༦༩. ཁ་ཚ
ཁ་ཚ་སཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཏ་ད་ནྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཐ་མི་ཙྩཱ་ཧ- ‘པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ’ཙྩཱ་དི. བྱཱ་ཁྱཱ་ཏ་ཏྠཾ, ན་ནུ སུ་ཏྟེ ཨེ་ཀ་སྶ་རོ་ཏི པུ་ལླི་ངྒེ་ན ནི་དྡེ་སོ, ཨཱ་དཱི་ཏི ཙ ཏ་བྦི་སེ་ས་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ན་པུཾ་ས་ཀེ་ན ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ཀ་ཐཾ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘ས་དྡེ’ཙྩཱ་དི, ཨ་ཐ ཛཱ་ག་རེ་ཙྩཱ་དོ པུ་ཐ་ག་ཝ་ཡ་ཝེ་ཀ་སྶ་ར་སྶ ཛཱ་ག་ར་ས་དྡ་སྶ ཙ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཀ་སྨཱ ན དྭི་བྷཱ་ཝོ་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཏེ་ནེ་ཝེ’ཙྩཱ་དི.
ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཏི ཨེ་ཀ་སྶ་རོ་ཙྩ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟ་ཧེ་ཏུ་ནཱ་ཝ. ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཀ་སྶ་ར་སྶཱ་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ས་མཱ་སོ ‘ཨ་ཝ་ཡ་ཝོ ཙ སོ ཨེ་ཀ་སྶ་རོ ཙེ’ཏི. ཨ་ཐཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཀ་སྶ་ར་ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟེ་པྱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཀ་སྶ་ར་སྶ ཀ་སྨཱ ན དྭི་བྷཱ་ཝོ་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝཱ་དི་ཏྟཱ’ཏི.
ཨི་ཏ་ར་སྶཱ་ཏི པ་ཋ་མེ་ཀ་སྶ་ར་ཏོ-ཉཱ་སྶཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཀ་སྶ་ས་ར་སྶ. དོ་ས་དུ་ཊྛ་ཏྟཱ ནེ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ན་ས་མཱ་སོ་ཏི ཝ་ཏྟུ་མཱ་ཧ- ‘ཨེ་ཀ་སྶ་རོ་ཏི’ཙྩཱ་དི. ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཀོ དོ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘ཨེ་ཀོ ཙེ’ཙྩཱ་དི. ས་རོ་དཱི་ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ‘ཨཱི་ཧ-གྷ་ཊ་ནེ’ཙྩཱ་དཱི་ན་མེ་ཝ སི་ཡཱ.
ན་ནུ ཙ པ་ཙ་ཏི་མྷི ཡེ་ནེ་ཝཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཙ་ས་དྡོ ཨེ་ཀ་སྶ་རོ ཏེ་ནེ་ཝ ཏ་ད་ཝ་ཡ་ཝཱ་པི ཨ་ཙྶ་དྡོ པ་ས་དྡོ ཙ ཨེ་ཀ་སྶ་རོ, ཏ་ཏོ་ཝཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ན་མྤི པ་ཙྩེ་ཀཾ དྭི་བྦ་ཙ་ནཾ པ་པྤོ་ཏི… དྭི་བྦ་ཙ་ན་ཀཱ་རི་ཡི་ནོ ཨཱ་དི་སྶ ཨེ་ཀ་སྶ་ར་སྶ སཱ་མ་ཉྙེ་ན ནི་དྡེ་སཱ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཏ་ད་ཝ་ཡ་ཝཱ་ན་ཉྩེ་ཀ་སྶ་རཱ་ནཾ ཝི་སུཾ དྭི་བྦ་ཙ་ནེ ཀ་ཏེ ཨ་ནི་ཊྛ་མྤ་པྤོ་ཏཱི་ཏཱི་ད་མ་པཱ་ཀ་ཏྟུ་མཱ་ཧ- ‘ས་ཀིཾ་ས་ཏྠ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཝ་ཡ་ཝ་སྶ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ག་ཧ་ཎ’ནྟི. ས་ཀིཾ ས་ཏྠ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ དྭི་བྦ་ཙ་ན་སུ་ཏྟ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ དྭི་བྦ་ཙ་ན་ཀ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
སཱ་ཝ་ཡ་ཝ་སྶཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི ས་ཧ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ན ཝི་ནཱ ཏེ་ཧི. ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ ‘‘ཡ་སྶ དྭི་བྦ་ཙ་ནེ ཀ་རཱི་ཡ་མཱ་ནེ ས་བྦེ་ས་མ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ དྭི་བྦ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཏྟཾ ནཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ, ཏེ་ས་ཉྷི དྭི་བྦ་ཙ་ནེ ཨེ་ཀཱ་ཡ དྭི་བྦ་ཙ་ན་སྶུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ན ས་བྦེ་སཾ ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི ནཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ནྟ་སྶ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཙ ཀ་ཏ་ནྟི པུ་ན ཏེ་སཾ དྭི་བྦ་ཙ་ནཱ་ཡ ས་ཏྠ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨུ་པ་པ་ཏྟ་ནྟ་ར་མཱ་ཧ- ‘ཨ་ཐ་ཝེ’ཙྩཱ་དི. ཨི་ཧ ཋཱ་ནེ དྭི་བྦ་ཙ་ནཾ དྭི་པྤ་ཡོ་གོ དྭི་བྦ་ཙ་ན་ནྟི དྭེ པ་ཀྑཱ. ཏ་ཏྲ ཋཱ་ནེ དྭི་བྦ་ཙ་ན་པ་ཀྑེ དོ་ས་ད་སྶ་ན་ཏོ དྭི་པྤ་ཡོ་གོ དྭི་བྦ་ཙ་ན་ནྟྱ་ཡ་མེ་ཝ པ་ཀྑོ་བྦྷུ་པ་ག་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ པ་ཋ་མ་ནྟཱ་ཝ ཋཱ་ནེ དྭི་བྦ་ཙ་ན་པ་ཀྑེ བྷཱ་ཝི་ནཾ དོ་ས་མཱ་ཧ- ‘པ་ཋ་མ་སྶེ་ཀ་སྶ་ར་སྶི’ཙྩཱ་དི. དྭི་ས་དྡོ ས་ངྑྱེ་ཡྻེ ཝ་ཏྟ་ཏེ.
ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཉྩེ་ཏྠ ས་དྡ་རཱུ་པ་མུ་ཙྩཱ་ར་ཎཾ ཝཱ, ཏ་ཏྠ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎེ ས་ངྑྱེ་ཡྻེ ཋཱ་ནེ དྭི་བྦ་ཙ་ནཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི… ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་སྶ ས་དྡཱ(ནུ་ག་ཏ) དྷ་མྨ་ཏྟཱ. ས་དྡ་རཱུ་པེ ས་ངྑྱེ་ཡྻེ ཋཱ་ནེ དྭི་བྦ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཏྠ [ཏ་ཉྩ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] དོ་སོ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ- ‘རཱུ་པ་དྭ་ཡེ ཝི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ནེ’ཏི. ཏ་ཐཱ ས་ཏི ནི་ཝུ་ཏྟི་དྷ་མྨེ ཋཱ་ནཱི བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཋཱ་ནི་ནོ ནི་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ནི་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཙ དྷཱ་ཏུ་ཏྟཱ ནི་ཝུ་ཏྟི, ཏེ་ནཱ་ཧ- ‘པ་ཀ་ཏི་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཝི་བྷཱ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’ཏི. ཏེ་ན པྤ་ཙྩ་ཡེ པ་རེ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཝི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ནཾ ཀཱ་རི་ཡཾ ན སི་ཡཱ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ- ‘ཨ་སྶ ཨི་ཏྟཾ ན སི་ཡཱ’ཏི. པི་པཱ་ས་ཏི ‘པཱ=པཱ་ནེ’. ཨི་ཙྪཱ་ཡཾ པཱ་ཏུ་ནྟི་ཏུ་མ་ནྟཱ ‘‘ཏུཾ་སྨཱ’’ཙྩཱ་དི་ནཱ (༥-༦༡) སོ. ‘པཱ་ས པཱ་ས’ ཨི་ཏི དྭི་ཏྟེ པུ་བྦ་ཏོ-ཉྙ་སྶ ལོ་པོ, ‘‘ར་སྶོ པུ་བྦ་སྶ’’ (༥-༧༤) ‘ཁ ཚ སེ་སྭ་སྶི. དྭི་པྤ་ཡོ་གེ ཏུ དྭི་བྦ་ཙ་ནེ ནཱ་ཡཾ དོ་སོ ས་མཱ་ཝི་ས་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཏི’ཙྩཱ་དི. དྭི་དྷཱ བྷཱུ་ཏ་སྶཱ ཏི་དྷི་ནཱ དྷཱ་ཏུ་སྶེ་ཝ དྭི་དྷཱ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཾ དཱི་པེ་ཏི.