༡༧. ཀྱོ་ཏཱ
ཀ་ཏྟ་རི ཝི་ཧི་ཏེ་སུ་པི མཱ་ན་ནྟ་ཏྱཱ་དཱི་སུ པ་ར་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཀྱོ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡེ་ཡྻཱ་ཏི ‘བྷཱ་ཝ་ཀ་མྨེ་སཱུ’ཏི ན ཀྱ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ- ‘མཱ་ན་ནྟ་ཏྱཱ་དཱི་ན’མི་ཙྩཱ་དི.
ཡ་དི ཧི ཀ་ཏྟ་རི ཝི་ཧི་ཏེ་སུ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཏེ་ས་མུ་བྷི་ནྣཾ པ་དྷཱ་ན་ཏྟེ་ནཱ་བྷི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ནཱ་ན་མ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་ན་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷོ སི་ཡཱ, ན ཙེ ཝ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ན་མ་བྷི་དྷཱ་ན་མ་ཏྠི, ན ཧི ‘ཋཱི་ཡ་ཏེ’ཙྩ་སྨཱ བྷཱ་ཝོ ཀ་ཏྟཱ ཙ པ་ཏཱི་ཡ་ཏེ, ནཱ་པི ‘ག་མྱ་ཏེ’ཙྩ་སྨཱ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྟཱ་ཙ. ཨ་པི ཏུ བྷཱ་ཝ་ཀ་མྨཱ་ནེ་ཝ ག་མྱ་ནྟེ, ཏེ་ནཱ་ཧ- ‘ཏ་སྨཱ’ཨི་ཙྩཱ་དི.
ཏེ་ས་མེ་ཝཱ་ཏི མཱ་ན་ནྟ་ཏྱཱ་དཱི་ན་མེ་ཝ. པ་ར་ས་མ་ཉྙཱ་བྷི པ་རེ་སཾ ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནཱ ནཾ པ་རོ་ཀྑཱ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ནཱ་མཾ. ཏ་བྦ་ཛྫི་ཏེ་སཱུ་ཏི པ་རོ་ཀྑཱ་ས་ཉྙི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཛྫི་ཏེ་སུ. ཨ་པ་རོ་ཀྑེ་སཱུ་ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ར་ས་མ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན པ་རོ་ཀྑཱ་ཨི་ཙྩ་ནེ་ན ས་ཧ ས་མཱ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏུཾ ‘ཨ་ཐ་ཝཱ’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་རོ་ཀྑེ་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ཝི་ས་ཡེ ཀཱ་ལེ. པ་རོ་ཀྑེ་ཝི་ཧི་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཏ་དྡྷི་ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་རོ་ཀྑཱ་ཏི ས་དྡ་ནི་པྥ་ཏྟི་མཱ་ཧ. ཏེ པ་ན‘ཨ ཨུ’ ཨི་ཙྩཱ་ད་ཡོ. ཏ་ཏོ་ཏི པ་རོ་ཀྑ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏོ.
ན་ནུ པུ་བྦ་པ་ཀྑེ ‘ཨ་པ་རོ་ཀྑེ་སཱུ’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘པ་རོ་ཀྑཱ་ཝ་ཛྫི་ཏེ་སཱུ’ཏི ཨ་ཏྠ ཝ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི, དུ་ཏི་ཡ་པ་ཀྑེ པ་ན ‘པ་རོ་ཀྑ་ཝ་ཛྫི་ཏེ་སཱུ’ཏི, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཀ་ཐ་མེ་ཏྠ ‘པ་རོ་ཀྑཱ་ཝ་ཛྫི་ཏེ་སཱུ’ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘ཏེ་པ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷཱ་ཏི ཨ་པ་རོ་ཀྑེ་སཱུ་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ. ན་ནུ ཙ ‘‘པ་རོ་ཀྑེ ཨ ཨུ’’ཨི་ཙྩཱ་དི་སུ་ཏྟེ (༦-༦) ‘པ་རོ་ཀྑེ’ཏི པ་ཀ་ཏི་ཝི་སེ་ས་ན་ནྟི པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ པ་རོ་ཀྑེ ཝི་ཧི་ཏ་ཏཱ ཀ་ཐ་ནྟི མ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘པ་རོ་ཀྑེ’ཨི་ཙྩཱ་དི. བྷ་ཝ་ནཾ བྷཱ་ཝོ ཀི་རི་ཡཱ་དྷཱ་ཏྭ་ཏྠོ.
སཱ་དྷཱི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ སི་དྡྷཱ་ཝ་ཏྠཱ ནི་ར་སྶ་ཏེ. པུ་བྦ་པ་རཱི་བྷཱུ་ཏོ པ་དྷཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ་རཱུ་པོ ཨ་ཏྠོ ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་བྷཱ་ཝོ ཡ་སྶ དྷཱ་ཏྭ་ཏྠ་སྶ སོ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ. ས་ཏྭ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཏཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི སེ་སོ. བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཧོ་ཏི པཱ་ཀཱ་པཱ་ཀེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་མྨཾ, ཏ་ཉྩ ཡ་དི་པི ནཱ་མཱ་དི་ཀ་མྨ་མ་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པི ཀྲི་ཡ་ཏྠཱ་ཨི་ཙྩཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ མཱ་ནཱ་དཱི་ན་མ་ཉྙ་ཏྠཱ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ ཙ ཀི་རི་ཡཱ ས་མྦ་ནྡྷོ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་ཏེ, སུ-ས་ཝ་ནེ སཱུ་ཡ་མཱ་ནཾ.
པཱ་ཎི་ནི་ཡེ་ཧེ་ཏྠ ‘‘བྷི་ནྡ་ཏི ཀུ་སཱུ་ལཾ’ཏྱཱ་དོ ཡཱ བྷེ་ད་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ཀ་མྨ་ནི དི་སྶ་ཏེ, སཱ ཡ་དཱ སུ་ཀ་ར་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ན ས་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ ཀ་ཏྟུ་ཏྟེ་པྱུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི ‘བྷི་ཛྫ་ཏེ ཀུ་སུ་ལོ ས་ཡ་མེ་ཝེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཏ་དཱ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ནོ སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་ན ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏེ ‘ཀ་མྨ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀཱ་རི་ཡཾ ཡ་ཐཱ སི་ཡཱ’ཏི. ཏ་ནྣི་སྶཱ་ཡཱ་ཧ- ‘ཡ་དཱ ཀ་མྨ་མེ་ཝེ’ཙྩཱ་དི. ཡ་དཱ ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཝ་ཙྪཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཝི་ཝ་ཙྪཱི་ཡ་ཏེ་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཨ་ཏྟ་ས་མ་ཝེ་ཏཱ་ཡ’ཨི་ཙྩཱ་དི. ཨ་ཏྟ་ས་དྡེ་ན ཀ་མྨ་མ་ཏྲ ཝི་ཝ་ཙྪི་ཏཾ, ཨ་ཏྟ་ནི ས་མ་ཝེ་ཏཱ ཨེ་ཀ་དེ་སཱི་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ས་མ་ཝེ་ཏཱ, ཏ་སྶཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
སུ་བྷེ་ད་ཏྟཱ་དི་ནེ་ཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎེ ཝཱ ཏ་ཏི་ཡཱ. ཨ་ཏྠ་ཏོ་ཏི ‘ཀ་མྨེ་ཡེ་ཝ ཀྱོ’ཏི (ན ས་ཀྑི) [ཏ་སྨཱ] ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཐཱ་ཧི ‘བྷི་ཛྫ་ཏེ་ཏི ས་ཝ་ནཱ ཀ་མྨ་ཏཱ་ཝ་ག་མྱ་ཏེ’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀ་མྨེ་ཡེ་ཝ་ཀྱོ་ཏི་པ་ཊི་པཱ་དི་ཏ་མེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཕུ་ཊཱི་ཀ་ར་མཱ་ཧ- ‘བྷི་ཛྫ་ཏེ ཨི་ཙྩ་སྨིཾ པ་དེ’ཨི་ཙྩཱ་དི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཡ་དི ཀ་མྨེ་ཡེ་ཝ ཏེ་པ་ཙྩ་ཡོ ན སི་ཡཱ. ཨ་ཏོ་ཏི བྷི་ཛྫ་ཏེ ཨི་ཙྩ་སྨཱ. ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་མཱ་ཧ- ‘ཏ་སྨཱ’ཨི་ཙྩཱ་དི. ཀིཾ ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཎི་ནཱི་ཡཱ་ན་མི་ཝ ཀིཾ སུ་ཏྟ་ཏྟ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟ་རི པ་ད་ས་ངྑཱ་ར་ཀྐ་མོ་པ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཝུ་ཏྟི ག་ནྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཝཱ་ཀྱ་ཏོ’ཨི་ཙྩཱ་དི. ཝཱ་ཀྱ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ པ་དེ་ས་ངྑ་རི་ཡ་མཱ་ནེ་ཏི ‘བྷི་ཛྫ་ཏེ ཀུ་སཱུ་ལོ ས་ཡ་མེ་ཝེ’ཏི ཝཱ་ཀྱ་ཏོ ཝི་སུཾ ཀ་ཏྭཱ བྷི་ཛྫ་ཏེ’ཏི པ་དེ ས་ངྑ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ནི་པྥཱ་དཱི་ཡ་མཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་དེ་ཝཱ་ཏི པ་ད་ཏྠ་སཱ་མ་ཉྙ་མེ་ཝ. ཏ་ནྣི་པྥཱ་ད་ནེ་ཏི ཏ་སྶ ས་ངྑ་རི་མཱ་ན་སྶ པ་ད་སྶ ས་ངྑ་ར་ཎེ. ས་ཡ་ནྟཱི་མ་སྶཱ་ཏྲ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཀེ་ཝ་ལ མ་ནེ་ནེ་ཏ་དེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ- ‘ཀ་མྨེ་ཡེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ’ཏི, ཀི་ཉྩ་ར་ཧི ཨ་ཉྙ་མྤ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཨ་ནེ་ན ཙེ’ཙྩཱ་དི. ཙོ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟ་ར་ས་མུ་ཙྩ་ཡེ. ཨ་ནེ་ན་བྷི་ཛྫ་ཏེ་ཏི ས་ཝ་ནཱ་ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཨི་ད་ཉྩཱ་ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་ནྟ་དི་ཙྩཱ་ཧ ‘ཀ་མྨ ཀ་ཏྟུ་ནོ’ཙྩཱ་དི, ན པ་ད་མུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ནྟི ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟུ་ནོ ཝཱ་ཀྱ་མེ་ཝོ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ… ཝཱ་ཀྱེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ པ་ཏཱི་ཏི་ཡཱ མ་ཉྙ་ཏེ. པ་ད་མེ་ཝོ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཀ་སྨཱ ན སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘པ་དེ་ཧི’ཙྩཱ་དི. དུ་ཏི་ཡ་མུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཀ་ཏྟུ་ནི་སྶ་ཡོ པི’ཙྩཱ་དི.
ཨ་སྨིཾ པ་ཀྑེ་ཏི ཨ་སྨིཾ ཀ་ཏྟུ་ཏྟེ་ན ཝི་ཝ་ཙྪི་ཏེ པ་ཀྑེ. ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཏྟ་ནྟི ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱི་ས་ཡཾ ས་དྡ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཾ. བྷཱ་ཝ་ཀ་མྨེ་སཱུ་ཏཱི་མ་སྶ ཀ་ཏྟ་རི་ཙྩ་སྶ ཙ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠེ ས་ཏི སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ལ་དྡྷ་མྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘བྷཱ་ཝ་ཀ་མྨེ་སཱུ’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནེ་ན ཙ ཝི་སེ་སི་ས་ཏྟཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀི་ནྟཾ ཝི་སེ་སི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ- ‘མཱ་ན་ནྟ ཏྱཱ་དཱི་སཱུ’ཏི. ཀི་ནྟ་མྤ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཏྱཱ་དཱི་ན’མི་ཙྩཱ་དི. ཡ་དི བྷཱ་ཝ་ཀ་མྨེ་སུ ཀ་ཏྟ་རི ཙ ཏེ་ན ཏེ་ན [དྷཱ་ནེ་ན] སུ་ཏྟེ་ན མཱ་ནཱ་ད་ཡོ ན སི་ཡུཾ, ཀ་ཐ་ནྟཾ ཝི་སེ་སི་ཏེ་སུ མཱ་ནཱ་དཱི་སུ པ་རེ་སུ ཀྱཱ་ད་ཡོ སི་ཡུ་ནྟཱི་མི་ནཱ སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན ( ) [(ས་ཏི)] བྷཱ་ཝ་ཀ་མྨེ་སུ ཀ་ཏྟ་རི ( ) [(ཏི)] ཙ ‘‘ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ཏི ཨ་ནྟི’’ཙྩཱ་དི་པྤ་བྷུ་ཏི་ཀེ་ཧི (༦-༡) སུ་ཏྟེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷཾ བྷཱ་ཝཱ་དཱི་སུ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི བྷཱ་ཝོ.
ན་ཏ་ད་ཏྠཾ ཝ་ཙ་ན་མཱ་ར་དྡྷ་ནྟི བྷཱ་ཝ་ཀ་མྨེ་སུ ཀ་ཏྟ་རི མཱ་ན་ནྟ་ཏྱཱ་དི་ཝི་དྷཱ་ན་ཏྠཾ པཱ་ཎི་ནི་ཡེ་ཧི ཝི་ཡ སུ་ཏྟ་ནྟ་རཾ ནཱ་ར་དྡྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ བྷཱ་ཝ་ཀ་མྨེ་སུ ཀ་ཏྟ་རི ཙ མཱ་ནཱ་དི་ཝི་དྷཱ་ན་ཏྠཾ ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་ར་དྡྷཾ དྷཱ་ཏུ་ནི་ཡ་མ་ནཾ [དྷཱ་ཏུ་ནི་ཡ་མ་ཏྠཾ] ཏྭ་སྶ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཏ་ཉྩ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་ཝ (ལ་བྦྷ་ཏེ་ཏི) ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཀི་རི་ཡ་ཏྠ་ནི་ཡ་མོ་པི’ཙྩཱ་དི. ཨ་ཀ་མྨ་ཀཱ དྷཱ་ཏུ་ཏོ བྷཱ་ཝེ ཀ་ཏྟ་རི ཙ ས་ཀ་མྨ་ཀཱ ཀ་མྨེ ཀ་ཏྟ་རི ཙེ་ཏི ཀི་རི་ཡ་ཏྠ་ནི་ཡ་མོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཝི་ར་ཧཱ, ས་ཀ་མྨ་ཀཱ་ན་ཉྩ ས་ཏོ་པི བྷཱ་ཝ་སྶཱ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཨ་ཀ་མྨ་ཀཱ ཀ་ཏྟ་རི བྷཱ་ཝེ ཙ བྷ་ཝ་ནྟི ན ཀ་མྨེ, ས་ཀ་མྨ་ཀཱ ཀ་མྨ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ ཀ་ཏྟ་རི ཀ་མྨེ ཙ བྷ་ཝ་ནྟི ན བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་དཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ.
ཀ་མྨ་མ་པེ་ཀྑ་ཏེ་ཏི པ་ཙཱ་དི་ཏོ ཀ་ཏྟ་རི པ་ཋ་མ་པུ་རི་སེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ ཀ་ཏེ པ་ཙ་ཏི་ཙྩཱ་དཱི་སུ པ་ཙཱ་དི་ནོ པ་ཙ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ཨོ་ད་ནཱ་དི་ཀཾ ཀ་མྨ་མ་པེ་ཀྑ་ཏེ. ཀ་ཏྟུ་ཏྟ་མ་པེ་ཀྑ་ཏེ་ཏི བྷ་ཝ་ཏི་ཙྩཱ་དཱི་སུ བྷཱུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ཀ་ཏྟུ་མ་ཏྟ་མ་པེ་ཀྑ་ཏེ.