༡༠. ཨ་མཱ
སོ་ཙེ་ཀ་ཏྠཱི་བྷཱ་ཝོ ཝི་སི་ཊྛོ-བྷི་མ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, མུ་ཧུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ དུ་ཏི་ཡཱ, པཱ་དི་ས་མཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨཱ་ས་དྡ་སྶ ཧ་ར་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟི་ས་དྡེ་ན [ཝུ་ཏྟི་པ་དེ་ན (པ་ཉྩི་ཀཱ)] ཀི་རི་ཡཱ་ཁྱཱ་པྱ་ཏེ་ཏི ཨ་ས་ཏྱུ་པ་སེ་ཙ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ ས་ངྑཱ་ར་ཀཾ ས་ངྑཱ་རི་ཡཾ ཝཱ ན བྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ཏྠི་ཙེ་ཧ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ, ཏ་ཏོ ཏེ་སཾ ས་མྦྷ་ཝཱ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ས་ནྟོ་བྷཱུ་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ ག་མྱ་ཏེ་ཏི མ་ཉྙ་ཏེ, ཏ་ཐཱ་ཧི ད་དྷི་བྷོ་ཛ་ནཾ་ཏྱཱ་དོ ཝུ་ཏྟེ ཨ་དྷྱཱ་དི་ནོ ས་ངྑཱ་ར་ཀ་ཏྟཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་ནོ ཙ ས་ངྑཱ་རི་ཡ་ཏྟཾ པ་ཏཱི་ཡ་ཏེ, ན ཙོ་པ་སེ་ཀཱ་དི་མ་ནྟ་རེ་ན ས་ངྑཱ་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝོ-ཏྠཱི་ཏི སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་ཡེ་ཝུ་པ་སེ་ཀཱ་དི་པྤ་ཏཱི་ཏི.
ཏ་ད་པེ་ཀྑཱ་ཡཱ་ཏི ག་མྨ་མཱ་ནོ་པ་སེ་ཙ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ. པཱ་ཎི་ནི་ཡེ་ཧི ཨ་ཏྠེ་ན ‘ཨེ་ཏ་སྶི་ད’ནྟི ཨ་ཏྠེ ནི་ཙྩ་ས་མཱ་སོ-བྷི་མ་ཏོ ས་བྦ་ལི་ངྒ་ཏཱ ཙ, ཏ་ཐཱ ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་མི་ཧ མ་ན་སི་ཀ་ཏྭཱ ‘ཀ་ཐ’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟི ཡཾ་ཝུ་ཏྟཾ་ཙོ་ད་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ་ཝི་ཝ་ར་ཏི ‘ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཝི་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་ཏྠེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཨ་ཉྙ པ་ད་ཏྠེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏྱེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ནི་ཙྩ་ས་མཱ་ས་ཏཾ ས་བྦ་ལི་ངྒ་ཏ་ཉྩ པ་ཊི་པཱ་ད་ཡ་ཏི, ཝཱ་ཀྱ་ནི་ཝ་ཏྟི་སི་དྡྷཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.
ཨ་ཏྠ་ས་དྡེ་ནཱ་ཝ་ག་ཏ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝ་ཏྟུ་མ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ‘ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ’ཏི ཝཱ་ཀྱ་ནི་ཝ་ཏྟི སི་དྡྷཱ་ཡེ་ཝ, ཀ་ཐ་ཉྩི་པི ཙ་ཏུ་ཏྠྱ་ནྟཱ བྷི་ནྣ་ཏྠ་སྶ ས་མཱ་སེ ཀ་ཏེ་པི ཏ་ཏྠ ཝི་རོ་དྷ་མཱ་ཧ- ‘ཙ་ཏུ་ཏྠྱ་ནྟ་སྶེ’ཏྱཱ་དི.
ཝ་ཙ་ན་མྤཱི་ཏི ‘‘ཨ་ཏྠེ་ན ནི་ཙྩ་ས་མཱ་སོ ས་བྦ་ལི་ངྒ་ཏཱ་ཙ’’ཨི་ཏི (༣-༡-༣༦) ཝཱ་ཀྱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཝ་ཙ་ན་མྤི, པཱ་ཎི་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ‘ཨེ་ཏ་སྶ ཨི་ད’ནྟི ཨ་ཏྠེ ས་མཱ་སེ ཀ་ཏེ ཡོ-ཏྠོ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཏྠ་ས་མཱ་སེ་པི སོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘ཡོ’ ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ ཝཱ་ཡཱ་མོ་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ… ཏཾ་ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ ཝཱ་ཡཱ་མཱ་དཱི་ནཾ, ཏེ་སཾ ཀ་ཐཱ་དཱི་ན་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཏེ་སཾ ཝཱ་ཡཱ་མཱ་དཱི་ན་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ… ཝཱ་ཡཱ་མོ་ཏྱཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ སོ ཙ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཾ ཧོ་ཏེ་ཝ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ ཨི་ད་ནྟི ཝཱ་ཀྱེ ཨ་ཏྠེ་ན ས་མཱ་སེ ས་བྦ་ལི་ངྒ་ཏཱ ཙ ‘ཨེ་ཏ་ད་ཏྠོ ཨེ་ཏ་ད་ཏྠཱ ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ’ནྟི ཝཱ་ཡཱ་མཱ་ད་ཡོ ཙ ས་མཱ་ས་ཏྠཱ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཏཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་མ་ཏྠོ པ་ཡོ་ཛ་ན་མེ་ཏ་སྶ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠེ་པི ཨེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ སོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ་ཏི ནཱ་ཏྠ་བྷེ་དོ’’ཏི.
ཨི་ད་ཉྩ ‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཏྠཱ་ནི ཁོ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནི, ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ པཱ་མོ་ཛྫ་ཏྠཱ་ཡ…པེ… ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཏ་ད་ཏྠོ ཝཱ་ཡཱ་མོ ཨེ་ཏ་ད་ཏྠཱ ཀ་ཐཱ ཨེ་ཏ་ད་ཏྠཱ མ་ནྟ་ནཱ ཨེ་ཏ་ད་ཏྠཾ སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཏི་ཀ་ངྒུ་ཏྟ་ར, ཨཱ་ན་ནྡ་ཝ་གྒ) པཱ་ལི༹ཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
པཱ་ཎི་ནི་ཡེ་ཧི ‘‘ཀ་ཏྟུ་ཀ་ར་ཎེ ཀི་ཏ་ནྟེ་ན བ་ཧུ་ལ’’ནྟི (༢-༡-༣༢) ཀི་ཏ་ནྟེ་ན ཏ་ཏི་ཡཱ་ས་མཱ་ས་ཝི་དྷཱ་ནཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ བ་ཧུ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ‘གཱ་མ་ནི་གྒ་ཏཱ’དཱི་སུ ས་མཱ་སོ ཝུ་ཏྟོ, ཏེ་ནེ་ཏྠཱ་ནྟོ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནཾ དྭི་ནྣ་མ་དྷི་ཀ་ཏྟཾ, ས་མཱ་སཱ་བྷཱ་ཝོ-བྷི་མ་ཏོ་ཏི པཱ་ཎི་ནཱི་ཡེ་ཧི ‘‘པཱུ་ར་ཎ་གུ་ཎ་སུ་ཧི་ཏ་ཏྠ་ས་ད་བྱ་ཡ་ཏ་བྦ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ནེ’’ཏི (༢-༢-༡༡) སུ་ཏྟེ གུ་ཎ ཨི་ཏི་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་བྷི་མ་ཏོ, ས་དི་ཏི ས་ཉྙཱ ཏེ་སཾ ནྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ.
སོ ཀ་ཐ་ནྟི ཨི་ཧ ‘བྷཱ་ཝ་ཏི་ཏྟ་ཏྠེ་ཧཱི’ཏི བྷཱ་ཝ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་མཱ་ས་པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝི་དྷཱ་ནཱ ‘བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ སུ་ཀྐཱ’ ཨི་ཙྩཱ་དོ སོ ས་མཱ ས་པྤ་ཊི་སེ་དྷོ ཀ་ཐཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
གུ་ཎ་ཏྟ་ནི་ཡེ་ཝཱ་ཏི གུ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝེ ཨེ་ཝ, ཨ་བྷི་མ་ཏོ་ཏི ཝཱ་ཏྟི་ཀ་ཀཱ་ར་སྶཱ་བྷི་མ་ཏོ ‘‘ཏ་ད་ཝ་ཊྛེ་ཧི ཙ གུ་ཎེ་ཧཱི’’ཏི, ཏ་ས་དྡེ་ནཱ་སྶ གུ་ཎ་སྶ པ་རཱ་མཱ་སོ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ གུ་ཎེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ད་ཝ་ཊྛཱ, གུ་ཎེ་ཡེ་ཝ གུ་ཎཱ་ཏི་ཊྛ་ནྟི ན ཀ་དཱ་ཙི་པི སོ་ཡ་མི་ཏྱ་བྷེ་དཱ ད་བྦ་ཝུ་ཏྟ་ཡོ སུ་ཀྐཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཏེ ཏ་ད་ཝ་ཊྛཱ གུ་ཎཱ ག་ནྡྷཱ་ད་ཡོ, ཏ་ད་ཝ་ཊྛི་ཏེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ཚ་ཊྛཱི ས་མ་སྶ་ཏེ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨཱ་བྷི་མ་ཏོ་ཏི ‘‘པཱུ་ར་ཎཱ’’དི་སུ་ཏྟེ ཨ་བྱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན, དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཚ་ཊྛི་ཡཱ གུ་རུ་མྷི སཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟེ་པི གུ་རུ་ས་དྡ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷི་ས་དྡ་ཏྟཱ ས་ཀ་ཏྠེ [ཝཱ་ཀྱེ] ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ བྱ་པེ་ཀྑཱ-ཡཱ་ཧཱ་ནི་ཏོ ཝུ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝཾ ཝ་ཙ་ན་ནྟ་རེ་ན སཱ་དྷེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཏ་ཐཱ་ཙཱ་ཧཱུ’ཏི.
སཱ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ས་ཀ་ཏྠེ ཝི་ཡ, ཨ་སྶཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷི་ས་དྡ་སྶ, སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ག་མ་ཀ་ཏྟ་ཉྩ་ཏྠཱི་ཏི པ་དཱ་ན་མ་ཉྙོ་ཉྙཱ་པེ་ཀྑཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཝི་གྒ་ཧ་ཝཱ་ཀྱ་ཏྠ་སྶ ག་མ་ཀ་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, གུ་རུ་ནོ ཀུ་ལཾ དཱ་ས་སྶ བྷ་རི་ཡཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ, ཨ་ཐཱ་ཏྲ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨུ་ཙྩེ’ཨི་ཙྩཱ་དོ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ག་མ་ཀ་ཏྟཾ ཝཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཀུ་ཏོ-ཝ་སི་ཏཾ, ཡེ་ན ཏ་དཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཏྲ ས་མཱ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏེ་ཙྩཱ་ཧ-‘སཱ་མ་ཏྠྱཱ་དི་ནོ་ཏྭི’ཙྩཱ་དི.
ས་མཱ་སཱ་བྷཱ་ཝོ-བྷི་མ་ཏོ་ཏི ‘‘པཱུ་ར་ཎཱ’’དི་སུ་ཏྟེ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་སྶཱ་པི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཏོ. སེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡེ་ཧི, ནཱ་བྷི་མ་ཏོ་ཏི ‘‘ཙ་ཡུ་ཏྟེ་ཧི སེ་ཧི ཨ་ས་མཱ་སི་ཏེ་ཧི ཚ་ཊྛཱི་ས་མཱ་ས་པྤ་ཊི་སེ་དྷོ་ཝ་ཏྟ་བྦོ’’ (ཝཱ) ཏྱ་ནེ་ན, པུ་ཐ་ག་ཏྠ་ཏཱ་ཡ [བྷི་ནྣ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཾ-ཝུ་ཏྟི] མི་ཙྩ་སྶ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ག་ཝཱ་དཱི་ན་མ་ས་མཱ་སེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱ་སེ་ནཱ་ལ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཡོ་གཱི་ན་ནྟི ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ཡོ་གཱི་ནཾ, ཨ་ནེ་ནེ་ཏ་རེ་ཏ་ར་ཡོ་ག་ཙ་ཏྠ་ས་མཱ་སཾ ཝ་ད་ཏི. ཝུ་ཏྟི་ཧོ་ཏཱི་ཏྱ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ཚ་ཊྛཱི་ས་མཱ་སོ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི, ཨེ་ཀ་ཏྠཱི་བྷཱ་ཝེ་ཨི་ཙྩ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ག་ཝཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཙ་ཏྠ་ས་མཱ་སེ ས་ཏཱི་ཏི.
རུ་ལ༹ྷི་ཏྟཱ་ཏི ས་མཱ་ས་སྶེ་ཝ ཀཱི་ལཱ༹་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཡ ཙ པ་ཙྩཱ་ཡ ཀ་ཏྟེ་ན པ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ, ན ཝཱ་ཀྱ་སྶཱ་ཏི ‘ཨུ་དྡཱ་ལ་པུ་པྥ་བྷ་ཉྫི་ཀཱ’ཏྱཱ་དོ རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན ནི་ཙྩ་ས་མཱ་སོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏྲ ཀིཾ ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཏི མ་ཉྙ་ཏེ, ས་ར་སི རུ་ལ༹ྷ་ནྟི ཝི་གྒ་ཧོ.
ཨ་ཡ་མྤ་ན ཨ་མཱ་དི་ས་མཱ་སོ ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡ་དི་གུ་ས་མཱ་སཱ་ཏི ས་བྦེ་པི པ་རེ་སཾ ཏ་པྤུ་རི་ས་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཏ་པྤུ་རི་སཱ, ཡ་ཐཱ ཧི ཏ་སྶ པུ་རི་སོ ཏ་པྤུ་རི་སོ་ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ནོ, ཏ་ཐཱ ཏེ སི་ཡུཾ, ས་ངྑྱཱ་པུ་བྦ་ཏྟ ན་པུཾ་ས་ཀ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི དྭཱི་ཧི ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི་དི་གུ.