེ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ སུ་ཏྭཱ ད་ཧ་རཾ ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་པེ་ཧི, ཨཱ་ཝུ་སོ, ནཱ་ཡཾ ཚི་ནྣ་ཀེ་ས་ན་ཁ་ཝ་ཏྠ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ ཚི་ནྣ་ཀ་པཱ་ལཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟ་སྶ ཨ་ཀྐོ་སོ, ཏུ་ཎྷཱི ཧོ་ཧཱི’’ཏི. ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ཀིཾ ཏུ་མྷེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཡི་ཀཾ ཨ་ཏ་ཛྫེ་ཏྭཱ མཾ ཏ་ཛྫེ་ཐ, མཾ ‘‘ཚི་ནྣ་སཱི་སོ’’ཏི ཨ་ཀྐོ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀིཾ ཨི་ད’’ནྟི པུ་ཙྪི. ཝི་སཱ་ཁཱ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ད་ཧ་ར་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ དི་སྭཱ ‘‘མ་ཡཱ ཨི་མཾ ད་ཧ་རཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཝི་སཱ་ཁཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ པ་ན ཝི་སཱ་ཁེ ཏ་ཝ དཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཚི་ནྣ་ཀེ་སཱ་དི་མ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ མ་མ སཱ་ཝ་ཀེ ཚི་ནྣ་སཱི་སེ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཀྐོ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི? ད་ཧ་རོ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཏཾ པ་ཉྷཾ ཏུ་མྷེ་ཝ སུ་ཊྛུ ཛཱ་ནཱ་ཐ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཙ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཙ སུ་ཊྛུ ན ཛཱ་ན་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏྠཱ ད་ཧ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་ཀུ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་མ་གུ་ཎཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཧ་ས་ན་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཧཱི་ནོ དྷ་མྨོ, ཧཱི་ན་ཉྩ ནཱ་མ དྷ་མྨཾ སེ་ཝི་ཏུཾ པ་མཱ་དེ་ན ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝ་སི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༦༧. ‘‘ཧཱི་ནཾ དྷ་མྨཾ ན སེ་ཝེ་ཡྻ, པ་མཱ་དེ་ན ན སཾ་ཝ་སེ;
མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ ན སེ་ཝེ་ཡྻ, ན སི་ཡཱ ལོ་ཀ་ཝ་ཌྜྷ་ནོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཧཱི་ནཾ དྷ་མྨནྟི པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎཾ དྷ་མྨཾ. སོ ཧི ཧཱི་ནོ དྷ་མྨོ ན ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨོ་ཊྛ་གོ་ཎཱ་དཱི་ཧི་པི པ་ཊི་སེ་ཝི་ཏ་བྦོ. ཧཱི་ནེ་སུ ཙ ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཧཱི་ནོ ནཱ་མ, ཏཾ ན སེ་ཝེ་ཡྻ. པ་མཱ་དེ་ནཱཏི ས་ཏི་ཝོ་སྶ་གྒ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན པ་མཱ་དེ་ནཱ་པི ན སཾ་ཝ་སེ. ན སེ་ཝེ་ཡྻཱཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་མྤི ན ག་ཎྷེ་ཡྻ. ལོ་ཀ་ཝ་ཌྜྷ་ནོཏི ཡོ ཧི ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏི, སོ ལོ་ཀ་ཝ་ཌྜྷ་ནོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ན ན སི་ཡཱ ལོ་ཀ་ཝ་ཌྜྷ་ནོ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ སོ ད་ཧ་རོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི, ས་མྤ་ཏྟཱ་ན་མྤི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ པ་ཋ་མཾ.
༢. སུ་དྡྷོ་ད་ན་ཝ་ཏྠུ
ཨུ་ཏྟི་ཊྛེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ནི་གྲོ་དྷཱ་རཱ་མེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ པི་ཏ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི ས་མ་ཡེ ས་ཏྠཱ པ་ཋ་མ་ག་མ་ནེ་ན ཀ་པི་ལ་པུ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཉཱ་ཏཱི་ཧི ཀ་ཏ་པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནོ ནི་གྲོ་དྷཱ་རཱ་མཾ པ་ཏྭཱ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ མཱ་ན་བྷི་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་སེ ར་ཏ་ན་ཙ་ངྐ་མཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཙ་ངྐ་མ་ནྟོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. ཉཱ་ཏཱི པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ སུ་དྡྷོ་ད་ན་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ནྡིཾ་སུ. ཏ་སྨིཾ ཉཱ་ཏི་ས་མཱ་ག་མེ པོ་ཀྑ་ར་ཝ་སྶཾ ཝ་སྶི. ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན ཀ་ཐཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏཱ་ཡ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, པུ་བྦེ་པི མ་ཡ྄ཧཾ ཉཱ་ཏི་ས་མཱ་ག་མེ པོ་ཀྑ་ར་ཝ་སྶཾ ཝ་སྶི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝེ་སྶ་ནྟ་ར་ཛཱ་ཏ་ཀཾ (ཛཱ. ༢.༢༢.༡༦༥༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཀ་ཐེ་སི. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟེ་སུ ཉཱ་ཏཱི་སུ ཨེ་ཀོ་པི ས་ཏྠཱ་རཾ ན ནི་མ་ནྟེ་སི. རཱ་ཛཱ་པི ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ པུ་ཏྟོ མ་མ གེ་ཧཾ ཨ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ ཀ་ཧཾ ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་ག་མཱ་སི. ག་ནྟྭཱ ཙ པ་ན གེ་ཧེ ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཡཱ་གུ་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་ཡཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ནཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པེ་སི. པུ་ན་དི་ཝ་སེ ས་ཏྠཱ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ནྟོ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཏཱི་ཏ་བུ་དྡྷཱ པི་ཏུ ན་ག་རཾ པ་ཏྭཱ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཉཱ་ཏི་ཀུ་ལཾ པ་ཝི་སིཾ་སུ, ཨུ་དཱ་ཧུ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རིཾ་སཱུ’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ‘‘པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཙ་རིཾ་སཱུ’’ཏི དི་སྭཱ པ་ཋ་མ་གེ་ཧ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ པཱ་ཡཱ་སི. རཱ་ཧུ་ལ་མཱ་ཏཱ པཱ་སཱ་ད་ཏ་ལེ ནི་སི་ནྣཱ་ཝ དི་སྭཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. རཱ་ཛཱ སཱ་ཊ་ཀཾ ས་ཎྛཱ་པེ་ནྟོ ཝེ་གེ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ – ‘‘པུ་ཏྟ, ཀ་སྨཱ མཾ ནཱ་སེ་སི, ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཏེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟེ་ན ལ་ཛྫཱ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ, ཡུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཝོ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ན་ག་རེ སུ་ཝ་ཎྞ་སི་ཝི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏུཾ, ཀིཾ མཾ ལ་ཛྫཱ་པེ་སཱི’’ཏི? ‘‘ནཱ་ཧཾ ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ལ་ཛྫཱ་པེ་མི, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན ཀུ་ལ་ཝཾ་སཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན, ཏཱ་ཏ, པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ན་ཝཾ་སོ མ་མ ཝཾ་སོ’’ཏི? ‘‘ནེ་སོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏ་ཝ ཝཾ་སོ, མ་མ པ་ནེ་སོ ཝཾ་སོ. ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཧི བུ་དྡྷ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ་ཝ ཛཱི་ཝིཾ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༡༦༨. ‘‘ཨུ་ཏྟི་ཊྛེ ན་པྤ་མ་ཛྫེ་ཡྻ, དྷ་མྨཾ སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཙ་རེ;
དྷ་མྨ་ཙཱ་རཱི སུ་ཁཾ སེ་ཏི, ཨ་སྨིཾ ལོ་ཀེ པ་ར་མྷི ཙ.
༡༦༩. ‘‘དྷ་མྨཾ ཙ་རེ སུ་ཙ་རི་ཏཾ, ན ནཾ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་རེ;
དྷ་མྨ་ཙཱ་རཱི སུ་ཁཾ སེ་ཏི, ཨ་སྨིཾ ལོ་ཀེ པ་ར་མྷི ཙཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨུ་ཏྟི་ཊྛེཏི ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་རེ་སཾ གྷ་ར་དྭཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་པི་ཎྜེ. ན་པྤ་མ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི པི་ཎྜ་ཙཱ་རི་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཉྷི ཧཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ ཨུ་ཏྟི་ཊྛེ པ་མ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ, ས་པ་དཱ་ནཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ པ་ན ན པ་མ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨུ་ཏྟི་ཊྛེ ན་པྤ་མ་ཛྫེ་ཡྻ. དྷ་མྨནྟི ཨ་ནེ་ས་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་པ་དཱ་ནཾ ཙ་ར་ནྟོ ཏ་མེ་ཝ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨཾ སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཙ་རེ. སུ་ཁཾ སེ་ཏཱིཏི དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ནེ་ཏཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨཾ ཙ་ར་ནྟོ དྷ་མྨ་ཙཱ་རཱི ཨི་དྷ ལོ་ཀེ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ཧི སུ་ཁཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ནཾ དུ་ཙྩ་རི་ཏནྟི ཝེ་སི་ཡཱ་དི་བྷེ་དེ ཨ་གོ་ཙ་རེ ཙ་ར་ནྟོ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨཾ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ཏི ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཙ་རི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ ཙ་རེ སུ་ཙ་རི་ཏཾ, ན ནཾ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་རེ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ རཱ་ཛཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི, ས་མྤ་ཏྟཱ་ན་མྤི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
སུ་དྡྷོ་ད་ན་ཝ་ཏྠུ དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. པ་ཉྩ་ས་ཏ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ
ཡ་ཐཱ པུ་བྦུ་ལ༹་ཀནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ པ་ཉྩ་ས་ཏེ ཝི་པ་སྶ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཏེ ཀི་ར ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ གྷ་ཊེ་ནྟཱ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟཱ ཨ་པྤ་ཝི་སེ་སཱ ‘‘ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ མ་རཱི་ཙི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟཱ་ཝ ཨཱ་ག་མིཾ་སུ. ཏེ་སཾ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་ཊྛ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ དེ་ཝོ ཝ་སྶི. ཏེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་མུ་ཁེ་སུ ཋ་ཏྭཱ དྷཱ་རཱ་ཝེ་གེ་ན ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ བྷི་ཛྫ་ནྟེ པུ་བྦ་ལ༹་ཀེ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ བྷི་ཛྫ་ན་ཏྠེ་ན པུ་བྦུ་ལ༹་ཀ་ས་དི་སོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ག་ཎྷིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨོ་བྷཱ་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༧༠. ‘‘ཡ་ཐཱ པུ་བྦུ་ལ༹་ཀཾ པ་སྶེ, ཡ་ཐཱ པ་སྶེ མ་རཱི་ཙི་ཀཾ;
ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀཾ ཨ་ཝེ་ཀྑ་ནྟཾ, མ་ཙྩུ་རཱ་ཛཱ ན པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ མ་རཱི་ཙི་ཀནྟི མ་ཡཱུ་ཁཾ. ཏེ ཧི དཱུ་ར་ཏོ་ཝ གེ་ཧ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་པི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ག་ཡ྄ཧཱུ་པ་གཱ རི་ཏྟ་ཀཱ ཏུ་ཙྪ་ཀཱ་ཝ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ བྷི་ཛྫ་ན་ཏྠེ་ན པུ་བྦུ་ལ༹་ཀཾ རི་ཏྟ་ཏུ་ཙྪཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ པ་སྶེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ལོ་ཀཾ ཨ་ཝེ་ཀྑ་ནྟཾ མ་ཙྩུ་རཱ་ཛཱ ན པ་སྶ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
པ་ཉྩ་ས་ཏ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. ཨ་བྷ་ཡ་རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཨེ་ཐ པ་སྶ་ཐི་མཾ ལོ་ཀནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་བྷ་ཡ་རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཏ་སྶ ཀི་ར པ་ཙྩ་ནྟཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ པི་ཏཱ བི་མྦི་སཱ་རོ ཏུ་སྶི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ན་ཙྩ་གཱི་ཏ་ཀུ་ས་ལཾ ནཱ་ཊ་ཀི་ཏྠིཾ ད་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ར་ཛྫ་མ་དཱ་སི. སོ ས་ཏྟཱ་ཧཾ གེ་ཧཱ བ་ཧི ཨ་ནི་ཀྑ་ནྟོ་ཝ ར་ཛྫ་སི་རིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་མེ དི་ཝ་སེ ན་དཱི་ཏི་ཏྠཾ ག་ནྟྭཱ ནྷ་ཏྭཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་ནྟ་ཏི་མ་ཧཱ་མ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཏ་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ན་ཙྩ་གཱི་ཏཾ པ་སྶ་ནྟོ ནི་སཱི་དི. སཱ་པི ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ས་ནྟ་ཏི་མ་ཧཱ་མ་ཏྟ་སྶ ནཱ་ཊ་ཀི་ཏྠཱི ཝི་ཡ ས་ཏྠ་ཀ་ཝཱ་ཏཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. ཀུ་མཱ་རོ ཏ་སྶཱ ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་སོ་ཀོ ‘‘ན མེ ཨི་མཾ སོ་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་ཉྙོ ནི་བྦཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, སོ་ཀཾ མེ ནི་བྦཱ་པེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏྠཱ ཏཾ ས་མ་སྶཱ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཡཱ ཧི, ཀུ་མཱ་ར, ཨི་མི་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མ་ཏ་ཀཱ་ལེ རོ་ད་ནྟེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ནཾ ཨ་སྶཱུ་ནཾ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་རེ པ་མཱ་ཎཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ སོ་ཀ་སྶ ཏ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ, ‘‘ཀུ་མཱ་ར, མཱ སོ་ཙི, བཱ་ལ་ཛ་ནཱ་ནཾ སཾ་སཱི་ད་ན་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༧༡. ‘‘ཨེ་ཐ པ་སྶ་ཐི་མཾ ལོ་ཀཾ, ཙི་ཏྟཾ རཱ་ཛ་ར་ཐཱུ་པ་མཾ;
ཡ་ཏྠ བཱ་ལཱ ཝི་སཱི་ད་ནྟི, ན་ཏྠི ས་ངྒོ ཝི་ཛཱ་ན་ཏ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཏེ པ་སྶ་ཐཱཏི རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨི་མཾ ལོ་ཀནྟི ཨི་མཾ ཁ་ནྡྷ་ལོ་ཀཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ. ཙི་ཏྟནྟི ས་ཏྟ་ར་ཏ་ནཱ་དི་ཝི་ཙི་ཏྟཾ རཱ་ཛ་ར་ཐཾ ཝི་ཡ ཝ་ཏྠཱ་ལ་ངྐཱ་རཱ་དི་ཙི་ཏྟི་ཏཾ. ཡ་ཏྠ བཱ་ལཱཏི ཡ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ བཱ་ལཱ ཨེ་ཝཾ ཝི་སཱི་ད་ནྟི. ཝི་ཛཱ་ན་ཏནྟི ཝི་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཨེ་ཏྠ རཱ་ག་ས་ངྒཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀོ་པི ས་ངྒོ ན་ཏྠཱིཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི, ས་མྤ་ཏྟཱ་ན་མྤི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཨ་བྷ་ཡ་རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་ཝ་ཏྠུ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. ས་མྨ་ཛྫ་ན་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཡོ ཙ པུ་བྦེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ས་མྨ་ཛྫ་ན་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར པཱ་ཏོ ཝཱ སཱ་ཡཾ ཝཱ་ཏི ཝེ་ལཾ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཀྑ་ཎཾ ས་མྨ་ཛྫ་ནྟོ་ཝ ཝི་ཙ་ར་ཏི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་མྨ་ཛྫ་ནིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སི་ནྣ་སྶ རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཀུ་སཱི་ཏོ ཛ་ན་སྶ ས་དྡྷཱ་དེ་ཡྻཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ནི་སཱི་ད་ཏི, ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏ་སྶ ས་མྨ་ཛྫ་ནིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ ‘‘ཨོ་ཝཱ་ད་མ་སྶ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨེ་ཧཱ་ཝུ་སོ་ཏི. ཀིཾ, བྷ་ནྟེ་ཏི? ག་ཙྪ ནྷ་ཏྭཱ ཨེ་ཧཱི་ཏི. སོ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ཐེ་རོ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་མ ན ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ས་མྨ་ཛྫ་ནྟེ་ན ཝི་ཙ་རི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, པཱ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་ན ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟེ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ ཝཱ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ ཝཱ ནི་སི་ནྣེ་ན དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཁ་ཡ་ཝ་ཡཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ སཱ་ཡ་ནྷེ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ས་མྨ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ་པི ནཱ་མ ཨོ་ཀཱ་སོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི. སོ ཐེ་ར་སྶ ཨོ་ཝཱ་དེ ཋ་ཏྭཱ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨུ་ཀླཱ་པཾ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ནཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ ས་མྨ་ཛྫ་ན་ཏྠེ་ར, ཏཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨུ་ཀླཱ་པཾ ཀ་སྨཱ ན ས་མྨ་ཛྫ་སཱི’’ཏི? ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་ཡཱ པ་མཱ་ད་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏཾ, ཨི་དཱ་ནཱ་མྷི ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ’’ཏི. བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཨ་ཡཾ ཐེ་རོ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ པུ་ཏྟོ པུ་བྦེ པ་མཱ་ད་ཀཱ་ལེ ས་མྨ་ཛྫ་ནྟོ ཝི་ཙ་རི, ཨི་དཱ་ནི པ་ན མ་གྒ་ཕ་ལ་སུ་ཁེ་ན ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ནྟོ ན ས་མྨ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༧༢. ‘‘ཡོ ཙ པུ་བྦེ པ་མ་ཛྫི་ཏྭཱ, པ་ཙྪཱ སོ ན་པྤ་མ་ཛྫ་ཏི;
སོ་མཾ ལོ་ཀཾ པ་བྷཱ་སེ་ཏི, ཨ་བྦྷཱ མུ་ཏྟོ་ཝ ཙ་ནྡི་མཱ’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡོ པུ་གྒ་ལོ པུ་བྦེ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝཱ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཝཱ པ་མ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ མ་གྒ་ཕ་ལ་སུ་ཁེ་ན ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ནྟོ ན་པྤ་མ་ཛྫ་ཏི, སོ ཨ་བྦྷཱ་དཱི་ཧི མུ་ཏྟོ ཙ་ནྡོ་ཝ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨི་མཾ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ལོ་ཀཾ ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏི, ཨེ་ཀཱ་ལོ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ས་མྨ་ཛྫ་ན་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ པ་ཉྩ་མཾ.
༦. ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཡ་སྶ པཱ་པནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཝ་ཏྠུ ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལ་སུ་ཏྟ་ནྟཝ་སེ་ནེ་ཝ (མ. ནི. ༢.༣༤༧ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཐེ་རོ པ་ན ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལོ ར་ཧོ་ག་ཏོ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ནོ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི. ཏཱ་ཡཾ ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི –
‘‘ཡོ ཙ པུ་བྦེ པ་མ་ཛྫི་ཏྭཱ, པ་ཙྪཱ སོ ན་པྤ་མ་ཛྫ་ཏི;
སོ་མཾ ལོ་ཀཾ པ་བྷཱ་སེ་ཏི, ཨ་བྦྷཱ མུ་ཏྟོ་ཝ ཙ་ནྡི་མཱ’’ཏི. –
ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ. བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཀ་ཧཾ ནུ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཐེ་རོ ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ? ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལ་ཏྠེ་ར་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ པུ་ཏྟོ’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཏྟ་ཀེ མ་ནུ་སྶེ མཱ་རེ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སོ པུ་བྦེ ཨེ་ཀཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པཱ་པ་མ་ཀཱ་སི, པ་ཙྪཱ པ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན་སྶ ཏཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀུ་ས་ལེ་ན པི་ཧི་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༧༣. ‘‘ཡ་སྶ པཱ་པཾ ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ, ཀུ་ས་ལེ་ན པི་དྷཱི་ཡ་ཏི;
སོ་མཾ ལོ་ཀཾ པ་བྷཱ་སེ་ཏི, ཨ་བྦྷཱ མུ་ཏྟོ་ཝ ཙ་ནྡི་མཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཀུ་ས་ལེ་ནཱཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ཚ་ཊྛཾ.
༧. པེ་ས་ཀཱ་ར་དྷཱི་ཏཱ་ཝ་ཏྠུ
ཨ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཨ་གྒཱ་ལ༹་ཝེ ཙེ་ཏི་ཡེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨེ་ཀཾ པེ་ས་ཀཱ་ར་དྷཱི་ཏ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་ཉྷི ཨཱ་ལ༹་ཝི་ཝཱ་སི་ནོ ས་ཏྠ་རི ཨཱ་ལ༹་ཝིཾ ས་མྤ་ཏྟེ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ ཨ་དཾ་སུ. ས་ཏྠཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨ་དྡྷུ་ཝཾ མེ ཛཱི་ཝི་ཏཾ, དྷུ་ཝཾ མེ མ་ར་ཎཾ, ཨ་ཝ་སྶཾ མ་ཡཱ མ་རི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ, མ་ར་ཎ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ མེ ཛཱི་ཝི་ཏཾ, ཛཱི་ཝི་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ནི་ཡ་ཏཾ, མ་ར་ཎཾ ནི་ཡ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ མ་ར་ཎ་སྶ་ཏིཾ བྷཱ་ཝེ་ཐ. ཡེ་ས་ཉྷི མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ, ཏེ པ་ཙྪི་མེ ཀཱ་ལེ ཨཱ་སཱི་ཝི་སཾ དི་སྭཱ བྷཱི་ཏ་ཨ་ད་ཎྜ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ས་ནྟཱ་ས་པྤ་ཏྟཱ བྷེ་ར་ཝ་ར་ཝཾ ར་ཝ་ནྟཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཡེ་སཾ པ་ན མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི བྷཱ་ཝི་ཏཱ, ཏེ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཨཱ་སཱི་ཝི་སཾ དི་སྭཱ ད་ཎྜ་ཀེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ པ་ཙྪི་མེ ཀཱ་ལེ ན ས་ནྟ་ས་ནྟི, ཏ་སྨཱ མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཛ་ནཱ ས་ཀི་ཙྩ་པྤ་སུ་ཏཱ་ཝ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨེ་ཀཱ པ་ན སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀཱ པེ་ས་ཀཱ་ར་དྷཱི་ཏཱ ‘‘ཨ་ཧོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ, མ་ཡཱ པ་ན མ་ར་ཎ་སྶ་ཏིཾ བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི་མེ་ཝ བྷཱ་ཝེ་སི. ས་ཏྠཱ་པི ཏ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི. སཱ་པི ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ ཏཱི་ཎི ཝ་སྶཱ་ནི མ་ར་ཎ་སྶ་ཏིཾ བྷཱ་ཝེ་སི་ཡེ་ཝ.
ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ལོ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏཾ ཀུ་མཱ་རི་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་ཛཱ་ལ་སྶ ཨ་ནྟོ་པ་ཝི་ཊྛཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ་ཡ མ་མ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ སུ་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏཱི་ཎི ཝ་སྶཱ་ནི མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི བྷཱ་ཝི་ཏཱ, ཨི་དཱ་ནཱ་ཧཾ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཨི་མཾ ཀུ་མཱ་རི་ཀཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཉྷེ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟི་ཡཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ད་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ བྷཱ་སི་སྶཱ་མི. སཱ གཱ་ཐཱ་ཝ་སཱ་ནེ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་སྶ་ཏི, ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶཱ་པི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ས་ཏ་བྷི་ཀྑུ་པ་རི་ཝཱ་རོ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཨ་གྒཱ་ལ༹་ཝ་ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨཱ་ལ༹་ཝི་ཝཱ་སི་ནོ ‘‘ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ནི་མ་ནྟ་ཡིཾ་སུ. ཏ་དཱ སཱ་པི ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་ག་མ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ག་ཏོ ཀི་ར མ་ཡ྄ཧཾ པི་ཏཱ, སཱ་མི, ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡ་མུ་ཁོ མ་ཧཱ་གོ་ཏ་མ་བུ་དྡྷོ’’ཏི ཏུ་ཊྛ་མཱ་ན་སཱ ‘‘ཨི་ཏོ མེ ཏི་ཎྞཾ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀེ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ ས་ཏྠཱ དི་ཊྛ་པུ་བྦོ, ཨི་དཱ་ནི་སྶ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཾ ས་རཱི་རཾ ད་ཊྛུཾ མ་དྷུ་རོ་ཛ་ཉྩ ཝ་ར་དྷ་མྨཾ སོ་ཏུཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. པི་ཏཱ པ་ན་སྶཱ སཱ་ལཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་མྨ, པ་ར་ས་ནྟ་ཀོ མེ སཱ་ཊ་ཀོ ཨཱ་རོ་པི་ཏོ, ཏ་སྶ ཝི་ད་ཏྠི་མ་ཏྟཾ ཨ་ནི་ཊྛི་ཏཾ, ཏཾ ཨ་ཛྫ ནི་ཊྛཱ་པེ་སྶཱ་མི, སཱི་གྷཾ མེ ཏ་ས་རཾ ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་རེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི. སཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧཾ ས་ཏྠུ དྷ་མྨཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མཱ, པི་ཏཱ ཙ མཾ ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཧ. ཀིཾ ནུ ཁོ ས་ཏྠུ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་མི, ཨུ་དཱ་ཧུ པི་ཏུ ཏ་ས་རཾ ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི? ཨ་ཐ་སྶཱ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘‘པི་ཏཱ མཾ ཏ་ས་རེ ཨ་ནཱ་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནེ པོ་ཐེ་ཡྻ་པི པ་ཧ་རེ་ཡྻ་པི, ཏ་སྨཱ ཏ་ས་རཾ ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ད་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ དྷ་མྨཾ སོ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པཱི་ཋ་ཀེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཏ་ས་རཾ ཝ་ཊྚེ་སི.
ཨཱ་ལ༹་ཝི་ཝཱ་སི་ནོ་པི ས་ཏྠཱ་རཾ པ་རི་ཝི་སི་ཏྭཱ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཡ་མ་ཧཾ ཀུ་ལ་དྷཱི་ཏ་རཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏིཾ་ས་ཡོ་ཛ་ན་མ་གྒཾ ཨཱ་ག་ཏོ, སཱ ཨ་ཛྫཱ་པི ཨོ་ཀཱ་སཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཏཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སེ ལ་དྡྷེ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི. ཨེ་ཝཾ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏ་མྤི ས་ཏྠཱ་རཾ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཀོ་ཙི ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟུཾ ན ཝི་ས་ཧ་ཏི. སཱ་པི ཁོ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ ཏ་ས་རཾ ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ པ་ཙྪི་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པི་ཏུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཙྪ་མཱ་ནཱ པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ ཋ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ་ཝ ཨ་ཊྛཱ་སི. ས་ཏྠཱ་པི གཱི་ཝཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི. སཱ ཨོ་ལོ་ཀི་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨ་ཉྙཱ་སི – ‘‘ས་ཏྠཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ་ཝ མཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ མ་མཱ་ག་མ་ནཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་མ་ན་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ཏཱི’’ཏི. སཱ ཏ་ས་ར་པ་ཙྪིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཀ་སྨཱ པ་ན ནཾ ས་ཏྠཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་སཱི་ཏི? ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི ‘‘ཨེ་སཱ ཨེ་ཏྟོ་ཝ ག་ཙྪ་མཱ་ནཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ག་ཏི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, མ་མ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ག་ཙྪ་མཱ་ནཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྭཱ ནི་ཡ་ཏ་ག་ཏི་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏུ་སི་ཏ་ཝི་མཱ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྶཱ ཀི་ར ཏཾ དི་ཝ་སཾ མ་ར་ཎ་ཏོ མུ་ཏྟི ནཱ་མ ན་ཏྠི. སཱ ཨོ་ལོ་ཀི་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཚ་བྦ་ཎྞ་རཾ་སཱི་ནཾ ཨ་ནྟ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཏཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀུ་མཱ་རི་ཀེ, ཀུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་སཱི’’ཏི? ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མི, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཀ་ཏྠ ག་མི་སྶ་སཱི’’ཏི? ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མི, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཛཱ་ནཱ་མི, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མི, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ཨི་ཏི ནཾ ས་ཏྠཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཉྷེ པུ་ཙྪི. མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི – ‘‘ཨ་མྦྷོ, པ་སྶ་ཐ, ཨ་ཡཾ པེ་ས་ཀཱ་ར་དྷཱི་ཏཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏཾ ཀ་ཐེ་སི, ན་ནུ ནཱ་མ ཨི་མཱ་ཡ ‘ཀུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་སཱི’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘པེ་ས་ཀཱ་ར་གེ་ཧ་ཏོ’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ‘ཀ་ཧཾ ག་ཙྪ་སཱི’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘པེ་ས་ཀཱ་ར་སཱ་ལ’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ’’ཏི.
ས་ཏྠཱ མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ ནི་སྶ་དྡཾ ཀ་ཏྭཱ, ‘‘ཀུ་མཱ་རི་ཀེ, ཏྭཾ ཀུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀ་སྨཱ ན ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི ཝ་དེ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ མ་མ པེ་ས་ཀཱ་ར་གེ་ཧ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཐ, ‘‘ཀུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪ་ནྟཱ པ་ན ‘‘ཀུ་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨི་དྷ ནི་བྦ་ཏྟཱ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪ་ཐ. ཨ་ཧཾ པ་ན ན ཛཱ་ནཱ་མི ‘‘ཀུ་ཏོ ཙ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨི་དྷ ནི་བྦ་ཏྟཱ་མྷཱི’’ཏི. ཨ་ཐ་སྶཱ ས་ཏྠཱ ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷུ, ཀུ་མཱ་རི་ཀེ, མ་ཡཱ པུ་ཙྪི་ཏ་པ་ཉྷོ་ཝ ཏ་ཡཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏོ’’ཏི པ་ཋ་མཾ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ད་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རི་མྤི པུ་ཙྪི – ‘‘ཀ་ཏྠ ག་མི་སྶ་སཱི་ཏི པུ་ན པུ་ཊྛཱ ཀ་སྨཱ ‘ན ཛཱ་ནཱ་མཱི’ཏི ཝ་དེ་སཱི’’ཏི? བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ མཾ ཏ་ས་ར་པ་ཙྪིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པེ་ས་ཀཱ་ར་སཱ་ལཾ ག་ཙྪ་ནྟིཾ ཛཱ་ནཱ་ཐ, ‘‘ཨི་ཏོ ག་ནྟྭཱ ཀ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪ་ཐ. ཨ་ཧ་ཉྩ ཨི་ཏོ ཙུ་ཏཱ ན ཛཱ་ནཱ་མི ‘‘ཀ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཐ་སྶཱ ས་ཏྠཱ ‘‘མ་ཡཱ པུ་ཙྪི་ཏ་པ་ཉྷོ་ཡེ་ཝ ཏ་ཡཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏོ’’ཏི དུ་ཏི་ཡཾ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ད་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རི་མྤི པུ་ཙྪི – ‘‘ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘ན ཛཱ་ནཱ་སཱི’ཏི པུ་ཊྛཱ ‘ཛཱ་ནཱ་མཱི’ཏི ཝ་དེ་སཱི’’ཏི? ‘‘མ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་མི, བྷ་ནྟེ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཐ་སྶཱ ས་ཏྠཱ ‘‘མ་ཡཱ པུ་ཙྪི་ཏ་པ་ཉྷོ་ཡེ་ཝ ཏ་ཡཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏོ’’ཏི ཏ་ཏི་ཡཾ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ད་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རི་མྤི པུ་ཙྪི – ‘‘ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘ཛཱ་ནཱ་སཱི’ཏི པུ་ཊྛཱ ‘ན ཛཱ་ནཱ་མཱི’ཏི ཝ་དེ་སཱི’’ཏི. མ་མ མ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཧཾ ཛཱ་ནཱ་མི, བྷ་ནྟེ, ‘‘ར་ཏྟི་ནྡི་ཝ་པུ་བྦ་ཎྷཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨ་སུ་ཀ་ཀཱ་ལེ ནཱ་མ མ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ན ཛཱ་ནཱ་མི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་མཱི་ཏི. ཨ་ཐ་སྶཱ ས་ཏྠཱ ‘‘མ་ཡཱ པུ་ཙྪི་ཏ་པ་ཉྷོ་ཡེ་ཝ ཏ་ཡཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏོ’’ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠཾ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ད་ཏྭཱ པ་རི་སཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ནཱ་མ ཏུ་མྷེ ཨི་མཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཐ, ཀེ་ཝ་ལཾ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཐེ་ཝ. ཡེ་ས་ཉྷི པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ ན་ཏྠི, ཏེ ཨ་ནྡྷཱ ཨེ་ཝ. ཡེ་སཾ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ ཨ་ཏྠི, ཏེ ཨེ་ཝ ཙ་ཀྑུ་མ་ནྟོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༧༤. ‘‘ཨ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ, ཏ་ནུ་ཀེ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ཏི;
ས་ཀུ་ཎོ ཛཱ་ལ་མུ་ཏྟོ་ཝ, ཨ་པྤོ ས་གྒཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོཏི ཨ་ཡཾ ལོ་ཀི་ཡ་མ་ཧཱ་ཛ་ནོ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏོ. ཏ་ནུ་ཀེ་ཏྠཱཏི ཏ་ནུ་ཀོ ཨེ་ཏྠ, ན བ་ཧུ ཛ་ནོ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶ་ཏི. ཛཱ་ལ་མུ་ཏྟོ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ ཚེ་ཀེ་ན སཱ་ཀུ་ཎི་ཀེ་ན ཛཱ་ལེ་ན ཨོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ་སུ ཝ་ཊྚ་ཀེ་སུ ཀོ་ཙི་དེ་ཝ ཛཱ་ལ་ཏོ མུ་ཙྩ་ཏི. སེ་སཱ ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ལ་མེ་ཝ པ་ཝི་ས་ནྟི. ཏ་ཐཱ མ་ར་ཎ་ཛཱ་ལེ་ན ཨོ་ཏྠ་ཊེ་སུ ས་ཏྟེ་སུ བ་ཧཱུ ཨ་པཱ་ཡ་གཱ་མི་ནོ ཧོ་ནྟི, ཨ་པྤོ ཀོ་ཙི་དེ་ཝ ས་ཏྟོ ས་གྒཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏི, སུ་ག་ཏིཾ ཝཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ཝཱ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི, མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶཱ་པི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
སཱ་པི ཏ་ས་ར་པ་ཙྪིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པི་ཏུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི, སོ་པི ནི་སི་ནྣ་ཀོ་ཝ ནི་དྡཱ་ཡི. ཏ་སྶཱ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ་ཝ ཏ་ས་ར་པ་ཙྪིཾ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་ནྟི་ཡཱ ཏ་ས་ར་པ་ཙྪི ཝེ་མ་ཀོ་ཊི་ཡཾ པ་ཊི་ཧ་ཉྙི་ཏྭཱ ས་དྡཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནཱ པ་ཏི. སོ པ་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་ནི་མི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཝེ་མ་ཀོ་ཊིཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི. ཝེ་མ་ཀོ་ཊི ག་ནྟྭཱ ཏཾ ཀུ་མཱ་རི་ཀཾ ཨུ་རེ པ་ཧ་རི, སཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏུ་སི་ཏ་བྷ་ཝ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཨ་ཐ་སྶཱ པི་ཏཱ ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རེ་ན ལོ་ཧི་ཏ་མ་ཀྑི་ཏེ་ན པ་ཏི་ཏྭཱ མ་ཏཾ ཨ་དྡ་ས. ཨ་ཐ་སྶ མ་ཧཱ་སོ་ཀོ ཨུ་པྤ་ཛྫི. སོ ‘‘ན མ་མ སོ་ཀཾ ཨ་ཉྙོ ནི་བྦཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏཱི’’ཏི རོ་ད་ནྟོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, སོ་ཀཾ མེ ནི་བྦཱ་པེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏྠཱ ཏཾ ས་མ་སྶཱ་སེ་ཏྭཱ ‘‘མཱ སོ་ཙི, ཨུ་པཱ་ས་ཀ. ཨ་ན་མ་ཏ་གྒ་སྨི་ཉྷི སཾ་སཱ་རེ ཏ་ཝ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ དྷཱི་ཏུ མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ པ་གྒྷ་རི་ཏ་ཨ་སྶུ ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཀ་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏ་ར’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི. སོ ཏ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་སོ་ཀོ ས་ཏྠཱ་རཾ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ལ་དྡྷཱུ་པ་ས་མྤ་དོ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱི་ཏི.
པེ་ས་ཀཱ་ར་དྷཱི་ཏཱ་ཝ་ཏྠུ ས་ཏྟ་མཾ.
༨. ཏིཾ་ས་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ
ཧཾ་སཱ་དི་ཙྩ་པ་ཐེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཏིཾ་ས བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི དི་ཝ་སེ ཏིཾ་ས་མ་ཏྟཱ དི་སཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ. ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ ས་ཏྠུ ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ཝེ་ལཱ་ཡ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ དི་སྭཱ ‘‘ས་ཏྠཱ་རཱ ཨི་མེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རེ ཀ་ཏེ ཝ་ཏྟཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཨ་ཊྛཱ་སི. ས་ཏྠཱ་པི ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏེ ས་བྦེ་པི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ཨ་ག་མིཾ་སུ. ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ ཏེ་སུ ཙི་རཱ་ཡ་ནྟེ་སུ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཏིཾ་ས་མ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏེ ཀུ་ཧི’’ནྟི པུ་ཙྪི. ‘‘ག་ཏཱ, ཨཱ་ན་ནྡཱ’’ཏི. ‘‘ཀ་ཏ་རེ་ན མ་གྒེ་ན, བྷ་ནྟེ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སེ་ནཱ་ན་ནྡཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏེ, བྷ་ནྟེ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མཱ་ན་ནྡ, མ་མ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟཱ’’ཏི. ཏ་སྨིཾ པ་ན ཁ་ཎེ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ཧཾ་སཱ ཨཱ་ག་མིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཡ་སྶ ཁོ པ་ནཱ་ན་ནྡ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ, སོ ཧཾ་སཱ ཝི་ཡ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༧༥. ‘‘ཧཾ་སཱ་དི་ཙྩ་པ་ཐེ ཡ་ནྟི, ཨཱ་ཀཱ་སེ ཡ་ནྟི ཨི་དྡྷི་ཡཱ;
ནཱི་ཡ་ནྟི དྷཱི་རཱ ལོ་ཀ་མྷཱ, ཛེ་ཏྭཱ མཱ་རཾ ས་ཝཱ་ཧི་ནི’’ནྟི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨི་མེ ཧཾ་སཱ ཨཱ་དི་ཙྩ་པ་ཐེ ཨཱ་ཀཱ་སེ ག་ཙྪ་ནྟི. ཡེ་སཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ, ཏེ་པི ཨཱ་ཀཱ་སེ ཡ་ནྟི ཨི་དྡྷི་ཡཱ. དྷཱི་རཱ པ་ཎྜི་ཏཱ ས་ཝཱ་ཧི་ནིཾ མཱ་རཾ ཛེ་ཏྭཱ ཨི་མ་མྷཱ ཝ་ཊྚ་ལོ་ཀཱ ནཱི་ཡ་ནྟི, ནི་བྦཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཏིཾ་ས་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. ཙི་ཉྩ་མཱ་ཎ་ཝི་ཀཱ་ཝ་ཏྠུ
ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨནྟི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཙི་ཉྩ་མཱ་ཎ་ཝི་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡ་ཉྷི ད་ས་བ་ལ་སྶ པུ་ཐུ་བྷཱུ་ཏེ་སུ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ཨ་པྤ་མཱ་ཎེ་སུ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟེ་སུ པ་ཏྠ་ཊེ གུ་ཎ་ས་མུ་ད་ཡེ མ་ཧཱ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ ཨུ་ད་པཱ་དི. ཏི་ཏྠི་ཡཱ སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ནེ ཁ་ཛྫོ་པ་ན་ཀ་ས་དི་སཱ ཨ་ཧེ་སུཾ ཧ་ཏ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ. ཏེ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ་ཝ བུ་དྡྷོ, མ་ཡ་མྤི བུ་དྡྷཱ, ཀིཾ ཏ་སྶེ་ཝ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ, ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་མེ་ཝ, ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི དེ་ཐ ས་ཀྐ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ནུ་སྶེ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟཱ་པི ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ར་ཧོ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ‘‘ཀེ་ན ནུ ཁོ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ཨ་ཝ་ཎྞཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཾ ནཱ་སེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ.
ཏ་དཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཙི་ཉྩ་མཱ་ཎ་ཝི་ཀཱ ནཱ་མེ་ཀཱ པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ ཨུ་ཏྟ་མ་རཱུ་པ་དྷ་རཱ སོ་བྷ་གྒ་པྤ་ཏྟཱ དེ་ཝ་ཙྪ་རཱ ཝི་ཡ. ཨ་སྶཱ ས་རཱི་ར་ཏོ ར་སྨི་ཡོ ནི་ཙྪ་ར་ནྟི. ཨ་ཐེ་ཀོ ཁ་ར་མ་ནྟཱི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཙི་ཉྩ་མཱ་ཎ་ཝི་ཀཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨ་ཝ་ཎྞཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཾ ནཱ་སེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ཏེ ‘‘ཨ་ཏྠེ་ཀོ ཨུ་པཱ་ཡོ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ. ཨ་ཐ སཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་རཱ་མཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི, ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ན ཀ་ཐེ་སུཾ. སཱ ‘‘ཀོ ནུ ཁོ མེ དོ་སོ’’ཏི ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ‘‘ཝ་ནྡཱ་མི, ཨ་ཡྻཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཡྻཱ, ཀོ ནུ ཁོ མེ དོ་སོ, ཀིཾ མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ན ཀ་ཐེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘བྷ་གི་ནི, ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ ཨ་མྷེ ཝི་ཧེ་ཋ་ཡ་ནྟཾ ཧ་ཏ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རེ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟཾ ན ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མི, ཨ་ཡྻཱ, ཀིཾ པ་ནེ་ཏྠ མ་ཡཱ ཀ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི. ‘‘ས་ཙེ ཏྭཾ, བྷ་གི་ནི, ཨ་མྷཱ་ཀཾ སུ་ཁ་མི་ཙྪ་སི, ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨ་ཝ་ཎྞཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཾ ནཱ་སེ་ཧཱི’’ཏི.
སཱ ‘‘སཱ་དྷུ, ཨ་ཡྻཱ, མ་ཡ྄ཧཾ་ཝེ་སོ བྷཱ་རོ, མཱ ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨི་ཏྠི་མཱ་ཡཱ་སུ ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝཱ་སཱི་ནཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཱ ནི་ཀྑ་མ་ན་ས་མ་ཡེ ཨི་ནྡ་གོ་པ་ཀ་ཝ་ཎྞཾ པ་ཊཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དི་ཧ་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཱི ག་ཙྪ་ཏི. ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ཝེ་ལཱ་ཡ ཀུ་ཧིཾ ག་ཙྪ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘ཀིཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ མ་མ ག་མ་ན་ཊྛཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ས་མཱི་པེ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་རཱ་མེ ཝ་སི་ཏྭཱ པཱ་ཏོ་ཝ ‘‘ཨ་གྒ་ཝ་ནྡ་ནཾ ཝ་ནྡི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ན་ག་རཱ ནི་ཀྑ་མ་ནྟེ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཛ་ནེ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་སྶ ཨ་ནྟོ་ཝུ་ཊྛཱ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ན་ག་རཾ པ་ཝི་ས་ཏི. ‘‘ཀུ་ཧིཾ ཝུ་ཊྛཱ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘ཀིཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ མ་མ ཝུ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ མཱ་ས་དྡྷ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ས་མ་ཎེ་ན གོ་ཏ་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཱ ཝུ་ཊྛཱ་མྷཱི་ཏི. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ‘‘ས་ཙྩཾ ནུ ཁོ ཨེ་ཏཾ, ནོ’’ཏི ཀ་ངྑཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏེ་མཱ་ས་ཙ་ཏུ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ཧི ཨུ་ད་རཾ ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ག་བྦྷི་ནི་ཝ་ཎྞཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ར་ཏྟ་པ་ཊཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ‘‘ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ པ་ཊི་ཙྩ ག་བྦྷོ ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལེ ས་དྡ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་ན་ཝ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན ཨུ་ད་རེ དཱ་རུ་མ་ཎྜ་ལི་ཀཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི པ་ཊཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་པི་ཊྛི་ཡོ གོ་ཧ་ནུ་ཀེ་ན ཀོ་ཊྚཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་སྶ་དེ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀི་ལ་ནྟི་ནྡྲི་ཡཱ ཧུ་ཏྭཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟེ དྷ་མྨ་ས་བྷཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཋ་ཏྭཱ, ‘‘མ་ཧཱ་ས་མ་ཎ, མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཏཱ་ཝ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི, མ་དྷུ་རོ ཏེ ས་དྡོ, ས་མྥུ་སི་ཏཾ ད་ནྟཱ་ཝ་ར་ཎཾ. ཨ་ཧཾ པ་ན ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ག་བྦྷཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ག་བྦྷཱ ཛཱ་ཏཱ, ནེ་ཝ མེ སཱུ་ཏི་གྷ་རཾ ཛཱ་ནཱ་སི, ས་པྤི་ཏེ་ལཱ་དཱི་ནི ས་ཡཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ན་མྤི ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀཾ ཝཱ ཝི་སཱ་ཁཾ ཨུ་པཱ་སི་ཀཾ ཝཱ ‘ཨི་མི་སྶཱ ཙི་ཉྩ་མཱ་ཎ་ཝི་ཀཱ་ཡ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་རོ་ཧཱི’ཏི ན ཝ་དེ་སི, ཨ་བྷི་ར་མི་ཏུཾ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་སི, ག་བྦྷ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ན ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི གཱུ་ཐ་པི་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལཾ དཱུ་སེ་ཏུཾ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟཱི ཝི་ཡ པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཀྐོ་སི. ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སཱི་ཧོ ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ན་ད་ནྟོ, ‘‘བྷ་གི་ནི, ཏ་ཡཱ ཀ་ཐི་ཏ་སྶ ཏ་ཐ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཝི་ཏ་ཐ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཙ ཏྭ་ཉྩ ཛཱ་ནཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨཱ་མ, མ་ཧཱ་ས་མ་ཎ, ཏ་ཡཱ ཙ མ་ཡཱ ཙ ཉཱ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཏཾ ཛཱ་ཏ’’ནྟི.
ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ས་ཀྐ་སྶ ཨཱ་ས་ནཾ ཨུ་ཎྷཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་སི. སོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་མཱ་ནོ ‘‘ཙི་ཉྩ་མཱ་ཎ་ཝི་ཀཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཀྐོ་ས་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ཝ་ཏྠུཾ སོ་དྷེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ག་མི. དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ མཱུ་སི་ཀ་པོ་ཏ་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ དཱ་རུ་མ་ཎྜ་ལི་ཀ་སྶ བ་ནྡྷ་ན་ར་ཛྫུ་ཀེ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཚི་ནྡིཾ་སུ, པཱ་རུ་ཏ་པ་ཊཾ ཝཱ་ཏོ ཨུ་ཀྑི་པི, དཱ་རུ་མ་ཎྜ་ལི་ཀཾ པ་ཏ་མཱ་ནཾ ཏ་སྶཱ པཱ་ད་པི་ཊྛི་ཡཾ པ་ཏི, ཨུ་བྷོ ཨ་གྒ་པཱ་དཱ ཚི་ཛྫིཾ་སུ. མ་ནུ་སྶཱ ‘‘དྷཱི ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཎྞི, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ ཨ་ཀྐོ་སཱི’’ཏི སཱི་སེ ཁེ་ལ༹ཾ པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ལེ་ཌྜུ་ད་ཎྜཱ་དི་ཧ་ཏྟཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཱ ནཱི་ཧ་རིཾ་སུ. ཨ་ཐ་སྶཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་པ་ཐཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལེ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ཝ་ར་མ་དཱ་སི, ཨ་ཝཱི་ཙི་ཏོ ཨ་གྒི་ཛཱ་ལཱ ཨུ་ཊྛ་ཧི. སཱ ཀུ་ལ་ད་ཏྟི་ཡཾ ཀ་མྦ་ལཾ པཱ་རུ་པ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟི. ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ པ་རི་ཧཱ་ཡི, ད་ས་བ་ལ་སྶ བྷི་ཡྻོ་སོ་མ་ཏྟཱ་ཡ ཝ་ཌྜྷི. པུ་ན་དི་ཝ་སེ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཙི་ཉྩ་མཱ་ཎ་ཝི་ཀཱ ཨེ་ཝཾ ཨུ་ལཱ༹་ར་གུ་ཎཾ ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ ཨ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཝི་ནཱ་སཾ པ་ཏྟཱ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, པུ་བྦེ་པི ཨེ་སཱ མཾ ཨ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ ཝི་ནཱ་སཾ པ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ –
‘‘ནཱ་ད་ཊྛཱ པ་ར་ཏོ དོ་སཾ, ཨ་ཎུཾ ཐཱུ་ལཱ་ནི ས་བྦ་སོ;
ཨི་སྶ་རོ པ་ཎ་ཡེ ད་ཎྜཾ, སཱ་མཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཝེ་ཀྑི་ཡཱ’’ཏི. –
ཨི་མཾ དྭཱ་ད་ས་ནི་པཱ་ཏེ མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ (ཛཱ. ༡.༡༢.༡༠༦) ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི –
ཏ་དཱ ཀི་རེ་སཱ མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཀུ་མཱ་ར་སྶ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ མཱ་ཏུ ས་པ་ཏྟཱི ར་ཉྙོ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སཱི ཧུ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ས་ཏྟཾ ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ་ན ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ མ་ནཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནི ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ གི་ལཱ་ནཱ་ལ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཝ པུ་ཏྟོ མཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟིཾ ཨི་མཾ ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ པཱ་པེ་སཱི’’ཏི ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. རཱ་ཛཱ ཀུ་དྡྷོ མ་ཧཱ་ས་ཏྟཾ ཙོ་ར་པ་པཱ་ཏེ ཁི་པི. ཨ་ཐ ནཾ པ་བྦ་ཏ་ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ དེ་ཝ་ཏཱ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ནཱ་ག་རཱ་ཛ་སྶ ཕ་ཎ་ག་བྦྷེ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་སི. ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ ཏཾ ནཱ་ག་བྷ་ཝ་ནཾ ནེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ར་ཛྫེ་ན ས་མྨཱ་ནེ་སི. སོ ཏ་ཏྠ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཾ ཝ་སི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧི་མ་ཝ་ནྟ་པྤ་དེ་སཾ པ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟེ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀོ ཝ་ན་ཙ་ར་ཀོ དི་སྭཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. རཱ་ཛཱ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཀ་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རོ ས་བྦཾ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ས་ཏྟཾ ར་ཛྫེ་ན ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཏེ་ན ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ར་ཛྫེ་ན ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཏྭཾ པ་ན ད་ས རཱ་ཛ་དྷ་མྨེ ཨ་ཀོ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ དྷ་མྨེ་ན ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཨོ་ཝ་དི་ཏོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ རོ་དི་ཏྭཱ ན་ག་རཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨ་མ་ཙྩེ པུ་ཙྪི – ‘‘ཨ་ཧཾ ཀཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ནྣེ་ན པུ་ཏྟེ་ན ཝི་ཡོ་གཾ པ་ཏྟོ’’ཏི? ‘‘ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སིཾ ནི་སྶཱ་ཡ, དེ་ཝཱ’’ཏི. རཱ་ཛཱ ཏཾ ཨུ་དྡྷཾ་པཱ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙོ་ར་པ་པཱ་ཏེ ཁི་པཱ་པེ་ཏྭཱ ན་ག་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ དྷ་མྨེ་ན ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་སི. ཏ་དཱ མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཀུ་མཱ་རོ ས་ཏྠཱ ཨ་ཧོ་སི, མཱ་ཏུ ས་པ་ཏྟཱི ཙི་ཉྩ་མཱ་ཎ་ཝི་ཀཱ་ཏི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མ་མ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨ་ཉྷི ས་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ མུ་སཱ་ཝཱ་དེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ ཝི་སྶ་ཊྛ་པ་ར་ལོ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༧༦. ‘‘ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་སྶ, མུ་སཱ་ཝཱ་དི་སྶ ཛ་ནྟུ་ནོ;
ཝི་ཏི་ཎྞ་པ་ར་ལོ་ཀ་སྶ, ན་ཏྠི པཱ་པཾ ཨ་ཀཱ་རི་ཡ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨནྟི ས་ཙྩཾ. མུ་སཱ་ཝཱ་དི་སྶཱཏི ཡ་སྶ ད་ས་སུ ཝ་ཙ་ནེ་སུ ཨེ་ཀ་མྤི ས་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ མུ་སཱ་ཝཱ་དི་ནོ. ཝི་ཏི་ཎྞ་པ་ར་ལོ་ཀ་སྶཱཏི ཝི་སྶ་ཊྛ་པ་ར་ལོ་ཀ་སྶ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཧི མ་ནུ་སྶ་ས་མྤ་ཏྟིཾ དེ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ནྟི ཨི་མཱ ཏི་སྶོ་པི ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ན པ་སྶ་ཏི. ན་ཏྠི པཱ་པནྟི ཏ་སྶ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཨི་དཾ ནཱ་མ པཱ་པཾ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ན་ཏྠི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཙི་ཉྩ་མཱ་ཎ་ཝི་ཀཱ་ཝ་ཏྠུ ན་ཝ་མཾ.
༡༠. ཨ་ས་དི་ས་དཱ་ན་ཝ་ཏྠུ
ན ཝེ ཀ་ད་རི་ཡཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ས་དི་ས་དཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི ས་མ་ཡེ ས་ཏྠཱ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ས་ཏ་བྷི་ཀྑུ་པ་རི་ཝཱ་རོ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ པཱ་ཝི་སི. རཱ་ཛཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་དཱ་ནཾ ས་ཛྫེ་ཏྭཱ ‘‘དཱ་ནཾ མེ པ་སྶ་ནྟཱུ’’ཏི ནཱ་ག་རེ པ་ཀྐོ་སི. ནཱ་ག་རཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ར་ཉྙོ དཱ་ནཾ དི་སྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ས་ཏྠཱ་རཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ ས་ཛྫེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི དཱ་ནཾ, དེ་ཝོ, པ་སྶ་ཏཱུ’’ཏི ར་ཉྙོ པ་ཧི་ཎིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ཏེ་སཾ དཱ་ནཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨི་མེ་ཧི མ་མ དཱ་ན་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ ཀ་ཏཾ, པུ་ན དཱ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པུ་ན་དི་ཝ་སེ་པི དཱ་ནཾ ས་ཛྫེ་སི. ནཱ་ག་རཱ་པི ཏཾ དི་སྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ས་ཛྫ་ཡིཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ ནེ་ཝ རཱ་ཛཱ ནཱ་ག་རེ པ་རཱ་ཛེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ན ནཱ་ག་རཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཚ་ཊྛེ ཝཱ་རེ ནཱ་ག་རཱ ས་ཏ་གུ་ཎཾ ས་ཧ་སྶ་གུ་ཎཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ ཨི་མེ་སཾ དཱ་ནེ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ, ཨེ་ཝཾ དཱ་ནཾ ས་ཛྫ་ཡིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ ཨི་མེ་སཾ དཱ་ན་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མི, ཀིཾ མེ ཛཱི་ཝི་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨུ་པཱ་ཡཾ ཙི་ནྟེ་ནྟོ ནི་པ་ཛྫི. ཨ་ཐ ནཾ མ་ལླི་ཀཱ དེ་ཝཱི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ‘‘ཀ་སྨཱ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨེ་ཝཾ ནི་པ་ནྣོ་སི, ཀེ་ན ཏེ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཀི་ལ་ནྟཱ་ནི ཝི་ཡཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. རཱ་ཛཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ན དཱ་ནི ཏྭཾ, དེ་ཝི, ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི. ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མི, དེ་ཝཱ’’ཏི. སོ ཏ་སྶཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི.
ཨ་ཐ ནཾ མ་ལླི་ཀཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘དེ་ཝ, མཱ ཙི་ནྟ་ཡི, ཀ་ཧཾ ཏ་ཡཱ པ་ཐ་ཝི་སྶ་རོ རཱ་ཛཱ ནཱ་ག་རེ་ཧི པ་རཱ་ཛི་ཡ་མཱ་ནོ དི་ཊྛ་པུ་བྦོ ཝཱ སུ་ཏ་པུ་བྦོ ཝཱ, ཨ་ཧཾ ཏེ དཱ་ནཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨི་ཏི་སྶ ཨ་ས་དི་ས་དཱ་ནཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སཱ་ལ་ཀ་ལྱཱ་ཎི་པ་ད་རེ་ཧི པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ ནི་སཱི་ད་ན་མ་ཎྜ་པཾ ཀཱ་རེ་ཧི, སེ་སཱ བ་ཧི་ཨཱ་ཝ་ཊྚེ ནི་སཱི་དི་སྶ་ནྟི. པ་ཉྩ སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནི ཀཱ་རེ་ཧི, ཏཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཧ་ཏྠཱི པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀེ དྷཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ ཋ་སྶ་ནྟི. ཨ་ཊྛ ཝཱ ད་ས ཝཱ ར་ཏྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝཱ་ཡོ ཀཱ་རེ་ཧི, ཏཱ མ་ཎྜ་པ་མ་ཛ྄ཛྷེ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི. དྭི་ནྣཾ དྭི་ནྣཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ཨེ་ཀེ་ཀཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་དྷཱི་ཏཱ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ག་ནྡྷེ པི་སི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཀེ་ཀཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་དྷཱི་ཏཱ བཱི་ཛ་ནཾ ཨཱ་དཱ་ཡ དྭེ དྭེ བྷི་ཀྑཱུ བཱི་ཛ་མཱ་ནཱ ཋ་སྶ་ཏི, སེ་སཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་དྷཱི་ཏ་རོ པི་སེ པི་སེ ག་ནྡྷེ ཧ་རི་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝཱ་སུ པ་ཀྑི་པི་སྶ་ནྟི, ཏཱ་སུ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་དྷཱི་ཏ་རོ ནཱི་ལུ་པྤ་ལ་ཀ་ལཱ་པེ ག་ཧེ་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝཱ་སུ པ་ཀྑི་ཏྟ་ག་ནྡྷེ ཨཱ་ལོ་ལེ༹་ཏྭཱ ཝཱ་སཾ གཱ་ཧཱ་པེ་སྶ་ནྟི. ནཱ་ག་རཱ་ན་ཉྷི་ནེ་ཝ ཁ་ཏྟི་ཡ་དྷཱི་ཏ་རོ ཨ་ཏྠི, ན སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟཱ་ནི, ན ཧ་ཏྠི་ནོ ཙ. ཨི་མེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ནཱ་ག་རཱ པ་རཱ་ཛི་སྶ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཧི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘སཱ་དྷུ, དེ་ཝི, ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ཏེ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི ཏཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ས་བྦཾ ཀཱ་རེ་སི. ཨེ་ཀ་སྶ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨེ་ཀོ ཧ་ཏྠི ན་པྤ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ རཱ་ཛཱ མ་ལླི་ཀཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་དྡེ, ཨེ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨེ་ཀོ ཧ་ཏྠི ན་པྤ་ཧོ་ཏི, ཀིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ, དེ་ཝ, པ་ཉྩ ཧ་ཏྠི་ས་ཏཱ་ནི ན་ཏྠཱི’’ཏི? ‘‘ཨ་ཏྠི, དེ་ཝི, ཨ་ཝ་སེ་སཱ དུ་ཊྛ་ཧ་ཏྠི་ནོ, ཏེ བྷི་ཀྑཱུ དི་སྭཱ་ཝ ཝེ་ར་མྦྷ་ཝཱ་ཏཱ ཝི་ཡ ཙ་ཎྜཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ‘‘དེ་ཝ, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཀ་སྶ དུ་ཊྛ་ཧ་ཏྠི་པོ་ཏ་ཀ་སྶ ཚ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཀ་ཏྠ ནཾ ཋ་པེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི? ‘‘ཨ་ཡྻ་སྶ ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ’’ཏི. རཱ་ཛཱ ཏ་ཐཱ ཀཱ་རེ་སི. ཧ་ཏྠི་པོ་ཏ་ཀོ ཝཱ་ལ་དྷིཾ ཨ་ནྟ་ར་ས་ཏྠི་མྷི པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨུ་བྷོ ཀ་ཎྞེ པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཨ་ཀྑཱི་ནི ནི་མི་ལེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ནཱ་མ ཙ་ཎྜ་ཧ་ཏྠི་ནོ ཨ་ཡ་མཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི ཧ་ཏྠི་མེ་ཝ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི.
རཱ་ཛཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་རི་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ དཱ་ན་གྒེ ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ ཝཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ ཝཱ, ས་བྦཾ ཏཾ ཏུ་མྷཱ་ཀ་མེ་ཝ ད་མྨཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྨིཾ པ་ན དཱ་ནེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ ཙུ་དྡ་ས་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ ཧོ་ཏི. ས་ཏྠུ པ་ན སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟཾ ནི་སཱི་ད་ན་པ་ལླ་ངྐོ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཀོ པཱ་ད་པཱི་ཋི་ཀཱ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ན་གྒྷཱ་ནེ་ཝ. པུ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་ཏྭཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ དཱ་ནཾ ནཱ་མ དཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་ཧོ་སི, ཏེ་ནེ་ཝ ཏཾ ‘‘ཨ་ས་དི་ས་དཱ་ན’’ནྟི པ་ཉྙཱ་ཡི. ཏཾ ཀི་ར ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ, ས་བྦེ་སཾ པ་ན ཨི་ཏྠཱི་ཡེ་ཝ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཏི. ར་ཉྙོ པ་ན ཀཱ་ལོ༹ ཙ ཛུ་ཎྷོ ཙཱ་ཏི དྭེ ཨ་མ་ཙྩཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ་སུ ཀཱ་ལོ༹ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧོ རཱ་ཛ་ཀུ་ལ་སྶ པ་རི་ཧཱ་ནི, ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙུ་དྡ་ས་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ ཁ་ཡཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨི་མེ ཨི་མཾ དཱ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ག་ནྟྭཱ ནི་པ་ནྣཱ ནི་དྡཱ་ཡི་སྶ་ནྟི, ཨ་ཧོ ན་ཊྛཾ རཱ་ཛ་ཀུ་ལ’’ནྟི. ཛུ་ཎྷོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧོ ར་ཉྙོ དཱ་ནཾ སུ་དི་ནྣཾ. ན ཧི ས་ཀྐཱ རཱ་ཛ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཊྛི་ཏེ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དཱ་ནཾ དཱ་ཏུཾ, ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཏྟིཾ ཨ་དེ་ནྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨ་ཧཾ པ་ནི་དཾ དཱ་ནཾ ཨ་ནུ་མོ་དཱ་མཱི’’ཏི.
ས་ཏྠུ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ་ཝ་སཱ་ནེ རཱ་ཛཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཏྟཾ ག་ཎྷི. ས་ཏྠཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ར་ཉྙཱ མ་ཧོ་གྷཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟེ་ན ཝི་ཡ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ དི་ནྣཾ, ཨ་ས་ཀྑི ནུ ཁོ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏུཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ནོ’’ཏི. སོ ཏེ་སཾ ཨ་མ་ཙྩཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་རཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ ར་ཉྙོ དཱ་ནཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཀཱ་ལ༹་སྶ མུ་དྡྷཱ ས་ཏྟ་དྷཱ ཕ་ལི་སྶ་ཏི, ཛུ་ཎྷོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཀཱ་ལེ༹ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ ར་ཉྙོ ཙ་ཏུ་པྤ་དི་ཀཾ གཱ་ཐ་མེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ཏོ. བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ – ‘‘ན ཀིཾ ནུ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, དུ་ཊྛ་ཧ་ཏྠིཾ ཚ་ཏྟཾ དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ དི་སྭཱ བྷཱ་ཡཱི’’ཏི? ‘‘ན བྷཱ་ཡིཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི. ཏེ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལོ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་སཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལོ བྷཱ་ཡ་ཏི. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཨུ་ས་བྷཱ་ན་ཉྷི ཨ་ནྟ་རེ ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཨུ་ས་བྷཱ མ་མ པུ་ཏྟ་ས་དི་སཱ བྷི་ཀྑཱུ ན བྷཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་གྒེ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘ཨུ་ས་བྷཾ པ་ཝ་རཾ ཝཱི་རཾ, མ་ཧེ་སིཾ ཝི་ཛི་ཏཱ་ཝི་ནཾ;
ཨ་ནེ་ཛཾ ནྷཱ་ཏ་ཀཾ བུ་དྡྷཾ, ཏ་མ་ཧཾ བྲཱུ་མི བྲཱ་ཧྨ་ཎ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༤༢༢; སུ. ནི. ༦༥༡);
རཱ་ཛཱ་པི དོ་མ་ན་སྶ་པྤ་ཏྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ ནཱ་མ པ་རི་སཱ་ཡ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ གཱ་ཐ་མེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ག་ཏོ. མ་ཡཱ ས་ཏྠུ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ དཱ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ན་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཀ་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ ཝཱ དི་ནྣཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ས་ཏྠཱ་རཱ མེ ཀུ་པི་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨ་ས་དི་ས་དཱ་ནཾ ནཱ་མ, དཱ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ མེ, བྷ་ནྟེ, དཱ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ དཱ་ནཾ ན དི་ནྣཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ དཱ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜ་མེ་ཝ དི་ནྣ’’ནྟི. ‘‘ཀི་མེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི? ‘‘ན མེ ཏུ་མྷེ་ཧི དཱ་ནཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ ཀ་ཏཱ’’ཏི? ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་མེ་ཝ ཏེ དཱ་ནཾ དི་ནྣཾ. ཨེ་ཏ་ཉྷི ཨ་ས་དི་ས་དཱ་ནཾ ནཱ་མ, ཨེ་ཀ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མེ་ཝ ས་ཀྐཱ དཱ་ཏུཾ, པུ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ དཱ་ནཾ དུ་དྡ་ད’’ནྟི. ‘‘ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ, བྷ་ནྟེ, མེ དཱ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ན ཀ་རི་ཏྠཱ’’ཏི? ‘‘པ་རི་སཱ་ཡ ཨ་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ཀོ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, པ་རི་སཱ་ཡ དོ་སོ’’ཏི? ཨ་ཐ་སྶ ས་ཏྠཱ དྭི་ནྣ་མྤི ཨ་མ་ཙྩཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་རཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལེ༹ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. རཱ་ཛཱ ‘‘ས་ཙྩཾ ཀི་ར ཏེ, ཀཱ་ལ༹, ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟི་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙྩ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཏ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ མ་མ པུ་ཏྟ་དཱ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ མ་ཡི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ དེ་ནྟེ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཀཱ པཱི་ལཱ༹. ག་ཙྪ, བྷོ, ཡཾ ཏེ མ་ཡཱ དི་ནྣཾ, ཏཾ དི་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏུ, ར་ཊྛ་ཏོ པ་ན མེ ནི་ཀྑ་མཱ’’ཏི ཏཾ ར་ཊྛཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཛུ་ཎྷཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙྩཾ ཀི་ར ཏེ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟི་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙྩ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘སཱ་དྷུ, མཱ་ཏུ་ལ, པ་ས་ནྣོ་སྨི, ཏྭཾ མ་མ པ་རི་ཛ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ཡཱ དི་ནྣ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ས་ཏྟ དི་ཝ་སཱ་ནི དཱ་ནཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ས་ཏྟཱ་ཧཾ ར་ཛྫཾ ནི་ཡྻཱ་དེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་སྶ་ཐ, བྷ་ནྟེ, བཱ་ལ་སྶ ཀ་ར་ཎཾ, མ་ཡཱ ཨེ་ཝཾ དི་ནྣ་དཱ་ནེ པ་ཧཱ་ར་མ་དཱ་སཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨཱ་མ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, བཱ་ལཱ ནཱ་མ པ་ར་སྶ དཱ་ནཾ ཨ་ན་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱ དུ་གྒ་ཏི་པ་རཱ་ཡ་ཎཱ ཧོ་ནྟི, དྷཱི་རཱ པ་ན པ་རེ་ས་མྤི དཱ་ནཾ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ ས་གྒ་པ་རཱ་ཡ་ཎཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༧༧. ‘‘ན ཝེ ཀ་ད་རི་ཡཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀཾ ཝ་ཛ་ནྟི, བཱ་ལཱ ཧ་ཝེ ན་པྤ་སཾ་ས་ནྟི དཱ་ནཾ;
དྷཱི་རོ ཙ དཱ་ནཾ ཨ་ནུ་མོ་ད་མཱ་ནོ, ཏེ་ནེ་ཝ སོ ཧོ་ཏི སུ་ཁཱི པ་ར་ཏྠཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཀ་ད་རི་ཡཱཏི ཐ་དྡྷ་མ་ཙྪ་རི་ནོ. བཱ་ལཱཏི ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀཾ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཀཱ. དྷཱི་རོཏི པ་ཎྜི་ཏོ. སུ་ཁཱི པ་ར་ཏྠཱཏི ཏེ་ནེ་ཝ སོ དཱ་ནཱ་ནུ་མོ་ད་ན་པུ་ཉྙེ་ན པ་ར་ལོ་ཀེ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནོ སུ་ཁཱི ཧོ་ཏཱིཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཛུ་ཎྷོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི, ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཡ་པི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སི, ཛུ་ཎྷོ་པི སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ར་ཉྙཱ དི་ནྣ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ དཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སཱི་ཏི.
ཨ་ས་དི་ས་དཱ་ན་ཝ་ཏྠུ ད་ས་མཾ.
༡༡. ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཝ་ཏྠུ
པ་ཐ་བྱཱ ཨེ་ཀ་ར་ཛྫེ་ནཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀཱ་ལཾ ནཱ་མ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ པུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷ་སྶ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ སེ་ཊྛི་ནོ པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནེ་ཝ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟུཾ, ན གེ་ཧཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ད་ཊྛུཾ, ན དྷ་མྨཾ སོ་ཏུཾ, ན ས་ངྒྷ་སྶ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪ་ཏི. པི་ཏ་རཱ ‘‘མཱ ཨེ་ཝཾ, ཏཱ་ཏ, ཀ་རཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་པི ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ན སུ་ཎཱ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ པི་ཏཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དི་ཊྛིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟོ ཨ་ཝཱི་ཙི་པ་རཱ་ཡ་ཎོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ པ་ཏི་རཱུ་པཾ, ཡཾ མ་ཡི པ་སྶ་ནྟེ མ་མ པུ་ཏྟོ ནི་ར་ཡཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ. ཨི་མ་སྨིཾ ཁོ པ་ན ལོ་ཀེ དྷ་ན་དཱ་ནེ་ན ཨ་བྷི་ཛྫ་ན་ཀ་ས་ཏྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, དྷ་ནེ་ན ནཾ བྷི་ནྡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏཱ་ཏ, ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཨེ་ཧི, ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཏཾ ཏེ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ད་སྶ་ཐ, ཏཱ་ཏཱ་ཏི. ད་སྶཱ་མི, པུ་ཏྟཱ་ཏི. སོ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ པ་ཊི་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ན པ་ན་སྶ ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཡ་ཐཱ་ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ས་ཡི་ཏྭཱ པཱ་ཏོ་ཝ གེ་ཧཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་ཐ་སྶ པི་ཏཱ ‘‘པུ་ཏྟོ མེ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀོ ཨ་ཧོ་སི, སཱི་གྷ་མ་སྶ ཡཱ་གུ་ཨཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དཱ་པེ་སི. སོ ‘‘ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ན བྷུ་ཉྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ་ཊཱ་ཧ་ཊཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི. ཨ་ཐ་སྶ པི་ཏཱ པཱི་ལ༹ཾ ཨ་ས་ཧ་ནྟོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་བྷ་ཎྜཾ དཱ་པེ་སི. སོ ཏཾ ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི.
ཨ་ཐ ནཾ པུ་ན་དི་ཝ་སེ སེ་ཊྛི, ‘‘ཏཱ་ཏ, ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཧ་སྶཾ ཏེ ད་སྶཱ་མི, ས་ཏྠུ པུ་ར་ཏོ ཋ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨ་པ་དཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི པེ་སེ་སི. སོ་པི ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠུ པུ་ར་ཏོ ཋ་ཏྭཱ་ཝ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ པ་དཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ས་ཏྠཱ ཨ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎཱ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ཏཾ པ་དཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་པ་དཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཋ་ཏྭཱ ཨ་སྶོ་སི་ཡེ་ཝ. ཨུ་གྒ་ཎྷི་སྶཱ་མཱི་ཏི སུ་ཎ་ནྟོ་ཝ ཀི་ར ས་ཀྐ་ཙྩཾ སུ་ཎཱ་ཏི ནཱ་མ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀི་ར སུ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ དྷ་མྨོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཱ་ད་ཡོ དེ་ཏི. སོ་པི ཨུ་གྒ་ཎྷི་སྶཱ་མཱི་ཏི སུ་ཎཱ་ཏི, ས་ཏྠཱ་པི་སྶ ཨ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. སོ ‘‘ཨུ་པ་རི་པ་དཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཋ་ཏྭཱ སུ་ཎ་ནྟོ་ཝ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི.
སོ པུ་ན་དི་ཝ་སེ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁེ་ན བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པཱ་ཝི་སི. མ་ཧཱ་སེ་ཊྛི ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཛྫ མ་མ པུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་རོ རུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ཏ་སྶ་པི ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མེ པི་ཏཱ ཨ་ཛྫ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ན ད་དེ་ཡྻ, ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཡྻཱ’’ཏི. ས་ཏྠཱ པ་ན་སྶ ཧི་ཡྻོ་ཝ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཉྙཱ་སི. མ་ཧཱ་སེ་ཊྛི, བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཡཱ་གུཾ དཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ཏྟ་སྶ་པི དཱ་པེ་སི. སོ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ་ཝ ཡཱ་གུཾ པི་ཝི, ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ཁཱ་དི, བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫི. མ་ཧཱ་སེ་ཊྛི ས་ཏྠུ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ་ཝ་སཱ་ནེ པུ་ཏྟ་སྶ པུ་ར་ཏོ ས་ཧ་སྶ་བྷ་ཎྜི་ཀཾ ཋ་པཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘ཏཱ་ཏ, མ་ཡཱ ཏེ ‘ས་ཧ་སྶཾ ད་སྶཱ་མཱི’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ས་མཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཧི་ཏོ. ཨི་དཾ ཏེ ས་ཧ་སྶ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. སོ ས་ཏྠུ པུ་ར་ཏོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ དི་ཡྻ་མཱ་ནེ དི་སྭཱ ལ་ཛྫ་ནྟོ ‘‘ཨ་ལཾ མེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ, ‘‘ག་ཎྷ, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་པི ན ག་ཎྷི. ཨ་ཐ་སྶ པི་ཏཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཛྫ མེ པུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་རོ རུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ, མ་ཧཱ་སེ་ཊྛཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘མ་ཡཱ ཨེ་ས པུ་རི་མ་དི་ཝ་སེ ‘ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཏཾ ཏེ ད་སྶཱ་མཱི’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ པེ་སི་ཏོ. པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ན ཨི་ཙྪི, ཨ་ཛྫ པ་ན དི་ཡྻ་མཱ་ནེ་པི ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ན ཨི་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨཱ་མ, མ་ཧཱ་སེ་ཊྛི, ཨ་ཛྫ ཏ་ཝ པུ་ཏྟ་སྶ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ་པི དེ་ཝ་ལོ་ཀ་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཧི་པི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་མེ་ཝ ཝ་ར’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༧༨. ‘‘པ་ཐ་བྱཱ ཨེ་ཀ་ར་ཛྫེ་ན, ས་གྒ་སྶ ག་མ་ནེ་ན ཝཱ;
ས་བྦ་ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཙྩེ་ན, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ ཝ་ར’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ པ་ཐ་བྱཱ ཨེ་ཀ་ར་ཛྫེ་ནཱཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཛྫེ་ན. ས་གྒ་སྶ ག་མ་ནེ་ན ཝཱཏི ཚ་བྦཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷ་སྶ ས་གྒ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མ་ནེ་ན. ས་བྦ་ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཙྩེ་ནཱཏི ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨེ་ཏྟ་ཀེ ལོ་ཀེ ནཱ་ག་སུ་པ་ཎྞ་ཝེ་མཱ་ནི་ཀ་པེ་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ, ས་བྦ་སྨིཾ ལོ་ཀེ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩེ་ན. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ ཝ་རནྟི ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཋཱ་ནེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ་པི ནི་ར་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨ་མུ་ཏྟོ་ཝ ཧོ་ཏི, སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ པ་ན པི་ཧི་ཏཱ་པཱ་ཡ་དྭཱ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ས་བྦ་དུ་བྦ་ལོ་པི ཨ་ཊྛ་མེ བྷ་ཝེ ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་མེ་ཝ ཝ་རཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཝ་ཏྠུ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཾ.
ལོ་ཀ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཏེ་ར་ས་མོ ཝ་གྒོ.