ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་ཎྜ
༡. ཎོ ཝཱ་པ་ཙྩེ
ན་ནུ ཙ ‘ཎོ ཝཱ་པ་ཙྩེ’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀ་ཐཾ པ་ཀ་ཏི་ཝི་ས་ཡཱ་ཝ་ག་མོ སི་ཡཱ. ཡ་ཐཱ་ཀ་ཐ་ཉྩི པ་ཀ་ཏི་ཝི་ས་ཡཱ་ཝ་ག་མེ་པི སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ན དྷ་མྨེ་ནཱ་པ་ཙྩ་ནྟྱཱ་དོ ཡ་ཏོ ཀུ་ཏོ་ཙི དྷ་མྨེ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ་པི སི་ཡཱ ཎཱ དི་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ ‘ཨ་པ་ཙྩ་ཝ་ཏཱ’ཙྩཱ་དི. ཨ་པ་ཙྩ་སྶཱ་ཏི ཨ་པ་ཙྩ་ཏྠ་སྶ, ཨ་པ་ཙྩ་ཝ་ཏཱ་ཏི ‘‘ཎོ ཝཱ་པ་ཙྩེ’’ཏི ཝ་སི་ཊྛཱ་དྱ་ཏྠ་སྶེ་ཝ པ་རི་གྒ་ཧ་ཎཱ་ཡ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡོ ཨ་པ་ཙྩ་ཝཱ ཏ་ཏོ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཨ་ས་མྦྷ་ཝཱ ད་བྦཱ་ཙ་ཀ་ས་དྡཱ་ཝ སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟཱ ས་བྦ་ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནཱ ཛཱ་ཡ་ཏེ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ. དྷ་མྨ་སྨཱ་པ་ཙྩཾ་ཏྱཱ་དཱི་སུ ཎཱ་དི་པྤ་ཙྩ་ཡོ (ན ཛཱ་ཡ་ཏེ) ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
དྷ་མྨེ་ནཱ་ཏི དྷ་མྨེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན. དྷ་མྨཱ་ཡཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཏྠཾ, དྷ་མྨ་སྨཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཧེ་ཏུ་ནཱ, ཏ་ཏོ ཨ་ས་མྦྷ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘སཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ’ཏི. སཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་མ་ཏྠེ་ཏི ‘ཨ་པ་ཙྩ་ཝཱ་ཧི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, དྷ་མྨེ་ནཱ་པ་ཙྩཾ ཀ་སྶཱ་ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་པེ་ཀྑི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝ་ད་ཏི. དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་པ་ཙྩ་ཝཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་དི ཨ་པེ་ཀྑཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཧི་ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་མྷི. ན ཧེ་ཏྠ ཎཱ་དི་ཝུ་ཏྟི ཨ་ཉྙ་ཏྠ [ན་ཧེ་ཏ་ཀཱ་མ་ནྟ་ཏྠ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] སཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ཀ་མྦ་ལོ ཝ་སི་ཊྛ་སྶཱ་པ་ཙྩཾ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཝ་སི་ཊྛོ-པ་ཙྩ་ཝཱ་ཏི ཏ་ཏོ ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟཱ ཧོ་ཏི་ཙྩཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ- ‘ན ཙེ’ཙྩཱ་དི. ན ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ- ‘ཨ་ས་མྦ་ནྡྷཱ’ཏི. ན ཧེ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝ་སི་ཊྛ་སྶ ཀ་མྦ་ལཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟེ་ན ཨ་པ་ཙྩ་སྶ ཙ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟེ་ནཱ་ཏྠ་ནྟ་རཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝ་སི་ཊྛ་སྶཱ་པ་ཙྩེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཡེ་ཝ ཝ་སི་ཊྛ་སྶ ཨ་པ་ཙྩཾ ཝཱ་སི་ཊྛོ་ཏི ཎཱ་དི་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ བྷཱ་ཝེ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ན་ཏྠི, ས་མ་ཏྠ་ཉྷི ཝ་སི་ཊྛཾ རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ་དི ས་མཱ་ས་ཝུ་ཏྟི་ཡ་མེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟ་མི་ཝ ཝཱ་སི་ཊྛཱ་དི་ཎཱ་དི་ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཎཱ་དི་པྤ་ཙྩ་ཡ་མུ་པ་ཛ་ན་ཡ་ཏི, ནཱ་ས་མ་ཏྠཾ, ཏ་ཏོ ས་བྦ་མེ་ཝེ་ཏ་མྨ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ- ‘ཨ་ས་མྦ་ནྡྷཱ’ཏི.
ཡ་དི པ་ནེ་ཏྠ ཎཱ་དི་པྤ་ཙྩ་ཡོ ས་བྦ་ཐཱ ས་མྦ་ནྡྷ་མ་པེ་ཀྑ་ཏེ, ཏ་དཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཡ་སྶཱ་པ་ཙྩེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ ཏ་ཏོ་ཝ ཛ་ན་ཀ་ཏོ སོ སི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཡ་ཛྫེ་ཝ’མི་ཙྩཱ་དི.
ཡོ ཛ་ན་ཀོ་ཏི ཡོ་ཡོ ཡ་སྶ ཡ་སྶ ཨ་པ་ཙྩ་སྶ ཛ་ན་ཀོ. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཏ་སྨཱ་ཏ་སྨཱ ཛ་ན་ཀ་ཏོ་ཡེ་ཝ. སི་ཡཱ་ཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཏྠེ ཎཱ་དི་པྤ་ཙྩ་ཡོ སི་ཡཱ. ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཏ་སྶེ་ཝཱ་པ་ཙྩེ་ན ཡོ་གཱ’ཏི. ཡོ་གཱ་ཏི ཨ་པ་ཙྩ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏོ, ན མཱུ་ལ་པྤ་ཀ་ཏི་ཏོ་ཏི པ་ར་མ་པྤ་ཀ་ཏི་ཏོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཧེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཨ་ཡོ་གཱ,ཏི, ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ད་སྶེ་ཏུཾ ཙེ’ཏྱཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝ་ཙ་ན་ནྟི སུ་ཏྟཾ, ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝཱ (ཏཱ་དི་ས་ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ) ཙ མཱུ་ལ་པྤ་ཀ་ཏི་ཏོ ཎཱ་དི་པྤ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི མཱུ་ལ་པྤ་ཀ་ཏི་ཏོ་ཝཱ་སྶཱ་བྷི་མ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘མཱུ་ལ་པྤ་ཀ་ཏི་ཏོ’ཙྩཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཀ་ཐ་མྤ་ནི་དཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཛ་ན་ཀ་སྶེ་ཝཱ་བྱཱ་ཧི་ཏ་སྶཱ་པ་ཙྩེ་ན མུ་ཁྱ ས་མྦ་ནྡྷ་མཱ་ནཱི་ཡ ཨི་ད་མ་ཡུ་ཏྟ་ནྟྱཱ་དི་ནཱ བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་ཛ་ནི་ཏ་སྶཱ་པྱ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ པ་ར་མ་པྤ་ཀ་ཏི་ཡཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷ་ས་བྦྷཱ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ ཏཾ སཱ་དྷ་ཡི་ཏུ་མཱ་ར་བྷ་ཏེ ‘ཀ་ཐ’མི་ཙྩཱ་དི, ཨེ་ཝཾ ཧི་ཙྩཱ་དི ཀ་ཐཾ་པ་ནི་ད་མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་མ་ཏྠ ན་ཝཱ་ཀྱཾ, ཧི་ཡ་སྨཱ ཏཾ དི་སྭཱ ཏ་ཐཱ པུ་ཙྪི་ཏོ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ་ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱ་ར་མེ་ཝ ནི་དྡི་ས་ཏི, ནཱ་ཏྟཱ་ནཾ པི་ཏཱ་མ་ཧོ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱ་ཡེ་ཝཱ་པ་ཙྩེ་ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ན པི་ཏཱ་མ་ཧོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མུ་པྤཱ་དེ་ཏུ་ནི་དྡི་ས་ནཾ, ཏེ་ན ཨ་པ་ཙྩེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུ་ཡེ་ཝ ཛ་ན་ཀ་སྶེ་ཝ ཡོ་གོ ས་མྦ་ནྡྷོ པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཏ་ནྟི་ཏཾ [ཏ་ཏྠ-ཨི་ཏི (པ་ཉྩི་ཀཱ་ཡཾ)] པུ་ཙྪཱ་ནི་མི་ཏྟཾ, ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་པ་ཙྩེ་ན. ཨ་པ་ཏ་ན་ནྟི ན་ར་ཀེ ཨ་པ་ཏ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི, སོ་ཏི ཡོ་སོ ཡ་སྶཱ་ཏྱ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡི་ཊྛོ སོ ཉཱ་ཏུཾ ན ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མི་ནཱ ཨི་དཾ དཱི་པེ་ཏི- ‘‘ན་པ་ཏ་ཏྱ་ནེ་ན ན་ར་ཀེ་ཏྱ་པ་ཙྩ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་པ་ཙྩེ་ནཱ་ནེ་ན ཡ་སྶ་ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱ་པ་ཏ་ན་མྦྷ་ཝ་ཏི ན་ར་ཀེ སོ་སོ ཏཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཉཱ་ཏུཾ ན ཨི་ཙྪི་ཏོ’’ཏི. སོ ཝཱ་ཏི ཀ་སྶཱ་ཡཾ པུ་ཏྟོ་ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡཱ་ནུ་རོ་དྷ་ནེ སོ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཉཱ་ཏུ་མི་ཙྪི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏུ་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠཱ་པ་ཙྩེ་ན ན་ར་ཀཱ་པཱ་ཏ་ས་བྦ ཛ་ན་ཛཱ་ན་ནི་ཙྪཱ་ཝི་སེ་ས་ཛོ་ཏ་ཀོ, ཡ་དི སི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨ་ཏྟཱ་ན་མྤི ནི་དྡི་སེ་ཡྻ ན ཀེ་ཝ་ལ་མུ་པྤཱ་དེ་ཏཱ་རཾ, ཨ་ཏྠི་ཙྩཱ་དི པི་ཏཱ་མ་ཧ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ་པི ནི་དྡེ་སེ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ ཨ་པ་ཙྩཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཡ་སྶ ཏཾ ཏཾ་ནི་མི་ཏྟཾ ཏ་སྨཱ [ཀ་ཏྭཱ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛི་ཀོ ཧི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི.
བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་ཛ་ནི་ཏེ་ནཱ་པཱི་ཏི བྱ་ཝ་ཧི་ཏེ་ན ཀ་ཏྟུ་ནཱ ཛ་ནི་ཏེ་ནཱ་པི, ཀ་ར་ཎེ ཙཱ་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡཱ, ཧེ་ཏུ་མྷི ཝཱ. ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛི་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘ཡཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཧི’ཙྩཱ་དི. ཧི་ས་དྡོ ཡ་སྨཱ་ད་ཏྠེ. ཡ་སྶཱ་ཏི པུ་བྦ་ཛ་སྶ, ཏེ་ན ཨ་པ་ཙྩེ་ན ཨ་པ་ཏ་ནཾ ཏ་ད་པ་ཏ་ནཾ ཏ་ཏོ, ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཏེ་ན བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་ཛ་ནི་ཏེ་ནཱ་པི པུ་མུ་ནཱ པུ་བྦ་ཛོ་པི ན་ར་ཀཾ ན པ་ཏ་ཏི སོ པུ་བྦ་ཛ་སྶཱ་པྱ པ་ཙྩཾ བྷ་ཝ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ནི་བྦ་ཙ་ནེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱ་ཙྩ་སྶ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཡ་སྨཱ་ཏྱ་ནེ་ནཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨུ་པ་པ་ཏྱ་ནྟ་ར་མཱ་ཧ-‘ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ་ཝེ’ཙྩཱ་དི. པུ་བྦ པུ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏཱི་ཏི པུ་བྦ་སྶ པུ་བྦ་སྶ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟེ ས་ཏི. བྱ་ཝ་ཧི་ཏེ་ན ཛ་ནི་ཏེ ཨ་པ་ཙྩེ་པི ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་པཱ་ཡཱ་པ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི་ཡེ ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀེ་ས་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘པུ་བྦེ་ས་ནྟི པུ་བྦ་ཛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཀེ ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘པཱ་ར་མྤ་རི་ཡེ་ནཱ’ཏི. ཨ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་རེ་ནཱ་ཏི པུ་བྦ་པུ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཛ་ན་ཀ་སྶ ཝི་ཡ པཱ་ར་མྤ་རི་ཡེ་ན་པུ་བྦེ་ས་མྤི་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ ཝ་ཏོ ཛ་ན་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཛ་ན་ཀཱ་ཝ ནཱ་མ ཏེ སི་ཡུ་ནྟི ཨེ་ཝ་མ་བྷེ་དེ་ན ཨུ་པ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཙི་ནྟ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་ཏི ཉཱ་ཡེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན་ཙཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན, ཨེ་ཝ་མུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི མཱུ་ལ་པྤ་ཀ་ཏི་ཡཱ པ་ཙྩེ་ནཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷཱ ཀ་ཐ་མ་ན་ནྟ་ར [མ་ན་ནྟ་རཱ་དི (པོ་ཏྠ་ཀེ) (ཏ་ཏྠ) པོ་ཏྠ་ཀེ] ཛ་ནི་ཏེ་ནཱ་པ་ཙྩེ་ནཱ་དི་པུ་རི་ས་ས་མྦ་ནྡྷོ་ཡེ་ན ཏ་ཏོ ཎཱ་དི་པྤ་ཙྩ་ཡོ སི་ཡཱ་ཏི ནཱ་ས་ངྐྣཱི་ཡཾ.
ཏ་ཏོ ཙཱ་ཏི མཱུ་ལ་པྤ་ཀ་ཏི་ཏོ ཙ, ཨ་པ་ཙྩ་སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ་ནྟི ཨི་ཏྠི པུ་ནྣ་པུཾ་ས་ཀ་ཏྟ་ཝི་སེ་སོ་པ་གྒཱ་ཧི ཨ་པ་ཙྩ་སཱ་མ་ཉྙ་སྶ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ.
ཨེ་ཝ་མྨཱུ་ལ་ཀ་ཏི་ཏོ- པ་ཙྩ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཎཱ་དི་པྤ་ཙྩ་ཡཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་པ་ཙྩཱ་དི་ཏོ་པི ཧོ་ཏེ་ཝ ཎཱ་དི སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་དྷཱ་ནཱ. སོ ཙ བ་ཧུ་ལཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ གུ་རུ་ཛ་ནཱ་ཡ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ནྣི་ཡོ་གཱ་ཙ་ར་ཎེ་ན པ་ས་ཏྠེ ཡེ་ཝཱ་པ་ཙྩེ བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་ཛ་ནི་ཏེ་པི ཨི་ཏྠི་ཝ་ཛྫི་ཏེ སི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘ན་ཏྟཱ་དཱི་ཧི’ཙྩཱ་དི. ས་ཏི་ཡེ་ཝ གུ་རུ་ཛ་ནེ ས་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཀུ་ཙྪི་ཏེ-པ་ཙྩེ་ཏུ ན་ཏྟཱ་དཱི་ཝུ་ཏྟཱི་ཧི ཝ་སི་ཊྛཱ་དཱི་ཧི ཎཱ་དི་པྤ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི ཝཱ་སི་ཊྛོ་ཏི་ཨཱ་དི, ཨི་ཏྠི་ཡ་ཉྩ ན ཧོ་ཏི ཝཱ་སི་ཊྛཱི་ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་ཏྠ་ཏོ་ཏི སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ. ཨ་པ་ཙྩེ ཝི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ནོ པ་ཙྩ་ཡོ ཨ་པ་ཙྩ་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ཡ་མཱ་ནོ ཏ་སྶཱ་པ་ཙྩ་ནྟི ཨ་ཏྠེ ཛཱ་ཡ་ཏི. སོ་ཙཱ་ཡ མ་ཏྠ་ཝི་སེ་སོ ཚ(ཊྛི་ཡ་ནྟ) ཏཱ་བྷཱ་ཝེ ཀ་ཐཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏྠ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ. ཨ་ན་ནྟ་རེ ཝཱ་པ་ཙྩེ པུ་ཏྟེ-བྷི་དྷེ་ཡྻ ན་ཏྟཱ་དོ ཝཱ་པ་ཙྩེ-བྷི་དྷེ་ཡྻཱ་ཏི ས་ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀུ་ཏོ་ཙི ཨ་པ་ཙྩ་ཝ་ཏཱ ན་ཏྟཱ་དོ ཨེ་ཝ. ཨི་ད་ཉྩ ས་བྦ་མྦ་ཧུ་ལ་ཝ་ཙ་ནེ་ཝ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘བ་ཧུ་ལཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ’ཏི. ཨ་པ་ཙྩེ་ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སེ པུ་མུ་ནཱ ན་པུཾ་ས་ཀེ་ན ཀ་རི་ཡ་ཏི, ཏེ་ནེ ཀ་སྨིཾ ཡེ་ཝཱ་པ་ཙྩེ སི་ཡཱ, ན བ་ཧཱུ་སུ ཝ་སི་ཊྛ་སྶཱ་པ་ཙྩཱ་ནི ཝཱ་སི་ཊྛཱ་ནི, ན ཙི་ཏྠི ཝཱ་སི་ཊྛཱ་ནི, ན ཙི་ཏྠི་ཡཾ ཝཱ་སི་ཊྛཱི་ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘ཨི་ད་ཉྩེ’ཙྩཱ་དི. ཨི་ད་ཉྩ ཨ་པ་ཙྩ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ. ཨི་མི་ནཱ ཙེ་ཏྠ ཏ་ཐཱ ནི་སྶ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཏ་སྶ ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ན་སྶ སུ་ཏྟེ ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཀིཾ པ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ སུ་ཏྟེ ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནཱ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ ཏ་སྶཱ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཡེ་ན་ཀེ་ན་ཙི ལི་ངྒཱ་དི་ནཱ ནི་དྡེ་སོ-ཝ་སྶཾ ཀ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་ཏྟཱ ཏ་སྶེ་ཧོ་པཱ་དཱ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་དྷ་ཉྙ་ཏྠི་ནོ་པ་ལཱ་ལཱ་དི་ནོ་པྱ་པྤ་དྷཱ་ན་སྶོ་པཱ་དཱ་ན་ནྟི. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཧ-‘ཨུ་པ་ལ་ཀྑཱི་ཡ་སྶེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ’ཙྩཱ་དི. ཨི་ཏྠི་པུ་མ་ཏྟ་ཡུ་ཏྟ་ཛ་ཉྙ་ཝི་སེ་སོ ཨུ་པ་ལ་ཀྑཱི་ཡོ, ཨ་པ་ཙྩེ་ཏཱི་ད་མུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ས་ཡ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་ཡཾ. ཀཱ་རི་ཡ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི པུ་མེ ན་པུཾ་ས་ཀེ་པ་ཙྩེ-བྷི་དྷེ་ཡྻེ ཝི་དྷི ཧོ་ཏི་ཙྩེ་ཝཾ ཀཱ་རི་ཡ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཏྟུཾ ན ཨི་ཊྛཾ.
ཝ་ཙ་ན་ནྟ་རེ་པི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ. ཨཱ་ཎཱི་ཏི ཎི་པྤ་ཙྩ་ཡ་སུ་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི. ཨ་གོ་ཏྟཱ་དི་ཏོ་ཏི ཡོ་གོ་ཏྟ་སྶཱ་དི་བྷཱུ་ཏོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ, ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨཱ་ཎཱི’’ཏི སུ་ཏྟེ (༤-༥) ཝ་ཀྑ་ཏི-‘ཨ་ཀཱ་ར་ནྟ་མ་ཏྟ་ཏོ་ཝཱ་ཡཾ་ཎི་ན གོ་ཏྟཱ་དི་བྷཱུ་ཏ་ཏོ’ཏི. ཝཱ་ཀྱ་ས་མཱ་སཱ་པཱི་ཏི ཡ་ཐཱ་ས་ངྑྱེ་ནཱ་ཧ. ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ་ཏི ཏ་སྨིཾ ཝཱ་ཀྱོ་པ་ད་སྶི་ཏེ ཨ་ཏྠེ, ཏ་ནྟི ཝཱ་ཀྱཾ. ས་མཱ་ས་ཝུ་ཏྟི་ཉྩ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཡྻུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ས་ཏི་པ་ནཱ་ཏི ཝཱ་ཀཱ་རེ ས་ཏི ཏུ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏྟཱ ཎ་པྤ་ཙྩ་ཡ་སྶ. སོ་པཱི་ཏི ས་མཱ་སོ་པི, ས་མཱ་སོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཀྑ་ནྟ་ར་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ཝཱ་ཀྱ་སི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན. པ་ཀྑེ ཝཱ་ཀྱ་ས་མཱ་སཱ་པི སི་ཡུ་ནྟི པ་ཀྑེ ས་མཱ་ས་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ བཱ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཀྑ་ནྟ་རེ ཎཱ་དི་ཝུ་ཏྟི ན བཱ་དྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝཱ་ཀྱ་ཝུ་ཏྟི་ཡོ་པི སི་ཡུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༢. ཝ་ཙྪཱ
ཝ་ཙྪ་ཀ་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཀ་ཙྩཱ་དི་ག་ཎཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ནི་པྥ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཝ་ཙྪཱ་དཱི་ཧཱི’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཀ་ཎྷོ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ’’ཏི ག་ཎ་སུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཎྷ་ས་དྡོ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཎཱ་ན་ཎཱ་ཡ ན་པྤ་ཙྩ་ཡེ ཨུ་པྤཱ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཀ་ཏི་ག་ཎ་ཏྟ་མ་སྶ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཀ་ཏཱ་ཎི་ཡོ་ཝེ’’ཏི ག་ཎ་སུ་ཏྟཾ, དི་ཙྩཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ཡ་ཏོ་ཎྱོ དི་སྶ་ཏི ‘‘ཎྱ དི་ཙྩཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི (༤-༤), ཏེ དི་ཙྩཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སུ པཱ་ཋཱ་ཏི ཏཾ་སུ་ཏྟ་པྤ་དེ་སེ ‘‘ཀ་ཏཱ ཎི་ཡོ་ཝེ’’ཏི པཱ་ཋཱ་བྷཱ་ཝེ་པི དི་ཙྩཱ དཱི་ན་མཱ་ཀ་ཏི་ག་ཎ་ཏྟཱ པ་ཋི་ཏ་མེ་ཝ ནཱ་མ ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཎྱེ་ཏི ཎྱ་པྤ་ཙྩ་ཡེ ཀ་ཏེ. གོ་ཏྟཱ་དི་ས་དྡཱ་ཏི གོ་ཏྟེ ཝཾ་སེ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏཱ ས་དྡཱ. ཝཾ་སོ་ཏི ཨ་ནྭ་ཡོ. སོ་ཡེ་ཝ གཱ་ཝཾ ས་ཛཱ་ཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཛཱ་ཏི་ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ས་ཀ་ཊཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཏཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི གོ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ-‘གོ་ཏྟཾ ཝཾ་སོ’ཏི. ཏ་སྶཱ་ཏི གོ་ཏྟ་སྶ, ཏ་སྶཱ་ད་ཡོ གོ་ཏྟཱ་ད་ཡོ་ཏི སེ་སོ. ཀེ་ཏེ གོ་ཏྟཱ་ད་ཡོ་ཙྩཱ་ཧ- ‘ས་ཉྙཱ་ཀཱ་རི་ནོ’ཙྩཱ་དི. ཝ་ཙྪཱ་ད་ཡོ ན་ཏྟཱ་དི་ནོ ཨ་པ་ཙྩ་སྶ ཨ་པ་ཙྩཾ ཏ་ད་པ་ཙྩཱ་དི ཙཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ན་ཏྟཱ་དི་ནོ’ཙྩཱ་དི.
༣. ཀ་ཏྟི
གྷ་པ་ས་ཉྙ་ནྟཱ་ཝེ་ཏྠ བྷཱི་ཡྻོ ཀ་ཏྟི་ཀཱ་ད་ཡོ་ཏི ག་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཡ་དི པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཉྙེ་པི ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཨ་ཏྠི པ་ཎྷི་ཨཱ་ད་ཡོ ཀེ་ཙི་ཡེ་ཝ ཀ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཏྟུ་མཱ་ཧ- ‘ཨེ་ཏྠཱ’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ན་ཏཱ སུ་པ་ཎྞ་མཱ་ཏཱ, ཏེ་ཧཱི་ཏི ཝི་དྷ་ཝཱ་དཱི་ཧི. ཝི་དྷ་ཝཱ་དི་ག་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི ‘བ་ནྡྷ་ཀ’ཙྩཱ་དི. ཝི་ག་ཏོ དྷ་ཝོ པ་ཏི ཨ་སྶཱ་ཏི ཝི་དྷ་ཝཱ, བ་ནྡྷ་ཀཱི ཨ་བྷི་སཱ་རི་ཎཱི.
༤. ཎྱ་དི
ཡ་སྶ ཙ ཙ་ཝ་གྒོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀེ་ཝ་ལཾ ག་གྒྱོ་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝཱ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ར་ས་ཏྠཱ་ག་ཏ་ག་གྒཱ་དི་ག་ཎེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཀུ་ཎྜ་ནཱི་ས་དྡ་ཏོ་པི ཀོ་ཎྜ་ཉྙོ་ཏི མུ་དཱ་ཧ་ར་ནྟོ སོ ག་གྒཱ་དི་ག་ཎོ་པྱ་ཏྲཱ་བྷྱུ་པ་ག་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཏ་སྨིཾ ག་གྒཱ་དི་ཀེ་པི པ་ར་ས་ཏྠ་པ་ཋི་ཏེ ཡོ་ཡོ པ་ཡོ་གོ ཨཱ་ག་མེ དི་སྶ་ཏི ཝ་ཙྪོ ཨ་གྒི་ཝེ་སྶོ་ཙྩཱ་དི. སོ་པཱི་ཧ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ག་གྒཱ་དི’ཙྩཱ་དི. ག་གྒཱ་དཱི་ཏི ག་གྒཱ་དི ཨ་ཡཾ. གོ་ཏྟ་སྶ ག་གྒ་ཝཾ་ས་སྶ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏེ་ན ག་གྒེ་ན ཨུ་པ་ལ་ཀྑི་ཏོ ག་ཎོ གོ་ཏྟཱ་དི་ག་ཎོ, ཏེ་ན ག་གྒོ ནཱ་མ ཀོ་ཙི, ཏ་སྶ་ཏྭ་པ་ཙྩཾ ག་གྒཱི་ཏི བྷ་ཝ་ཏི. པ་པུ་ཏྟཱ་དོ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ག་གྒ་སྶཱ་པ་ཙྩཾ ག་གྒི་ཙྩེ་ཝ ཡ་ཐཱ་སི་ཡཱ་ཏི.
༥. ཨཱ་ཎི
པ་ཀ་ཏ་སྶཱ་ཏི ‘‘མཱ་ག་དྷཾ ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ནཱ་མ་སྨཱ’’ཏི ཝཱ པ་ཀ་ཏ་སྶ. ཨཱ་ཏི ནཱ་མ་ཝི་སེ་ས་ནེ་ས་ཏི ‘‘ཝི་དྷི་བྦི་སེ་ས་ན་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཏ་ད་ནྟ ཝི་དྷི་ནཱ ཨ་ཀཱ་ར་ནྟོ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཝི་སེ་ས་ནེ་ན ཙཱ’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ན་ནྟ་ར་མ་པ་ཙྩ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༦. རཱ་ཛ
པ་ཙྩ་ཡ་ནྟེ་ནཱ་ཏི རཱ་ཛ་ཉྙོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ནྟེ་ན. རཱ་ཛ་ཉྙོ་ཏཱི་མ་སྶ་ཏྠོ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཛཱ་ཏཱི་ཏི, རཱ་ཛ་ཉྙ་ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ར་ཉྙོ ཨ་པ་ཙྩཾ རཱ་ཛཱ་པ་ཙྩཾ.
༨. མ་ནུ
ས་མུ་དཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ས་མུ་དཱ་ཡེ་ན, ཛཱ་ཏི་ཡ་ནྟི མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ. ཛཱ་ཏི་ས་དྡཱ་ཨེ་ཏེ་ཏི ཨི་དཾ མ་ནུ་སྶོ མཱ་ནུ་སོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་པ་ཙྩ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝེ ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་པ་ཙྩ་ཏྠོ ཨེ་ཏྠ ན་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཙ ཨི་དཾ ཝི་སུཾ མ་ནུ་སྶ་མཱ་ནུ་ས ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཏྠ་སྶཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཎོ་ཝཱ་ཏི མ་ནུ་ནོ ཨ་པ་ཙྩ་ནྟི ཨ་ཏྠེ‘‘ཎོ ཝཱ་པ་ཙྩེ’’ཏི (༤-༡) ཎ་པྤ་ཙྩ་ཡོ་ཝ. ན ཛཱ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མཱ་ཧ.
༩. ཛ་ན
རཱ་ཛ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ཏི ར་ཉྙེ་ཏི ཝུ་ཏྟ་རཱ་ཛ་ས་མྦ་ནྡྷེ. པ་ཉྩཱ་ལཱ་ནཾ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ཨ་པ་ཙྩཾ, པ་ཉྩཱ་ལཱ་ནཾ ཛ་ན་པ་དཱ་ནཾ རཱ་ཛཱ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཝི(བྷཱ་གོ) ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཨོ་ཀྐཱ་ཀཱ་ནཾ ཨ་པ་ཙྩཾ རཱ་ཛཱ ཝཱ ཨོ་ཀྐཱ་ཀོ.
༡༡. ཎ་རཱ
སཱ་མ་ཉྙེ་ན ར་ཏྟ་ས་དྡ་སྶཱ་ཏྠ་མཱ་ཧ- ‘ཀུ་ངྐུ་མཱ་དི་ནཱ’ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘རཱ་གོ ཀུ་སུ་མྦྷཱ་དཱི’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀུ་སུ་མྦྷཱ་དི་ནཱ་ཏི (ཝུ་ཏྟཾ) སི་ཡཱ, ར་ཉྫི ཨ་ཡ མ་ཏྠི ཨ་བྷི་ས་ངྒེ‘བྷོ་ཛ་ནེ ར་ཏྟོ’ཏི. ཨ་ཏྠི ཝ་ཎྞ་ཝི་སེ་སེ ‘ར་ཏྟོ་གོ’ཏི, ལོ་ཧི་ཏོ་ཏྱ་ཏྠོ, ཨ་ཏྠི སུ་ཀྐ་ས་ཛ ཝ་ཎྞ་ནྟ་རཱ་པཱ་ད་ནེ‘ར་ཏྟོ པ་ཊོ’ཏི. ཨི་ཧ ཏུ ཏ་ཏི་ཡེ-ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ- ‘ཝ་ཎྞ་ནྟ་ར་མཱ་པཱ་དི་ཏ’ནྟི. རཱ་གཱ་ཏི.
ཨ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ནི་དྡེ་ས་སྶ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྩཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ན མུ་པ་དེ་ས་ཏོ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣཱ (ཙ་རི་ཡ) པཱ་ར་མྤ་རི་ཡཱ་ཝ་ག་མྱ་ཏེ, རཱ་གཱ་ཏི ཀ་སཱ་ཝ ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་ཏྠ་ནི་དྡེ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཏི པ་ཊ་སྶ ར་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ རཱ་ག་སྶ ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ, ར་ཏྟ་ནྟི པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠ་ནི་དྡེ་སོ, པ་ཙྩ་ཡོ ཙཱ་ཡཾ ཀ་སཱ ཝ་ཏྠ་ཏོ བྷ་ཝ་ཏྱ་ས་མྦྷ་ཝཱ, ཏེ་ན སུ་ཏྟེ རཱ་གཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཏ་བྦཱ་ཙ་ཀཱ ཀ་སཱ་ཝ་ས་དྡཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, རཱ་གཱ་ཏི པ་ན ཏེ་ནཱ་ཏི རཱ་ག་སྶེ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛེ་པི ཏ་བྦྷཱ་ཝེ་ནཱ [ཏ་བྦཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ-ཏི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ] ཏྠོ ནི་དྡི་ཊྛོ, ཏ་བྦཱ་ཙ་ཀཱ ཙ ཧོ་ནྟོ‘ཏེ་ན ར་ཏྟ’ནྟི ཨ་ཏྠེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་སཱ་ཝེ་ན ར་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི རཱ་ག་ཝཱ་ཙི་ནོ ཏ་ཏི་ཡ་ནྟ་ཏྟཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཏེ་ན ‘ཎ རཱ་གཱ ཏེ་ན ར་ཏྟ’ནྟི ཝུ་ཏྟེ་པི ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ- ‘རཱ་ག་ཝཱ་ཙི་ཏ་ཏི་ཡ་ནྟ་ཏོ’ཏི. སུ་ཏྟེ པ་ན རཱ་གེ་ན ར་ཏྟ་ནྟེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ རཱ་གཱ རཱ་ག་ཝཱ་ཙཱི་ས་དྡཱ ཏ་ཏི་ཡ་ནྟཱ ཎ་པྤ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ཏོ་ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐ་ན་ཏོ. ཝི་ནཱ་པི ཏེ་ནཱ་ཏི ཏཾ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཝི་ནཱ་པི.
༡༢. ན་ཀྑ
ཏ་ཏི་ཡ་ནྟ་ཏོ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏྠཾ ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སུ་ཏྟེ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཨི་ནྡུ་ཡུ་ཏྟེ་ན ན་ཀྑ་ཏྟེ་ན ལ་ཀྑི་ཏོ ཙེ ཀཱ་ལོ, ཏ་དཱ ཏེ་ན ལ་ཀྑི་ཏེ ཀཱ་ལེ་ཏྱ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཏ་ཏི་ཡ་ནྟ་ཏོ ན་ཀྑ་ཏྟཱ ཎོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. སུ་ཏྟ་ཝི་ཝ་ར་ཎེ ཏུ ཏ་ཉྩེ་ཏྱཱ་དི་ཀ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཏྱ་ནུ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ཏི་ཡ་ནྟ་ཏོ་ཏི ལ་བྦྷ་ཏི ན་ཀྑ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི སུ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི, ཀཱ་ལེ་ཏི པ་ན ཨ་ཏྠ་ནི་དྡེ་ས་ཏོ ཎ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་དྷེ་ཡྻ་སྶ ཀཱ་ལོ ཨཱ་དྷཱ་རོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘ལ་ཀྑི་ཏེ ཀཱ་ལེ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཝི་སེ་སྶ་ག་ཏ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཙཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ན ག་ཏཱ ཙ (ཝི་ཙཱ་རི་ཏཱ) ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘ན་ཀྑ་ཏྟེ་ནེ’ཏི་ཙྩཱ་དི, ཨི་ཧ ཀེ་ཙི ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀི་རི་ཡཱ་ས་བྷཱ་ཝ་མི་ཙྪ་ནྟི ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཨ་པ་རེ ཏུ ད་བྦ་ས་བྷཱ་ཝཾ ནི་ཙྩཾ. ཏ་སྶོ བྷ་ཡ་སྶ་པི ཀཱ་ལ་སྶ ཙ་ནྡ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཕུ་སྶཱ་དི་ནཱ ལ་ཀྑི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ ལ་ཀྑ་ཎེ ཏ་ཏི་ཡཱ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ཏྟུ་མཱ་ཧ- ‘ཀི་རི་ཡཱ རཱུ་པོ ཀཱ་ལོ’ཙྩཱ་དི.
ཝི་སེ་སཱ་ཝ་སཱ་ཡོ་ཏི ཀཱ་ལ་སྶ ཝི་སེ་སཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝ ཧི ‘ཕུ་སྶཱི ར་ཏྟི’ཙྩཱ་དི. ལོ་ཀེ པ་ཡུ་ཛྫ་ཏེ. གུ་རུ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ གུ་རུ ཛཱི་ཝོ, ན ན་ཀྑ་ཏྟཾ, ཙ་ནྡ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠི… ཙ་ནྡ་ཡུ་ཏྟེ་ན གུ་རུ་ནཱ ར་ཏྟི་ཡཱ ལ་ཀྑི་ཏ་ཏྟཱ. ཀ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ལ་ཀྑི་ཏོ མུ་ཧུ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ནྡཾ ཝི་ནཱ ཀ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ཏུ ཀེ་ཝ་ལཱ་ཡ མུ་ཧུ་ཏྟོ ཀཱ་ལོ ལ་ཀྑི་ཏོ ‘ཀ་ཏྟི་ཀཱ མུ་ཧུ་ཏྟོ’ཏི. ཕུ་སྶེ་ན ལ་ཀྑི་ཏཱ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཕུ་སྶེ་ནི་ནྡུ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི ལ་ཀྑི་ཏཱ ན ཀཱ་ལོ ཕུ་སྶོ་ཏི. ན་ཀྑ་ཏྟ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཀཱ་ལ་སྶ ར་ཏྱཱ་དི་ཝི་སེ་སཱ་པ་རཱ་མཱ་སེ་ན ན་ཀྑ་ཏྟ་ཝཱ་ཙི་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་སྶ སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་ན ལོ་པཾ ཝི་དྷཱ་ཡ པུ་ན ཨ་ཉྙེ་ན སུ་ཏྟེ་ན ཡུ་ཏྟཱ་ཏི དེ་ས་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ས་ཀ་ལི་ངྒ་ས་ངྑྱཱ་ཡུ་ཏྟེ་ཧི-ཊྛ་མ་བྷི་དྷཱ་ནཾ པ་རེ་ཧི, ཏ་དཱ་ཧ- ‘ཨ་ཧོ ར་ཏྟོ’ཙྩཱ་དི.
ར་ཏྱཱ་དི་ཝི་སེ་སཱ་པ་རཱ་མཱ་སེ་ནཱ་ཏི ཕུ་སྶཱི ར་ཏྟི ཕུ་སྶོ ཨ་ཧོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ར་ཏྱཱ་དི་ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་པ་རཱ་མཱ་སེ་ན ཨ་ས་མྨ་སྶེ་ན ཨ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན. ས་ཀ་ལི་ངྒ་ས་ངྑྱཱ་ཡུ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཕུ་སྶ་ཀ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཡཾ་ཡཾ ལི་ངྒཾ ཡཱ་ཡཱ ས་ངྑྱཱ, ཨ་ཏྟ་ནི་ཡེ་ཧི ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི ལི་ངྒེ་ཧི ཏཱ་ཧི་ཏཱ་ཧི ཙ ས་ངྑྱཱ་ཧི ཡུ་ཏྟེ་ན ན་ཀྑ་ཏྟ་ས་དྡེ་ན. ན ཏ་དུ་པ་ལ་ཀྑི་ཏོ ཀཱ་ལོ་ཏི ཀ་ཏྟི་ཀཱ ས་དྡོ་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟོ བ་ཧུ་ཏཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཀ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ, ཏཱ་ཡ་ཀ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ལ་ཀྑི་ཏོ་ཀཱ་ལོ་པ་རེ་ཧི་ཝི་ཡ ན ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཏ་དུ་པ་ལ་ཀྑི་ཏ་སྶ་ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ་ཀ་ཏྟི་ཀཱ་ས་དྡེ་ནཱ་བྷི་དྷཱ་ནེ ཀོ དོ་སོ ཡེ ནེ་ཝ་མུ་ཙྩ་ཏེ་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཨ་ཛྫེ་ཏི’ཙྩཱ་དི. ཨི་མི་ནཱ ཙ པ་ར་མ་ཏེ དོ་སོ ཨུ་བྦྷཱ་ཝི་ཏོ, ཏ་ད་ཏྠ་ཏྟེ ས་ཏཱི་ཏི ཏ་དུ་པ་ལ་ཀྑི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏྠ་ཏྟེ ས་ཏི.
ས་ཏྟ་མཱི སི་ཡཱ་ཏི ན་ཀྑ་ཏྟ་ས་དྡཱ ཏ་དྡྷི་ཏ་ལོ་པ་ནྟཱ ཕུ་སྶེ་ན པཱ་ཡ་སཾ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ, ཕུ་སྶེ པཱ་ཡ་སཾ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻཱ’ཏྱཱ་དོ ཨཱ་དྷེ་ཡྻ་ནྟ་རཱ་པེ་ཀྑཱ སི་ཡཱ ས་ཏྟ་མཱི, ཡཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་ན ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏི པཱ་ཎི་ནཱི་ཡེ་ཧི, ཏ་ཏོ ‘ཨ་ཛྫ་ཀ་ཏྟི་ཀཱ’ཏེ་ཏྠཱ་པྱཱ་དྷེ་ཡྻ་ནྟ་རཱ་པེ་ཀྑཱ ས་ཏྟ་མཱི སི་ཡཱ ལོ་པ་ནྟ་ཏྟཱ ‘ཨ་ཛྫ་ཀ་ཏྟི་ཀཱ་སཱུ’ཏི, ན པ་ཋ་མཱ. པ་ཋ་མཱ་ཡེ་ཝ པ་ནཱ་ཡཾ པ་ཡོ་གོ ‘ཨ་ཛྫ་ཀ་ཏྟི་ཀཱ,ཏི. ཨ་ཛྫེ་ཏྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཨ་ཧོ་ར་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙཱི ས་དྡོ, ཀ་ཏྟི་ཀཱ་ས་དྡོ་པི ཏ་དྡྷི་ཏ་ལོ་པེ་ན ཏ་ཀྐཱ་ལཱ་བྷི་དྷཱ་ཡ་ཀོ, ཏ་ཏོ ཡེ་ཝ་ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི་སཱ་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎྱཱ ཀ་ཏྟི་ཀཱ་ཡོ་པྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ས་མྤ་ཛྫ་ནྟེ, ཏ་ཉྩ ན ཝི་ནཱ་དྷེ་ཡྻེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏྱཱ་དྷེ་ཡྻ་ནྟ་རཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡཾ ཏེ་སུ ས་ཏྟ་མཱི་ཡེ་ཝ སི་ཡཱ, ན པ་ཋ་མཱ (ཨུ་པ) པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏྱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནོ་དཱ་ནི ད་སྶ་ནེ ས་ཏྟ་མི་ཡཱ ཨ་པྤ་ས་ངྒཾ པ་ཋ་མཱ་ཡེ་ཝོ་པ་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཙ་ནྡེ པ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ནེ’ཙྩཱ་དི, ནཱ་དྷེ་ཡྻ་ནྟ་རཱ་པེ་ཀྑཱ་ཙྩ་ནེ་ན ས་ཏྟ་མི་ཡཱ ཨ་པྤ་ས་ངྒ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཝ་ཉྩ་ར་ཧི ཝ་ཙ་ན་མ་ནྟ་རེ་ན པ་རེ་སཾ ཝི་ཡ ས་ཏྟ་མཱི་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ཛཱ་ཏོ་ཙྩཱ་ས་ངྐི་ཡ ཏ་མྤ་ཊི་པཱ་དེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཀ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ཛཱ་ཏོ’ཙྩཱ་དི. བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་ཏྟེ་པི ཀ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡ་མེ་ཀ ཝ་ཙ་ན་ནྟཾ. པ་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་མཱ་ཧ- ‘ལོ་པོ་ཏི’ཙྩཱ་དི. ལོ་པེ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྟི་ཀཱ་ཧི ཨི་ནྡུ་ཡུ་ཏྟཱ་ཧི ལ་ཀྑི་ཏོ ཀཱ་ལོ་ཏི ཝི་གྒ་ཡ྄ཧ ཀ་ཏ་ཎ་པྤ་ཙྩ་ཡ་སྶ ལོ་པེ་ན.
༡༣. སཱ་སྶ
སེ་ཏི པ་ཋ་མ་ནྟཱ་ཏི སཱ་ཏི ནི་དྡི་ཊྛ་པ་ཋ་མ་ནྟཱ, ཡཾ པ་ཋ་མ་ནྟ་ནྟི སཱ་ཙེ་ཏི ད་སྶི་ཏཾ པ་ཋ་མ་ནྟ་མཱ་ཧ. པ་ཋ་མ་ནྟ་སྶ དེ་ཝ་ཏཱ་པུ་ཎྞ་མཱ་སི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ད་ཏྠ་མ་བྷེ་དེ་ནཱ་ཧ- ‘སཱ’ཏི. ཀཱ སཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཙྩཱ་ཧ- ‘ལོ་ཀ་པྤ་སི་དྡྷཱ་ཡེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ’ཏི. ཡཱ་ག་ས་མྤ་དཱ་ན་མྤི ལོ་ཀེ དེ་ཝ་ཏཱ་ཏི པ་སི་དྡྷ་ནྟི ཡཱ་ག་སྶ ཡ་ཛི་ཏ་བྦ་སྶ པུ་རོ་ཌཱ་སཱ་དི་ནོ ས་མྤ་དཱ་ན་མྤི པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ པི་ནྡཱ་དི ལོ་ཀེ དེ་ཡྻ་སྶ པུ་རོ་ཌཱ་སཱ་དི་ནོ དེ་ཝ་ཏཱ སཱ་མཱི་ཏི པ་སི་དྡྷ་ནྟྱ་ཏྠོ, ཨི་ནྡོ དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་སྶ ཨི་ནྡཾ, ཨཱ་དི་ཙྩོ དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་སྶ ཨཱ་དི་ཙྩཾ, ཧ་ཝི པུ་རོ་ཌཱ་སཱ་དི ཡཱ་ག་ད་བྦཾ.
མ་ནྟ་ཐོ་མ་ནཱི་ཡ་མྤི དེ་ཝ་ཏཱ་ཏི པ་སི་དྡྷ་ནྟི ཡེ་ན མ་ནྠེ་ན ཡོ ཐཱུ་ཡ་ཏེ སོ ཏ་སྶ མ་ནྟ་སྶ དེ་ཝ་ཏཱ སཱ་མཱི་ཏི ལོ་ཀེ པ་སི་དྡྷ་ནྟྱ་ཏྠོ མ་ཧི་ནྡོ ཡ་མོ ཝ་རུ་ཎོ དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ མེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ན་ཀྑ་ཏྟེ་ནི་ནྡུ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཀཱ་ལེ’’ཏི སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཛཱ་ཏྱེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ མ་གྷཱ་ཡཱ་ཏི, ཏཱ་ར་ཀ་རཱུ་པཱ་ན་མྤ་ན བ་ཧུ་ཏྟཱ མ་གྷཱ་ས་དྡོ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟོ. པཱ་ཎི་ནཱི་ཡཱ ‘‘སཱ་སྨིཾ པུ་ཎྞ་མཱ་སཱི་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ’’ནྟི (༤-༢-༢༡) སུ་ཏྟ་ཡི་ཏྭཱ ཕུ་སྶཱི པུ་ཎྞ་མཱ་སཱི ཨ་སྨིཾ ཕུ་སྶོ མཱ་སོ ཕུ་སྶོ ཨ་དྡྷ་མཱ་སོ ཕུ་སྶོ སཾ་ཝ་ཙྪ་རོ་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡཾ པ་ཊི་པཱ་དེ་ནྟི, ཏེ་ན ཏེ་སཾ ཕུ་སྶཱི པུ་ཎྞ་མཱ་སཱི ཨ་སྨིཾ པ་ཉྩ་ད་ས་ར་ཏྟེ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ བྷ་ཏ་ཀ་མཱ་སེ ཙ ཏ་དྡྷི་ཏོ ན བྷ་ཝ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ‘ས་ཉྙཱ་ཡ’ནྟི ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ བྷ་ཏ་ཀ་མཱ་སེ་པི ཚ་ཊྛྱ་ཏྠེ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏྱཱ་ས་ངྐ ཝི་ར་ཙ་ཡ་ཏི ‘བྷ་ཏ་ཀ་མཱ་སེ་པི’ཙྩཱ་དི. པུ་ཎྞོ མཱ ཨི་ཙྩ་ཏྲ མཱ་ས་དྡོ ཙ་ནྡ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘མཱ་ས་དྡེ་ནེ’ཙྩཱ་དི. པུ་ཎྞོ མཱ ཨ་སྶ་ནྟི ནི་བྦ་ཙ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ པུ་ཎྞ་མཱ་སཱི་ས་དྡ་སྶ པུ་ཎྞོ མཱ ཨ་སྶ་ནྟི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠ་སྶ ཕུ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ- ‘སོ པུ་ཎྞོ ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶ་ནྟི པུ་ཎྞ་མཱ་སི་ཡཾ. སཱ་པུ་ཎྞ་མཱ་སཱི, བྷ་ཏ་ཀ་སྶ བྷ་ཏི་ཡཱ ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶ ཡོ ཏིཾ་ས་ཏི ར་ཏྟོ མཱ་སོ པ་རི་བྦ་ཡ་ནི་ཡ་མི་ཏོ, ཏ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷི་ནཱི ནེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཡ་སྶ་ཉྩ་ཏི་ཐཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན པ་ཊི་པ་དཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཏོ་ཨེ་ཝ ཙ ནི་པཱ་ཏ་ནཱ་ཏི ཨི་མ་སྨཱ་ཝ ནི་པཱ་ཏ་ནཱ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ- ‘སུ་ཏྟེ ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ནི་པཱ་ཏ་ན’ནྟི. མཱ་ས་སུ་ཏི་ཡཱ་ཙྩཱ་དོ སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི ‘ཡ་དི་པི’ཙྩཱ་དི་ནཱ. ཨ་སྶཱ་ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནེ་པི ‘སཱ་སྶ དེ་ཝ་ཏཱ པུ་ཎྞ་མཱ་སཱི’ཏི སུ་ཏྟེ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནེ་པི སོ་ཡེ་ཝ པུ་ཎྞ་མཱ་སཱི་ས་དྡེ སཱུ་ཡ་མཱ་ནོ མཱ་སོ་ཡེ་ཝ ཚ་ཊྛྱ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
པ་ཉྩ་ད་ས་ར་ཏྟཱ་དོ་ཏི པ་རེ་སཾ ས་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་པ་ཉྩ་ད་ས་ར་ཏྟཱ་དོ. ཨ་ཐ ཨ་དྡྷ་མཱ་ས་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ན་མྤི ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཏྟེ ནོ་པ་ཉྙཱ་སོ ཀ་སྨཱ ན ཀ་ཏོ་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཨ་དྡྷ་མཱ་ས་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ན’མི་ཙྩཱ་དི. ཨེ་ཝ་མྨ་ཉྙ་ཏེ ‘‘ཨ་དྡྷ་མཱ་ས་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནཾ ན པ་ཙྩ་ཡེ་ནོ་ཛུ་ཀ་མ་བྷི་དྷཱ་ན་མ་པི ཏུ སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ་པི ཕུ་སྶཱ་དི་མཱ་ས་ས་མྦྷ་ཝཱ་སྨིཾ སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ ཕུ་སྶེ་ན མཱ་སེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཱ ཕུ་སྶོ་ཏྱུ་པ་ཙཱ་རཱི་ཡ་ཏེ, ཡ་ཐཱ ཙ ཕུ་སྶཱ་དི་མཱ་ས་སྶ ས་མྦ་ནྡྷཱི ཨ་དྡྷ་མཱ་སོ ཕུ་སྶོ ཨ་དྡྷ་མཱ་སོ་ཏྱུ་པ་ཙཱ་རཱི་ཡ་ཏེ, ན པ་ནོ་ཛུ་ཀ་ནྟི ཏེ་ས་མུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཏྟེ ནཱ་ནུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི.
༡༤. ཏ་མ
ནཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཏྠོ་ཏི ཎ་སྶཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཏྠོ ན ཧོ་ཏི. ཡ་དྱཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཏྠོ ཨ་སྶ, ཏ་དཱ ཙཱ་ནུ་ཀ་ཌྜྷི་ཏཾ ནོ་ཏྟ་ར་ཏྲཱ་ནུ་ཀ་ཌྜྷེ་ཡྻཱ་ཏི མ་ཉྙ་ཏེ, ཀོ་ཙི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་ཏོ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ནེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་དཱ དེ་ས་སྶཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཏ་དཱ་དེ་སཱ ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ནྟཱི’’ཏི པ་རི་བྷཱ་ས་མུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏི. ཀ་ཏ་ཡཱ་དེ་ས་སྶཱ་པཱི་ཏི ཀ་ཏོ ཡཱ་དེ་སོ ཡ་སྶ ཏ་སྶ ཀ་ཏ་ཡཱ་དེ་ས་སྶཱ་པཱི་ཏི. ཨི་ཀཱ་ར་སྶཱ་ཏི ཡཱ་དེ་ས་ཏོ པུ་བྦེ ཨི་ཀཱ་ར་སྶ, ཨི་མི་ནཱ ཙཱ་དེ་སཱ་དེ་སཱི་ན་མ་བྷེ་དོ ད་སྶི་ཏོ. ཏ་ས་དྡེ ནེ་ཀེ་ནཱ་པི པ་ཙྩེ་ཀཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷེ སི་དྡྷེ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏེ- ‘‘ཡ་ཐཱ’ཏེ་ན ཀ་ཏཾ་ཀཱི་ཏ’ (༤-༢༩) ནྟྱཱ་དི་སུ་ཏྟེ ཨེ་ཀོ་ཝ ཏ་ས་དྡོ བ་ཧཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟེ་ཧི ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ཏེ, ཏ་ཐི་ཧཱ་པི ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཏ་ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ‘ཏ་མ་དྷཱི་ཏེ ཏཾ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’ཏི པ་ཙྩེ་ཀ་མ་བྷི་ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ཏེ, ཏ་སྨཱ ཀི་མེ་ཏ་ད་ཏྠེ་ན དྭི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ’’ཏི. དྭི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཛཱ་ན་ནི་ཙྩཱ་དི་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་མཱ་ཝཱི་ཀ་ཏྭཱ དྭི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ པ་ད་ཏྠ་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ-‘ཡོ ཡ་མ་དྷཱི་ཏེ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཙཱ’ཏི ཨི་མི་ནཱ དྭི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠཱ་ཝ་ཡ་ཝ་སྶ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་པྤ་ས་ངྒ་མཱ་ཧ. ས་མུ་ཙྩ་ཡེ ས་ཏི(ཡོ) ཡ་མ་དྷཱི་ཏེ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཙ, ཏ་ཏྠེ་ཝ སི་ཡཱ, ཡོ པ་ནཱ་དྷཱི་ཏེ ཀེ་ཝ་ལཾ, ན (ཛཱ་ནཱ་ཏི) ཏ་ཏྠ ན སི་ཡཱ་ཏི བོ་དྷ་ཡི་ཏུཾ བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་མཱ་ཧ‘ན པ་ཙྩེ་ཀཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷེ་ནེ’ཏི. ཡ་ཐཱ ‘‘ཏེ་ན ཀ་ཐཾ ཀཱི་ཏ’’མི་ཙྩཱ་དོ ‘‘ཏེ་ན ཛི་ཏཾ ཛ་ཡ་ཏི’’ཙྩཱ་དི པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཝ་མྨཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཡཱི་ཏི ཡ་ཐེ་ཙྩཱ་དི ཀ་སྶཱ་ཏྠོ. ‘ཏེ་ན ཀ་ཏཾ ཀཱི་ཏ’’མི་ཙྩཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ན ཛི་ཏཾ ཛ་ཡ་ཏི’’ཙྩཱ་དི་སུ་ཏྟེ་ཀ་དེ་ས་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྠ་བྱ་ཏྟི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན ཛི་ཏ་མི་ཙྩཱ་དོ ཛ་ཡ་ནཱ་དི་ཀཱ ཀི་རི་ཡཱ་ནེ ཀ་ད་བྦ་ས་མ་ཝཱ་ཡི་ཏྟེ་ན པ་སི་དྡྷཱ་ཏི ཡུ་ཏྟོ ཏ་ཏྠ པ་ཙྩེ་ཀཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷོ, ནེ་ཝ་མ་ཛ྄ཛྷེ་ན ཝེ་ད་ནཱ པྱེ་ཀ་ད་བྦ་ས་མ་ཝཱ་ཡི་ཏྟཱ་བྷི་ཡྻོ་ཏྱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨི་དཱ་ནི དུ་ཏི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི ‘ཛཱ་ན་ན’མི་ཙྩཱ་དི, ནི་མི་ཏྟ མི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་བོ་དྷ་ཀཱ་ར་ཎཾ མུ་ཧུ་ཏྟོ ཀ་ཏྟི་ཀཱ་དི, ཨུ་པྤཱ་ཏོ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་སཱུ་ཙ་ཀཾ པ་ཐ་ཝི་ས་མུ་དྡཱ་དཱི་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ནཱ་ཉྙ་ཏ་ཏྟ་ག་མ་ནཾ. ཛཱ་ན་ན་སཱ་མ་ཉྙེ་ཏི ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཛཱ་ན་ན སཱ་མ་ཉྙེ. ‘ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཛཱ་ན་ན་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ན ཝི་ས་ཡ་ཏྟེ ཧེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཏཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཏ་ས་དྡེ་ན ཨ་དྷཱི་ཡ་མཱ་ན་པ་རཱ་མ་ས་ཏོ’ཏི. ཏ་ཏི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི ‘ཡ་ཏོ ཙེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ. ཡ་ཏོ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ན ཉཱ་ཏུ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་མྤ་སི་དྡྷ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ, པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ཏུ་ཉཱ་ཏཱུ་སུ་ཏི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཏྠཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘ཀ་ཏྠ་ཙི པ་སི་དྡྷི་ཝི་ས་ཡོ ཧོ་ཏི ཏ་ས་དྡོ, ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ སུ་བོ་དྷཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ པ་ཀྐ་ནྟ་ཝི་ས་ཡོ ཏ་ཐཱ པ་སི་དྡྷ་ཝི་ས་ཡོ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་ཝི་ས་ཡོ ཙ ཏཾ་ས་དྡོ ཡཾ ས་དྡཾ ནཱ པེ་ཀྑ་ཏེ’ཏི, ཏ་སྨཱ པ་སི་དྡྷི་ཝི་ས་ཡེ་ན ཏ་ས་དྡེ་ན པུ་ཐ་གེ་ཝ པ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཨུ་པ་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཾ དྭི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི. ཨ་ཏྠ་ཏྟ་ཡེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཏུ ཏ་ས་དྡ་སྶ ས་ཝི་ས་ཡོ ཝི་སེ་སོ ཏ་ཏོ་ཝཱ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༡༥. ཏ་སྶ
ཝི་ས་ཡ་ས་དྡོ གཱ་མ་ས་མུ་དཱ་ཡེ་པི ཝ་ཏྟ་ཏེ, གཱ་མ་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཙ ནཱ་མ དེ་སོ་ཡེ་ཝ, ཏེ་ནཱ་ཧ ཝི་ས་ཡོ་པི གཱ་མ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏྟཱ དེ་སོ་ཡེ་ཝཱ’ཏི, ཨི་མི་ནཱ ཝི་ས་ཡ་དེ་ས་ས་དྡཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟ་མཱ་ཧ. ཝ་སཱ་ཏི དེ་ས་ཝཱ་སི་ནོ ཝ་སཱ་ཏ་ཡོ, ཨ་ནུ་ཝཱ་ཀོ ག་ནྠ་ཝི་སེ་སོ.
༡༦. ནི་ཝཱ
ཏ་ནྣཱ་མེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ་ཁོ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནེ་སུ པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་ནྟཾ སེ་བྦཱ་དི. དེ་ས་ནཱ་མ་མྦྷ་ཝ་ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་ཏྠེ་སཱུ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ-‘ནི་ཝཱ་སཱ་དོ ཝི་དྷཱི’ཏི. ནི་ཝཱ་སཱ་དོ་ཏི ནི་ཝཱ་ས ཨ་དཱུ་ར་བྷ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཏྠེ་སུ. སཾ་ཧི་ཏ་ནཱ་མཾ ནཱ་མ ལོ་ཀི་ཡ་ས་དྡ་ཝོ ཧཱ་རཱ་པྤ་ས་ངྒ་མ་ཉྙ་ས་དྡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ནུ་པཱ་ཏྟ་ནཱ་མཾ.
༡༧. ཨ་དཱུ
ན་ག་ར་མྤི དེ་སོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘ཨ་དཱུ་ར་བྷ་ཝ’ནྟི.
༡༨. ཏེ་ན
ཡ་ཐཱ་ཡོ་ག་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཡ་ཐཱ་ཡོ་ག་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ.
༡༩. ཏ་མི
པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ནཱ་མེ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ནཱ་མཾ ཡ་སྶ ས་ཏྟ་མྱ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏ་སྶ དེ་ས་སྶ ཧ་སྨི་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ནཱ་ཉྙ་སྶེ་ཏི བྷཱུ་མཱ་དི་ཝི་སི་ཊྛ་ཏྠ་ཡུ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ནཱ་མཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བ་ད་རཱ བ་བྦ་ཛཱ ཨ་སྨིཾ དེ་སེ ས་ནྟཱི་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ.
༢༡. ཨ་ཛྫཱ
ཧཱི་ཡྻ་ཏྟ་ནོ་ཏི ‘‘ས་ར་མྷཱ དྭེ’’ཏི (༡༣༤) དྭི་ཏྟཾ.
༢༣. ཨ་མཱ
ཨ་མཱ་ས་ཧ བྷ་ཝོ ཨ་མ་ཙྩོ.
༢༤. མ་ཛ྄ཛྷཱ
མ་ཛ྄ཛྷེ བྷ་ཝོ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ, ཨ་ནྟེ བྷ་ཝོ ཨ་ནྟི་མོ ཨི་ཙྩཱ་དི.
༢༥. ཀ་ཎ
མ་ག་དྷེ་སུ ཨ་ར་ཉྙེ ག་ངྒཱ་ཡཾ པ་བྦ་ཏེ ཝ་ནེ ཀུ་ལེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཙ་མྤཱ་ཡཾ མི་ཐི་ལཱ་ཡཾ ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. ‘‘དི་སྶ་ནྟ་ཉྙེ་པི པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི (༤-༡༢༠) ཨེ་ཡྻ་ཀོ་ཏི སེ་སོ. པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ད་སྶ་ནེ ས་ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ སུ་ཏྟེ་ན ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྲཱ་པི པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་རཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི སེ་སོ, གཱ་མེ བྷ་ཝོ ཨུ་ད་རེ བྷ་ཝོ པ་ཉྩཱ་ལེ་སུ བྷ་ཝོ བོ་དྷི་པ་ཀྑེ བྷ་ཝོ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ.
༢༦. ཎི་ཀོ
ས་ར་དེ བྷ་ཝོ, བྷ་ཝཱ ཝཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ.
༢༧. ཏ་མ་སྶ
སི་པྤ་ས་དྡ་ཏྠ་མཱ་ཧ-‘ལོ་ས་ལླ’ནྟི. ཏ་མེ་ཝ བྱ་ཉྫ་ཡ་ཏི ‘ཀི་རི་ཡེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཀ་ར་ཎཾ ཀི་རི་ཡཱ ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་བྷྱཱ་སོ, སོ པུ་བྦོ ཡ་སྶཱ་ཏི ས་མཱ་སོ, ཝཱི་ཎཱ་དི་ས་དྡེ་ཧི ཀི་མུ་ཙྩ་ཏེ་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཝཱི་ཎཱ་དི’ཙྩཱ་དི, ད་བྦཾ ཏཾ་ཏཾ་ས་མུ་དཱ་ཡ་རཱུ་པཾ. སི་པྤ་ཉྩཱ་ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ‘ཀི་རི་ཡཱ ཝི་སེ་སོ’ཏི. ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་སི་ཊྛོ ཛཱ་ན་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨི་མི་ནཱ ཝཱི་ཎཱ་དི་ས་དྡཱ ད་བྦ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཾ ཀི་རི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་ཉྩ སི་པྤ་མུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཨི་ཏི་ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་མྷི. སཱ་ཡེ་ཝེ་ཏི ཨ་བྷྱཱ་སི་ཏ་བྦཱ ཛཱ་ན་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་སྶ པུ་བྦ་བྷཱུ་ཏཱ ཝཱ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ, ཝི་སེ་སེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཱ ཝཱི་ཎཱ་དི་ས་དྡེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ… ཝཱི་ཎཱ་དི་ཝཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན སི་པྤ་སྶ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀ་ཐཾ ཝཱི་ཎཱ་དི་ས་དྡེ་ཧི ད་བྦ་ཝུ་ཏྟཱི་ཏི ཝཱ་ད་ནཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘ཝཱི་ཎཱ་དི ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ’ཏི, ཝཱ་ད་ན་ཝུ་ཏྟི་ཝཱི་ཎཱ་དི་ས་དྡཱ་ནཾ སི་པྤ་ཝུ་ཏྟི་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶོ པ་མཱ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟུ་མཱ་ཧ- ‘ཡ་ཐེ’ཙྩཱ་དི. ཝཱི་ཎཱ་དི་ཝཱ་ད་ན་ནྟི ཡ་ཐེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཕུ་ཊ་ཡ་ནྟོ ཝུ་ཏྟི་ག་ནྠ་སྶ མུ་ཁཾ ཝི་ཝ་རཱི་ཡ་ཏི ‘ཀི་རི་ཡེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ. ཀི་རི་ཡཱ་ཏྱཱ་ས་པུ་བྦ་ཀཾ ཉཱ་ཎ་ཀྑ་མཾ ཀོ་ས་ལླཾ ཝཱ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཝཱི་ཎཱ་ཝཱ་ད་ན་མི་ཙྩ་ནེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏྱ་ཏྠོ. མུ་ད་ངྒཾ མུ་ད་ངྒ་ཝཱ་ད་ནཾ སི་པྤ་མ་སྶ, ཝཾ་སོ སི་པྤ་མ་སྶཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. སཱི་ལ་མ་དྡ་བྦཾ ཀ་ཐཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་དི(ནོ) སཱི་ལ་ཏྠ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟེ་ནཱ་བྷི་དྷཱ་ན་ནྟྱཱ་ཧ- ‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་དི་དྷཱ་ར་ཎ’མི་ཙྩཱ་དི. ཏ་ཉྩ སཱི་ལ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ. ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ. ཨ་ནུ་ཝི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ནཾ ཀ་རཱི་ཡ་མཱ་ནཾ. ཕ་ལ་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨི་དྷ ལོ་ཀེ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཧེ་ཏུ པ་ཎི་དྷཱ་ཡ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ དྷཱ་ར་ཎཱ་དིཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, སཱི་ལཾ ཏ་པྤ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན སེ་ཝ་ནཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་དི་དྷཱ་ར་ཎཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་དི་ཝི་ས་ཡ་ནྟི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་དི་ས་དྡེ་ནོ་པ་ཙཱ་རེ་ནཱ་བྷི་དྷཱི་ཡ་ཏེ, སཱི་ལཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ནྟི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་དི ས་དྡེ་ནོ་པ་ཙཱ་རེ་ནོ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ སཱི་ལ་མ་སྶཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ ཏེ་སཾ གུ་ལོ༹ པ་ཎྱ་མ་སྶཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ ཏོ་མ་རཾ, མུ་གྒ་རོ པ་ཧ་ར་ཎ་མ་སྶཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ, ཨུ་པ་དྷཱི་ཡ་ཏྱུ་པ་རི་ཨཱ་དྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ར་ཐ་ངྒཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀཱ་མ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ ཝཱ ཨུ་པ་དྷི ཨུ་པ་ད་དྷཱ་ཏི སུ་ཁཾ དུ་ཀྑཾ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ.
༢༨. ཏཾ་ཧ་ནྟི
བ་ཧུ་མྷི བྷཱུ་ཏཱ་ན་ག་ཏེ་སུ་པི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘ས་ངྑྱཱ་ཀཱ་ལཱ་ན་མ་ཝི་ཝ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ’ཏི, སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ས་ངྑྱཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ ལ་སྶེ་ཝ ཙ ཝ་ཏྟུ་མ་ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་དུ་པཱ་དཱ་ན་ནྟཱུ་ཏི ཏེ་ས་མེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཱ་དཱི་ན་མུ་པཱ་དཱ་ན་ནྟུ. ཏཾ ནཱ་ན་ནྟ་རཱི་ཡ ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ན་ཀཱ་ལ་ནྟ་རཱ་ན་མ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཧ་ནྟི་ཙྩཱ་དི་ཏྱཱ་དྱ་ནྟ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟེ ཀ་ཐཾ ཎཱ་དཱི་ནཾ ཏ་ད་ཏྠེ ཛཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ སཱ་དྷ་ན་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟ མི་ཙྩ་ཏྲ ཧེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ’ཏི. མཱི་ནེ ཧ་ནྟཱི་ཏི མེ་ནི་ཀོ. ཨ་ཛི་ཝ྄ཧཱ ཨ་ནི་མི་སཱ ཙ མ་ཙྪཱ, དི་ཊྛོ་ཝ ས་ནྡི་ཊྛ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ སཾ་ས་དྡ་སྶ ཝི་སུཾ ཨ་ཏྠ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ་ཏི ན་ཝ་ཝི་དྷོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ, ཕ་ལ་དྷ་མྨོ་པི ཧེ་ཊྛི་མོ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་རི་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ དི་སྶ་མཱ་ནོ་ཝ ཝ་ཊྚ་བྷ་ཡཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན མ་གྒ་དྷ་མྨོ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦཱ་ན་དྷ་མྨོ.
ཝ་ཊྚ་བྷ་ཡ་ནྟི ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་པཱ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏི་ཝི་དྷ་ཝ་ཊྚ་བྷ་ཡཾ. ཝི་དྷཱ་ན ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་པྤ་ཏྟེ-ཏྠེ ནི་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝི་དྷི་ནོ པ་ཀཱ་ས་ཏཾ ཨེ་ཧི་པ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ. པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་ཝི་ར་ཧེ་ན ས་བྦ་ཐཱ ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨ་མ་ནུ་ཉྙ་མྤི ཀ་དཱ་ཙི ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ན ད་སྶེ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཏ་ད་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཙེ’ཙྩཱ་དི. ན་ནུ ཙ ཨེ་ཧི་པ་སྶཱ་ཏི ཏྱཱ་དྱ་ནྟཱ, ཏ་སྨཱ ནེ་ཏེ་ཏི པ་ཙྩ་ཡོ པ་པྤོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་ཧི པཱ་ཊི་པ་དི་ཀ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་དྷཱ་ན་མྤ་ཊི་པཱ་དི་ཏཾ, ན ཏྱཱ་དྱ་ནྟ་ཏོ ནཱ་པི ཝཱ་ཀྱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཀ་ཐ་མེ་ཧི་པ་སྶི་ཀོ་ཏི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཨེ་ཧི་པ་སྶ་ས་དྡོ་ཙཱ་ཡ’མི་ཙྩཱ་དི. པ་ད་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶཱ་ནུ་ཀ་ར་ཎོ་ཏི པ་ད་ས་མཱུ་ཧ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ ཨེ་ཀོ ཨེ་ཧི་པ་སྶ་ས་དྡོ. ཨ་ཐ་ཝཱ ཨེ་ཧི ཨཱ་ག་ཙྪ ཨི་མཾ དྷ་མྨཾ པ་སྶཱ་ཏི ཡོ ཨ་པྤ་ཏྟེ-ཏྠེ ནི་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་དྷི, ཏ་བྦཱ་ཙ་ཀོ ཡ་ནྣི་པཱ་ཏོ ཨེ་ཧི་པ་སྶཱ་ཏི, ཨེ་ཧི་པ་སྶ་ཝི་དྷིཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཧི་པ་སྶི་ཀོ, ཨ་ཐ་ཝཱ ཨེ་ཧི་ཙྩེ་ཝ ནི་པཱ་ཏོ, ད་སྶ་ནཾ ཉཱ་པ་ནཾ པ་སྶོ, ཨེ་ཧཱི་ཏི པ་སྶོ ཉཱ་པ་ནཾ ཨེ་ཧི་པ་སྶོ, ཨེ་ཧི་པ་སྶཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཧི་པ་སྶི་ཀོ.
༢༩. ཏེ་ན
ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝོ་ཏི མུ་གྒེ་ཧི སཾ་ས་ཊྛཱ་ནཾ མཱ་སཱ་ན་མི་ཝ མི་སྶཱི་བྷཱ་ཝོ. ཨེ་སོ་ཏི སཾ་ས་གྒོ, ཨུ་ཀྐཾ་སེ་ནཱ་ཏི ཨུ་ཀྐཾ་སཱ་དྷཱ་ནེ་ན [ཨུ་ཏྐཾ་ས་སཱ་དྷ་ནེ་ན (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཙ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. སཾ་ས་གྒ་ཨུ་ཀྐཾ་སཱ་ནཾ ས་ཧ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟི ཀ་ཏྟེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ- ‘ཨ་སུ་ཙི་ད་བྦེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ. བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མཱ་ཧ- ‘ནུ་ཀྐཾ་སོ’ཏི ཡ་ཏྠ སཾ་ས་གྒ་ར་ཧི་ཏཾ ཀེ་ཝ་ལ་མ་བྷི་ས་ངྑ་ཏྟ་མ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡ་མུ་དཱ་ཧ་ར་ཎེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ཧ སཾ་ས་གྒ་སྶཱ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ཏི ‘རཱུ་པཱི དྷ་མྨ་ཏྟཱ’ཏི་ཨཱ་དི. རཱུ་པཾ བྷཱུ་ཏོ་པཱ་དཱ་ཡ་བྷེ་ད་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པཱི, གྷ་ཏཱ་དི སཾ་ས་ཊྛཾ བྷ་ཏྟཱ་དི. ཏ་སྶ དྷ་མྨོ ས་བྷཱ་ཝོ སཾ་ས་གྒོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཏ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ, ཏ་སྶཱ་ཏི སཾ་ས་གྒ་སྶ, ཝི་ཛྫཱ་ཏྭ་རཱུ་པཱི… ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ- ‘ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཙ ཨ་རཱུ་པི་ཏྟཱ’ཏི ཙ་ར་ཨི་ཙྩ་ནྡྷཱ་ཏུ་ཡེ་ཝ ཙ་ར་ཏི.
ཝཱ་ཙ་སི་ཀཾ མཱ་ན་སི་ཀ་ནྟི ‘‘མ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ཀ, ཡཾ་ཀི་ཉྩཱི་ཏི ས་ཏཱ་དི་ཀཾ ཡཾ་ཀི་ཉྩི. བཱ་ཧུ་ལ་ཀེ་ནེ་ཝེ་ཏྠཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ- ‘ཏ་ཏོ ཝཱ’ཏི, དེ་ཝ་ད་ཏྟེ་ན ཀཱི་ཏོ་ཏི སོ ཨ་ཏྠོ ཏ་ད་ཏྠོ, ཏ་སྶ ཨ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ས་ཏྟི་ཝེ་ཀ་ལླེ་ན ཝུ་ཏྟི་ཡ་མ་ན་ཝ་ག་མོ, དེ་ཝ་ད་ཏྟི་ཀོ་ཏི ཧི ཝུ་ཏྟེ དེ་ཝ་ད་ཏྟེ་ན ཀཱི་ཏོ་ཏྱ་ཡ་མ་ཏྠོ ན་པྤ་ཏཱི་ཡ་ཏེ… ཏཱ་དི་ས ས་དྡ་ས་ཏྟི་ཝེ་ཀ་ལླེ་ན ཏ་ད་ཏྠ་སྶཱ་ན་མི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཨ་ཝ་ག་མོ ཙ ནཱ་མ ས་ཏི སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ སི་ཡཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཏ་ད་ཏྠཱ་པྤ་ཏཱི་ཏི་ཡཱ’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ནྟི ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཾ ས་ཏི སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ ཝཱ་ཀྱེ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶཱ་ཏྠ་སྶ ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཐ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་བྷཱ་ཝོ ཡེ་ས་ནྟེ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ ཏ་ཏྟཾ, ཏ་བྦཱ་དི་ས་མཱ་པྱེ་ཝ་མེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦཱ. མ་རི་ཙེ་ན ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ སཾ་ས་ཊྛཾ ཝཱ་ཏི, ས་ལཱ་ཀཱ་ཡ ཛི་ཏ་ནྟི ཝི་གྒ་ཧོ.
༣༠. ཏ་སྶ
ཡོ ‘‘དི་སྶ་ནྟ་ཉྙེ་པི པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི (༤-༡༢༠)
༣༤. ཎོ
པ་ཝུ་ཏྟེ་པཱི་ཏི ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནེ་ན པ་ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠེ ‘‘ཨ་ཉྙ་སྨིཾ’’ཏི་སྨིཾ་ཎོ ཧོ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༣༥. ག་ཝཱ
དུ་ནོ རུ་ཀྑ་སྶ.
༣༨. མཱ་ཏཱ
མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ནྣཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ་ཏི མཱ་ཏུ་ཡཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ པི་ཏུ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ, ན ཨེ་ཀ་མེ་ཀ་ཏོ དྭཱི་སཱུ་ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན དྭཱི་སུ་དྭཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ན བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༣༩. ཧི་ཏེ
མཱ་ཏུ ཧི་ཏོ, པི་ཏུ ཧི་ཏོ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ.
༤༠. ནི་ནྡ
སེ་ན རཱུ་པེ་ན ཉཱ་ཏེ་པི ཝི་སེ་ས་རཱུ་པེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཝི་སེ་སོ. ཀ་ཊྛཱ་དི་མ་ཡཱ ཡཱ པ་ཊི་མཱ ཏ་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྡ་ཀཾ. ས་མྦ་ནྡྷོ ས་སྶཱ་མཱི་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷི ཀ་སྶཱ་ཏི ཀིཾ ས་དྡ་ནི་དྡི་ཊྛོ, སོ་ཝ ཝི་སེ་སོ, ས་མྦ་ནྡྷི་ཝི་སེ་སོ ཝི་ས་ཡོ ཨ་སྶ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་སྶཱ་ཏི ས་མཱ་སོ. པ་ཡོ་གཱ་ས་མྦྷ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་སྶོ་ཏི ཝུ་ཏྟ ཨ་སྶ་པྤ་ཀ་ཏི་ཡཱ་པི པ་ཡོ་གཱ ས་མྦྷ་ཝཱ. ཏ་ཐཱ་ཧི ཡ་དི ཡ་སྶཱ་ཙྩ་ནྟ་མ་ཛཱ་ན་ནཾ སི་ཡཱ ཏ་ཐཱ ས་ཏི ས་བྦ་ཐཱ ཝ་ཏྠུ་ཛཱ་ན་ནཱ་བྷཱ་ཝེ པ་ཀ་ཏི་ཡེ་ཝ ན སི་ཡཱ, ན ཧི ས་བྦ་ཐཱ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྠོ ས་དྡོ པ་ཡོ་ག་མ་ཧ་ར་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་རཱུ་པེ་ན ཉཱ་ཏ་སྶ ཡ་སྶ ཝི་སེ་སོ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏོ, སོ་ཡེ་ཝི་དྷ ཨ་ཉྙཱ་ཏོ-ཏི་མ་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏེ, ཨ་ཉྙཱ་ཏོ-སྶོ་ཀ་སྶ [ཨ་ཉྙཱ་ཏོ སེ་ས་ཉྙ་སྶ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཝཱ ཀུ་ཏོ་ཏི་ཝཱ ཀིཾ ས་བྷཱ་ཝོ ཝེ་ཏི ཧི ཨ་སྶ་ཀོ་ཏི. ཀ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནྟོ ཧ་ཏྠི་ཀ་ཨི་ཙྩ་ཡ་ནྣཱ་མ་དྷེ་ཡྻཾ ནཱ་མཾ ཡ་སྶ ཧ་ཏྠི་ཝི་ཡཱ་ཏི ད་སྶི་ཏ་པ་ཊི་བྷཱ་ག་སྶ སོ ཀ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ནཱ་མ་དྷེ་ཡྻོ. ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ན ཝཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཡ་ཐཱ ཨ་ཛྫུ་ནཱ་དི་ཝེ་ས་དྷཱ་རི་ནི ཨ་ཛྫུ་ནཱ་དི་ས་དྡེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
པ་ཊི་མཱ་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ པཱུ་ཛ་ན་ཏྠཱ ཨེ་ཝ པ་ཊི་མཱ ག་ཧི་ཏཱ, མོ་ར་ས་མཱ་ན ནཱ་མ་ཏྟཱ མོ་རོ་ཝི་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ, ཙ་ཉྩཱ ཏི་ཎ་པུ་རི་སོ, ཨི་དྷ པ་ན ཏཾ ས་དི་སོ པུ་རི་སོ མ་ནུ་སྶོ ཙ་ཉྩཱ. ཨ་ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཀ་སྨི་ཀཾ ‘‘ས་ཀ་ཏྠེ’’ཏི (༤-༡༢༢) ཎི་ཀོ. ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཨ་བུ་དྡྷི་པུ་བྦ་ཀཾ, ཏ་མཱ་ཀ་སྨི་ཀཾ, ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཀ་སྨི་ཀེ་བྷི་དྷེ་ཡྻོ ས་ཏི ཨི་ཝ་ས་དྡ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏོ ཨཱི་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་ཀོ ཙ ཏཱ་ལ་ཉྩ ཕ་ལཾ ཀཱ་ཀ་ཏཱ་ལཱ་ནི, ཏེ་ས་མི་ཝ མི་ལ་ནཾ. ཨ་ཛཱ་ཁ་གྒཱ་ན་མི་ཝ མི་ལ་ནཾ ཡ་དཱ་ཀ་སྨི་ཀཾ, ཀི་ཉྩི ཏ་མ ཛཱ་ཁ་གྒཱི་ཡཾ, ཎོ ཨི་ཝ་ཏྠེ. ས་ཀྐ་ར་ནྟི ‘‘སཾ་ཡོ་གེ ཀྭ་ཙཱི’’ཏི (༤-༡༢༥) ཝུ་དྡྷྱ་བྷཱ་ཝོ. མུ་ནཱི་ཝ, བཱ་ལོ་ཝ, ཀུ་ལི་ས་མི་ཝ, ཨེ་ཀ་སཱ་ལཱ་ཨི་ཝཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ, ལོ་ཧི་ཏོ་ཝ ལོ་ཧི་ཏི་ཀོ ཕ་ཊི་ཀ་མ་ཎི.
༤༡. ཏ་མ་སྶ
དོ་ཎཱ་དཱི་ཏྱཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཁཱ་ར་ས་ཏཱ་ད་ཡོ་པི པ་རི་མཱ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི. ས་ངྑྱཱ ཨ་སཱི་ཏི་པ་ཉྩཱ་ད་ཡོ, ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཡཾ་ཀི་ཉྩཱི་ཏི ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀཱ་ཡཱ་དི, སོ་ལ༹་ས དོ་ཎཱ ཨེ་ཀཱ ཁཱ་རཱི. ན་ནུ པ་ཉྩ་ཀཾ ག་ནྠ་ཛཱ་ཏ་ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ས་ངྒྷཱ་དི་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཏཾ ཀ་ཐཾ པཱ་ཎི་ནི་ཡེ་ཧི ཝི་ཡ ‘‘ས་ངྑྱཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ས་ངྒྷ་སུ་ཏྟཱ་ཛ྄ཛྷ་ཡ་ནེ་སཱུ’’ཏི (༥-༡-༥༨) སུ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི མ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡ ‘ས་ངྑྱཱ་ཝཱ་ཙཱི་ཧི’ཙྩཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨཱ་ད་ས་ཧི ས་ངྑྱེ་ཡེ ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི པ་ཉྩ་ས་དྡ་སྶ ས་ངྑྱེ་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ- ‘པ་ཉྩཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ’ཏི. པ་རི་མཱ་ཎ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ ས་ངྑྱཱ་ནེ་པི པ་ཉྩ་ས་དྡོ་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཨཱ་ཧ- ‘པ་ཉྩ་ས་ངྑྱཱ་ན་ཉྩེ’ཏི. པ་ཉྩཱ ཝུ་ཏྟ་ཡོ་ཏི པ་ཉྩ་ཝཱ་རཱ, རཱུ་པཱ་ནཱི་ཏི ཙ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ན ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ས་དྡ་སྶེ ཝཱ་ཏྠཾ བྱ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི.
༤༤. ཀི་མྷཱ
ན་ནུ སུ་ཏྟེ ས་ངྑྱཱ་ཡ་ནྟི ན ཝུ་ཏྟཾ ཀ་ཏྱཱ་ད་ཡོ ཙ པ་ཡོ་གཱ ས་ངྑྱཱ པ་རི་མཱ་ཎེ་ཡེ་ཝ དི་སྶ་ནྟི ཀ་ཐཾ ནཱ་མེ་ཏྠཱ་ཡཾ ཝི་དྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘བ་ཧུ་ལེ’ཙྩཱ་དི. ས་ངྑྱཱ་པ་རི་མཱ་ཎེ་ཡེ་ཝཱ་ཡཾ ཝི་དྷཱི་ཏི ཀིཾ ས་དྡེ ས་ངྑྱཱ་པ་རི་མཱ་ཎ ཝི་ས་ཡེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཨ་ཡཾ ར་ཏྱཱ་དི་ཀོ ཝི་དྷཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན་ནུ ཙེ་ཏྠ ཀིཾ ས་དྡོ པ་ཉྷེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཀ་ཐཾ ས་ངྑྱཱ་པ་རི་མཱ་ཎེ ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏེ, ཡ་ཛྫ་པི ས་ངྑྱཱ་པ་རི་མཱ་ཎེ ན ཝ་ཏྟ་ཏེ, ཏ་ཐཱ་པི ས་ངྑྱཱ་པ་རི་མཱ་ཎ་སྶ པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ས་ངྑྱཱ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡེ ཝ་ཏྟ་ཏེ ཝཱ་ཏི. བ་ཧུ་ལཱ་དྷི་ཀཱ་ར པ་ཡོ་ག་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཧེ་ཏུ་ནི་ད་སྶ་ནེ ཕ་ལ་མཱ་ཧ- ‘ཡ་ཏྲ་ཏྭི’ཙྩཱ་དི, པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཏྟེ་ན པ་རི་མཱ་ཎ་ཀ་ཏྟེ་ན. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘ཡ་དཱ་ཀི་མི་དཾ ས་ངྑྱཱ པ་རི་མཱ་ཎ་མེ་སཾ ད་ས་ནྣཾ ན ཀི་ཉྩི ཨ་པྤ་ཀ་མེ་ཝེ་ཏ་ནྟི ས་ངྑྱཱ་པ་རི་མཱ་ཎ་མེ་ཝ ཀིཾ ས་དྡེ་ན ནི་ནྡཱི་ཡ་ཏེ, ཏ་དཱ་པི ས་ངྑྱཱ པ་རི་མཱ་ཎ་སྶ ནི་ནྡཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ས་ངྑྱཱ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟ་མེ་ཝེ་ཏི ཁེ་པེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་པི ཀིཾ ས་དྡཱ ར་ཏི་ཙྩཱ་དི སི་ཡཱ, བ་ཧུ་ལཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ་དི་ཏོ་ཝ པ་ནེ་ཏྠ ན སི་ཡཱ’’ཏི. ར་ཀཱ་རཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ ཨི་ས་དྡ་ལོ་པ་ཏྠཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༤༥. ས་ཉྫཱ་ཏཾ
བུ་བྷུ་ཀྑཱ་པི་པཱ་ས་པྤ་ཀ་ཏཱི་ཧི ཁ་ས་ནྟཱ་ཧི ཨ་ཀ་མྨ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ ‘‘ག་མ་ན་ཏྠཱ ཀ་མྨ་ཀཱ་དྷཱ་རེ ཙཱ’’ཏི (༥-༥༩) ཀ་ཏྟ་རི ཀྟེ ཉི་མྷི ཙ བུ་བྷུ་ཀྑི་ཏོ པི་པཱ་སི་ཏོ་ཏི སི་དྡྷེ་པི ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ པ་ཡོ་ག་ཏྠཾ བུ་བྷུ་ཀྑཱ་པི་པཱ་སཱ་ཏི པཱ་ཋོ.
༤༦. མཱ་ནེ
ས་བྦ་མྤ་རི་ཙྪེ་ད་རཱུ་པ་ནྟི ཨུ་མྨཱ་ན་པ་རི་མཱ་ཎཱ་དི་ཀཾ ས་བྦཾ པ་རི་ཙྪེ་ད་རཱུ་པཾ. ཏ་ཏྲ ཙ ཨུ་ཙྩ་ཏྟེ་ན མཱ་ན་མུ་མྨཱ་ནཾ, ས་བྦ་ཏོ མཱ་ནཾ པ་རི་མཱ་ཎཾ.
༤༧. ཏ་གྒྷོ
‘‘པ་མཱ་ཎ་པ་རི་མཱ་ཎེ་ཧི ས་ངྑྱཱ་ཡ་ཙཱ་པི སཾ་ས་ཡེ མ་ཏྟོ་ཝ་ཏྟ་བྦོ’’ཏི (༥-༢-༣༧) པཱ་ཎི་ནི་ཡ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཀཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཏྠ པ་མཱ་ཎ མཱ་ཡཱ་མོ. ས་ངྑྱཱ་ཡཱ་ཏི པ་ཉྩ་མཱི. ཨེ་ཏེ་ཧི སཾ་ས་ཡེ མ་ཏྟོ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ད་ཏྠི་མ་ཏྟཾ ར་ཏ་ན་མ་ཏྟཾ ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཀ་མེ་ན ཏ་ཏྠོ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི.
ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟེ ཏ་སྨིཾ ཝི་ད་ཏྠི་མ་ཏྟཾ ར་ཏ་ན་མ་ཏྟཾ ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དི(ནཱ) ཡཾ་ཀི་ཉྩི ད་ཎྜ་པུ་བྦ་ཎྞཱ་དི་ཀཾ [པ་ཎྞཱ་དི་ཀཾ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] སཾ་ས་ཡི་ཏཾ, ཏེ་ན མཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་ད་སྶཱ་བྷཱ་ཝཱ ཀ་ཐ་མེ་ཏེ པ་ཡོ་གཱ སི་ཡུ་ནྟི ཨཱ་ས་ངྐི་ཡ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ- ‘ཏ་ཐཱ་བྷྱཱུ་ཧ་ན་ཏོ སི་དྡྷ་ཏྟཱ’ཏི. ཏ་ཐཱ་བྷྱཱུ་ཧ་ན་ཏོ་ཏི ཝི་ད་ཏྠི་མཱ་ན་མྤ་མཱ་ཎ་མ་སྶ ར་ཏ་ན་མྨཱ་ན མ་སྶཱ་ཏྱཱ་དི་ནཱ ཏེ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷྱཱུ་ཧ་ན་ཏོ ཨ་བྷྱུ་པ་ག་མ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཾ་ས་ཡོ ཙ ནཱ་མ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཀྑ་པ་རཱ་མ་ས་ནེ ས་ཏི སི་ཡཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་བྦྷཱུ་ཧ་ནཾ སཱ་དྷེ་ཏུ་མཱ་ཧ-ནཱ་ནྟ་རེ་ནེ’ཙྩཱ་དི. པ་ཀྑ་དྭ་ཡེ་ཧཱི་ཏི ཝི་ད་ཏྠི མཱ་ན་མ་སྶ ར་ཏ་ན་མྨཱ་ན་མ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀེ་ཧི པ་ཀྑ་དྭ་ཡེ་ཧི. ཨ་བྷྱཱུ་ཧ་ནཾ སཾ་ས་ཡ་སྶཱ་ཏི ག་མྱ་ཏེ. ཛ་ཎྞུ མཱ་ན་མ་སྶ ཛ་ཎྞུ་ཏ་གྒྷཾ.
༤༨. ཎོ་ཙ
པུ་རི་སོ པ་མཱ་ཎ་མ་སྶཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ.
༤༩. ཨ་ཡཱུ
ཨུ་པཱ་དྷྱ་ནྟ་རོ་པཱ་དཱ་ནཱ་ཏི ‘ཨཾ་སེ’ཏི ནི་མི་ཏྟ་ནྟ་རོ་པཱ་དཱ་ནཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༥༠. ས་ངྑྱཱ
ས་ཙྩུ་ཏཱི་སཱ་ས་ད་ས་ནྟཱ་ཡ ས་ངྑྱཱ་ཡ པ་ཋ་མ་ནྟཱ་ཡ ཨ་སྨིཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ ཨ་དྷི་ཀཱ ས་ངྑྱཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ཌོ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི སུ་ཏྟ་ཏྠོ. ས་ཙྩུ་ཏཱི་སཱ ས་ད་ས་ནྟཱ་ཏི པ་ཋ་མཱ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཋ་མ་ནྟ་ཏོ ཝི་དྷི་ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ. ན་ནུ ཙ སུ་ཏྟེ ‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ ཌོ’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཀ་ཐཾ ‘ས་ཏཾ ས་ཧ་སྶཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ཝཱ’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་ཝ་ག་མཱ’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་ཝ་ག་མཱ་ཏི ས་ཏཾ ས་ཧ་སྶ་ནྟི ཙ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ནྟི ཙ ཨུ་བྷ་ཡ་པྤ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཝ་ག་མཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་ཝ་ག་མོ པ་ཡོ་ག ད་སྶ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཝ་ར་ཎེ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠེ་ན ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡེ པ་ཀ་ཏྱ་ཏྠེ ས་ཏཱི་ཏི ཡེ་ན་ཀེ་ན་ཙི སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠེ་ན ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡེ. སུ་ཝ་ཎྞ་མཱ་ས་ཀ་དཱི་ན [སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་དཱི་ནཾ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] མ་ས་མཱ་ན ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ནཾ. ཨ་ཀེ་ཝ་ལཾ ཙོ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནི་པྥ་ནྣ་ཏྟཱ ས་དྡཱ་ན་མི་དྷ པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་པ་རི་བྷཱ་སཱ་ཝ་ཏཱ་རོ ན་ཏྠི.
༥༡. ཏ་སྶ
ན་ནུ ཙ ས་ངྑྱཱ་ས་དྡོ ས་ངྑྱཱ་ནེ ས་ངྑྱེ་ཡྻེ ཙ ཝ་ཏྟ་ཏེ, ཀ་ཐ་མེ་ཏྠ ས་ངྑྱཱ་ནེ་ཝ་སི་ཏཱ ཝུ་ཏྟི ཡེ་ནེ་ཝཾ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ཀ་ཏ་མི་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཡ་དི་པི’ཙྩཱ་དི, པ་ཙྩཱ་ས་ནྣཾ ས་ངྑྱཱ་ས་དྡ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་མི་ནཱ ཙ ཀ་ར་ཎ་སཱ་དྷ་ནོ-ཡཾ པཱུ་ར་ཎ་ས་དྡོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི. ཡ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཡཾ ས་དྡ་ས་མྦ་ནྡྷི་ནཱ ཏཾ་ས་དྡེ་ན སེ་ཏི ཨུ་ལླི་ངྒི་ཏ་སྶ ས་ངྑྱཱ་ཏི་ཨ་ཏྠ་མུ་པ་ད་སྶི་ཡ སཱ་ཡེ་ཝ པཱུ་རཱི་ཡ་ཏེ་ཏཱི་མ་སྶ ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཏེ་ན པཱུ་ར་ཎེ་ན པཱུ་རཱི་ཡ་ཏེ’ཏི ཨཱ་ཧ.
ས་མྤ་ཛྫ་ཏེ་ཏི པཱུ་རཱི་ཡ་ཏེ་ཏྱ་སྶ་ཏྠ་མཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི. ཨ་ནེ་ནེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘(ན) གྷ་ཊི་ཀཱ་དཱི་ན་མི་ཝ ད་བྦཱ་ནཾ ད་བྦ་ནྟ་རེ ནཱ་ཏི་རི་ཏྟཱི་ཀ་ར་ཎཾ ས་ངྑྱཱ་ཡ པཱུ་ར་ཎཾ ཀི་ཉྩ་ར་ཧི ཏ་སྶ ས་མ་པྤ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཀཱ་ཡཾ ཝ་ཙོ་ཡུ་ཏྟི ‘སཱ་ས་ངྑྱཱ པཱུ་རཱི་ཡ་ཏེ ཡེ་ནེ’ཏི, ཡཱ་ཝ་ཏཱ སཱ་ཏི ཡ་སྨཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཝི་ཧི་ཏོ ཏ་སྶ ས་ངྑྱཱ་ས་དྡ་སྶ པ་རཱ་མཱ་སོ ཏ་སྶ ཙ པཱུ་ར་ཎེ་ན ཨ་བྷེ་དོ་ཙྩཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ- ‘ཨ་བྷེ་དེ་ནོ་ཙྩ་ཏེ ས་ངྑྱཱ པཱུ་རཱི་ཡ་ཏེ ཡེ་ནེ་ཏཱི’ཏི ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻཱ་ན་མ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏྱ་ཏྠོ, ས་ངྑྱེ་ཡྻ་པཱུ་ར་ཎེ ཌོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘དྭཱ་ད་ས་ནྣ’མི་ཙྩཱ་དི. སོ གྷ་ཊོ ཏཱ་སཾ གྷ་ཊི་ཀཱ་ནཾ པཱུ་ར་ཎོ ད་བྦཱ་ནཾ ད་བྦ་ནྟ་རེ ནཱ་ཏི རི་ཏྟཱི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ པཱུ་ར་ཎོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་གྒ་ཧོ.
༥༤. ཚཱ
ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནེ་ན ‘‘དྭི་ཏཱི་ཧི ཏི་ཡོ’’ཏི (༢-༨-༤༢) སུ་ཏྟེ་ན དྭི་ཏི་ས་དྡེ་ཧི ཏི་ཡ་པྤ་ཙྩ་ཡཾ ཝི་དྷཱ་ཡ ‘‘ཏི་ཡེ དུ་ཏཱ་པི ཙཱ’’ཏི (༢-༨-༤༣) དྭི་ཏཱི་ནཾ དུ་ཏཱ་དེ་སེ་ན དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡ་ནྟི ཙ ‘‘ཙ་ཏུ་ཚེ་ཧི ཐ་ཋཱ’’ཏི (༢-༨-༤༡) སུ་ཏྟེ་ན ཙ་ཏུ་ཏོ ཐ་པྤ་ཙྩ་ཡཾ ཝི་དྷཱ་ཡ དྭི་ཏྟེ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་ནྟི ཙ ནི་པྥཱ་དི་ཏཾ. ཨི་དྷ ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཐཾ ཏེ སི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ས་ངྐི་ཡ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ‘ཀ་ཐ’མི་ཙྩཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘ས་ངྑྱེ’ཙྩཱ་དི. ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ‘དུ་ཏི་ཡ་སྶཱ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ཀ་དེ་སཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཏཱ་ནི ས་མྤུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘དུ་ཏི་ཡ་སྶཱ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཏ་ཏི་ཡཱ་ན’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཙ ཝུ་ཏྟཱ་ནི.
༥༥. ཨེ་ཀཱ
ས་ངྑྱཱ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ག་ཧ་ཎེ ཀོ དོ་སོ་ཙྩཱ་ཧ-‘ས་ངྑྱཱ་ཝཱ་ཙི’ཙྩཱ་དི. བ་ཧུ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡེ པ་ཡོ་གོ ན སི་ཡཱ་ཏི ས་ངྑྱཱ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ཏྠེ ནི་ཡ་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀཱ་ཀཱི་ཧི་ཙྩ་སྶ ཨ་ཏྠ་མཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ཧེ་ཝ’ཙྩཱ་དི་ནཱ. ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཀེ བ་ཧུ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡེ པ་ཡོ་གོ་ཏྱ་པེ་ཀྑ་ཏེ.
༥༦. ཝ་ཙྪཱ
ཏ་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཏེ་ཧི ཏ་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཝ་ཙྪཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི སུ་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ཝ་ཙྪཱ་དཱི་ན་ནྟི ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙྪཱ་དཱི་ན་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟི་ག་ནྠོ་པ་ད་སྶ་ནཾ. ན་ནུ ཏ་ནུ་ཏྟེ ཝ་ཝ་ཙྪཱ་དཱི་ཧི པ་ཙྩ་ཡོ ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏེ, ཡེ ཙ ས་རཱི་རེ་ན ཀི་སཱ་ཝ་ཙྪཱ་ད་ཡོ, ཏ་ཏྲཱ་པྱ་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཡོ་གོ པ་ས་ཛྫ་ཏི [པ་ཡོ་པ་ས་ཛྫ་ནེ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཝི་སེ་སཱ་ནུ་པཱ་དཱ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཀ་ཐ་མ་ཏྲ ས་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཏ་ནུ་ཏྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏེ ཡེ་ནེ་ཝཾ ཝི་ཝ་ཊ་མི་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཝ་ཙྪཱ་དི་ས་དྡཱ་ན’ མི་ཙྩ-དི, ཝ་ཙྪཱ་དཱི་ཧི པ་ཀ་ཏཱི་ཏི པ་ཙྩ་ཡེ ཝི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ནེ ཏཱ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ཝ་ཡོ་ཝི་སེ་སཱ་དི, ཡ་སྨིཾ ས་ཏི ཝ་ཙྪཱ་ད་ཡོ ས་དྡཱ ད་བྦེ-བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟེ, ཏཾ པ་ཙྩ་ཡཱ-ས་ནྣཾ, ན ཙ ཀི་ས་ཏྟ་སྶ བྷཱ་ཝཱ ད་བྦེ ཝ་ཙྪཱ་དི་ས་དྡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟེ. ཨ་ཏོ ཏ་སྶེ་ཝ ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཏ་ནུ་ཏྟེ ཡུ་ཏྟཾ པ་ཙྩ་ཡེ་ན བྷ་ཝི་ཏུཾ, (ན) ཏ་ནུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ཏི མ་ཉྙ་ཏེ. པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ས་མྦ་ནྡྷི ཨཱ་ས་ནྣ་ནྟི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནི.
ཝ་ཙྪོ པ་ཋ་མ་ཝ་ཡོ, ཏ་སྶ ཏ་ནུ་ཏྟཾ དུ་ཏི་ཡ་ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟི. དུ་ཏི་ཡ་ཉྷི ཝ་ཡཾ པ་པྤོ་ནྟ་སྶ ཝ་ཙྪ་སྶ པ་ཋ་མོ ཝ་ཡོ ཝ་ཙྪ་ས་དྡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ཀི་ཉྩི་མ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ བྷ་ཝ་ཏི ཨ་མུ་མེ་ཝཱ་ཧ-‘སུ་སུ་ཏྟ་སྶེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ. ཨུ་ཀྑོ་ཏ་རུ་ཎོ་དུ་ཏི་ཡ་ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཝུ་ཙྩ་ཏེ, ཏ་སྶ ཏ་ནུ་ཏྟཾ ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟི. ཏ་ཏི་ཡ་ཉྷི ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ དུ་ཏི་ཡ་སྶ ཝ་ཡ་སྶ ཨུ་ཀྑ་ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཀི་ཉྩི་མ་ཏྟཱ ཝ་སེ་ས་ཏོ [ཝ་སི་སྶ་ཏེ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཛཱ་ཏི་ས་ངྐ་ར་ཏྟཱ ག་དྡ་བྷ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཝ་ལ༹་ཝཱ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཙ མི་སྶ་ཏྟཱ. བྷཱ་ར་ཝཱ་ཧ་ཀ་ཏྟ་མྤ་ཏི ཡོ ས་མ་ཏྠོ, སོ ཨུ་ས་བྷོ་ཏྱུ་ཙྩ་ཏེ, ཡ་དཱ་ཏུ ཏ་སྶ བྷཱ་ར་ཝཱ་ཧ་ཀ་ཏྟེ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ མ་ནྡཾ བྷ་ཝ་ཏི པ་རི་ཀྑཱི་ཎཾ, ཏ་དཱ ཏ་ནུ་ཏྟ་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏྱཱ་ཧ- ‘སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་སྶ ཏ་ནུ་ཏྟཾ ཨ་པྤ་བ་ལ་ཏཱ’ཏི.
༥༧. ཀི་མྷཱ
ས་མུ་དཱ་ཡོ ནཱ་མ དྭྱ་ཝ་ཡ་ཝོ ཝཱ སི་ཡཱ བ་ཧུ་ཀཱ་ཝ་ཡ་ཝོ ཝཱ, ཏ་ཏྠ དྭྱ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མུ་དཱ་ཡཱ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཏ་མེ་ཝཱ་ནུ་ས་ར་ཏི. བ་ཧུ་ཀཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མུ་དཱ་ཡཱ་པྱེ ‘ཀ་སྶ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ’ཏི སུ་ཏྟེ ཨེ་ཀ་སྶཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་ཏ་རོ བྷ་ཝ་ཏཾ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ’ཏྱཱ་དི་ཀ་མུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་མ་དཱ་སི. ཀ་ཏ་རོ བྷ་ཝ་ཏཾ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཀ་ཏ་རོ བྷ་ཝ་ཏཾ ཀ་ཋོ་ཏྱཱ་དྱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་བ་ཧུ་ཏྟེ་ན ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝཱ་ཙཱི་ན་མ་བ་ཧུ་ཏྠེ་པི ནི་དྡྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ན་ཝཱ་ཙཱི་ཧཱི’ཏི བ་ཧུ་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་ཙྩ་པ་རཾ་པ་རཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཾ གོ་ཏྟཾ ཝཾ་སོ, ཏ་ད་བྷི དྷཱ་ཡི་ནོ ཨ་པ་ཙྩ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནྟཱ་པི ཨ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་རེ་ན གོ་ཏྟཾ, ཏེ་ཝཱ་པ་ཙྩཱ པ་ཙྩ་ཝ་ནྟ་ས་མྦ་ནྡྷ་དྭཱ་རེ་ནཱ་པ་ཙྩེ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷི་ས་དྡཱ བྷ་ཝ་ནྟི, ཙ་ར་ཎ་ས་དྡཱ ཙ ཀ་ཋཱ ཡོ ཀི་རི་ཡཱ་ས་དྡཱ བྷ་ཝ་ནྟི ཀ་ཋཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷ་ཡ་ན་ཏྠཾ ཡ་ཐཱ ས་ཀཾ་ཝ་ཏ་ཙ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་མི་ཏྟ་ཏྟེ་ནཱ་ཛ྄ཛྷེ་ཏཱུ་སུ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཏེ་སཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ས་དྡཱ་ནཾ ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་ཏྠ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་ས་དྡཱ་ནཾ ཙཱ་ཏྠ་སྶ ཨ་ས་ཏྱ་པི ཛཱ་ཏི་ཏྟེ ཛཱ་ཏི་ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ ལོ་ཀེ ཀཱ་རི་ཡ་མི་ཊྛཾ ཏ་དུ་ཏྟཾ ‘‘གོ་ཏྟ་ཉྩ ཙ་ར- ཎེ་ཧི ས་ཧཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠཱ་པི ཛཱ་ཏི་ཏྟ་མྤ་རི་བྷཱ་སི་ཏཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ- ‘ཀ་ཋ་སྶ ཙ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏི་ཏྟཾ གོ་ཏ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏི་ཏྟ’ནྟི ཙ.
༥༨. ཏེ་ན
ལོ་ཀི་ཡཱ་ཏི པ་ར་ས་དྡ་ས་ཏྠ་ཀཱ་རེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨི་ཧ ཏུ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ནི་རུ་ཏྟི་ཡཾ སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཀ་ཐ’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དེ་ཝེ་ཧི ད་ཏྟོ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ད་ཏྟོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྟ་རི ཀ་ར་ཎེ ཝཱ ཝི་གྒ་ཧ་ཝཱ་ཀྱཱ་ནི. དེ་ཝ་ད་ཏྟོ དེ་ཝ་ད་ཏྟི་ཀོ དེ་ཝི་ཡོ དེ་ཝ་ལོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝུ་ཏྟི་པ་དཱ་ནི.
ཏ་ཏྠ ནི་རུ་ཏྟི་པི་ཊ་ཀཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ‘དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟི་ཀོ’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝུ་ཏྟི་པ་དཱ་ན་མ་ཉྙ་ཐཱ ནི་པྥ་ཏྟི་མུ་པ་ད་སྶི་ཡ དེ་ཝ་ལོ དེ་ཝི་ཡོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤ་ན ཝ་ཙ་ན་ནྟ་རེ་ནེ་ཝ ནི་པྥ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘དེ་ཝེ་ཧི ད་ཏྟོ’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ར་ས་དྡ་ས་ཏྠ་ཀཱ་རཱ་ན་མྤི དེ་ཝ་ལོ དེ་ཝི་ཡོ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ནྟ་རེ་ནེ་ཝ སཱ་དྷ་ནཾ སཱ་དྷ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཉྩ ཏེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཀེ་ཙཱི་ཧཱི’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཏོ་ཡེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་མི་ཙྪ་ནྟི ཏེ་ན ཏེ་སཾ དེ་ཝ་ལོ དེ་ཝི་ཡོ ད་ཏྟི ལོ་ཙྩཱ་དི བྷ་ཝ་ཏི. ཀ་པྤ་ནཱ་གཱ་ར་ཝོ་ཏི ད་ཏྟ་ས་དྡ་ལོ་པ་ནཱ་མེ་ཀ་དེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀ་པྤ་ནཱ་གཱ་ར་ཝོ.
༥༩. ཏ་སྶ
ན ཙ ས་བྦེ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བ་ཧུ་ལཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ཕ་ལཾ ཝུ་ཏྟཾ. བྷཱ་ཝ་ས་དྡོ ཀ་ཏྠ་ཙི ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ ཝ་ཏྟ་ཏེ ‘བྷཱ་ཝེ ཨ་ཡཾ ཝི་དྷཱི’ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ‘ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ [བྷཱ་ཝོ་དྷི་པྤཱ་ཡོ]’ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ད་ཏྠེ ‘ཨི་མེ བྷཱ་ཝཱ’ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙི ས་ཏྟཱ་མ་ཏྟེ‘ཏི་ཎཱ་ནཾ བྷཱ་ཝོ’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ-‘བྷཱ་ཝ་ས་དྡ་སྶེ’ཙྩཱ་དི. རཱུ་པ་སཱ་དྷ་ན དྭཱ་རེ་ནཱ་ཏི བྷཱ་ཝ་ས་དྡ་སྶ རཱུ་པ་སཱ་དྷ་ན་དྭཱ་རེ་ན, ས་པྤ་ནྟི པ་ཀཱ་སེ་ནྟི ཨ་ཏྠ མ་ནེ་ནཱ་ཏི ས་དྡོ. སོ་ཝ ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཾ ཨ་བྷི་དྷཱི་ཡ་ཏེ-ནེ་ན་ཏྠོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨ་ཏྠ་ས་རཱུ་པ་ནྟི བུ་དྡྷི, སཱ་ཝ པ་ཏཱི་ཡ་ཏེ-ནེ་ནཱ་ཏྠོ པ་ཙྩེ་ཏི ཨ་ཏྠ མི་ཏི ཝཱ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ན་ནུ ཙ ‘བྷ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏ་སྨཱ བུ་དྡྷི་ས་དྡཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཏ་སྨཱ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་མུ་བྷི་ནྣ་མྤི བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ་ས་ཏི ‘ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ’ནྟི ས་དྡ་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏེ. པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ ས་དྡ་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ཏཾ ཝ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ བུ་དྡྷི་ཡཱ ནི་མི་ཏྟ་སྶ རཱུ་པཱ་ནུ་ག་ཏ་ཏྟཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ཏ་མ་སྶཱ དཱི་པེ་ཏུཾ ‘ནི་མི་ཏྟ་ཝ་སཱ་ཧི’ཙྩཱ་དི་མཱ་ཧ. ད་བྦེ་གུ་ཎོ་ཏི ད་བྦེ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ གུ་ཎོ ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. གུ་ཎ་ས་དྡ་སྶེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ས་དྡ་ཏྟེ་ནོ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་དྭ་ཡཾ ད་ཏྟཾ… གུ་ཎ་སྶ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཝི་སུཾ ཛཱ་ཏི་ནི་མི་ཏྟ་སྶཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ [ནི་དྷི་ཏྟ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཏོ]. ཀི་རི་ཡཱ་དཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ད་བྦཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ, ཀེ་ཙི པ་ན ཀི་རི་ཡཱ་ས་དྡཱ་ནཾ ཀི་རི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ནྟྱཱ་ཧུ. ཏེ་སཾ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་དེ་ན སཱ་མ་ཉྙཾ ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ ཝི་སེ་ས་སཱ་མ་ཉྙཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ- ‘དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶཱ’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ པ་ད་ཏྠོ ཝི་ས་ཡོ ཡེ་སཾ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ས་ཉྙཱ་ས་དྡཱ་ནཾ ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ཛཱ་ཏི་ལ་ཀྑ་ཎ་མཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་མྤ་ཊི་པཱ་དི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ནེ་ན ཙ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་ད་ཡོ ས་ཉྙཱ་ས་དྡཱ་པི ས་མཱ་ནཱ ཛཱ་ཏི་ས་དྡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་དི ཙ་ར་ཧི ས་ཉྙཱ་ས་དྡཱ་པི ཛཱ་ཏི་ཝ་ཙ་ནཱ སི་ཡུཾ, པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཏྟ་མེ་སཾ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ནེ་ད་མེ་ཝཾ ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ… པ་སི་དྡྷ་ཏ་ར་ཛཱ་ཏྱཱ་བྷི་དྷཱ་ན ཀ་ཋ་གོ་ཝཱི་ཧི་ཡ་ཝཱ་དི་ས་དྡཱ ཛཱ་ཏི་ས་དྡ་ཏྟེ་ན ཝི་སུཾ པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི.
ས་མྦ་ནྡྷི་བྷེ་ད་ཏོ་ཏི གྷ་ཊཱ་དི་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ནཾ བྷེ་ད་ཏོ. ཨ་བྷཱ་ཝ་སྶ་བྷེ་ད་ཏོ་ཏི གྷ་ཊ་པ་ཊཱ་དཱི་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷཱི་ནཾ བྷེ་དེ་ན ཨ་བྷཱ་ཝ་སྶ བྷེ་ད་ཏོ ཨ་བྷེ་དེ་པི བྷེ་དཱ ཨུ་པ་ཙ་རི་ཏཱ ས་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་སྶ སཱ་མ་ཉྙ་སྶ ཝ་སཱ, ཏེ་སུ ཨུ་པ་ཙ་རི་ཏ་བྷེ་དེ་སྭཱ་ཀཱ་སཱ་དཱི་སུ. ནི་ར་ཝ་ཡ་ཝཱ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཝི་ས་ཡཱ་ན་ནྟི་ཡེ ཨཱ་ཀཱ་སོ ཝི་ཡ ནི་ར་ཝ་ཡ་ཝཱ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཨ་ས་ནྟཱ ཙ, ཏེ ཝི་ས་ཡོ ཡེ་སཾ ས་དྡཱ་ནཾ ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སཱ་མ་ཉྙཾ བྷཱ་ཝོ་ཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙཾ བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ལ་ས་སྶ བྷཱ་ཝོ ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྦ་ནྡྷི་ཏྟཾ, བྲ་ཧྨ་ཉྙཾ ཛཱ་ཏི ཙཱ་པ་ལྱཾ ནེ་པུ་ཉྙཾ གུ་ཎོ ཝཱ. ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ས་ཀ་ཏྠེ་ཀ་ནྟཱ་ཏི ‘‘ས་ཀ་ཏྠེ’’ཏི (༤-༡༢༢) ཨི་མི་ནཱ ས་ཀ་ཏྠེ ཀ་ཏ་ཀ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཏྟ་ཀཱ་ལོ་ཝ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ. ཀ་རུ་ཎཱ ཨེ་ཝ ཀཱ་རུ་ཉྙཾ.
༦༢. ཨ་ཎྭཱ
‘‘ཨེ་ཀ་ཡོ་ག་ནི་དྡི་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཧ་ཝཱ་པ་ཝ་ཏྟི ས་ཧ་ཝཱ ནི་ཝ་ཏྟཱི’’ཏི ‘བྷཱ་ཝ ཀ་མྨེ་སཱུ’ཏི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏེ. ཏ་ཐཱ་པི བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་མི་ནཱ་ཝེ་ཏྠ ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘བྷཱ་ཝ་ཀ་མྨེ་སུ’ཙྩཱ་དི.
༦༤. ཏ་ར
ཡ་ཛྫ་པི སཱི་དྷཱ་ཏུ་སྶ ཀེ་ཝ་ལ་སྶ སུ་པ་ནེ པ་ཝ་ཏྟི, ཏ་ཐཱ་པྱ་ཏི་པུ་བྦ་སྶ ཨུ་ཀྐཾ་སེ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘ཨ་ཏི་ས་ཡོ ཨུ་ཀྐཾ་སོ’ཏི. སོ ཙ ཨ་ཏི་ས་ཡོ ཀ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི་ཙྩཱ་ཧ- ‘སོ ཙ ཀི་རི་ཡཱ་གུ་ཎཱ་ན’ནྟི. ཀ་ཐཾ ཏེ་ས་མ་ཏི་ས་ཡོ་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་ད་བྦ་ཝ་སཱ’ཏི. ཀུ་ཏོ་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏེ’ཙྩཱ་དི. ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ་གུ་ཎཱ་ནཾ ནི་སྶ་ཡོ ད་བྦ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཡེ་ས་ནྟི ཝི་གྒ་ཧོ, ད་བྦ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ-ཏི་ས་ཡ་ཏྟཾ ཧོ་ནྟ་མྤི ནི་སྶི་ཏཱ་ནཾ ཀི་རི་ཡཱ གུ་ཎཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནེ་ཝ སི་ཡཱ ནཱ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཝ་ཏྟུ་མཱ་ཧ-‘པ་ཙྩ་དྷི་ཀ་ར་ཎ’ནྟི་ཨཱ་དི.
ན་ནུ ཙ ཡ་དི ཀི་རི་ཡཱ་གུ་ཎཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི་ས་ཡོ, ཏ་དཱ ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ‘གོ་ཏ་རོ’ཏི ནེ་ས དོ་སོ, ནོ ཙེ་ཏྠ ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ཏི་ས་ཡོ, ཀ་སྶ ཙ་ར་ཧི གུ་ཎ་སྶ གོ ཨ་ཡཾ ཡོ ས་ཀ་ཊཾ ཝ་ཧ་ཏི, གོ་ཏ་རོ-ཡཾ ཡོ ས་ཀ་ཊཾ ཝ་ཧ་ཏི སི་ར་ཉྩཱ་ཏི, ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཧི ནི་ཙྩཱ་ཡེ་ཀ་རཱུ་པཱ་ཡ ནོ་ཀྐཾ་སཱ་པ་ཀཾ་ས་ཡོ་གོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་བྦ་སྶཱ་པི ནཱ་ཏི་ས་ཡ་ས་མྦྷ་ཝོ. ཏ་ཐཱ་ཧི ཏུ་ལྱ་པྤ་མཱ་ཎ་སྶ གུ་ཎ་ཀ་ཏོ་ཝ མཱུ་ལ་ཏོ ཨུ་ཀྐཾ་སོ དི་སྶ་ཏི ས་མཱ་ནེ་པི ཧི ཨཱ་ཡཱ་མེ ཝི་ཏྠཱ་རེ ཙ པ་ཊ་སྶ ཀཱ་སི་ཀ་སྶཱ་ཉྙོ་ཝཱ་གྒྷོ བྷ་ཝ་ཏི མཱ་ཐུ་ར་སྶཱ་ཉྙོ ཝཱ་ཏི. ད་བྦ་སྶཱ་པི སཱ་ཏི་ས་ཡེ་ཧི ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟ་སྶུ་པ་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ- ‘ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧཱ’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ད་གྒེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་གུ་ཎཱ་ནཾ ནི་སྶི་ཏཱ་ན་མ་ཏི་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་མྤི ད་བྦཾ ཀ་ཐ་ཉྩི་ད་པྱ་ཏི་ས་ཡེ ཝ་ཏྟ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་ད་གྒེ ཏ་བྦཱ་ཙི་ཀཱ་པི པ་ཀ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་ཏི་ཡེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི ‘ཨ་ཏི་ཡ་ཡེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏོ’ཏི པ་ཀ་ཏི་ཝི་སེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ- ‘ཨི་མི་ནཱ པ་ཀ་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟ་ཉྩཱ་ཧཱ’ཏི. ས་ཀ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏི་ཨ་ཏྠོ ཛོ་ཏ་ནཱི་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ས་ཀ་ཏྠི་ཀཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྟ་རི ཚ་ཊྛཱི ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ, ས་ཀ་ཏྠི་ཀེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘པ་ཀ་ཏི་ཝི་སེ་ས་ན་ནྟཱི’ཏི. ཨི་ཏི་ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་མྷི, ཡ་སྨཱ ‘ཨ་ཏི་ས་ཡེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏོ’ཏི, པ་ཀ་ཏི་ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཏ་ཏོ པ་ཀ་ཏྱ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏེ-ཏི་ས་ཡེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ས་ཀ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཀ་ཏྱ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏེ་ཏི་ས་ཡོ ཛོ་ཏ་ནཱི་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ནཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻོ་ཏི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མཱ་ཧ, ཏ་ཐཱ ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི- ‘ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཛོ་ཏ་ཀཱ་ཏ་རཱ་ད་ཡོ’ཏི.
ཨ་ཐ པ་ཀ་ཏི་ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟེ ཀ་སྨཱ ནཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻོ ཛོ་ཏ་ནཱི་ཡོ་ཙྩཱ་ཧ ‘པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཡེ་ཝ’ཙྩཱ་དི. ཨུ་ཀྐཾ་སོ ས་མཱ་ན་གུ་ཎ་ཝི་ས་ཡེ་ཡེ་ཝ ལོ་ཀེ དི་ཊྛོ [པ་ཝི་ཊྛོ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཏེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནེ་པི ཏཱ་དི་ཐ་ཝི་ས་ཡེ་ཡེ་ཝ [སོ་ཡེ་ཝ] ཀཱ་ར་ཎ ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ནེ’ཙྩཱ་དི. དྭི་ནྣ་མེ་ཀ་སྶཱ-ཏི་ས་ཡེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ ‘དྭི་བ་ཧཱུ་སུ་ཀྐཾ་སེ ཏ་ར་ཏ་མཱ’’ཏི (ཙཾ ༤-༣-༤༥) ས་ཀྐ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཏྠ་སྶཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཏ་ར་ཨི་ཡཱ་ཏི ས་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ས་ནྟུ ཨཱི་ཡ་པྤ་ཙྩ་ཡོ. ཨེ་ཝ་མི་ཧཱ་ཝི་དྷཱ་ནཾ སུ་ཁ་སཱ་ནེ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨ་ཡ་མེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན དྭི་ནྣ་མེ་ཀ་སྶ ཨུ་ཀྐཾ་སཱ་བྷཱ་ཝཱ ‘མཱ་ཐུ་རཱ པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟ་ཀེ་ཧི སུ་ཀུ་མཱ་ར་ཏ་རཱ’ཙྩཱ་དོ ཏ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀོ མཱ་ཐུ་རོ དུ་ཏི་ཡོ པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟ་ཀོ ཨི་མེ་སཾ སུ་ཀུ་མཱ་རཱ་ནཾ དྭི་ནྣ་མེ་ཀོ མཱ་ཐུ་རོ-ཏི་ས་ཡེ་ན སུ་ཀུ་མཱ་རོ སུ་ཀུ་མཱ་ར་ཏ་རོ, ཨེ་ཀ་མ་ཉྙེ་སཾ དྭི་ནྣ་མུ་ཀྐཾ་སེ་ཏ་ཐཱ་ཉྙེ་སཾ དྭི་ནྣ་མེ་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ དྭི་ནྣཾ་དྭི་ནྣ་མེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཨུ་ཀྐཾ་སེ ཏ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡོ བྷ་ཝ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྲ ཏྭ་ཝ་ཡ་ཝཱ་པེ་ཀྑ་མྦ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་ཧི སུ་ཀུ་མཱ་ར་ཏྟེ་ནུ་ཀྐཾ་སི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ས་མུ་དཱ་ཡཱ་ན་མ་ཝ་ཡ་ཝཱ མཱ་ཐུ་རཱ བ་ཧ་ཝོ པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟ་ཀཱ་པི ནི་ཀྐཾ་སི་ཡ་མཱ་ནཱ ཏ་ཐེ་ཝཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ བ་ཧ་ཝོ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ མཱ་ཐུ་རཱ པཱ་ཊ་ལི པུ་ཏྟ་ཀེ་ཧི སུ་ཀུ་མཱ་ར་ཏ་རཱ’ཏི ཏ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ གཱ་མེ ཨ་ཌྜྷ་ཏ་རཱ ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་ཙྩཱ་དོ་པི ཀ་ཐི་ཏེ་ན ཉཱ་ཡེ་ན དྭི་ནྣཾ་དྭི་ནྣ་མེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཨུ་ཀྐཾ་སེ ཏ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡོ བྷ་ཝ་ཏི, བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟུ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་པེ་ཀྑ་ནྟི ས་བྦཾ ས་ཀྐ་ཏེ ཀི་ཙྪེ་ན སཱ་དྷེ་ནྟི. ཨི་ཧ ཏུ ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶཱ ཝི་དྷཱ་ནཱ ‘‘ཏ་ར་ཏ་མི་སྶི་ཀི་ཡི་ཊྛཱ་ཏི་ས་ཡེ’’ཏི ཏ་རཱ་དཱི་ན་མ་ཏི་ས་ཡེ སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝི་དྷཱ་ནཱ ས་བྦ་ཏྠ ཏ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ན སུ་ཁ་སཱ་དྷ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་དེ་ནཱ་ཏི པ་ཊུ་ཏ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊུ་ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ བྷི་ནྣ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་ཧི ཏ་མེ་ཝཱ་ཝ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཡུ་ཏྟཾ ཝ་ཏྟཱ་རོ བྷ་ཝ་ནྟི ཨ་ཉྙེ ‘བྷ་ཝཾ་སཱུ་ཨ་ཝ་ཏྠོ’ཏི. པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན་པི སཱ་དྷ་ནེ ཧེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཨ་ཏི་ས་ཡ་མ་ཏྟེ ཝཱ ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ’ཏི. ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཏྟ་མཱ་ཧ- (‘ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཝཱ་པི’ཙྩཱ་དི). པ་ཉྩ་སྭེ་ཏེ་སཱུ་ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ མ་ཛ྄ཛྷེ, རཱུ་པཱ་ནི གུ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝུ་ཏྟི་ཡ་མུ་དཱ་ཧ་རི་ཏཱ་ནི. ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཏུ ‘ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན པཱ་ཙ་ཀ་ཏ་རོ པཱ་ཙ་ཀ་ཏ་མོ’ཏི. ཨི་སྶི་ཀ ཨི་ཡ་ཨི་ཊྛཱ ས་རཱ་དཱི ཏ་ཏོ (ཨ་ཉྙ་ཏོ) ན ཧོ་ནྟི བ་ཧུ་ལཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ.
༦༦. ཏ་སྶ
ཏ་སྶཱ་ཏི སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟེ་པི ཝི་ཀཱ་ར་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཡེ་ཝ ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟོ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟ་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཡེ་ཝ ཙ ཝི་ཀཱ་རོ ག་ཡ྄ཧ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘ཡ་སྶཱ’ཙྩཱ་དི. ཀོ་ས་ཀཱ་ར་ཀ་པཱ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཀ་ཏོ ཀོ་སོ. པཱ་ཎ་ཡོ ས་ཏྟཱ, ཨོ་ས་དྷྱོ་ཕ་ལ་པཱ་ཀ་ནྟཱ, རུ་ཀྑཱ པུ་པྥ་ཕ་ལཱུ་པ་གཱ་ཏི རུ་ཀྑོ་ས་དྷཱི་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝ་ད་ནྟི ཏ་ལླ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཏྠ རུ་ཀྑོ ས་དྷ་ཡོ ན ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཀི་ཉྩ་ར་ཧི ཨོ་ས་དྷི་ས་དྡེ་ན ལ་ཏཱ་དི་པི ག་ཡ྄ཧ་ཏི, རུ་ཀྑ་ས་དྡེ་ན (ཝ་ན་པྤ)ཏ་ཡོ་པི, ཝ་ན་པྤ་ཏ་ཡོ ཧི ཕ་ལ་ཝ་ནྟཱ ན པུ་པྥ་ཝ་ནྟཱ. ཀ་ཐཾ གཱ་ཝ་སྶ ཝི་ཀཱ་རེ པུ་རི་སེ མ་ཡོ་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཨ་ཉྙ་སྨི’ནྟི་ཨཱ་དི. གཱ་ཝ་སྶ ཨི་དཾ གོ་མ་ཡཾ.
༦༧. ཛ་ཏུ
ཨུ་པ་པ་ཏྱ་ནྟ་ར་ནྟི པ་ཙྩ་ཡ་ལོ་པ་ཏོ ཡུ་ཏྱ་ནྟ་རཾ.
༦༨. ས་མཱུ
ཏཱི་སུ་ཏྟ་རེ་སུ ཙ ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. རཱ་ཛ་ཉྙ་མ་ནུ་སྶཱ་ན་མྤི ཛཱ་ཏི་ཡ་མ་པ་ཙྩེ ཉྙ་སྶ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཝི་དྷཱ་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘གོ་ཏྟ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནྟཱ’ཏི ཨཱ་ཧ- ‘རཱ་ཛ་ཉྙཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ’ཙྩཱ་དི. ཨུ་ཀྑོ ཨུ་ས་བྷོ. ཨོ་ཊྛོ ཁ་ར་ཏོ, ཨུ་ར་བྦྷོ མེ་སོ, ཨེ་ཝ་མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ‘ཨུ་ཀྑཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ’ཙྩཱ་དི. ཝཱ་ཀྱ་མ་པ་དི་ས་ཏི. ཀཱ་ཀཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ, ཎི་ཀ་ཨ་ཙི་ཏྟཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཎི་ཀོ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཝཱ་ཙ ཀེ་ཧེ་ཝ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་པེ་ཏི. ཨ་པཱུ་པོ པི་ཊྛ་པཱུ་པོ, སཾ་ཀུ་ལ་ནྟི (གུ་ལ༹) མི་སྶ་ཀ་ཁ་ཛྫ་ཀ་ཝི་སེ་སོ.
༦༩. ཛ་ནཱ
‘‘ཏ་ད་སྶ་ཊྛཱ་ན་མཱི་ཡོ ཙཱ’’ཏི (༢-༨-༡༣) ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་སུ་ཏྟ་སྶཱ་ཡ མ་ཏྠོ ‘‘ཏ་ད་སྶ་ཊྛཱ་ན་མི་ཙྩེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟ་ཏོ ཨཱི་ཡ་པྤ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’ཏི. ཏེ་ན མ་ད་ན་སྶ ཋཱ་ནཾ མ་ད་ནཱི་ཡཾ བ་ནྡྷ་ན་སྶ ཋཱ་ནཾ བ་ནྡྷ་ནཱི་ཡཾ་ཏྱཱ་དི་ཀཾ སཱ་དྷེ་ནྟི. ཨི་དྷ པ་ན ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷ་སྶཱ་བྷཱ་ཝཱ ཀ་ཐཾ ཏཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡ ‘མ་ད་ནཱི་ཡ’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘མ་ད་ནཱི་ཡཱ་དི་པྤ་སི་དྡྷི་ཡཱ’ཙྩཱ་དི. སཱ་དྷ་ན་ཀྐ་མཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏེ’ཙྩཱ་དི.
ཋཱ་ན་ནྟི ཀཱ་ར་ཎཾ. ‘‘ཨུ་པ་མ་ཏྠཱ་ཡི་ཏ་ཏྟ’’ནྟི (༢-༨-༡༤) ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་སུ་ཏྟ་སྶཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཨུ་པ་མ་ཏྠེ ཨཱ་ཡི་ཏ་ཏྟ་པྤ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཏེ་ན དྷཱུ་མོ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི དྷཱུ་མཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ ཏི་མི་ར་མི་ཝ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཏི་མི་རཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ་ཏྱཱ་དི་ཀཾ སཱ་དྷེ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཏ་མྤི་ཧ་ཙྩཱ་དི་ཀཾ དྭཱི་སུ སཱ་དྷ་ན་ཀྐ་མ་ད་སྶ་ནཾ, དྷཱུ་མོ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ད་སྶི་ཏོ ཡོ ཀ་མྨ་ཏྠོ སོ་པི དྷཱུ་མཱ་ཡཱི་ཏི ཀ་ཏྟུ་ཝ་སེ་ན ས་ཀྐཱ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏུ་ནྟི ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ དྷཱུ་མཱ་ཡི་ཏ་ས་དྡཱ ས་ཀ་ཏྠེ་ཏྟ་པྤ་ཙྩ་ཡེ་པི དྷཱུ་མོ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠེ ཨཱ་ཡི་ཏ་ཏྠ་པྤ་ཙྩ་ཡེ་པི ནཱ་ཏྠ་བྷེ་དོ-ཉྙ་ཏྲ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་བྷེ་དཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, བྷཱ་ཝ་ཏྠོ པ་ན ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ཏི, དྷཱུ་མ་སྶེ་ཝ ད་སྶ་ན་ནྟི ཝི་གྒ་ཧེ ཨཱ་ཡི་ཏ་ཏྟེ་ན ཝཱ.