དུ་ཀྑ་ནི་དྡེ་ས་ཀ་ཐཱ
ཛཱ་ཏི་ནི་དྡེ་སོ
སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ, ཨ་ཡ་ཉྷི ཛཱ་ཏི-ས་དྡོ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ཨེ་ཀ་མྤི ཛཱ་ཏིཾ དྭེ་པི ཛཱ་ཏི་ཡོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༤༤; པཱ་རཱ. ༡༢) ཨེ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཨ་ཏྠི, ཝི་སཱ་ཁེ, ནི་ག་ཎྛཱ ནཱ་མ ས་མ་ཎ་ཛཱ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༧༡) ཨེ་ཏྠ ནི་ཀཱ་ཡེ. ‘‘ཛཱ་ཏི དྭཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི (དྷཱ་ཏུ. ༧༡) ཨེ་ཏྠ ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ. ‘‘ཡཾ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ པ་ཋ་མཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, པ་ཋ་མཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ, ཏ་དུ་པཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཝ་སྶ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༢༤) ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ. ‘‘ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏོ, ཨཱ་ན་ནྡ, བོ་དྷི་ས་ཏྟོ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༢༠༧) ཨེ་ཏྠ པ་སཱུ་ཏི་ཡཾ. ‘‘ཨ་ཀྑི་ཏྟོ ཨ་ནུ་པ་ཀུ་ཊྛོ ཛཱ་ཏི་ཝཱ་དེ་ནཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༣༣༡) ཨེ་ཏྠ ཀུ་ལེ. ‘‘ཡ་ཏོ་ཧཾ, བྷ་གི་ནི, ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏོ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༣༥༡) ཨེ་ཏྠ ཨ་རི་ཡ་སཱི་ལེ.
༥༣༨. སྭཱ་ཡ་མི་དྷ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་མྷཱ ནི་ཀྑ་མ་ནཾ, ཏཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ. ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཁ་ནྡྷེ་སྭེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཡ་མྤི ཙ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཡེ ཡེ ཁ་ནྡྷཱ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ པ་ཋ་མ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཛཱ་ཏི ནཱ་མ.
སཱ པ་ནེ་སཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ནི་ཡྻཱ་ཏ་ན་ར་སཱ, ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷ་ཝ་ཏོ ཨི་དྷ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ, དུ་ཀྑ་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ.
༥༣༩. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་སཱ དུ་ཀྑཱ་ཏི ཙེ? ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ དུ་ཀྑཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཧི དུ་ཀྑཱ་ནི. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཾ, ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑཾ, ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑཾ, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་དུ་ཀྑཾ, ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་དུ་ཀྑཾ, པ་རི་ཡཱ་ཡ་དུ་ཀྑཾ, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ནཱ་མ་ཏོ ཙ དུ་ཀྑ་ཏྟཱ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ན དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑཾ.
ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ ཙེ་ཝ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཱ ས་ངྑཱ་རཱ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པྤ་ཊི་པཱི་ལི༹་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑཾ. ཀ་ཎྞ་སཱུ་ལ་ད་ནྟ་སཱུ་ལ་རཱ་ག་ཛ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་དོ་ས་ཛ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་དི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀོ ཨཱ་བཱ་དྷོ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་སྶ ཙ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་དུ་ཀྑཾ ནཱ་མ. ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་དུ་ཀྑ་ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
དྭ་ཏྟིཾ་ས་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཱ་དི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ ཨཱ་བཱ་དྷོ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་ཝ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་སྶ ཙ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་དུ་ཀྑཾ ནཱ་མ. པཱ་ཀ་ཊ་དུ་ཀྑ་ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཋ་པེ་ཏྭཱ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཾ སེ་སཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨཱ་ག་ཏཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི ས་བྦ་མྤི ཏ་སྶ ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་དུ་ཀྑཾ. དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཾ པ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དུ་ཀྑནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཛཱ་ཏི ཡཾ ཏཾ བཱ་ལ་པ་ཎྜི་ཏ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༤༦ ཨཱ་ད་ཡོ) བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་པི ཨུ་པ་མཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཾ དུ་ཀྑཾ, ཡ་ཉྩ སུ་ག་ཏི་ཡ་མྤི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ག་བྦྷོ་ཀྐ་ནྟི་མཱུ་ལ་ཀཱ་དི་བྷེ་དཾ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑཱ.
༥༤༠. ཏ་ཏྲི་དཾ ག་བྦྷོ་ཀྐ་ནྟི་མཱུ་ལ་ཀཱ་དི་བྷེ་དཾ དུ་ཀྑཾ – ཨ་ཡཾ ཧི ས་ཏྟོ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ནོ ན ཨུ་པྤ་ལ་པ་དུ་མ་པུ་ཎྜ་རཱི་ཀཱ་དཱི་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཧེ་ཊྛཱ ཨཱ་མཱ་ས་ཡ་སྶ ཨུ་པ་རི པ་ཀྐཱ་ས་ཡ་སྶ ཨུ་ད་ར་པ་ཊ་ལ་པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀཱ་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ར་མ་ས་མྦཱ་དྷེ ཏི་བྦ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ནཱ་ཀུ་ཎ་པ་ག་ནྡྷ་པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏ་པ་ར་མ་དུ་གྒ་ནྡྷ་པ་ཝ་ན་ཝི་ཙ་རི་ཏེ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཛེ་གུ་ཙྪེ ཀུ་ཙྪི་པ་དེ་སེ པཱུ་ཏི་མ་ཙྪ་པཱུ་ཏི་ཀུ་མྨཱ་ས་ཙ་ནྡ་ནི་ཀཱ་དཱི་སུ ཀི་མི ཝི་ཡ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི. སོ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟོ ད་ས མཱ་སེ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ས་མྦྷ་ཝེ་ན ཨུ་སྨ་ནཱ པུ་ཊ་པཱ་ཀཾ ཝི་ཡ པ་ཙྩ་མཱ་ནོ པི་ཊྛ་པི་ཎྜི ཝི་ཡ སེ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ས་མི་ཉྫ་ན་པ་སཱ་ར་ཎཱ་དི་ར་ཧི་ཏོ ཨ་དྷི་མ་ཏྟཾ དུ་ཀྑ་མ་ནུ་བྷོ་ཏཱི་ཏི, ཨི་དཾ ཏཱ་ཝ ག་བྦྷོ་ཀྐ་ནྟི་མཱུ་ལ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ.
ཡཾ པ་ན སོ མཱ་ཏུ ས་ཧ་སཱ ཨུ་པ་ཀྑ་ལ་ན་ག་མ་ན་ནི་སཱི་ད་ན་ཝུ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཱ་དཱི་སུ སུ་རཱ་དྷུ་ཏྟ་ཧ་ཏྠ་ག་ཏོ ཨེ་ལ༹་ཀོ ཝི་ཡ ཨ་ཧི་ཏུ་ཎྜི་ཀ་ཧ་ཏྠ་ག་ཏོ ས་པྤ་པོ་ཏ་ཀོ ཝི་ཡ ཙ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་པ་རི་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཨོ་དྷཱུ་ན་ན་ནི་དྡྷཱུ་ན་ནཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་དྷི་མ་ཏྟཾ དུ་ཀྑ་མ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི, ཡ་ཉྩ མཱ་ཏུ སཱི་ཏཱུ་ད་ཀ་པཱ་ན་ཀཱ་ལེ སཱི་ཏ་ན་ར་ཀུ་པ་པ་ནྣོ ཝི་ཡ, ཨུ་ཎྷ་ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཱ་དི་ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨ་ངྒཱ་ར་ཝུ་ཊྛི་ས་མྤ་རི་ཀི་ཎྞོ ཝི་ཡ, ལོ་ཎ་མྦི་ལཱ་དི་ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཁཱ་རཱ་པ་ཊི་ཙྪ་ཀཱ་དི་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎ་པ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཏི་བྦཾ དུ་ཀྑ་མ་ནུ་བྷོ་ཏི, ཨི་དཾ ག་བྦྷ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ.
ཡཾ པ་ན་སྶ མཱུ་ལ༹ྷ་ག་བྦྷཱ་ཡ མཱ་ཏུ་ཡཱ མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩ་སུ་ཧ་ཛྫཱ་དཱི་ཧི་པི ཨ་ད་སྶ་ནཱ་ར་ཧེ དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ ཚེ་ད་ན་ཕཱ་ལ་ནཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨི་དཾ ག་བྦྷ་ཝི་པ་ཏྟི་མཱུ་ལ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ.
ཡཾ ཝི་ཛཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ མཱ་ཏུ་ཡཱ ཀ་མྨ་ཛེ་ཧི ཝཱ་ཏེ་ཧི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ན་ར་ཀ་པ་པཱ་ཏཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏི་བྷ་ཡཱ་ན་ཀཾ ཡོ་ནི་མ་གྒཾ པ་ཊི་པཱ་ཏི་ཡ་མཱ་ན་སྶ པ་ར་མ་ས་མྦཱ་དྷེ་ན ཡོ་ནི་མུ་ཁེ་ན ཏཱ་ལ༹་ཙྪི་གྒ་ལེ༹་ན ཝི་ཡ ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ན་སྶ མ་ཧཱ་ནཱ་ག་སྶ ན་ར་ཀ་ས་ཏྟ་སྶ ཝི་ཡ ཙ ས་ངྒྷཱ་ཏ་པ་བྦ་ཏེ་ཧི ཝི་ཙུ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ན་སྶ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨི་དཾ ཝི་ཛཱ་ཡ་ན་མཱུ་ལ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ.
ཡཾ པ་ན ཛཱ་ཏ་སྶ ཏ་རུ་ཎ་ཝ་ཎ་ས་དི་ས་སུ་ཁུ་མཱ་ལ་ས་རཱི་ར་སྶ ཧ་ཏྠ་ག་ཧ་ཎ་ན་ཧཱ་པ་ན་དྷོ་ཝ་ན་ཙོ་ལ༹་པ་རི་མ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེ སཱུ་ཙི་མུ་ཁ་ཁུ་ར་དྷཱ་རཱ་ཧི ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཕཱ་ལ་ན་ས་དི་སཾ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨི་དཾ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཏོ བ་ཧི་ནི་ཀྑ་མ་ན་མཱུ་ལ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ.
ཡཾ ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་དྷེ་ནྟ་སྶ ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་ཝ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་པ་རི་ཏཱ་པ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་སྶ, ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ, ཨུ་བྦ་ནྡྷ་ནྟ་སྶ ཙ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨི་དཾ ཨ་ཏྟཱུ་པ་ཀྐ་མ་མཱུ་ལ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ. ཡཾ པ་ན པ་ར་ཏོ ཝ་དྷ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨི་དཾ པ་རཱུ་པ་ཀྐ་མ་མཱུ་ལ་ཀཾ དུ་ཀྑ་ནྟི.
ཨི་ཏི ཨི་མ་སྶ ས་བྦ་སྶཱ་པི དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཡཾ ཛཱ་ཏི ཝ་ཏྠུ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི.
༥༤༡. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
ཛཱ་ཡེ་ཐ ནོ ཙེ ན་ར་ཀེ་སུ ས་ཏྟོ,
ཏ་ཏྟ་གྒི་དཱ་ཧཱ་དི་ཀ་མ་པྤ་ས་ཡ྄ཧཾ;
ལ་བྷེ་ཐ དུ་ཀྑཾ ནུ ཀུ་ཧིཾ པ་ཏི་ཊྛཾ,
ཨི་ཙྩཱ་ཧ དུ་ཀྑཱ་ཏི མུ་ནཱི་དྷ ཛཱ་ཏིཾ.
དུ་ཀྑཾ ཏི་ར་ཙྪེ་སུ ཀ་སཱ་པ་ཏོ་ད-
ད་ཎྜཱ་བྷི་གྷཱ་ཏཱ་དི་བྷ་ཝཾ ཨ་ནེ་ཀཾ;
ཡཾ ཏཾ ཀ་ཐཾ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ་ཡྻ ཛཱ་ཏིཾ,
ཝི་ནཱ ཏ་ཧིཾ ཛཱ་ཏི ཏ་ཏོ་པི དུ་ཀྑཱ.
པེ་ཏེ་སུ དུ་ཀྑཾ པ་ན ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ-
ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པཱ་དི་པྤ་བྷ་ཝཾ ཝི་ཙི་ཏྟཾ;
ཡ་སྨཱ ཨ་ཛཱ་ཏ་སྶ ན ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠི,
ཏ་སྨཱ་པི དུ་ཀྑཾ མུ་ནི ཛཱ་ཏི་མཱ་ཧ.
ཏི་བྦ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཙ ཨ་ས་ཡ྄ཧ་སཱི་ཏེ,
ལོ་ཀ་ནྟ་རེ ཡཾ ཨ་སུ་རེ་སུ དུ་ཀྑཾ;
ན ཏཾ བྷ་ཝེ ཏ་ཏྠ ན ཙ་སྶ ཛཱ་ཏི,
ཡ་ཏོ ཨ་ཡཾ ཛཱ་ཏི ཏ་ཏོ་པི དུ་ཀྑཱ.
ཡ་ཉྩཱ་པི གཱུ་ཐ་ན་ར་ཀེ ཝི་ཡ མཱ་ཏུ་ག་བྦྷེ,
ས་ཏྟོ ཝ་སཾ ཙི་ར་མ་ཏོ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མ་ཉྩ;
པ་པྤོ་ཏི དུ་ཀྑ་མ་ཏི་གྷོ་ར་མི་ད་མྤི ན་ཏྠི,
ཛཱ་ཏིཾ ཝི་ནཱ ཨི་ཏི་པི ཛཱ་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷི དུ་ཀྑཱ.
ཀིཾ བྷཱ་སི་ཏེ་ན བ་ཧུ་ནཱ ན་ནུ ཡཾ ཀུ་ཧི་ཉྩི,
ཨ་ཏྠཱི་དྷ ཀི་ཉྩི་ད་པི དུ་ཀྑ་མི་དཾ ཀ་དཱ་ཙི;
ནེ་ཝ་ཏྠི ཛཱ་ཏི་ཝི་ར་ཧེ་ན ཡ་ཏོ མ་ཧེ་སི,
དུ་ཀྑཱ་ཏི ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཨི་མ་མཱ་ཧ ཛཱ་ཏི་ནྟི.
ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཛ་རཱ་ནི་དྡེ་སོ
༥༤༢. ཛ་རཱ་པི དུ་ཀྑཱཏི ཨེ་ཏྠ དུ་ཝི་དྷཱ ཛ་རཱ ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ, ཁ་ཎྜི་ཙྩཱ་དི་ས་མྨ་ཏོ ས་ནྟ་ཏི་ཡཾ ཨེ་ཀ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཁ་ནྡྷ་པུ་རཱ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཙ, སཱ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. སཱ པ་ནེ་སཱ ཛ་རཱ ཁ་ནྡྷ་པ་རི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, མ་ར་ཎཱུ་པ་ན་ཡ་ན་ར་སཱ, ཡོ་བྦ་ན་ཝི་ནཱ་ས་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. དུ་ཀྑཱ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙེ་ཝ དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཙ. ཡཾ ཧི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་སི་ཐི་ལཱི་བྷཱ་ཝ་ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཀཱ་ར་ཝི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡོ་བྦ་ན་ཝི་ནཱ་ས་བ་ལཱུ་པ་གྷཱ་ཏ་ས་ཏི་མ་ཏི་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་པ་ར་པ་རི་བྷ་ཝཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཛ་རཱ ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
‘‘ཨ་ངྒཱ་ནཾ སི་ཐི་ལཱི་བྷཱ་ཝཱ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཝི་ཀཱ་ར་ཏོ;
ཡོ་བྦ་ན་སྶ ཝི་ནཱ་སེ་ན, བ་ལ་སྶ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཏོ.
‘‘ཝི་པྤ་ཝཱ་སཱ ས་ཏཱ་དཱི་ནཾ, པུ་ཏྟ་དཱ་རེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ;
ཨ་པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཏོ ཙེ་ཝ, བྷི་ཡྻོ བཱ་ལ་ཏྟ་པ་ཏྟི་ཡཱ.
‘‘པ་པྤོ་ཏི དུ་ཀྑཾ ཡཾ མ་ཙྩོ, ཀཱ་ཡི་ཀཾ མཱ་ན་སཾ ཏ་ཐཱ;
ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཛ་རཱ་ཧེ་ཏུ, ཡ་སྨཱ ཏ་སྨཱ ཛ་རཱ དུ་ཁཱ’’ཏི.
ཨ་ཡཾ ཛ་རཱ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
མ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ
༥༤༣. མ་ར་ཎ་མྤི དུ་ཀྑནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི དུ་ཝི་དྷཾ མ་ར་ཎཾ ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ, ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ དྭཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི (དྷཱ་ཏུ. ༧༡). ཨེ་ཀ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པྤ་བ་ནྡྷ་ཝི་ཙྪེ་དོ ཙ, ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་ཙྩཾ མ་ར་ཎ་ཏོ བྷ་ཡ’’ནྟི (སུ. ནི. ༥༨༡). ཏཾ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ མ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་མ་ར་ཎཾ ས་ར་ས་མ་ར་ཎཾ ཨཱ་ཡུ་ཀྑ་ཡ་མ་ར་ཎཾ པུ་ཉྙ་ཀྑ་ཡ་མ་ར་ཎ་ནྟི་པི ཏ་སྶེ་ཝ ནཱ་མཾ. ཏ་ཡི་དཾ ཙུ་ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཝི་ཡོ་ག་ར་སཾ, ག་ཏི་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. དུ་ཀྑ་སྶ པ་ན ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
‘‘པཱ་པ་སྶ པཱ་པ་ཀ་མྨཱ་དི-ནི་མི་ཏྟ་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏོ;
བྷ་དྡ་སྶཱ་པ་ས་ཧ་ནྟ་སྶ, ཝི་ཡོ་གཾ པི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ;
མཱི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཡཾ དུ་ཀྑཾ, མཱ་ན་སཾ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ.
ས་བྦེ་ས་ཉྩཱ་པི ཡཾ ས་ནྡྷི-བ་ནྡྷ་ན་ཙྪེ་ད་ནཱ་དི་ཀཾ;
ཝི་ཏུ་ཛྫ་མཱ་ན་མ་མྨཱ་ནཾ, ཧོ་ཏི དུ་ཀྑཾ ས་རཱི་ར་ཛཾ.
ཨ་ས་ཡ྄ཧ་མ་པྤ་ཏི་ཀཱ་རཾ, དུ་ཀྑ་སྶེ་ཏ་སྶི་དཾ ཡ་ཏོ;
མ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྠུ ཏེ་ནེ་ཏཾ, དུ་ཀྑ་མི་ཙྩེ་ཝ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི.
ཨ་ཡཾ མ་ར་ཎེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
སོ་ཀཱ་དི་ནི་དྡེ་སཱ
༥༤༤. སོ་ཀཱ་དཱི་སུ སོ་ཀོ ནཱ་མ ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ཕུ་ཊྛ་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་པོ. སོ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ དོ་མ་ན་སྶ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨ་ནྟོ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ར་སོ, ཨ་ནུ་སོ་ཙ་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ. དུ་ཀྑོ པ་ན དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏོ དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཙ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
‘‘ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧ་ད་ཡཾ སོ་ཀོ, ཝི་ས་ས་ལླཾ་ཝ ཏུ་ཛྫ་ཏི;
ཨ་གྒི་ཏ་ཏྟོ་ཝ ནཱ་རཱ་ཙོ, བྷུ་སཾ་ཝ ད་ཧ་ཏེ པུ་ན.
‘‘ས་མཱ་ཝ་ཧ་ཏི ཙ བྱཱ་དྷི-ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་བྷེ་ད་ནཾ;
དུ་ཀྑ་མྤི ཝི་ཝི་དྷཾ ཡ་སྨཱ, ཏ་སྨཱ དུ་ཀྑོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ཡཾ སོ་ཀེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
པ་རི་དེ་ཝོ
༥༤༥. པ་རི་དེ་ཝོ ནཱ་མ ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ཕུ་ཊྛ་སྶ ཝ་ཙཱི་པ་ལཱ་པོ. སོ ལཱ་ལ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ, གུ་ཎ་དོ་ས་ཀི་ཏྟ་ན་ར་སོ, ས་མྦྷ་མ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ. དུ་ཀྑོ པ་ན ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཙ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
‘‘ཡཾ སོ་ཀ་ས་ལླ་ཝི་ཧ་ཏོ པ་རི་དེ་ཝ་མཱ་ནོ,
ཀ་ཎྛོ་ཊྛ་ཏཱ་ལུ་ཏ་ལ་སོ་ས་ཛ་མ་པྤ་ས་ཡ྄ཧཾ;
བྷི་ཡྻོ་དྷི་མ་ཏྟ་མ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི་ཡེ་ཝ དུ་ཀྑཾ,
དུ་ཀྑོ་ཏི ཏེ་ན བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་དེ་ཝ་མཱ་ཧཱ’’ཏི.
ཨ་ཡཾ པ་རི་དེ་ཝེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
དུ་ཀྑཾ
༥༤༦. དུ་ཀྑཾ ནཱ་མ ཀཱ་ཡི་ཀཾ དུ་ཀྑཾ, ཏཾ ཀཱ་ཡ་པཱི་ལ༹་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ, དུ་པྤ་ཉྙཱ་ནཾ དོ་མ་ན་སྶ་ཀ་ར་ཎ་ར་སཾ, ཀཱ་ཡི་ཀཱ་བཱ་དྷ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. དུ་ཀྑཾ པ་ན དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏོ མཱ་ན་ས་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ ཙ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
‘‘པཱི་ལེ༹་ཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་མི་དཾ, དུ་ཀྑ་ཉྩ མཱ་ན་སཾ བྷི་ཡྻོ;
ཛ་ན་ཡ་ཏི ཡ་སྨཱ ཏ་སྨཱ, དུ་ཀྑ་ནྟི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི.
ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
དོ་མ་ན་སྶཾ
༥༤༧. དོ་མ་ན་སྶཾ ནཱ་མ མཱ་ན་སཾ དུ་ཀྑཾ. ཏཾ ཙི་ཏྟ་པཱི་ལ༹་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ, མ་ནོ་ཝི་གྷཱ་ཏ་ར་སཾ, མཱ་ན་ས་བྱཱ་དྷི་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. དུ་ཀྑཾ པ་ན དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏོ ཀཱ་ཡི་ཀ་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ ཙ. ཙེ་ཏོ་དུ་ཀྑ་ས་མ་པྤི་ཏཱ ཧི ཀེ་སེ པ་ཀི་རི་ཡ ཀ་ནྡ་ནྟི, ཨུ་རཱ་ནི པ་ཊི་པི་ས་ནྟི, ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཝི་ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཨུ་དྡྷཾ་པཱ་དཾ པ་པ་ཏ་ནྟི, ས་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟི, ཝི་སཾ ཁཱ་ད་ནྟི, ར་ཛྫུ་ཡཱ ཨུ་བྦ་ནྡྷ་ནྟི, ཨ་གྒིཾ པ་ཝི་ས་ནྟཱི་ཏི ཏཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀཾ དུ་ཀྑ་མ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
‘‘པཱི་ལེ༹་ཏི ཡ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ, ཀཱ་ཡ་སྶ ཙ པཱི་ལ༹་ནཾ ས་མཱ་ཝ་ཧ་ཏི;
དུ་ཀྑ་ནྟི དོ་མ་ན་སྶཾ, ཝི་དོ་མ་ན་སྶཱ ཏ་ཏོ ཨཱ་ཧཱུ’’ཏི.
ཨ་ཡཾ དོ་མ་ན་སྶེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ
༥༤༨. ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ ནཱ་མ ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ཕུ་ཊྛ་སྶ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཙེ་ཏོ་དུ་ཀྑ་པྤ་བྷཱ་ཝི་ཏོ དོ་སོ་ཡེ་ཝ. ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ་ཏི ཨེ་ཀེ. སོ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ད་ཧ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ, ནི་ཏྠུ་ན་ན་ར་སོ, ཝི་སཱ་ད་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ. དུ་ཀྑོ པ་ན ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ད་ཧ་ན་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཝི་སཱ་ད་ན་ཏོ ཙ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ ཙ པ་རི་ད་ཧ་ནཱ, ཀཱ་ཡ་སྶ ཝི་སཱ་ད་ནཱ ཙ ཨ་དྷི་མ་ཏྟཾ;
ཡཾ དུ་ཀྑ་མུ་པཱ་ཡཱ་སོ, ཛ་ནེ་ཏི དུ་ཀྑོ ཏ་ཏོ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི.
ཨ་ཡཾ ཨུ་པཱ་ཡཱ་སེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ མ་ནྡ་གྒི་ནཱ ཨ་ནྟོ་བྷཱ་ཛ་ནེ པཱ་ཀོ ཝི་ཡ སོ་ཀོ. ཏི་ཀྑ་གྒི་ནཱ པ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ བྷཱ་ཛ་ན་ཏོ བ་ཧི་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ ཝི་ཡ པ་རི་དེ་ཝོ. བ་ཧི་ནི་ཀྑ་ནྟཱ་ཝ་སེ་ས་སྶ ནི་ཀྑ་མི་ཏུཾ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟ་སྶ ཨ་ནྟོ་བྷཱ་ཛ་ནེ་ཡེ་ཝ ཡཱ་ཝ པ་རི་ཀྑ་ཡཱ པཱ་ཀོ ཝི་ཡ ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་པྤི་ཡ་ས་མྤ་ཡོ་གོ
༥༤༩. ཨ་པྤི་ཡ་ས་མྤ་ཡོ་གོ ནཱ་མ ཨ་མ་ནཱ་པེ་ཧི ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ས་མོ་དྷཱ་ནཾ. སོ ཨ་ནི་ཊྛ་ས་མོ་དྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཙི་ཏྟ་ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ར་སོ, ཨ་ན་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ. དུ་ཀྑོ པ་ན དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
‘‘དི་སྭཱ་ཝ ཨ་པྤི་ཡེ དུ་ཀྑཾ, པ་ཋ་མཾ ཧོ་ཏི ཙེ་ཏ་སི;
ཏ་དུ་པ་ཀྐ་མ་ས་མྦྷཱུ་ཏ-མ་ཐ་ཀཱ་ཡེ ཡ་ཏོ ཨི་དྷ.
‘‘ཏ་ཏོ དུ་ཀྑ་དྭ་ཡ་སྶཱ་པི, ཝ་ཏྠུ་ཏོ སོ མ་ཧེ་སི་ནཱ;
དུ་ཀྑོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ, ཨ་པྤི་ཡེ་ཧི ས་མཱ་ག་མོ’’ཏི.
ཨ་ཡཾ ཨ་པྤི་ཡ་ས་མྤ་ཡོ་གེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
པི་ཡ་ཝི་པྤ་ཡོ་གོ
༥༥༠. པི་ཡ་ཝི་པྤ་ཡོ་གོ ནཱ་མ མ་ནཱ་པེ་ཧི ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝོ. སོ ཨི་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཡོ་ག་ལ་ཀྑ་ཎོ, སོ་ཀུ་པྤཱ་ད་ན་ར་སོ, བྱ་ས་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ. དུ་ཀྑོ པ་ན སོ་ཀ་དུ་ཀྑ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
‘‘ཉཱ་ཏི་དྷ་ནཱ་དི་ཝི་ཡོ་གཱ,
སོ་ཀ་ས་ར་ས་མ་པྤི་ཏཱ ཝི་ཏུ་ཛྫ་ནྟི;
བཱ་ལཱ ཡ་ཏོ ཏ་ཏོ ཡཾ,
དུ་ཀྑོ་ཏི མ་ཏོ པི་ཡ་ཝི་པྤ་ཡོ་གོ’’ཏི.
ཨ་ཡཾ པི་ཡ་ཝི་པྤ་ཡོ་གེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ལཱ་བྷོ
༥༥༡. ཡ་མྤི་ཙྪཾ ན ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མ་ཡཾ ན ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ ཨ་སྶཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༩༨; ཝི་བྷ. ༢༠༡) ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨི་ཙྪཱ་ཝ ཡ་མྤི་ཙྪཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཏ་མྤི དུ་ཀྑ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. སཱ ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་ཨི་ཙྪ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཏ་པྤ་རི་ཡེ་ས་ན་ར་སཱ, ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་ཏྟི་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. དུ་ཀྑཱ པ་ན དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
‘‘ཏཾ ཏཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ལཱ་བྷ་ཏོ;
ཡཾ ཝི་གྷཱ་ཏ་མ་ཡཾ དུ་ཀྑཾ, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཛཱ་ཡ་ཏི.
‘‘ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ, པ་ཏྠ་ནཱ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ;
ཡ་སྨཱ ཏ་སྨཱ ཛི་ནོ དུ་ཀྑཾ, ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ལཱ་བྷ་མ་བྲ་ཝཱི’’ཏི.
ཨ་ཡཾ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ལཱ་བྷེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ
༥༥༢. སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན –
ཛཱ་ཏི་པྤ་བྷུ་ཏི་ཀཾ དུ་ཀྑཾ, ཡཾ ཝུ་ཏྟ་མི་དྷ ཏཱ་དི་ནཱ;
ཨ་ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཉྩ ཏཾ ས་བྦཾ, ཝི་ནཱ ཨེ་ཏེ ན ཝི་ཛྫ་ཏི.
ཡ་སྨཱ ཏ་སྨཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན-ཀྑ་ནྡྷཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨི་མེ;
དུ་ཀྑཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ དུ་ཀྑ་ནྟ-དེ་ས་ཀེ་ན མ་ཧེ་སི་ནཱ.
ཏ་ཐཱ ཧི ཨི་ནྡྷ་ན་མི་ཝ པཱ་ཝ་ཀོ, ལ་ཀྑ་མི་ཝ པ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི, གོ་རཱུ་པཾ ཝི་ཡ ཌཾ་ས་མ་ཀ་སཱ་ད་ཡོ, ཁེ་ཏྟ་མི་ཝ ལཱ་ཡ་ཀཱ, གཱ་མཾ ཝི་ཡ གཱ་མ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝི་བཱ་དྷེ་ནྟཱ ཏི་ཎ་ལ་ཏཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཾ, པུ་པྥ་ཕ་ལ་པ་ལླ་ཝཱ་ནི ཝི་ཡ རུ་ཀྑེ་སུ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ་ཡེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི. ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་དི་དུ་ཀྑཾ ཛཱ་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷེ་དུ་ཀྑཾ ཛ་རཱ, པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་དུ་ཀྑཾ མ་ར་ཎཾ, མཱ་ར་ཎ་ནྟི་ཀ་དུ་ཀྑཱ་བྷི་གྷཱ་ཏེ་ན པ་རི་ཌ་ཡ྄ཧ་ན་དུ་ཀྑཾ སོ་ཀོ, ཏ་ད་ས་ཧ་ན་ཏོ ལཱ་ལ་པྤ་ན་དུ་ཀྑཾ པ་རི་དེ་ཝོ, ཏ་ཏོ དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་ནི་ཊྛ་ཕོ་ཊྛ་བྦ་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨཱ་བཱ་དྷ་ན་དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑཾ, ཏེ་ན བཱ་དྷི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་གྷུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཙེ་ཏོ་བཱ་དྷ་ན་དུ་ཀྑཾ དོ་མ་ན་སྶཾ, སོ་ཀཱ་དི་ཝུ་དྡྷི་ཡཱ ཛ་ནི་ཏ་ཝི་སཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཏྠུ་ན་ན་དུ་ཀྑཾ ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ, མ་ནོ་ར་ཐ་ཝི་གྷཱ་ཏ་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་ཙྪཱ་ཝི་གྷཱ་ཏ་དུ་ཀྑཾ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ཝ དུ་ཀྑཱ་ཏི. ཡ་དེ་ཏཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི་པི ཀ་པྤེ་ཧི ན ས་ཀྐཱ ཨ་སེ་ས་ཏོ ཝ་ཏྟུཾ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ས་བྦ་མྤི དུ་ཀྑཾ ཨེ་ཀ་ཛ་ལ་བི་ནྡུ་མྷི ས་ཀ་ལ་ས་མུ་དྡ་ཛ་ལ་ར་སཾ ཝི་ཡ ཡེ་སུ ཀེ་སུ་ཙི པ་ཉྩ་སུ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ སཾ་ཁི་པི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑཱ’’ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝོ་ཙཱ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ དུ་ཀྑ་ནི་དྡེ་སེ ན་ཡོ.
ས་མུ་ད་ཡ་ནི་དྡེ་ས་ཀ་ཐཱ
༥༥༣. ས་མུ་ད་ཡ་ནི་དྡེ་སེ པ་ན ཡཱ་ཡཾ ཏ་ཎྷཱཏི ཡཱ ཨ་ཡཾ ཏ་ཎྷཱ. པོ་ནོ་བྦྷ་ཝི་ཀཱཏི པུ་ན་བྦྷ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ པུ་ནོ་བྦྷ་ཝོ, པུ་ནོ་བྦྷ་ཝོ སཱི་ལ་མེ་ཏི་སྶཱ་ཏི པོ་ནོ་བྦྷ་ཝི་ཀཱ. ན་ནྡཱི་རཱ་གེ་ན ས་ཧ་ག་ཏཱཏི ན་ནྡཱི་རཱ་ག་ས་ཧ་ག་ཏཱ, ན་ནྡཱི་རཱ་གེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲཱ་བྷི་ན་ནྡི་ནཱིཏི ཡ་ཏྲ ཡ་ཏྲ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲཱ་བྷི་ན་ནྡི་ནཱི. སེ་ཡྻ་ཐི་དནྟི ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྶ སཱ ཀ་ཏ་མཱ་ཏི ཙེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ ཝི་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཏི ཨི་མཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ནི་དྡེ་སེ ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི. ཨི་དྷ པ་ནཱ་ཡཾ ཏི་ཝི་དྷཱ་པི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་ཡཾ ས་མུ་ད་ཡ་ནི་དྡེ་སེ ན་ཡོ.
ནི་རོ་དྷ་ནི་དྡེ་ས་ཀ་ཐཱ
༥༥༤. དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་ནི་དྡེ་སེ ཡོ ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ ཏ་ཎྷཱ་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ནི་རོ་དྷོ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ས་མུ་ད་ཡ་ནི་རོ་དྷེ་ན དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷོ. ས་མུ་ད་ཡ་ནི་རོ་དྷེ་ན ཧི དུ་ཀྑཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ –
‘‘ཡ་ཐཱ་པི མཱུ་ལེ ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝེ ད་ལ༹ྷེ,
ཚི་ནྣོ་པི རུ་ཀྑོ པུ་ན་དེ་ཝ རཱུ་ཧ་ཏི;
ཨེ་ཝ་མྤི ཏ་ཎྷཱ་ནུ་ས་ཡེ ཨ་ནཱུ་ཧ་ཏེ,
ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱི དུ་ཀྑ་མི་དཾ པུ་ན་པྤུ་ན’’ནྟི. (དྷ. པ. ༣༣༨);
ཨི་ཏི ཡ་སྨཱ ས་མུ་ད་ཡ་ནི་རོ་དྷེ་ནེ་ཝ དུ་ཀྑཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷཾ དེ་སེ་ནྟོ ས་མུ་ད་ཡ་ནི་རོ་དྷེ་ནེ་ཝ དེ་སེ་སི. སཱི་ཧ་ས་མཱ་ན་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ. ཏེ དུ་ཀྑཾ ནི་རོ་དྷེ་ནྟཱ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་ཉྩ དེ་སེ་ནྟཱ ཧེ་ཏུ་མྷི པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, ན ཕ་ལེ. སུ་ཝཱ་ན་ཝུ་ཏྟི་ནོ པ་ན ཏི་ཏྠི་ཡཱ. ཏེ དུ་ཀྑཾ ནི་རོ་དྷེ་ནྟཱ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་ཉྩ དེ་སེ་ནྟཱ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་དེ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ཕ་ལེ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, ན ཧེ་ཏུ་མྷཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་ནི་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༥༥༥. ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོ – ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ ཏ་ཎྷཱ་ཡཱཏི ཏ་སྶཱ ‘‘པོ་ནོ་བྦྷ་ཝི་ཀཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ. ཝི་རཱ་གོ ཝུ་ཙྩ་ཏི མ་གྒོ. ‘‘ཝི་རཱ་གཱ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༤༥; སཾ. ནི. ༣.༡༤) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་རཱ་གེ་ན ནི་རོ་དྷོ ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷོ. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ཏོ ཨ་སེ་སོ ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷོ ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་རཱ་གོཏི པ་ཧཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་སེ་སོ ཝི་རཱ་གོ ཨ་སེ་སོ ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ས་བྦཱ་ནེ་ཝ ཨེ་ཏཱ་ནི ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཧི དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷོ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཾ ཨཱ་ག་མྨ ཏ་ཎྷཱ ཝི་ར་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཙ, ཏ་སྨཱ ཝི་རཱ་གོ་ཏི ཙ ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཙ ཏ་དེ་ཝ ཨཱ་ག་མྨ ཏ་སྶཱ ཙཱ་གཱ་ད་ཡོ ཧོ་ནྟི, ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ལ་ཡེ་སུ ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཀོ་པི ཨཱ་ལ་ཡོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཙཱ་གོ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ མུ་ཏྟི ཨ་ནཱ་ལ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
༥༥༦. ཏ་ཡི་དཾ ས་ནྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཨ་ཙྩུ་ཏི་ར་སཾ, ཨ་སྶཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ར་སཾ ཝཱ, ཨ་ནི་མི་ཏྟ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ནི་པྤ་པ་ཉྩ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ.
ནི་བྦཱ་ན་ཀ་ཐཱ
༥༥༧. ན་ཏྠེ་ཝ ནི་བྦཱ་ནཾ, ས་ས་ཝི་སཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ནཱི་ཡ་ཏོ་ཏི ཙེ? ན, ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ནཱི་ཡ་ཏོ. ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི ཧི ཏཾ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན, ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་རེ་སཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ནཱི་ཡ་ཏོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ན ཧི ‘‘ཡཾ བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ན ཨུ་པ་ལ་བྷ་ནྟི, ཏཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
༥༥༨. ཨ་པི་ཙ ནི་བྦཱ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཀ་སྨཱ? པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཉྫྷ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨ་ས་ཏི ཧི ནི་བྦཱ་ནེ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་པུ་རེ་ཛ་ཝཱ་ཡ སཱི་ལཱ་དི་ཁ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཉྫྷ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ན ཙཱ་ཡཾ ཝ་ཉྫྷཱ, ནི་བྦཱ་ན་པཱ་པ་ན་ཏོ་ཏི. ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཉྫྷ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི, ཨ་བྷཱ་ཝ་པཱ་པ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཙེ. ན, ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ནི་བྦཱ་ན་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ན་མྤི ཨ་བྷཱ་ཝོ ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཙེ. ན, ཏེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཨ་བྷཱ་ཝེ ཙ ཨ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ, ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་སྶི་ཏ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཙ སོ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་དོ་ས་ཏོ. ཏ་དཱ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ ན དོ་སོ་ཏི ཙེ. ན, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎ་ཏོ པུ་བྦེ་པི ཀི་ལེ་སཱ ན ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཏཾ.
༥༥༩. ‘‘ཡོ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, རཱ་ག་ཀྑ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (སཾ. ནི. ༤.༣༡༥) ‘‘ཁ་ཡོ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི ཙེ. ན, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶཱ་པི ཁ་ཡ་མ་ཏྟཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཏ་མྤི ཧི ‘‘ཡོ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, རཱ་ག་ཀྑ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ས. ནི. ༤.༣༡༥) ན་ཡེ་ན ནི་དྡི་ཊྛཾ. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨི་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལཱ་དི་པྤ་ཏྟི་དོ་ས་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ ཨི་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལཾ, ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ནི་ར་པེ་ཀྑཱ་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཙ ས་ངྑ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ, ས་ངྑ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ཨ་གྒཱི་ཧི ཨཱ་དི་ཏྟཾ, ཨཱ་དི་ཏྟ་ཏྟཱ དུ་ཀྑ་ཉྩཱ་ཏི་པི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཁ་ཡཱ པ་ཊྛཱ་ཡ ན བྷི་ཡྻོ པ་ཝ་ཏྟི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན དོ་སོ་ཏི ཙེ. ན, ཏཱ་དི་ས་སྶ ཁ་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷཱ་ཝེ་པི ཙ་སྶ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་དོ་སཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཙ ནི་བྦཱ་ན་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཧི དོ་སེ ཁཱི་ཎེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཁ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏོ ཙ པ་ཊྛཱ་ཡ ན བྷི་ཡྻོ དོ་སཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི.
ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་ན ཁ་ཡ་སྶ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏྟཱ, ཡ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི ཏ་དུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ‘‘ཁ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཀ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ. ཨ་ཏི་སུ་ཁུ་མ་ཏྟཱ. ཨ་ཏི་སུ་ཁུ་མ་ཏཱ ཙ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་པྤོ་སུ་ཀྐ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ, ཨ་རི་ཡེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་སྶི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ སི་དྡྷཱ་ཏི.
༥༦༠. ཏ་ཡི་དཾ མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ནཱ པ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ, པུ་རི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་བྷ་ཝཾ. མ་གྒ་བྷཱ་ཝེ བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཨ་པྤ་བྷ་ཝ་ནྟི ཙེ. ན, མ་གྒེ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཏོ. པ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ཧེ་ཏཾ མ་གྒེ་ན, ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་པྤ་བྷ་ཝ་མེ་ཝ. ཨ་པྤ་བྷ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ. པ་བྷ་ཝ་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཙྩཾ.
ནི་བྦཱ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་ཎུ་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ནི་ཙྩ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཙེ. ན, ཧེ་ཏུ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ནི་བྦཱ་ན་སྶ ནི་ཙྩ་ཏྟཱ ཏེ ནི་ཙྩཱ་ཏི ཙེ. ན, ཧེ་ཏུ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ. ནི་ཙྩཱ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཙེ. ན, ཨ་ཎུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ.
༥༦༡. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཡུ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ཨི་ད་མེ་ཝ ནི་ཙྩཾ, རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏོ ཨ་རཱུ་པཾ. བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ནི་ཊྛཱ་ཡ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀཱ་ཝ ནི་ཊྛཱ. ཡེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མཾ, ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ས་ཧ ཨུ་པཱ་དི་སེ་སེ་ན པ་ཉྙཱ་པི་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་སཾ. ཡོ ཙ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཨུ་པ་ཧ་ཏཱ་ཡ་ཏི་ཀ་མྨ་ཕ་ལ་སྶ ཙ་རི་མ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཙ ཨུ་དྡྷཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ, ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་ཏོ ཨུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝོ, ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱི་ཡ་ཏོ ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པཱ་དི་སེ་སོ་ཏི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཾ.
ཨ་སི་ཐི་ལ་པ་ར་ཀྐ་མ་སི་དྡྷེ་ན ཉཱ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཏོ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ པ་ར་མ་ཏྠེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ ནཱ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ’’ནྟི.
ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་ནི་དྡེ་སེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་མུ་ཁཾ.
མ་གྒ་ནི་དྡེ་ས་ཀ་ཐཱ
༥༦༢. དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཱ་ནི་དྡེ་སེ ཝུ་ཏྟཱ པ་ན ཨ་ཊྛ དྷ་མྨཱ ཀཱ་མཾ ཁ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་སེ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཡེ་ཝ, ཨི་དྷ པ་ན ནེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཝ་དཱ་མ. ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཧི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཡོ་གི་ནོ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་ས་ཡ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ཀཾ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. སཱ ས་མྨཱ ད་སྶ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ, དྷཱ་ཏུ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ར་སཱ, ཨ་ཝི་ཛྫ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ས་མྤ་ནྣ་དི་ཊྛི་ནོ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤ་ནི་གྷཱ་ཏ་ཀཾ ཙེ་ཏ་སོ ནི་བྦཱ་ན་པ་དཱ་བྷི་ནི་རོ་པ་ནཾ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ. སོ ས་མྨཱ ཙི་ཏྟཱ་བྷི་ནི་རོ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཨ་པྤ་ནཱ་ར་སོ, མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤ་པྤ་ཧཱ་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ.
ཏ་ཐཱ པ་སྶ་ཏོ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡ་ཏོ ཙ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཝ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཀཱ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝི་ར་ཏི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ ནཱ་མ. སཱ པ་རི་གྒ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཝི་ར་མ་ཎ་ར་སཱ, མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ་པྤ་ཧཱ་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཝི་ར་མ་ཏོ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཝ མི་ཙྪཱ་ཀ་མྨ་ནྟ་ས་མུ་ཙྪེ་དི་ཀཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཝི་ར་ཏི ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟོ ནཱ་མ. སོ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཝི་ར་མ་ཎ་ར་སོ, མི་ཙྪཱ་ཀ་མྨ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ. ཡཱ པ་ན་སྶ ཏེ་སཾ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི་བྷཱུ་ཏཱ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཝ ཀུ་ཧ་ནཱ་དི་ཨུ་པ་ཙྪེ་དི་ཀཱ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་ར་ཏི, སོ ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ ནཱ་མ. སོ ཝོ་དཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཉཱ་ཡཱ་ཛཱི་ཝ་པ་ཝ་ཏྟི་ར་སོ, མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་པྤ་ཧཱ་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ.
ཨ་ཐ་སྶ ཡོ ཏ་སྶཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ སཱི་ལ་བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པོ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ་ཝ ཀོ་ས་ཛྫ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཀོ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ, ཨེ་ས ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མོ ནཱ་མ. སོ པ་གྒ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དི་ར་སོ, མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་པྤ་ཧཱ་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ. ཏ་སྶེ་ཝཾ ཝཱ་ཡ་མ་ཏོ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ་ཝ མི་ཙྪཱ་ས་ཏི་ཝི་ནི་དྡྷུ་ན་ནོ ཙེ་ཏ་སོ ཨ་ས་མྨོ་སོ ས་མྨཱ་ས་ཏི ནཱ་མ. སཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཨ་ས་མྨུ་སྶ་ན་ར་སཱ, མི་ཙྪཱ་ས་ཏི་པྤ་ཧཱ་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ སཾ་ར་ཀྑི་ཡ་མཱ་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཝ མི་ཙྪཱ་ས་མཱ་དྷི་ཝི་དྡྷཾ་སི་ཀཱ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི ནཱ་མ. སོ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་ལ་ཀྑ་ཎོ, ས་མཱ་དྷཱ་ན་ར་སོ, མི་ཙྪཱ་ས་མཱ་དྷི་པྤ་ཧཱ་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ་ཏི. ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཱ་ནི་དྡེ་སེ ན་ཡོ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༥༦༣. ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཏོཏི ས་ཙྩ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཀི་ཙྩ་ཏོ་པི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དུ་ཝི་དྷཾ ཧི ས་ཙྩ་ཉཱ་ཎཾ – ཨ་ནུ་བོ་དྷ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎ་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་བོ་དྷ་ཉཱ་ཎཾ ལོ་ཀི་ཡཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་རོ་དྷེ མ་གྒེ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ནི་རོ་དྷ་མཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཀྑཾ པ་སྶ་ཏི, དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་མྤི སོ པ་སྶ་ཏི, དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་མྤི པ་སྶ་ཏི, དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནིཾ པ་ཊི་པ་ད་མྤི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༡༠༠) ས་བྦཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏཾ པ་ན་སྶ ཀི་ཙྩཾ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཾ ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.