ས་ར་ལོ་པཱ་དི ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༦. ས་རོ
ཨཱ་དྷཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ་པ་སྶ་ཡ་ན་ནྟི ཨོ་པ་སི་ལེ་སི་ཀཱ་དྷཱ་ར་ཝི་སེ་ས་སྶ ནི་སྶ་ཡ་ནཾ, ཨོ་པ་སི་ལེ་སི་ཀཱ་དྷཱ་རཾ ཝི་ནཱ ཨཱ་དྷཱ་ར་ནྟ་རེ ག་ཧི་ཏེ ས་ཏི ཝ་ཙ་ན་ནྟ་རཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་རཾ ཝི་ནཱ བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་ནི་ཝ་ཏྟི ཀཱ་ཏུཾ ན ཙ ས་ཀྐཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀེ་ཙཱི་ཏི བུ་དྡྷ་པྤི་ཡཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ད་སྶེ་ཏི, ཏེ ཧི ཡ་དི ཝ་ཎྞེ་ན ཀཱ་ལེ་ན ཝཱ བྱ་ཝ་དྷཱ་ནེ་པི ས་ནྡྷི བྷ་ཝེ་ཡྻ ཏ་དཱ ས་རེ་ཏི ནི་མི་ཏྟ་སྶོ པཱ་དཱ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ས་རེ་ཏི ནི་མི་ཏྟོ་པཱ་དཱ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ནཱ་ནེ་ན ཝ་ཎྞཱ་དི་བྱ་ཝ་དྷཱ་ནེ ནོ ས་ནྡྷཱི་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ‘ནི་མི་ཏྟོ’ཙྩཱ་དི་ཀཾ ཝཱ་ཀྱ་མཱ་ཧུ, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཏེ་ཧི’ནི་མི་ཏྟོ’ཙྩཱ་དི་ནཱ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟེ ཀཱ་ར་ཎཾ བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་ས་བྦྷཱ་ཝེ་ན སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་ནྡ་སྶེ་ཏྭཱ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནྡ་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཨ་ཝ་སཱ་ནེ,ཙྩཱ་དི, ཀཱ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་པཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ, སུ་མ་ནཱ བྷ་ཝ་ནྟུ ཨ་ཐོ་པི’ཏྱཱ་དོ ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ལ་བྱ་ཝ་དྷཱ་ནེ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ‘ཨེ་ཏེ ན ས་ཙྩེ་ན སུ་ཝ་ཏྠི ཧོ་ཏཱུ’ཏྱཱ་དོ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ‘པ་མཱ་དོ མ་ཙྩུ་ནོ པ་དཾ’ ཏྱཱ་དོ ཨ་ནྟ བི་ནྡུ ས་ངྑཱ་ཏ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟ་རེ ཝཱ ཀཱ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ནི་མི་ཏྟོ པཱ་དཱ་ན་སྶ སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏོ་ཏི ཨ་པི་ས་དྡ་སྶ་ཏྠོ, སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏོ་ཏི བྷཱ་ཝ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ལོ་པེ་ན བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཝུ་ཏྟཾ, སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏྟ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ནི་མི་ཏྟོ་པཱ་དཱ་ན་མེ་ཝ སཱ་ཏྠ་ཀཾ ནཱ་མཱ་ཏི ‘ནི་མི་ཏྟོ པཱ་དཱ་ན་སྶ སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏོ’ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ནི་མི་ནྟ་རེ ཝཱ ཀཱ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་ས་བྦྷཱ་ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ནུ་པ་པ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ན་ཏྠི, ནི་མི་ཏྟ་ནྟུ་བྱ་ཝ་དྷཱ་ནེ་པི ཙ་ཏྠི, ཡ་ཐཱ’དཱ་རུ་ནི་མི་ཏྟཾ ཝ་ནོ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’ནྟི ཏ་སྨཱ ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ལ་བྱ་ཝ་དྷཱ་ནེ་པི ས་རེ་ཏི ནི་མི་ཏྟེ ས་ཏི ལོ་པ་ཀཱ་རི་ཡཾ པ་པྤོ་ཏེ ཝཱ’ཏི. ལུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ‘ཏ་ཏྲི་མེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ ཀ་ཐ་ན་ཀཱ་ལེ ན དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི ལོ་པོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘ཏ་ཏྲཱ’དི་ས་དྡ་རཱུ་པཱ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་རི་ཏྟ་མེ་སཾ ན སི་ཡཱ་ཏི, པ་ཋ་མཱ་ཡ ནི་དྡི་ཊྛོ… ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀ་མྨ་སྶ, ས་ར་སྶཱ་ཏི ཝ་དེ་ཡྻ… བྷཱ་ཝེ ཁཱ་དི་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཏྟཱ, ཨི་ཧཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཏྠ་ནྟ་རེ བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི, ག་ནྠ ལཱ་གྷ་ཝོ… ས་ར་སྶ ལོ་པོ་ཏི ཝཱ ལོ་པཾ པ་པྤོ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ, ས་རོ་ཏི པ་ཋ་མཱ་ཡ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ས་རོ ལོ་པོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་ངྐཱ་པི སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ན ཙེ’ཙྩཱ་དི, ཨི་ཧཱ་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ, ཧོ་ནྟི་ཙྩཱ་དོ་པི པུ་བྦ་ས་ར་ལོ་པེ ཧ་ནྟི་ཙྩཱ་དི་ཀ་མྤི སི་ཡཱ་ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘སོ་ཙེ’ཙྩཱ་དི, ཨུ་སྶ་གྒ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ ས་མྦྷཱུ་ཏོ ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་ཡཾ་ཏི ཨོ་སྶ་གྒི་ཀོ པུ་བྦ་ལོ་པོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨོ་སྶ་གྒི་ཀ་ཏྟཾ, ཨོ་སྶ་གྒི་ཀ་ཏྟཱ པུ་བྦ་ལོ་པ་སྶ ཀཱ་རི་ཡ་ནྟ་རེ་ཧི པ་ར་ལོ་པཱ་དཱི་ཧི ཨ་པ་ཝཱ་ད་ཝི་དྷཱི་ཧི ཨཱ་བཱ་དྷི་ཏོ ཨེ་ཝ, སོ ཙ པུ་བྦ་ལོ་པོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ‘‘པ་རོ ཀྭ་ཙཱི’’ཏི (༩༡-༢༧) ཀྭ་ཙི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པུ་བྦ་པ་ར་ལོ་པཱ་ནཾ ཏུ་ལྱ་བ་ལ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ ཡ་ཐཱ ག་མ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ར་ལོ་པ་སྶཱ་པ་ཝཱ་ད་རཱུ་པ་ཏྟཾ, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་སི་ཏེ་ཏི པ་ཝི་ཊྛེ, ན ཧོ་ཏི… པ་ར་ལོ་པཱ་པ་ཝཱ་དེ་ན བཱ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ, ཏེ་ཧཱི་ཏི པ་ར་ལོ་པཱ་དཱི་ཧི, ས་བྦ་ཐཱ མུ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡོ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི, ཝི་ཀ་པྤེ་ན མུ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡོ ལ་ཏེ ཝཱ་ཏི.
༢༧. པ་རོ
ཨི་ཏི་ས་དྡོ ཨི་ད་མ་ཏྠེ, ཀྭ་ཙི ལོ་པ་ནཱི་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀི་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘པ་ཡོ་གཱ་ནུ་སཱ་རི་ཏ’ནྟི, ཀ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཀཱ་རི་ཡ་སྶ པ་ར་ལོ་པ་སྶཱ’ཏི, ཀེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘ཀྭ་ཙི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནཱ’ཏི, ཀ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཨི་ཧ ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ’ཏི, ཏེ་ནཱ་ཏི ཏེ་ན པ་ཡོ་གཱ་ནུ་སཱ་རི་ཏཱ་དཱི་པ་ནེ་ན, ཡ་ཐཱ་པ་ཡོ་ག་ནྟི ཨཱ་ག་མ་པ་ཡོ་གཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མེ་ན, ནི་ཙྩཾ པ་ཀྑེ་ཝཱ པ་ར་ལོ་པོ སི་ཡཱ་ཏི ཧོ་ནྟི་ཙྩཱ་དོ ནི་ཙྩཾ, ལ་ཏཱ་ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཀྑེ ཝཱ པ་ར་ལོ་པོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ ‘‘ཀ་སྨི་ནྟི ཨ་ཏྠེ ཀྭཱ་ཏི ནི་པྥ་ནྣེ་ནཱ་ནི་ཡ་མ་ཝུ་ཏྟི་ནཱ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠ་སྶེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ཀ་ཏོ ཝ་ཙ་ནེ ས་བྦ་ཏྠེ་ཝཱ་ནི་ཡ་ཏ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཏྟཱ ཀྭ་ཙི་ས་དྡོ-ཡཾ ཡ་ཐཱ་ག་མཾ ནི་ཙྩ་མ་ནི་ཙྩ་མ་ས་ནྟ་ཉྩ ཝི་དྷིཾ དཱི་པེ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཧོ་ནྟི་ཙྩཱ་དི་ཀོ ནི་ཙྩ པ་ཀྑོ པ་ར་ལོ་པ་སྶེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ, ལ་ཏཱ་ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཨ་ནི་ཙྩ་པ་ཀྑོ ཨུ་བྷ་ཡ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ པུ་བྦ་ལོ་པ་སྶཱ་པི ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་ཙྩཾ པ་ཀྑེ ཝཱ པ་ར་ལོ་པོ ཧོ་ཏི, ཨ་ས་ནྟ་པ་ཀྑོ པ་ན ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཀོ པུ་བྦ་ལོ་པ་སྶེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ ས་བྦ་ཐཱ་ནེ་ན པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི, ཏཱི་སུ་པི ཙེ་ཏེ་སུ པ་ན པ་ཀྑེ་སུ ནི་ཙྩཱ་ནི་ཙྩ་པ་ཀྑེ་སུ ཡེ་ཝ་སྶཱ་པ་ཝཱ་ད་རཱུ་པ་ཏཱ… པུ་བྦ་ལོ་པ་སྶ ས་བྦ་ཐཱ ཧོ་ནྟི་ཙྩཱ་དོ ནི་ཝཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ པ་ར་ལོ་པ་སྶ, ན ཏྭ་ས་ནྟ་པ་ཀྑེ… པུ་བྦ་ལོ་པ་སྶེ་ཝ ས་བྦ་ཐཱ་ནེ་ན དི་ནྣཱ ཝ་ས་ར་ཏྟཱ, ལོ་ཀ་གྒོ་ཏི་ཨཱ་དི ཏུ ཀྭ་ཙི་ས་དྡ་སྶ པ་ཡོ་གཱ་ནུ་སཱ་རི་ཏཱ དཱི་པ་ཀ་ཏྟཱ ནི་ཙྩེ ཨ་ས་ནྟེ་ཝཱ་པི ཝི་དྷི་མྷི དཱི་པི་ཏེ པ་ར་ལོ་པེ་ན ཝཱ ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཊྛ་བྱཱ་གྷཱ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཀྭ་ཙི་གྒ་ཧ་ཎེ ས་བྦ་ཐཱ་ནི་ཊྛ་པ་རི་ཧཱ་རེ་ན ཨི་ཊྛ་པྤ་སི་དྡྷི སི་ཡཱ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ཀ་ཐ་ནྟི ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ ཝི་རོ་དྷ་མཱ་ཧ-‘ཨ་ཉྙ་ཏེ’ཙྩཱ་དི, པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཀྭ་ཙི་གྒ་ཧ་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ ‘པ་རོ’ཏི སུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ ཏ་ཐཱ ས་ཏི སུ་ཏྟ་དྭ་ཡ་མེ་ཀ་ཝི་ས་ཡཾ ཏུ་ལྱ་བ་ལ་ཉྩ སི་ཡཱ, ཏ་ཏྠ ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷཱ་བྷཱ་ཝཱ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མཱ་ཙ་རི་ཡ (ཝ་ཙ་ནཱ)ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཏཱ མཱ བྷ་ཝཱི་ཏི ཝཱ་རེ་ན བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨི་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷ་ཝ་ན་ཀཱ་ར་ཎེ་ན, པ་ཀྑེ་ཡེ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི ལ་ཏཱ་ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པུ་བྦ་ལོ་པེ པ་རི་ཡཱ་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ར་ལོ་པ་སྶཱ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ལ་ཏཱ་ཝཱ་ཏི པ་ཀྑེ་ཡེ་ཝ པ་ར་ལོ་པོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཧོ་ནྟི་ཙྩཱ་དོ ནི་ཙྩཾ ན སི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་ཉྩཱ་ཏི ཏཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷ་ཝ་ན་ཉྩ, ཁོ ཝཱ་ཀྱཱ་ལ་ངྐཱ་རེ, པ་ཊི་པ་ད་ནྟི པ་ད་མྤ ད་མྤ་ཏི ཧོ་ཏི, ནེ་ཀ་དེ་ས་པ་རི་ཧཱ་རེ་ནཱ་པི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘ན ཀ་ཏྠ་ཙཱི’ཏི, ཨི་མི་ནཱ ཨི་དཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ས་བྦ་ཏྠ ཝི་ཀ་པྤ་པྤ་ས་ཏྟི་ཡཱ ཧ་ནྟི, ས་དྡྷ་ནྡྲི་ཡཾ་ཏྱཱ་དི་ཀཾ ‘‘ན དྭེ་ཝཱ’’ཏི (༡-༢༨) སུ་ཏྟེ་པི ཧ་ནྟི་ཙྩཱ་དི་ཀ་ཉྩཱ་ནི་ཊྛ་རཱུ་པ་མྤི ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ན་ཙེ་ཝ་མི་ཊྛ་ནྟི ཨེ་ཝ་མི་དཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཀ་པྤ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྙཱུ་ཧི ནེ་ཝཱ་བྷི་མ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཏ་མེ་ཝ སཱ་དྷེ་ཏི ‘པ་ར་ལོ་པོ ཧི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཨ་ཐཱ ནི་ཙྩ་པ་ཀྑེ ཝཱ པ་ར་ལོ་པེ ཀ་ཏེ-ནེ་ན པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་སྶ་གྒ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ལ་ཏཱ་ཝ ལ་ཏེ་ཝཱ་ཏི རཱུ་པ་དྭ་ཡཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི ཏ་སྨཱ པ་ཡོ་གཱ་ནུ་སཱ་རི་ཏཱ་དཱི་པ་ཀེ་ན ཀྭ་ཙི་ས་དྡེ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ ལ་ཏཱ་ཝ ལ་ཏེ་ཝཱ་ཏི པ་ཡོ་ག ས་མྦྷ་ཝོ་པི, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ནི་ཙྩ་པ་ཀྑེ ལ་ཏཱ་ཨི་ཝཱ་ཏི ཏ་ཏི་ཡ་རཱུ་པ་པྤ་སི་དྡྷི་ཡཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏི ‘ན་ནུ ཙེ་ཏྱཱ་དི་ནཱ, ཨ་ཐ ‘‘པ་རོ ཀྭ་ཙཱི’ཏི ཀྭ་ཙི་གྒ་ཧ་ཎེ ས་ཏི ཨ་པ(ཝཱ་ད་རཱུ་པ)ཏྟཱ ཀ་ཐ་མྤ་རི་ཡཱ་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི མ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡཱ་ནི་ཙྩ་པ་ཀྑེ པ་རི་ཡཱ་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘ན དྭེ་ཝཱ’’ཏི སུ་ཏྟི་ཏ་ནྟི ཨ་པ་ཝཱ་དེ རཱུ་པ་ཏྟ་ཡེ་པི པ་རི་ཡཱ་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ-‘ནཱ་ཡཾ དོ་སོ’ཙྩཱ་དི, ཏ་ཐཱ་ཧི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ‘‘ན དྭེ་ཝཱ’’ཏི སུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶཱ་པི དཱི་པི་ཏ་ཏྟཾ སཱ་དྷེ་ཏི, སཱ ཙ ཨེ་ཀ་ཏྠ་པྤ་ཝ་ཏྟི པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཝི་ནཱ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི… ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྱ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ན་ནུ ཙ ཀྭ་ཙཱ་བྷཱ་ཝེ པ་རི་ཡཱ་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ དོ་ས་སྶེ་ཝཱ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ མཱ ཧོ་ཏུ པ་རི་ཡཱ་ཡོ, བྷི་ནྣ་ཝི་ས་ཡེ པ་ན པུ་བྦ་པ་ར་ལོ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘ན དྭེ་ཝཱ’ཏི ནི་སེ་དྷེ ལ་ཏེ་ཝ ལ་ཏཱ་ཝ ལ་ཏཱ་ཨི་ཝཱ་ཏི རཱུ་པ་ཏྟ་ཡཾ ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡཱ་ཧ-‘ན་ཙེ’ཙྩཱ་དི, ཏ་ཏྠ དོ་ས་མཱ་ཧ-‘ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཀ་ཏྠ་ཙི དེ་མི་ཙྩཱ་དོ ནི་ཙྩཾ པུ་བྦ་ལོ་པ་སྶེ་ཝ, ཀ་ཏྠ་ཙི ཧོ་ནྟི་ཙྩཱ་དོ ནི་ཙྩཾ པ་ར་ལོ་པ་སྶེ་ཝ, ཝི་ཀ་པྤེ་ན ཝཱ ཀ་ཏྠ་ཙི ཡ་ཐོ་ད་ཀཾ ཡ་ཐཱ་ཨུ་ད་ཀཾ ཏྱཱ་དོ པུ་བྦ་ལོ་པ་སྶེ་ཝ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨི་ཏི་པི ཨི་ཙྩ་པི་ཙྩཱ་དོ པ་ར་ལོ་པ་སྶེ་ཝ ཀ་ཏྠ་ཙི ལ་ཏེ་ཝ ལ་ཏཱ་ཝ ལ་ཏཱ་ཨི་ཝཱ་ཙྩཱ་དོ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནུ་བྷ་ཡ་ལོ་པ་སྶེ་ཝ ད་སྶ་ན་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨེ་ཏྠ་ཙ ཨི་ཏི་པཱི་ཏི ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་ཝི་བྷཱ་ས་ཏྟ དཱི་པ་ནེ་ན ཀྭ་ཙི་ས་དྡེ་ན པ་ར་ལོ་པེ ཀ་ཏེ-ཉྙ་ཏྲ པུ་བྦ ལོ་པེ ས་མྤ་ཏྟེ ‘‘ན དྭེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན ཀྭ་ཙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཙྩཾ ནི་སེ་དྷེ ཨི་ཙྩ་པི་ཙྩེ་ཝ བྷ་ཝ་ཏི. ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཏེ་སུ ཏེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ. པ་རི་ཙྪེ་དོ་ཏི ཀ་མྨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་ཏི’ཙྩཱ་དི.
༢༨. ན་དྭེ
ཏ་ཏྠ་ཙཱ་ཏི ཙ་ས་དྡེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཨ་ཉྙོ་ཉྙཱ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་སི ཏཾ ཡ་ཐོ་ད་ཀཾ ཡ་ཐཱ་ཨུ་ད་ཀཾ་ཏྱཱ་དི ཨི་ཏི་པི ཨི་ཙྩ་པི་ཙྩཱ་དི་ཙ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི, པུ་བྦ་ལོ་པེ པ་ར་ལོ་པེ ཙ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་མྤ་ཏྟེ དྭི་ནྣ་མྤི པ་ཀྑེ ཨ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཀ་ཐ་མི་དཾ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙོ་དེ་ཏི‘ཡ་ཛྫེ་ཝ’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཡ་ཛྫེ་ཝ་ནྟི ཧི ཨ་ཡཾ ནི་པཱ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཨ་ནི་ཊྛཱ་པཱ་ད་ནཱ་ར་མྦྷ ཝ་ཏྟ་ཏེ, ཨེ་ཝ་ཉྩེ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་དེ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ནི་ཙྩཾ ས་ནྡྷི་ཀཱ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘ཨུ་པ་སི་ལེ་སཱ བྷཱ་ཝ་ཏོ’ཏི, ཏ་དེ་ཝ ས་མ་ཏྠེ་ཏི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཧི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཝ་ཏྟུ་མི་ཊྛ་ཏྟཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ནྣི་ཀཾ་སོ ཝ་ཎྞཱ་ན མ་དྡྷ་མ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་བྱ་ཝ་དྷཱ་ནཱ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི, ས་ནྣི་ཀཾ་ས་སྶེ་ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ ས་ཏི་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷི་ཀཱ་རི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི, ཨུ་པ་སི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ་ཏི ཨུ་པ་སི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ བྷ་ཝ་ཏི, ནཱ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ཙཱ་ཏི ཏ་སྶ ཨུ་པ་སི་ལེ་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཙ, ས་ནྡྷི་ཀཱ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་ན བྱ་ཝ་དྷཱ་ནཱ’ཏི, ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་ནཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཋི་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་ན མུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ལ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན མ་ཛ྄ཛྷ་པྤ་ཏི་ཏ་ཀཱ་ལེ་ན, ས་ནྡྷི ཧོ་ཏེ་ཝ… ས་ནྣི་ཀཾ་ས་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་སི་ལེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, བུ་དྡྷ ཝཱི་ར ཨ་ཏྠུ་རཱ་ཛ་པུ་ཏྟཾ ཨ་ཛ་རཱ་མ་རོ་ཏི ཚེ་དོ, ཡ་དི་པི ས་བྦ་མྤེ་ཏཾ ཡ་ཛྫེ་ཝཾ་ཏྱཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ཀྭ་ཙི ས་དྡ་པྤ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི པ་ཀཱ་རོ-ཡ་མྤི ས་ཏྠེ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟོ.
༢༩. ཡུ་ཝ
ན་ནུ སུ་ཏྟེ ‘ལུ་ཏྟཱ’ཏི པ་ཉྩ་མཱི ནི་དྡེ་སཱ ‘པ་རེ་ས’ནྟི ཧོ་ཏུ, ‘ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ’ཏི ཏུ ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ ཀ་ཐཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མ་ནྟཱི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘ས་མེ’ཙྩཱ་ཏི, ས་མཱ ས་ངྑྱཱ ག་ཎ་ནཱ ཡེ་སུ ཏེ ས་མ་ས་ངྑྱཱ-ཨུ་དྡེ་སི་ནོ ཨ་ནུ་དེ་སི་ནོ ཙ, ཨུ་དྡི་ས་ནཾ པ་ཋ་མཾ ནི་དྡི་ས་ནཾ ཨུ་དྡེ་སོ, ཨ་ནུ་དི་ས་ནཾ པ་ཙྪཱ ཀ་ཐ་ནཾ ཨ་ནུ་དེ་སོ, ཨུ་དྡེ་སོ ཨ་ནུ་དེ་སོ ཨེ་ས་མ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་དྡེ་སི་ནོ ཨ་ནུ་དེ་སི་ནོ, ཏེ་སཾ ས་མ་ས་ངྑྱཱ་ན་མུ་དྡེ་སཱི་ནཾ ཨ་ནུ་དེ་སཱི་ན་ཉྩ, ཨི་ཝ་ཎྞུ་ཝ་ཎྞཱ་ཧི ཨུ་དྡེ་སི་ནོ དྭེ, ཨེ ཨོ་ཀཱ་རཱ ཨ་ནུ་དེ་སི་ནོ ཙ དྭེ་ཏི ཨུ་དྡེ་སཱི་ན་མ་ནུ་དེ་སཱི་ན་ཉྩ ཋཱ་ནྱཱ་དེ་སཱ་ནཾ ས་མ་ས་ངྑྱཱ སི་ཡཱ, ས་ཏི་ཡ་ཉྩ ཏ་སྶཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མ མཱ་ད་སཱ ཝི་དྷཱི་ཡ་ནྟེ, ལོ་ཀ་ཏོ སི་དྡྷི་མུ་པ་ད་སྶེ་ཏི ‘ཏ་ཐཱ་ཧི’ཙྩཱ་དི་ནཱ. ཨ་ཝ…པེ… ཨེ ཨོ་ཏི པ་རེ་སཾ མ་ཏཾ, ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ཝི་རུ་དྡྷཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཾ, པ་རེ ‘‘ས་ཏི་པི ཧེ་ཊྛཱ ཝཱ་གྒ་ཧ་ཎེ‘ཀྭ་ཙཱ་ས་ཝ་ཎྞཾ ལུ་ཏྟེ’ཏི སུ་ཏྟེ ཀྭ་ཙི་གྒ་ཧ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཝ་ཎྞེ ཨེ་ཝ ལུ་ཏྟེ ཨ་ས་ཝ་ཎྞོ ཝི་དྷི ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨི་དྷ ན ཧོ་ཏི དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཀྭ་ཙཱི་ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ ཨི་དྷ ན ཧོ་ཏི མ་ཧུ་སྶ་ཝོ མཱ་ཏཱུ་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི, པ་ཏི་ས་དྡོ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཏྠོ, ཏེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎོ ཨུ་ར་ས་དྡོ་པཱི་ཏི ཨུ་ར་སྨི་ནྟི ནི་ཙྩ ས་མཱ་ས་ཏྟཱ ཨ་ས་ཀ་པ་དེ་ན ཝི་གྒ་ཧེ ཀ་ཏེ ‘‘ཨ་ས་ངྑྱཾ ཝི་བྷ་ཏྟི’’ཙྩཱ་དི་ནཱ (༣-༢) སུ་ཏྟེ་ན ཨ་ས་ངྑྱ་ས་མཱ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཝི་བྷ་ཏྱ་ཏྠེ་ས་ངྑྱ་ས་མཱ་སོ’ཏི, ཨེ་ཏྠ པ་ན ཡུ་ཝ་ཎྞཱ་ན་ནྟི སཾ་སཱ་མི ས་མཱི་པ་ས་མཱུ་ཧ ཝི་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་དཱི་སུ ཋཱ་ནྱཱ་དེ་ས་ས་མྦ་ནྡྷེ ཚ་ཊྛཱི, ཏ་སྨཱ ཨི་ཝ་ཎྞུ་ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ཋཱ་ནེ ཨེ ཨོ་ཨཱ་དེ་སཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཋཱ་ན་མྤ་ན ཏི་དྷཱ ཨ་པ་ཀཾ་སོ ནི་ཝ་ཏྟི པ་ས་ངྒོ ཙེ་ཏི, ཏ་ཏྠ གུ་ནྣཾ ཋཱ་ནེ ཨ་སྶཱ ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཡ་ནྟུ [བ་ཛ྄ཛྷ་ནྟུ (ཛི་ནི་ནྡ་བུ་དྡྷི)] ཏི ཨ་པ་ཀཾ་སོ ཋཱ་ན་ས་དྡ་སྶ་ཏྠོ, ‘‘སེ་མྷ་སྶ ཋཱ་ནེ ཀ་ཊུ་ཀ་མོ་ས་དྷཾ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ནི་ཝ་ཏྟི ‘‘ད་བྦྷཱ་ནཾ ཋཱ་ནེ ས་རེ་ཧི ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་ས་ངྒོ, ཏེ་སུ ཨི་དྷ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡཱ ན ཡུ་ཛྫ་ནྟི… ནི་ཙྩ་ཏྟཱ ས་དྡ་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ ཨ་པ་ན་ཡ་ན་ཝི་ནཱ་སཱ ན ཡུ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི, ཏ་ཏི་ཡོ ཏུ (ཡུ་ཛྫ་ཏི)… སུ་ཏྟེ ཨ་ཏྠཱ་བྷི་དྷཱ་ནཱ་ཡ ཨི་ཝ་ཎྞུ་ཝ་ཎྞཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒེ ཏ་ད་ཏྠཱ་བྷི་དྷཱ་ནཱ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཨོ་ཨཱ་དེ་སཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི.
༣༠. ཡ་ཝཱ
‘‘ས་ཏྟ་མི་ཡཾ པུ་བྦ་སྶེ’’ཏི (༡-༡༤) པུ་བྦ་སྶ ཀཱ་རི་ཡ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ ས་ཏྟ་མཱི ནི་དྡི་ཊྛ་སྶ པ་ར་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ‘པ་རེ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་མུ་པ་རི་པི, པ་རེ་ཧི ཨི་ཙྩ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷི་ཎ་མུ་ཏྟོ’ཏི སཱ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦོ་ཙ་ནྟི’’ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ ཨ་དྷཱི’’ཏི ཙ སུ་ཏྟི་ཏཾ, ཏེ་ས་མི་དྷ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མཱ་ཧ-‘ཨི་ད’མི་ཙྩཱ་དི, ཨ་བྦྷ་ཀྑཱ་ན་ནྟི [ཨ་བྦྷུ་གྒ་བྷོ] ཨི་མི་ནཱ་ཝ སི་དྡྷ་ནྟི ‘‘ཨ་བྦྷོ ཨ་བྷཱི’’ཏི ཙ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨི་ཏི+ཨ་སྶ ཨི་ཏི ཋི་ཏེ པ་ར་ལོ་པོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘ཨི་ཏི ཨ་སྶ པ་ར་ལོ་པོ’ཏི ཨཱ་ཧ, ཨ་ནྭ་ག་མཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ནི་ཙྩཾ.
༣༡. ཨེ་ཨོ
པུ་ཏྟཱ མེ+ཨ་ཏྠི, ཨ་ས་ནྟོ+ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པ་ད་ཙྪེ་དོ.
༣༢. གོ་སྶ
ཨ་ནྟཱ་དེ་ས་ཏྠོ་ཏི ‘‘ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི (༡-༡༧) བཱ་དྷ་ཀ་སྶ ‘‘ཊཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ་ནེ་ཀ་ཝ་ཎྞཱ ས་བྦ་སྶཱ’’ཏི (༡-༡༩) བཱ་དྷ་ཀེ་ན ‘‘ཝཱ་ནུ་བ་ནྡྷོ’’ཏི (༡-༡༨) སུ་ཏྟེ་ན ཨ་ནྟཱ་དེ་ས་ཏྠོ, ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ-‘བཱ་དྷ་ཀ་བཱ་དྷ་ན་ཏྠོ་ཡ་མཱ་ར་མྦྷོ’ཏི, ཨ་ཝ་ཝཱ་དེ་སེ པུ་བྦ་ས་ར་ལོ་པེ དཱི་གྷེ་ཙ ག་ཝཱ་སྶཾ, ག་ཝ་ཙྪ་ནྟི ནི་ཙྩཾ. ཨི་དཾ ཀ་ཐཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨི་ད་ནྟི ཡ་ཐ་རི་ཝེ་ཙྩཱ་དི་ཀཾ, ཀིཾ ཝི་ནཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཨེ་ཝཱ་དི་སྶཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཨེ་ཝ་སྶ ཨཱ་དི་ཨེ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝཱ་དི, ཏ་སྶ, རི་ཨཱ་དེ་ས་མ་ནྟ་རེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཙ་ས་དྡོ ཨ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཡུ་ཏྟོ, ར་སྶ་ཝི་དྷཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱི་ཡོ, ཀ་ཏེ་པི ཏ་སྨི་ནྟི ཏ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཝི་ཧི་ཏེ ཙ, ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཱ་དི་སྶ རི་ཨཱ་དེ་སོ ན ཀ་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, བྷུ་སཾ+ཨེ་ཝཱ་ཏི (པ་ན) ཋི་ཏེ མ་ཧཱ་ཝུ་ཏྟི་ནཱ ཨེ་ཝཱ་དི་སྶ ཨི་ཨཱ་དེ་སེ རཱུ་པ་སི་དྡྷི ཧོ་ཏེ་ཝ, ཨི་དྷ པ་ན པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན ‘བྷུ་སཱ་མི་ཝེ’ཏི སཱ་དྷེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘ཏ་མྤི’ཙྩཱ་དི.
༣༣. བྱ་ཉྫ
ར་སྶ་དཱི་གྷཱ་ན་ནྟི སུ་ཏྟེ ཨ་ཝུ་ཏྟེ ཀ་ཐཾ ར་སྶ་དཱི་གྷཱ་ན་ནྟི ལ་བྷ་ཏི ཨུ་དྡེ་སི་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘དཱི་གྷ་སྶཱ’ཏི་ཨཱ་དི, དཱི་གྷ་སྶཱ་ཏི ར་སྶ་སྶཱ་ཏི ཙ ཋཱ་ན་ས་མྦ་ནྡྷེ ཚ་ཊྛཱི, པ་ཙྩཱ་ས་ཏྱཱ་ཏི ཋཱ་ན་སོ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྱཱ, ཨི་ད་ཉྩ ནི་སྶ་ཡ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ནི་སྶ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཀོ ས་ཏྠཱ་ག་ཏོ ཉཱ་ཡོ་ཏི, ཨི་དྷ ནི་ཙྩཾ-ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཨི་དྷ ན ཧོ་ཏི-ཛ་ནོ སཱ་ཡཾ.
༣༤. ས་ར
ཋཱ་ན་ས་མྦ་ནྡྷེ་ཏི ཋི་ཏི ཋཱ་ནཾ པ་ས་ངྒོ, ས་མྦ་ནྡྷ་ནཾ-ས་མྦ་ནྡྷོ, ཋཱ་ནྱཱ་དེ་ས་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཋཱ་ནེ་ཡོ་ག་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ ས་མྦ་ནྡྷོ ཋཱ་ན་ས་མྦ་ནྡྷོ ཏ་སྨིཾ, དྭེ རཱུ་པཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ན ས་རཱུ་པ་པྤ་དྷཱ་ནོ་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཧེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སཱ’ཏི, དྭེ རཱུ་པཱ་ནི་ཧོ་ནྟཱི་ཏྱཱ་དི ཝ་ཙ་ན་མི་དཾ [པ་ད་མི་དཾ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་རཱུ་པ་པྤ་དྷཱ་ནེ་པི དྭི་ས་དྡེ དྭི་ས་དྡ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ས་ངྑྱཱ་དྭི་ས་དྡཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ ན་པྤ་ཡུ་ཛྫ་ཏེ, ཏ་སྶ (པ་ན) ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཝ་ཙ་ན་ས་ངྑྱཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ( ) [(པ་ན) (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཨི་མི་ནཱ ཙ-ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ནོ-ཡཾ ནི་དྡེ་སོ ན ས་རཱུ་པ་པྤ་དྷཱ་ནོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཨ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡོ ཨ་དྷི་པ་ཏི་པྤ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཨི་དྷ ན ཧོ་ཏི ཨི་དྷ མོ་ད་ཏཱི་ཏི, ཏཾ ཁ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ངྒ་ཝི་ཀ་ལཾ པ་ཙྩུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ནྟི ས་ར་མྷཱ པ་ར་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ ན དྭི་ཏྟཾ.
༣༥. ཙ་ཏུ
ཏ་བྦ་གྒེ ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཋ་མཱ་ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ (དུ་ཏི་ཡ) ས་དྡེ་ཧི ཝ་གྒ་ཀྑ་རེ་སྭེ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ་སུ ཏ་ཐཱ ནི་དྡེ་སོ ཡུ་ཏྟོ, ན ཧི ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤཱུ་ར་ཎོ ཙ་ཏུ་ཏྠོ དྭི་ནྣ་མྤཱུ་ར་ཎོ དུ་ཏི་ཡོ་ཏི ཨ་ཀྑ་རཱ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ས་ངྐི་ཡ ‘ཝི་ནཱ་པཱི’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཨ་ཀྑ་རེ ཨ་ཀྑ་ར་ཝི་ས་ཡེ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་དི ཝོ་ཧཱ་རོ ཀ་རཱི་ཡ་མཱ་ནོ ཝ་གྒ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ནཱ་པི ཝ་གྒ་ཀྑ་རེ་ཡེ་ཝ རུ་ལ༹ྷོ པ་སི་དྡྷོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཧེ་ཏུ་མྷི ཨི་ཏི་ས་དྡོ, ཡ་ཏོ ཨེ་ཝཾ, ཏ་སྨཱ ཀཱ་ར་ཎཱ ‘ཏ་བྦ་གྒེ ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཋ་མཱ’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཏ་བྦ་གྒེ་ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་དུ་ཏི་ཡཱ ཡ་སྨིཾ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཝ་གྒེ་ཏི ཨ་ཏྠོ, པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟཱི་ཏི པ་ཏི ཨཱ་པུ་བྦཱ ‘ས་ད-ཝི་ས་ར་ཎ་ག་ཏྱ་ཝ་སཱ་ད་ནེ་སུ’ཨི་ཙྩ་སྨཱ ཨི་ཏྠི་ཡཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྟི་མྷི ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘པ་ཙྩཱ་སཱི་ད་ན’མི་ཙྩཱ་དི, ཡ་ཐཱ་ཡོ་གྒ་ནྟི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀྑ་རེ ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ ཏ་ཏི་ཡོ དུ་ཏི་ཡ་ཀྑ་རེ དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་གྒ་མ་ན་ཏི་ཀྐ་མྨ, དྷ་སྶ ད་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ པུ་བྦ་སྶ དྷ་སྶ ད་ཏྟ་མུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཡ་ས་ཏྠེ་རོ་ཏི. ཐེ་རོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀཱ་རོ ཝ་གྒ་ཀྑ་རོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་ཝ་གྒ་དུ་ཏི་ཡ་ཀྑ་ར་སྶ ཏ་སྶ ཏོ པ་ཋ་མོ ན ཧོ་ཏི. པ་ནྠོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཝ་གྒ དུ་ཏི་ཡ་ཀྑ་རེ་ན ཐ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་བྦ་གྒ་བྷཱུ་ཏེ ན་ཀཱ་རེ ས་ཏཱི་པི ན སོ ཏ་བྦ་གྒ་དུ་ཏི་ཡ་ཀྑ་རོ་ཏི ན ཏ་སྶ པ་ཋ་མོ ཏོ, ཨེ་ཏྠ ནི་གྒྷོ་སོ ནི་གྷོ་སོ་ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ནི་ཙྩཾ, ད་ཌྜྷོ ནི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ནི་ཙྩཾ.
༣༦. ཝི་ཏི་སྶ
ཨི་ཏི་ས་དྡོ-ནུ་ཀ་ར་ཎཾ. ནི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཀ་ཏི་ཝི་ཡཱ-ནུ་ཀ་ར་ཎཾ བྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ དྭི་དྷཱ ཨ་སཱ་དྷུ་ས་དྡ་རཱུ་པཾ སཱ་དྷུ་ས་དྡ་རཱུ་པ་ནྟི, ཏེ་སུ བྷཱ་ར་ཝཱ་ཧ་ཀོ ཀོ་ཙི ཏེ་ན པཱི་ལི༹་ཏོ ‘ཨ་ཧོ བྷཱ་རོ’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ས་ཏྟི་ཝེ་ཀ་ལླཱ ‘ཨ་ཧོ བཱ་ལ’ ཨི་ཙྩཱ་ཧ, ཏཾ་ས་མཱི་པ་ཝ་ཏྟཱི ‘ཀི་མ་ཡ་མཱ་ཧེ’ཏི ཀེ་ན་ཙི པུ་ཊྛོ ས་མཱ་ནོ ‘ཨ་ཧོ བཱ་ལ ཨི་ཙྩ་ཡ་མཱ་ཧེ’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨི་དྷ་མ་སཱ་དྷུ་ས་དྡ་རཱུ་པཾ, ཨི་ཏཱི་ཏི པ་ན སཱ་དྷུ་ས་དྡ་རཱུ་པཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏོ-ནུ་ཀཱ་རི་ཡེ་ནཱ་ཏྠེ་ན སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏྟཱ ཋཱ་ན་ས་མྦ་ནྡྷེ ཚ་ཊྛཱི.
༣༧. ཨེ་ཨོ
ན་ནུ ‘‘ཝི་ཏི་སྶེ་ཝེ ཝཱ’’ཏི (༡-༣༦) ཝོ་ཏྱ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཡ ཨ་ཝ་ཎྞེ ཨེ་ཨོ་ནཾ ཝོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙ ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ‘ཨ་ཝ་ཎྞེ ཀྭ་ཙི ཝོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘ཨ་ཧོ་ཏི ཝཱ’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙོ་ད་ན་མཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘ཨོ་ཀཱ་ར་སྶ་པི’ཙྩཱ་དི, ཋཱ་ནི་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ་ཏི ‘‘ཨེ་ཨོ་ན’’ནྟི (༡-༣༡) ཝ་ཀཱ་རཱ་དེ་ས་སྶ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝ་ཀཱ་རཱ་དེ་ས་མྤ་ཏི པུ་ན ཨོ་ཀཱ་རོ ཋཱ་ནི་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ ན སི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ, ན ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཨོ་ནཾ ཝ་ཀཱ་རཱ་དེ་ས་ཏྠཾ ཨ་ཝ་ཎྞོ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཎྞ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་ཏྟེ, ཨོ་ཀཱ་རཾ ན པ་ཋེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, མ་ཀཱ་རཱ་ག་མེ’ཡཱ་ཙ ཀ་མཱ་ག་ཏེ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’ཏི, སྭེ བྷ་ཝ་ནྟི ཝི་གྒ་ཡ྄ཧ ཏ་ན་པྤ་ཙྩ་ཡེ ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཾ’’ཏི (༢-༡༡༩) ལོ་པེ ཨ་ཀཱ་རཱ་དེ་སེ དཱི་གྷེ་ཙ སྱཱ་དི་མྷི སྭཱ་ཏ་ནཾ དྭི་ཏྟེ ཧི་ཡྻ་ཏྟ་ནཾ. སྭཱ་ཏ་ན་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ནི་ཙྩཾ, ཨི་དྷ ན་ཧོ་ཏི པ་རེ་ཙ ན ཝི་ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི.
༣༨. ནི་གྒ
ཀ་ཐ‘མཱ་ག་མོ ཧོ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཡ་དི ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་མཱ་ག་མོ སི་ཡཱ སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཉ-མ-ཀཱ་དྱ ནུ་བ་ནྡྷ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘ཨ་ས་ཏི པི’ཙྩཱ་དི, ཨཱ་ག་མཱ་ཝ་སཱ་ཡེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘ཨཱ་དེ་ས་ཏྟཱ་ཡོ་གཱ’ཏི, ཨཱ་དེ་ས་ཏྟཱ་ཡོ་གོ ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཙྩཱ་ཧ-‘ཋཱ་ནི་ནི་དྡེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’ཏི, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཨཱ་ག་མི་ནི་དྡེ་སཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨཱ་ག་མ་ཏྟ་མྤི ན སི་ཡཱ་ཏི ཙོ་དེ་ཏི ‘ཡ་ཛྫེ་ཝ’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, ན-ཨི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ཏྟ་མེ་ཝ སཱ་དྷེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཏ་སྶཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཏ་སྶཱ་ཏི ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་སྶ, ར་སྶཱ་ནུ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ར་སྶ་ས་ར་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟི་ཡ་མྤི ད་སྶི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ཏྟུ་མཱ་ཧ-‘ཨེ་ཏ་དེ་ཝེ’ཙྩཱ་དི, པུ་རི་མཱ ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ས་མཱ་སེ་ཀ་ཏེ ར་སྶེ ཙ བི་ནྡྭཱ་ག་མོ, པ་ར་ནི་མི་ཏྟ་སྶཱ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ས་དྡེ-ནྟ་སྶ བི་ནྡྭཱ་ག་མེ བ་ཧུཾ, ས་ཏི་པི པ་ཡོ་གཱ་ནུ་སཱ་རི་ཏྟ་དཱི་པ་ཀ་སྶ ཀྭ་ཙི་ས་དྡ་སྶཱ་པི ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་ཝི་བྷཱ་ས་ཏྟེ ཝཱ་ས་དྡ་སྶཱ་པི ཏཱ་དི་ས་ཏྟ་སྶེ་ཝ པ་ཊི་པཱ་ད་ཀ་ཏྟ ས་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་ཝི་བྷཱ་ས་ཏྟཱ ཝཱ་དྷི་ཀཱ་ར་སྶཱ’ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་སྶ ལ་ཀྑི་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་རོ་དྷེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ ཝི་བྷཱ་སཱ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་ཝི་བྷཱ་སཱ, ཨ་བྷེ་དེ་ན ཏུ ཝཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ ཝི་བྷཱ་སཱ, ཏ་སྶཱ བྷཱ་ཝོ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་ཝི་བྷཱ་ས་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ, ཨི་དྷ ན ཧོ་ཏི ཨི་དྷ མོ་ད་ཏི, ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨཱ་ག་མ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ས་ཀོ ཋཱ་ནི་ནི་དྡེ སཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨཱ་དེ་ས་ཏྟཱ་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏོ ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་སོ ས་མ་ཏྠོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ-ཨ་ཏྠ་བ་ལ-མ་ཉྙ་ཐཱ་ནུ་པ་པ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ས་ཙཱ་ཏི སོ ཨཱ་ག་མོ ཙ.
༣༩. ལོ་པོ
ལོ་པ་ས་དྡ་སྶ བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ སཱ་དྷེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཏེ་ནེ’ཙྩཱ་དི, ལོ་པོ་ཏི ཡ་དི ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནོ སི་ཡཱ ཏ་དཱ ཏེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ‘‘པ་ར་ས་རོ’’ཏི སུ་ཏྟ་མཱ་ར་བྷཱི་ཡེ་ཡྻཱ་ཏི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མཱ་ཧ ‘ན པ་ར་ས་རོ’ཏི, ཨི་དྷ ན ཧོ་ཏི ས་ངྒ་རོ.
༤༠. པ་ར
ཏྭཾ་སི ཏྭ་མ་སཱི་ཏི ཝི་ཀ་པྤོ, ཨི་དྷ ན ཧོ་ཏི ཏཱ་སཱ་ཧཾ.
༤༡. ཝ་གྒེ
ན་ནུ ཝ་གྒེ་ཝ་གྒ་ནྟོ་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟེ ཡ་སྨིཾ (ཀི་སྨི)ཉྩི ཝ་གྒ་ཀྑ་རེ པ་རེ བི་ནྡུ་ནོ ཡོ་ཀོ་ཙི ཝ་གྒ་ནྟོ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན བྷ་ཝེ་ཡྻ ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཨ་ནི་ཊྛ་མྤི སི་ཡཱ་ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟིཾ ས་ནྣི་སྶཱ་ཡཱ་ནི་ཊྛ ནི་ཝ་ཏྟི་ནྡ་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཝ་གྒེ ཝ་གྒ་ནྟོ’ཏི་ཙྩཱ་དི, སོ་ཝཱ་ཏི ཝ་གྒ་ནྟོ་ཝ, ཏ་སྨི་ནྟི ཝ་གྒ་ཀྑ་རེ.
༤༢. ཡེ་ཝ
ན་ནུ ས་དྡ་ཏྟཱ བྱ་བྷི་ཙཱ་རི་ཏྟཱ ཨེ་ཝ་སྶ ཏཱ་ཝ ས་དྡོ ཧོ་ཏུ, སཾ་ཡ་ཏོ, སཾ་ཧི་ཏོ་ཏི ས་དྡེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མྤི ས་མྦྷ་ཝཱ ཏེ་པི ག་ཧེ ཏ་བྦཱ སི་ཡུ་ནྟི ‘ཡ་ཨེ་ཝ་ཧི ས་དྡེ་སུ’ཏི ཡ་ཧཱི་ན་མྤི ཀ་ཐཾ ས་དྡ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཀ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘ཨེ་ཝཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཨེ་ཏྠཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘ཨ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རི་ནཱ བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱི ནི་ཡ་མྱ་ཏེ’ཏི.
༤༣. ཡེ་སཾ
ཡ་ས་དྡེ པུ་བྦ་སུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ སཾ་སྶ་པྱཱ་དེ་སེ སི་དྡྷེ སོ ( ) [(ཏ་སྶ) (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཡ ཀཱ་ར་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ པ་རེ སཾ་སྶེ་ཝ (ཡ་ཐཱ) སི་ཡཱ་ཏི སུ་ཏྟ་མི་ད་མཱ་ར་དྡྷཾ.
༤༤. ཝ་ན
ཋཱ་ནི་ན་མཱ་སི་ལི་སྶ ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ག་མོ ནཱ་མ, ཀོ-ཡ་མེ་ཏྠ ཋཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ས་ར་སྶཱ་ཏི, སུ་ཏྟེ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘ས་ར་སྶཱ’ཏི ཀུ་ཏོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཙོ་དེ་ཏི ‘ན་ནུ ཙེ’ཏྱཱ་དི་ནཱ. ཨཱ་ག་མ་སུ་ཏི་ཡཱ ཝ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཋཱ་ནི་སུ་ཏི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ བྱ་ཉྫ་ན་སྶ ཝཱ ཨཱ་ག་མོ སི་ཡཱ ས་ར་སྶ ཝཱ, ཡ་དི བྱ་ཉྫ་ན་སྶ ཝཱ སི་ཡཱ (ན) ‘‘པ་དཱ་དཱི་ནཾ ཀྭ་ཙཱི’’ཏི (༥-༩༢) སུ་ཏྟི་ཏ མཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན, ཏ་སྨཱ ཏ་དེ་ཝ ཉཱ་པེ་ཏི ‘ས་རོ ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཋཱ་ནཱི བྷ་ཝི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏཱི’ཏི. ཝུ་ཙྩ་ཏེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཧཱ་ར་མཱ་ཧ, ནི་པུ་བྦཱ པ་དི་སྨཱ ཨ་ན་པྤ་ཙྩ་ཡེ ‘‘པ་དཱ་དཱི་ནཾ ཀྭ་ཙཱི’’ཏི ཡུ་ཀ་ཨ་ནྟཱ་ཝ་ཡ་ཝོ ‘‘ཏ་ཝ་གྒ་ཝ་ར་ནཱ’’དི་ནཱ (༡-༤༨) ཡེ ད་སྶ ཛོ ‘‘ཝ་གྒ་ལ སེ་ཧི་ཏེ’’ཏི (༡-༤༩) (ཡ་སྶ ཛོ) ནི་པ་ཛྫ་ནཾ, མཱ་ན་ནྟ་ཏྱཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་རཱ་ཏི ‘‘ཀྱོ བྷཱ་ཝ་ཀ་མྨེ་སྭ་པ་རོ་ཀྑེ་སུ མཱ་ན་ནྟ་ཏྱཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི (༥-༡༧) ཨི་ཏོ མཱ་ན་ནྟ་ཏྱཱ་དཱི་སུ་ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་རཱ, པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་རེ་ཏི མཱ་ན་ནྟ་ཏྱཱ་དཱི་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པ་ཙྩ་ཡེ, ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནེ་ན ‘ཨ་ཏི་པྤ་གོ་ཁོ་ཏཱ་ཝཱ’ཏི སཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཀྭ་ཙི ཨོ བྱ་ཉྫ་ནེ’’ཏི ཨོ་ཀཱ་རཱ་ག་མོ ག་ཀཱ་རཱ་ག་མོ ཙ སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་ན ཝི་ཧི་ཏོ, ཏཾ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན སཱ་དྷེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ-‘ཨ་ཏི་པྤ་གོ ཁོ ཏཱ་ཝཱ’ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཨ་ཏི་པྤཱ’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
༤༦. ཚ
དྭཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྟཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟཱ་ཏི ‘ཚ་ཀཱི’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘ཚཱ’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙོ་དེ་ཏི ‘ན་ནུ་ཙཱ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, པ་རི་ཧ་ར་ཏི ན་ཙྩཱ་དི་ནཱ, ནེ་ཏི ‘ཚ་ལོ༹’ཏི ཨ་ཡུ་ཏྟོ-ཡཾ ནི་དྡེ་སོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཚ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཚ་ས་དྡཱ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ, ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་སཱ་དྷུ་ས་དྡ་རཱུ་པཱ སཱ་དྷུ་ས་དྡ་རཱུ་པ་མ་ནུ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་བྷ་ཛ་ཏི ‘ཨ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ དུ་ཝི་དྷ’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, པ་རི་ཙྩ་ཏྟོ ཛ་ཧི་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཝི་དྷི་ནི་སེ་དྷ་རཱུ་པོ ཡ་སྶ ཏཾ པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏྠ པ་ན ཚ་ས་དྡེ་ན ཚ་ས་ངྑྱཱ་ཝི་སེ་སོ པ་རི་ཙྩ་ཏྟོ, ཨ་བྷི་དྷཱ་ཡ་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཚ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ནུ་ཀཱ་རི་ཡེ་ནཱ་ཏྠེ་ནཱ་ཏྠ་ཝ་ནྟ་ཏྠ་མཱ་ཧ, ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་སྶ ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ… ཚ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶ ཚ་སྶ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་ནུ་ཀཱ་རི་ཡ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀཱ་དི་ནོ ས་ངྑྱཱ ས་དྡ་སྶ ཏ་ད་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཡ་ད་ནུ་ཀཱ་རི་ཡ་མེ་ཀཱ་དི་ཀཾ ཏ་ད་ཉྙཾ ཝཱ ས་དྡ་རཱུ་པཾ ཏ་སྶ. ས་ངྑྱཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ནྟི ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་དི་ས་ངྑྱཱ་ཝི་སེ་སཾ ཏ་ད་ཉྙཾ ཝཱ, ‘‘ཡོ་མྷི དྭི་ནྣཾ དུ་ཝེ དྭེ’’ཏི (༢-༢༡༩) སུ་ཏྟེ དྭི་ས་དྡོ-ནུ་ཀཱ་རི་ཡཾ དྭི་ས་དྡ་རཱུ་པཾ ཏ་བྦ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཉྩ དྭི་ས་ངྑྱཱ་ཝི་སེ་ས་མྤ་རཱ་མ་ས་ཏཱི་ཏི ཏ་བྦཱ་ཙ་ཀཾ དྭི་ནྣ་ནྟི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཐ ‘ལ༹་ཉི’ཏི ཀ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟཾ ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ཉཱ་ན་བ་ནྡྷ་ཏྟཱ་ལ༹་ཀཱ་རོ ཨཱ་དྱ་ཝ་ཡ་ཝོ བྷ་ཝི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ན་མྨ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡ ‘ཚ་ས་དྡཱ’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཨ་ནྟཱ་པ་ཝཱ་དེ་ན ཝི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ནོ ལ༹་ཀཱ་རོ ཚ ས་དྡཱ པ་ར་སྶཱ་དི་སྶ ཨཱ་ག་མ་ཏྟཱ…པེ… ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨ་ནྟཱ་པ་ཝཱ་དེ་ནཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘ས་ར་སྶཱ’ཏི ཚ་ཊྛཱི་ནི་དྡེ་ས་ཏོ ‘‘ཚ་ལཱི༹་ཡ་ནྟ་སྶཱ’’ཏཱི-མ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི, པ་ར་སྶཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘ཚཱ’ཏི པ་ཉྩ་མཱི་ནི་དྡེ་ས་ཏོ ‘‘པ་ཉྩ་མི་ཡཾ པ་ར་སྶཱ’’ཏཱི་མ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཾ, ཨཱ་དི་སྶཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ལ༹་སྶེ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ཏྟཱ ཨ་ནྟཱ་པ་ཝཱ་དེ་ན ‘‘ཨཱ་དི་སྶཱ’’ཏི སུ་ཏྟེ ན ཨཱ་དྱ་ནྟོ ཝི་ཡེ་ཀོ་པི ས་རོ་ཏི ས་ར་སྶཱ་དི་སྶ པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘ཚཱ’ཏི པ་ཉྩ་མཱི་ནི་དྡེ་སཱ ‘‘པ་ཉྩ་མི་ཡཾ པ་ར་སྶཱ’’ཏི (༡-༡༥) པ་ར་སྶ ས་མྤ་ཏྟཾ ཀཱ་རི་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ཏྟཱ ‘‘ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི (༡-༡༧) ཨ་ནྟ་སྶ ས་མྤ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་དི་སྶཱ’’ཏི (༡-༡༦) ཨཱ་དི་ཝ་ཎྞ་སྶ པ་པྤོ་ཏཱི’’ཏི. ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ས་ཏི་པི ཉ་ཀཱ་རེ ཨཱ་ག་མ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ག་མི་ནཾ ས་རཾ ཨ་ཝི་ནཱ་སེ་ནྟོ ཏ་སྶ ཨཱ་དྱ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ལ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི ‘‘ཡ་ཝ་མ་ད་ན་ཏ་ར་ལཱ་ཙཱ་ག་མཱ’’ཏི སུ་ཏྟེ་ན, ཏ་ནྟི ལ་ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་བྷི་ནྣ་མ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘ཏེ་ས་མྤི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཏེ་ས་མྤཱི་ཏི ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནཱ་ན་མྤི, ཨ་ཀྑ་ར་ས་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི ‘‘ཨ་ཀྑ་རཱ་པཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཀ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས’’ནྟི ཝི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ན་ཨ་ཀྑ་ར ས་ཉྙཱ་ཡཾ. ཨ་ཝི་སེ་སེ ལ་ལཱ༹་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ, པཱ་ཀ་ཊོ ཝཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏི་ལི་པི་བྷེ་ད་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་སི་དྡྷ་ཏ་ནྡ་སྶེ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཧི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ལ་ལཱ༹་ནཾ ཝི་སུཾ་ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ སུ་ཏི, ཏཾ་ཏཾ དེ་ས་ཝཱ་སཱི་ནཾ ལེ་ཁཱ ཝ ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ལི་པི, ཏེ་སཾ བྷེ་དོ སོ་ཏ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ག་ཡ྄ཧ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་སི་དྡྷོ, ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་ཏི ཝི་ཀ་པྤེ་ན ལ༹་ཀཱ་རཱ་ག་མ་པ་ཀྑེ རཱུ་པཾ.
༤༧. ཏ་ད
ཨི་སྶ ཨ་ཏྟཾ ནི་པཱ་ཏ་ནཱ, ད་ཀཱ་རོ པ་ན ‘‘མ་ཡ་དཱ ས་རེ’’ཏི (༡-༤༤), པ་ད་ནྟ་རེ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙེ་ན པ་དེ་ན, སཱ་དྷཱུ་ནི བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟི པཱ་ཋ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྟུཾ ‘སཱ་དྷཱུ་ནི བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ནི་པཱ་ཏ་ན་ཏོ’ཏི ཨཱ་ཧ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘ཡ’མི་ཙྩཱ་དི, ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ པཱ་པ་ན་མྤ་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་སེ་དྷོ ཙ ནི་པཱ་ཏ་ནཾ, ཏེ་སཾ ཨི་དྷ པཱ་ཋཱ་ཏི ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ ཨི་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཨི་དྷཱ་ཏི ནི་པཱ་ཏ་སྶ ཨི་མ་སྨིཾ ཏ་ད་མི་ནཱ་དི་སུ་ཏྟེ པཱ་ཋཱ, ཨུ་དྡྷ་སྶ ཨུ་དཱུ་ཏི ཨུ་དྡྷཾ ཁ་མ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་སེ ཨུ་དྡྷཾ་ཁ ཨི་ཏི ཋི་ཏེ ཨུ་དྡྷཾ་ས་དྡ་སྶ ཨུ་དུ་ཨཱ་དེ་སོ, ཨ་ས-བྷོ་ཛ་ནེ ཨི་ཙྩ་སྨཱ ‘‘ཀྭ་ཙ་ཎ’ ཨི་ཏི (༥-༤༡) སུ་ཏྟེ་ན ཨ་ཎྤ་ཙྩ་ཡེ ཨ་ས་ས་དྡོ ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘པི་སི་ཏ་མ་ས་ནཱ’ཏི ‘‘ཀྭ་ཙ་ཎ’’ ཨི་ཏི མ་ཧི་ཡཾ ར་ཝ་ཏཱི་ཏི ཋི་ཏེ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ག་ཎ་ནི་པཱ་ཏ་ནེ་ན ས་མཱ་སེ ཀ་ཏེ མ་ཡཱུ་ར་ས་དྡོ ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘མ་ཧི་ས་དྡ་སྶེ’ཙྩཱ་དི, ཨ་སྶ ཏ་ད་མི་ནཱ་དི་ག་ཎ་སྶ ཨཱ་ག་ཏི་ག་ཎ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ་མ་ཉྙེ་པཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཝུ་ཏྟ་ནྟི པཱ་ཋ་སེ་སོ. དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ ནི་ཀཱ་ཡེ་སཱུ་ཏི–
‘‘དཱི་གྷ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སཾ་ཡུ་ཏྟ, ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རི་ཀ་ཁུ་དྡ་ཀཱ;
ནི་ཀཱ་ཡཱ (པ་ཉྩ) ག་མྦྷཱི་རཱ, དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ་ཙི་མེ’’ཏི.
ཝུ་ཏྟེ་སུ དཱི་གྷཱ་ག་མཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ ནི་ཀཱ་ཡེ་སུ, ཉཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝ་ཎྞཱ ག་མཱ་དི་དྭཱ་རེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ, པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ པ་ཉྩ་པྤ་ཀཱ་རཾ ནི་རུ་ཏྟ་མུ་ཙྩ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ནི་རུ་ཏྟཾ, ན་པུཾ་ས་ཀེ བྷཱ་ཝེ ཏྟོ, ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐ་ན་ཝཱ་ཀྱ པུ་བྦ་ཀ་མུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་མི་ཙྩ་ཏྠོ, ཏ་ད་བྷི་དྷཱ་ཡི ས་ཏྠ་མ་པྱ་བྷི་དྷཱ་ནེ-བྷི་དྷེ་ཡྻོ པ་ཙཱ་རཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ནི་རུ་ཏྟ་མུ་ཙྩ་ཏེ, ཝུ་ཏྟ་ནི་རུ་ཏྟི ལ་ཀྑ་ཎེ་ན…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་རུ་ཏྟ་ས་ཏྠེ ཡེ ས་དྡཱ པ་ཊི་པ་དཾ ནི་པྥཱ་དི་ཡ་ནྟི ཏེ་ས་མི་དཾ སཱ་མ་ཉྙེ་ན ནི་པྥཱ་ད་ན་ནྟི དཱི་པེ་ཏི, དྭཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟོ དོ་ཝཱ་རི་ཀོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཎི་ཀེ ད་ཀཱ་ར་ཝ་ཀཱ་རཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨོ་ཀཱ་རཱ་ག་མོ, ཧིཾ་སི་སྨཱ་ཏི ‘ཧིཾ་ས-ཧིཾ་སཱ་ཡ’ མི་ཙྩ་སྨཱ, ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ཏི ‘‘སཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཀེ་སྭ གྷ་ཎྒྷ་ཀཱ’’ཏི (༥-༤༤) ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡེ, ནི་ཛ་ཀོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཛ་ཀཱ་ར་སྶ ཡ་ཀཱ་རེ ནི་ཡ་ཀོ. ཨ་ཐ ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཛ་ཝ་ཎྞ་སྶ ཡཱ་དེ་སེ ནི་ཡ་ཀཱ་ད་ཡོ ཏཱ་ཝ སི་ཛ྄ཛྷ་ནྟུ, སུ་སཱ་ནཱ་ད་ཡོ ཀ་ཐཾ ཚ་ཝ་པ་དཱ་དི་ཝི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ སུ་སཱ་ནཱ་དཱི་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘པ་ད་ཝི་ཀཱ་རོ་པི’ཙྩཱ་དི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝ་ཎྞ་ས་མུ་དཱ་ཡཱ་དེ་ས་སྶ ཝི་སུཾ་ག་ཧ་ཎེ ཚ་བྦི་ཏོ་པ་ཏྟི་ཡཱ ‘པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ནི་རུ་ཏྟ’ནྟི ས་ངྑྱཱ་ནི་ཡ་མོ ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི བྷཱ་ཝོ. ཡོ་གོ ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་ཐཱ་ཧི་ཙྩཱ་དི་ནཱ དྷཱ་ཏུ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཡོ་ག་མྤཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་རོ་ཏི, ར་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ་ཏི ཀེ་ཀཱ་ཡི་ཏཱ་ནྱ་ས་དྡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་ཡཱུ་རོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ར་ཝ་ཏི མ་ཡཱུ་ར་རཱ་ཝེ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ཏེ, ན སཱ་མ་ཉྙེ་ན ར་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཏྟེ་ཏི བྷཱ་ཝོ.
༤༨. ཏ་ཝ
ཝ་ཎྞ་མ་ཏྟ་སྶེ ཝཱ་ཏི ཝ་ཎྞ་སཱ་མ་ཉྙ་སྶེ་ཝ, མ་ཏྟ་ས་དྡོ ཨེ་ཏྠ སཱ་མ་ཉྙ ཝ་ཙ་ནོ. ཡ་ཀཱ་ར་སྶ་ཙ ཙཱ་དེ་སོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ད་ཡ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཛ་ཏྟ་ནྟི་སྶ ཨི་མི་ནཱ, ཡ་སྶ ‘‘ཝ་གྒ་ལ་སེ་ཧི ཏེ’’ཏི (༡-༤༩) ཛ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྟཱ་ན་མ་དྷི་ཀི་ཙྩ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠེ ཨ་ས་ངྑྱ་ས་མཱ་སོ.
༤༩. ཝ་གྒ
ཡ་ནྟཾ ས་དྡཱ་ནཾ ནི་ཙྩ་ས་མྦ་ནྡྷི་ཏྟེ་པི པ་ཀྐ་ནྟ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏཾ་ས་དྡོ ཡཾ་ས་དྡཾ ནཱ་པེ་ཀྑ་ཏེ་ཏྱཱ་ཧ-‘ཏེ་ཏི ཨ་ན་ནྟ་ར’ཨི་ཙྩཱ་དི, ཏཾ ས་དྡོ ཧི པ་ཀྐ་ནྟ ཝི་ས་ཡོ ཏ་ཐཱ པ་སི་དྡྷ་ཝི་ས་ཡོ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་ཝི་ས་ཡོ ཙ ཡཾ་ས་དྡཾ ནཱ་པེ་ཀྑ་ཏེ, ཡ་ཐཱ ཙེ་སོ ཡཾ་ས་དྡ་ནྣཱ པེ་ཀྑ་ཏེ, ཏཾ ས་བྦཾ མ་ཧཱ་སཱ་མི་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ཡཾ སུ་བོ་དྷཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ–
མུ་ནི་ནྡ་ཙ་ནྡ་ས་ཉྫཱ་ཏ, ཧཱ་ས་ཙ་ནྡ་ན་ལི་མྤི་ཏཱ;
པ་ལླ་ཝཱ་དྷ་ཝ་ལཱ་ཏ་སྶེ, ཝེ་ཀོ ནཱ་དྷ་ར་པ་ལླ་ཝོ་ཏི (༡༢༢).
ཨེ་ཏི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་མྷེ་ཧི ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་ན་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཐཱ ར་ཧ་ནྟི ས་ཀ་མྨཱ་ཀ་མྨ་དྷཱ་ཏཱུ་ན་མ་ནུ་རཱུ་པཾ.
༥༠. ཝེ་ཝཱ
ཀི་ཉྩཱ་པཱི་དཾ [ཨི་དཾ་ཀི་ཉྩཱ་པི (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཧེ་ཊྛི་མེ་ན ནི(ནྣཱ་ན)ཏྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཨི་མི་ནཱ ཝཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཀ་པྤོ་ཝ, ཧེ་ཊྛི་མེ པ་ན ཀྭ་ཙཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཧ་ཀཱ་ར་ནྟ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ དྷྱ་ཎྤ་ཙྩ་ཡེ མེ་ཧྱཾ, དོ་ཧྱཾ སི་ནེ་ཧྱཾ, ལེ་ཧྱ་ནྟི་པི བྷ་ཝ་ཏྭེ་ཝ.
༥༣. སཾ་ཡོ
ཝ་ཏྟུ་ནོ-ཏྟ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟ་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་སཱི་ཏི ནི་ཡ་ཏཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝཱ་ཙི་ནོ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟེ་པྱཱ་དི་ས་དྡ་སྶ, ཨཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏྱཱ་དཱི་ཏི ཀ་མྨ་སཱ དྷ་ནོ་ཙཱ་ཡ་མཱ་དི་ས་དྡོ, སོ་ཡ་མ་ཏྠོ སུ་མ་ངྒ་ལ་པྤ་སཱ་ད་ནི་ཡཱ ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ ཊཱི་ཀཱ་ཡ‘ཨཱ་དི་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, སཾ་ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི སཾ་ཡོ་གོ-ཨེ་ཀ་ཏྲཱ་ཝ་ཊྛི་ཏ་བྱ་ཉྫ་ནཱ.
༥༤. ཝི་ཙྪཱ
ཡཾ་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏི ཝུ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྟུ་མཱ་ར་བྷ་ཏེ ‘ས་མྦྷ་ཝཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡེ’ཙྩཱ་དི, ཡཾ་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏི ཙ སུ་ཏྟེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི ག་མྨ་མཱ་ན་ཏྠ་སྶ ས་དྡ་སྶ པ་ཡོ་ག་མྤ་ཏི ཀཱ་མ་ཙཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ས་དྡ་སྶཱ་ནི་ཡ་མ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཏྟེ་པི པ་ད་ཝཱ་ཀྱ་ཏོ ནཱ་ཉྙཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཝི་ཙྪཱ་ཡ་མཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙེ ཙ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘ས་མྦྷ་ཝཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ་པ་དཾ ཝཱ་ཀྱཾ་ཝཱ’ཏི, ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་མྦྷ་ཝོ-པ་དཾ ཝཱ་ཀྱཾ ཝཱ, ཏ་སྨིཾ ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡ པ་དཾ ཝཱ་ཀྱཾ ཝཱ ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏི ཝི་ཙྪཱ་ཡ་མཱ་བྷི་ཉྙེ ཙཱ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་ཏེ, ན་ནུ པ་ད་སྶ ཝཱ་ཀྱ་སྶ ཝཱ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝ ད་བྦཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏྠཱ, ཏཾ ཀ་ཐ་མི་ད མེ་ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྟུ་དྷ་མྨེ ཀི་རི་ཡཱ་དྷ་མྨེ ཙ ཝི་ཙྪཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ-‘ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཝི་ཙྪཱ་ཡ ཝ་ཏྟུ་དྷ་མྨ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་དྷ་མྨ་སྶ ཙཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙ་སྶ ཝི་ས་ཡོ པ་དཾ ཝཱ་ཀྱཾ ཝཱ… ཨ་ན་ཉྙ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ, ཏཾ ཝ་སེ་ན་ཙ, ཨ་བྷི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ཏྟེ་ན ཙེ་ཏི གོ་ཙ་ར་ཏྟེ་ན པ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏྟེ་ན ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཡཾ་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་ཊ་སྶ ཡ་ནྟི པ་ཋ་མ་ནྟ་སྶ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཾ ད་སྶེ་ཏི (ཏ་སྶཱ་ཏི) ཨཱ་དི་ནཱ, ཨི་མི་ནཱ ཨི་དཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ཡ་ཛྫ་པི ‘ཝི་ཙྪཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙེ་སྭི’ ཏྱ་ཏྲ ཚ་ཊྛཱི་ནོ་ཙྩཱ་རཱི་ཡ་ཏེ, ཏ་ཐཱ་པི ཚ་ཊྛཱི་པ་སི་དྡྷི ཧོ་ཏེ་ཝ, ཀ་ཐཾ དྭེ ཨི་ཙྩཱ་དེ་ས་ནི་དྡེ་སཱ ཨཱ་དེ་སོ ཙ ས་མྦ་ནྡྷཱི་ན་མ་པེ་ཀྑ་ཏེ, ‘ཝི་ཙྪཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙེ་སཱུ’ཏི ཙཱ་ཏྠ་ནི་དྡེ་སོ, ན ཙཱ་ཏྠ་སྶཱ་དེ་སེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏེ, ཏ་སྨཱ ཝི་ཙྪཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙེ་སུ ཡཾ པ་དཾ ཝཱ་ཀྱཾ ཝཱ ཝ་ཏྟ་ཏེ ཏ་སྶ དྭེ བྷ་ཝ་ནྟི་ཙྩེ་ཝཾ ཚ་ཊྛཱི་ཡ་ཏྠོ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ’’ནྟི, དྭེ རཱུ་པཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ས་དྡ་རཱུ་པེ ས་ངྑྱ་ཡྻེ་ཏི དུ་ཏི་ཡཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟཾ པ་ཊི་པཱ་ད་ཡ་མཱ་ནོ་ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་པཱ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྦ་ནྡྷེ་ནོ་པ་དི་ཊྛཾ, ‘‘ཝཱ་ཀྱ་ནྟ་ར་ཊྛོ་པི ས་དྡོ ཏ་ད་ཉྙ་སྨི་མྤི ས་མྦ་ནྡྷ་མུ་པ་ཡཱ་ཏཱི’’ཏི དྭི་ས་དྡོ་ཏི ཨི་དཾ ཨུ་པ་རི ཝཱ་ཀྱ་དྭ་ཡེ་པྱུ་པ་ཡུ་ཛྫ་ཏི ‘དྭི་ས་དྡོ ཝུ་ཏྟོ, དྭི་ས་དྡོ ན ས་རཱུ་པ་པྤ་དྷཱ་ནོ’ཏི, ཨ་ཐ ས་རཱུ་པ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཀ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སཱ’ཏི, ཨ་ཐ དྭེ་ཏི སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ད་ཝཱ་ཀྱཱ་ནཾ ཋཱ་ནེ དྭི་བྦ་ཙ་ནཾ ཝཱ སི་ཡཱ, ཏཱ་ནེ་ཝཱ ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི དྭི་པྤ་ཡོ་གོ ཝཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ‘ཡཾ་ཝ་ཏྟ་ཏེ ཏ་སྶཱ’ཏི ཀ་སྨཱ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘ཨེ་ཝ་ཉྩཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཨི་དཱ་ནི དྭི་པྤ་ཡོ་ག་པ་ཀྑ་སྶ ས་དོ་ས་ཏྟཱ ཨ་ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཡ་དཱ་ཏྭི’ ཏྱཱ་དི, ཏུ་ས་དྡོ པུ་བྦ་སྨཱ པ་ཀྑཱ ཝི་སེ་ས་སྶ པ་ད་སྶ་ཀོ [ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠོ (པོ་ཏྠ་ཀེ)], ཏ་ཏྠ ཧི དྭེ [དྭེ་རཱུ་པ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ས་དྡ་རཱུ་པཱ་ནྱཱ་དི་སཱི་ཡ་ནྟེ, ཨི་ཧ ཏུ སོ་ཝ ས་དྡོ དྭི་རཱ་ཝ་ཏྟ་ཏེ, ཨཱ་ཝུ་ཏྟཱི ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ ‘‘དྭི་ས་དྡོ-ཡཾ ‘‘ཨཱ་ད་ས་ཧི ས་ངྑྱཱ ས་ངྑྱེ་ཡྻེ ཝ་ཏྟ་ནྟེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཝ་ཙ་ནོ, ཏ་སྨེ་ཧ ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ ས་དྡ་རཱུ་པཾ ཝཱ སི་ཡཱ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི ཝཱ, ཨི་ཙྩ་པི ནི་དྡེ་སོ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མ་པེ་ཀྑི་ཡ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒེ་ན ཝཱ སི་ཡཱ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒེ་ན ཝཱ, ཏ་ཏྠ ཡ་དཱ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒེ་ན ནི་དྡེ་སོ, ཏ་དཱ ས་དྡ་རཱུ་པཱ་ནི ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི, ཡ་དཱ ཏུ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒེ་ན, ཏ་དཱ ས་དྡ་སྶཱ་ཝུ་ཏྟཱི ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཀི་རི་ཡཱ ས་ངྑྱེ་ཡཱ བྷ་ཝ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཙེ་ཏྠ ཨཱ་ཝུ་ཏྟཱི་ཨ་པི ས་ངྑྱེ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི, ཏ་དཱ དྭི་པྤ་ཡོ་གོ དྭི་བྦ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨེ་ས པ་ཀྑོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ བྷཱ་ཝོ’’ ཡ་དཱ དྭེ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཡོ ཝི་དྷཱི་ཡ་ནྟེ ཏ་དཱ དྭི་པྤ་ཡོ་གོ དྭི་བྦ་ཙ་ན་ནྟེ སོ་པེ་ཀྑོ, (ཨ་ཏྲ ཋཱ་ནྱཱ་དེ་ས་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི) [ན་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ དྭི་བྦ་ཙ་ན་པ་ཀྑོ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཨཱ་ཝུ་ཏྟི ཧི ཀི་རི་ཡཱ, ཏ་སྶཱ ཙེ་ཧ ས་དྡོ སཱ་དྷ་ནཾ, ན ཙ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སཱ་དྷ་ན་སྶ ཙ ཋཱ་ནྱཱ་དེ་ས་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏེ, ཏ་སྨཱ ཡ་དཱ་ཝུ་ཏྟཱི ཝི་དྷཱི་ཡ་ནྟེ, ཏ་དཱ དི་པྤ་ཡོ་གོ དྭི་བྦ་ཙ་ན་ནྟེ-སོ པ་ཀྑོ བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི, ཨ་ཡ་མྤི པ་ཀྑོ པཱ་ཎི་ནཱི་ཡེ་ཧི པ་རི་གྒ་ཧཱི་ཏོ, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ དོ་ས་དུ་ཊྛ་ཏྟཱ་ཏི ས་ནྡ་སྶ་ཡ་མཱ་ཧ-‘སོ པ་ནེ’ཏྱཱ་དི, ཏེ ཧི དུ་ཏི་ཡ་མྤི པ་ཀྑ་མ་བྦྷུ་པ་ག་མྨ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་ཏོ བྷེ་དོ, ཝ་ཏྠུ་ཏོ་ཏྭ་བྷེ་དོ ཝཱ་ཏི པོ་ནོ་པུ་ཉྙེ་ན ཏཾ སཱ་དྷེ་ནྟི. ཀ་ཐ་མྤ་ན ས་དོ་ས་ཏྟཾ ཡེ་ནཱ་ཡཾ ན ག་ཧི་ཏོ་ཏྱཱ་ཧ- ‘ཏ་ཐཱ་ཧི’ཙྩཱ་དི, ཎྱོ ན་སི་ཡཱ་ཏི ‘‘ཏ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཀ་མྨེ་སུ ཏྟ ཏཱ ཏྟ་ན ཎྱ ཎེ་ཡྻ ཎི་ཡ ཎི་ཡཱ’’ཏི (༤-༥༩) བྷཱ་ཝེ ཝི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ནོ ཎྱོ དྭི་པྤ་ཡོ་ག་པ་ཀྑེ ས་དྡ་བྷེ་ད་ས་བྦྷཱ་ཝཱ པུ་ན པུ་ནེ་ཏི ས་མུ་དཱ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་ན་པུ་ན བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠེ པུ་ན་པུ་ན ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཎྱོ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨེ་ཀ་པ་ད་ནྟོ་ག་དྷཱ་ནཾ ས་རཱ་ནཾ ས་རཱ་ན་མཱ་དི་བྷཱུ་ཏ་སྶུ་ཀཱ་ར་སྶ བྷ་ཝ་ནྟོ ཨོ་ཀཱ་རོ་པི ‘‘ས་རཱ་ན་མཱ་དི་སྶཱ ཡུ་ཝ་ཎྞ་སྶཱ ཨེ་ཨོ ཎཱ་ནུ་བ་ནྡྷེ’’ཏི (༤-༡༢༤) ན སི་ཡཱ, ‘‘མ་ནཱ་དྱཱ་པཱ་དཱི་ན་མོ་མ་ཡེ ཙ ‘‘ཨི་ཏི (༣-༥༩) ཨོ་ཀཱ་རོ པ་ན པ་ཀྑ་དྭ་ཡེ་པི ཧོ་ཏེ་ཝ… ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་སྶ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, པུ་བྦ་པ་ཀྑེ་པི ཧི དྭེ ས་དྡ་རཱུ་པཱ་ནྱེ་ཝཱ་དི་སཱི་ཡ་ནྟེ་ཏི ཧོ་ཏེ་ཝ པ་ད བྷེ་དོ, ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘ས་ཏཱི་པི ཨ་ཏྟ་ག་ཏེ བྷེ་དེ’ཏི. ན་ནུ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་དྷ་མྨ་བྷེ་ད ས་དྡ་སྶུ་པ་ཙ་རི་ཏོ བྷེ་དོ, ས་རཱུ་པ་ཏོ ཏྭ་བྷེ་དོ་ཝ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ན སི་ཡཱ, ཨེ་ཀ་སྶ ཧི ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི ཧོ་ཏི་ཙྩཱ་ཧ‘ནཱ་ནྟ་རེ་ནེ’ཙྩཱ་དི, ཨ་ཉྙ་ཐེ་ཏི ཨུ་པ་ཙ་རི་ཏོ བྷེ་དོ ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཙེ, ཀཱ་རི་ཡ་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ, ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏྭ་བྷེ་དོ ཝཱ་ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷེ་ད་མ་ཝ་དྷཱ་ར་ཡ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཡ་དི བྷེ་དོ སི་ཡཱ, ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ན སི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘ཡ་དི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཝ བྷེ་དོ བྷི་ནྣ་སྶ པ་ན ཀ་ཐ་མཱ་ཝུ་ཏྟི སི་ཡཱ’’ཏི, ཋཱ་ནི་ས་དི་ས་ཏྟཱ་ཏི ‘‘ཋཱ་ནཱི་ཝི་ཡཱ་དེ་སོ’’ཏི པ་རི་བྷཱ་ས་མུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏི.
ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ཧ་ཏྠེ ཏ་ཏི་ཡཱ… ཀི་རི་ཡཱ་དཱི་ཧི ད་བྦཱ་དྱ་ཏྠཱ་ནཾ ཝ་ཏྟུ [ཀ་ཏྟུ] བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, དེ་སཱ་དཱི་ཏི ( ) [(ཧི) (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཀཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ བྷི་ནྣཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་ར་ཡུ་ཏྟེ’ཏི, བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་ས་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏེ་ནཱ་ཏི ཡེ་ན བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སེ་ན ས་ཀིཾ བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ ཛོ་ཏཱི་ཡ་ཏི ཏེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝཱ, ཀ་མེ་ན བྱཱ་པི་ཏུ་མི་ཙྪཱ་ཡཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ བྱཱ་པི་ཏུ་མི་ཙྪཱ་ཡ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་ཏྠ ཨ་ཡ་ཉྩ གཱ་མོ ར་མ་ཎཱི་ཡོ ཨ་ཡ་ཉྩ གཱ་མོ ར་མ་ཎཱི་ཡོ་ཏི ཀ་མེ་ན བྱཱ་པི་ཏུ་མི་ཙྪཱ, ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ར་མ་ཎཱི་ཡ་གུ་ཎེ་ན གཱ་མ་ད་བྦ་ཡོ་གོ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པི གཱ་མཱ་ནཾ གུ་ཎེ་ན ཡོ་གོ, ས་བྦོ གཱ་མོ ར་མ་ཎཱི་ཡོ་ཏི བཱ་ཧུ་ལླེ་ན, ན་ཏྠི སཱ་ཀ་ལླེ་ན [ཀ་མེ་ན (པོ་ཏྠ་ཀེ)] བྱཱ་པི་ཏུ་མི་ཊྛ་ཏྟ་ནྟི ས་ཀ་ལ་བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ན དྭི་བྦ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཝ་མུ་པ་རི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ, ས་མྤ་ནྣོ ཡ་ཝོ་ཏི ས་མྤ་ནྣ་གུ་ཎེ་ན ཡ་ཝ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ བྱཱ་པི་ཏུ་མི་ཙྪཱ, ཨེ་ཀ་ཏྠཱ ཛཱ་ཏི, ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ ནི་སྶ་ཡཱ ཝི་ཙྪཱ [ཨེ་ཀ་ཏྠཱ་ཛཱ་ཏི, ཨེ་ཀ་མ་ཏྠཾ ཉཱ་པ་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཛཱ་ཏི་ས་དྡོ པ་ཡུ་ཛྫ་ཏེ ཨ་ནེ ཀ་ཏྠ་ནི་སྶ་ཡཱ་ཙ ཝི་ཙྪཱ, ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠཾ ས་ཉྙཱ་པ་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝི་ཙྪཱ་པ་ཡུ་ཛྫ་ཏེ-ཏི མ་ཧཱ་བྷ་སྶེ], སོ་བྷ་ནཾ དྷ་ཝ་ཁ་དི་ར་ནྟི སོ་བྷ་ན་གུ་ཎེ་ན དྷ་ཝཱ་དི་ད་བྦཱ་ནཾ བྱཱ་པི་ཏུ་མི་ཙྪཱ, ཨ་ཏྠ་ས་དྡེ་ནེ་ཏྠ ད་བྦཱ་ད་ཡོ ཝ་ཏྟུ་མི་ཊྛཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ད་བྦ་གུ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ལ་ཀྑ་ཎེ’ཏི, ཝི་ས་དྡོ པ་ནེ་ཏྠ བྱཱ་པ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘བྱཱ་པི་ཏུཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏུ’ནྟི, སཱ་ཏི ཝི་ཙྪཱ, ཝ་ཏྟུ་དྷ་མྨོ་ཏི ‘རུ་ཀྑཾ་རུ་ཀྑ’མི་ཙྩཱ་དི་ཀཾ ཡོ ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྶ ཝ་ཏྟུ་ནོ དྷ་མྨོ… ཨི་ཙྪཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ, ས་དྡོ་ཏི རུ་ཀྑ་མི་ཙྩཱ་དི་ཀོ, ཏ་སྶ ས་དྡ་སྶ ཡཾ རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ བྷཱ་ཝོ, ཏ་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྱཱ ‘‘སུ་ཏཱ་ནུ་མི་ཏེ་སུ སུ་ཏ་ས་མྦ་ནྡྷོ་ཝ བ་ལ་ཝཱ’’ཏི ཝི་ཙྪཱ བྷི་ཀྑ་ཉྙེ་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏ་སྶེ་ཝ ཏ་སྶ རཱུ་པ་སྶ པ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྭི་ས་ངྑྱཱ ཡུ་ཏྟཾ དྭི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ས་ངྑྱཱ་ཡ ‘རུ་ཀྑཾ རུ་ཀྑ’མི་ཙྩེ་ཝཾ ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ཏི་དི་སཱི་ཡ་ཏེ སུ་ཏྟེ དྭེ་ཨི་ཙྩ་ནེ་ན, དྭི་བྦ་ཙ་ན་སྶེ་ཝ [དྭི་བྦ་ཙ་ན་མེ་ཝ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཧི དྭི་ས་ངྑྱཱ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ, ཨ་ཐ ཀ་ཏ་མེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་སྶ དྭི་བྦ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་ཧི ས་བྦེ་ཡེ་ཝེ་ཏེ་ཏྠ ཝི་ཙྪཱ་ཡཾ དྭི་ཏྟེ་ཧྱ་བྷི་དྷ་ཡ་ནྟེ་ཏི བ་ཧ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་པྤོ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟུ ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ‘རུ་ཀྑཾ རུ་ཀྑཾ སི་ཉྩ་ཏཱི’ཏི ཨེ་ཀ་ཏྠཱ་བྷི་དྷཱ་ན་བྷི་ནྣ་ས་བྦ་རུ་ཀྑ་པྤ་ཏཱི་ཏཱི་ཏི ཀ་ཐ་མེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་སྶ དྭི་བྦ་ཝ་ཙ་ན་ནྟཱི ཨཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘ཏ་ཏྠེ’ཙྩཱ་དི, ཨ་ཏྠ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་ཏི ‘བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་པྤ་ཡོ་གེ་ཧི’ཙྩཱ་དི་ནཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡེ་ན བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་པྤ་ཡོ་གེ་ནེ་ཝ ཝི་ཙྪཱ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏོ ན ཏ་ཏྠ དྭཱི་བྦ་ཙ་ནཾ སི་ཡཱ, བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ཉྩ དྭི་བྦ་ཙ་ནེ (ན, ཨེ) ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟ་མ་ནྟ་རེ་ན ན ཙཱ་ཏྠི དྭི་བྦ་ཙ་ནཱ་ཝ་ཀཱ སོ་ཏི པ་ཏཱི་ཏི བ་ལཱ་ཝ་ག་ཏོ ཡོ-ཏྠོ, ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ནུ་པ་པ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ཨ་ཏྠ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ, ཨ་ཏྠ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་སྶ དྭཱི་བྦ་ཙ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷཱ, ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཡོ་ག་ནྟི ཀི་རི་ཡཱ་གུ་ཎཱ་དི ས་མྦ་ནྡྷོ, མ་ནྟྭཱ་ཏི བྱཱ་པི་ཏུ་མི་ཙྪཱ་ཡ་ནྟཱི་མ་སྶ པུ་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་བྷི་སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ་ཀ་ཏྭཱ. ས་དྡ་སྶ ཏཱ་དི་ས་ཏྠ་པ་ཙྩཱ་ཡ་ཀ་ཏྟེ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ས་དྡ་ས་ཏྟི [ས་དྡ་སྶ]. ཡུ་ག་པ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡཾ ས་ཧ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ, ན ཏ་ཏྠ དྭི་བྦ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝེ’ཙྩཱ་དི, ཨ་ཏོ ཡེ་ཝཱ་ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་སྶ ས་དྡ་ས་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཙྪཱ་ཛོ་ཏ་ན་ཏོ དྭི་བྦ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏེ- ‘ཨི་དྷ པ་ན ཡོ་ག་པ་ཛྫཾ དུ་ཝི་དྷཾ ས་དྡ་ཡོ་ག་པ་ཛྫཾ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ག་པ་ཛྫ་ཉྩ, ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩི སཱ་ཏྠ་ཀཱ་ནཾ ས་དྡ་ཡོ་ག་པ་ཛྫ་མ་ཏྠ་ཡོ་ག པ་ཛྫཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི, ཡུ་ག་པ་དི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ དྷ་ཝཱ་དི ཨ་ཏྠོ ཡ་སྶ སོ་དྷ་ཝ་ཁ་དི་ར་པ་ལཱ་ས་ས་དྡོ ཡུ་ག་པ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཏ་ཐཱ, ཏ་སྶ་ཉྩ ས་ཏི, ས་དྡ་ཡོ་ག་པ་ཛྫ་མ་ནྟ་རེ་ན བྷི་ནྣ་ཏྠཱ་ན་མེ་ཀ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ་ན མེ་ཀ་ཏོ པ་པ་ཏྟི ཨ་ཏྠ་ཡོ་ག་པ་ཛྫཾ, ཏཾ ས་ཧ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཏ་སྶཾ ས་ཧ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ་ཉྩ ས་ཏི, སོ་བྷ་ནཱ དྷ་ཝ་ཁ་དི་ར་པ་ལཱ་སཱ སོ་བྷ་ནཱ རུ་ཀྑཱ་ཏི སོ་བྷ་ན་གུ་ཎ་ཡོ་གེ་པི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཝི་ཙྪཱ་ཛོ་ཏ་ན་ཏོ དྭི་བྦ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི, སོ་བྷ་ནཾ དྷ་ཝ་ཁ་དི་ར་ནྟི པ་ན ས་ཏཱི་པི ས་དྡ་ཡོ་ག་པ་ཛྫེ ས་མཱ་ཧཱ་ར་ཏྟཱ ན་ཏྠ་ཏྠ་ཡོ་ག་པ་ཛྫ [ནཱ་ཏྭ་ཡཱ་ག་པ་ཛྫ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ནྟི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་ཏྟཱ དྭི་ཏྟ་པྤ་ས་ངྒེ་པི སོ་བྷ་ནཾ དྷ་ཝ་ཁ་དི་ར་ནྟི ས་དྡཱ་ནཾ ས་ཀིཾ བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝཱ ན དྭི་བྦ་ཙ་ན་ནྟི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ.
ཝཱ་ཏྟི་ཀ་ཀཱ་རེ་ན ‘‘ཨཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡེ དྭེ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི (༨-༡-༡-ཝཱ) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དཱ་ཧ-‘ཨཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡེ་པི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡེ་པི ཝི་ཙྪཱ ཏ་ཏོ་ཝ དྭི་ཏྟ་ནྟི པ་ཊི་པཱ་ད་ཡ ‘མཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡ’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ‘ཨ་ཏྠི་ཡེ་ཝེ་ཙྩཱ་དི་ནོ ཝུ་ཏྟི་ཝཱ་ཀྱ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎ་མཱ་ཧ. གཱ་མ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཏུ་ལྱ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ནཾ དི་སཱ དེ་སཱ་དི་བྷེ་དེ་ན བྷི་ནྣཱ་ན་མི་ཝ གཱ་མཱ་ནཾ, ན ཨེ་ཏྠ ཝི་ཙྪཱ, མཱུ་ལ་མ་གྒཾ ཝཱ ཧི མུ་ཁྱ མེ་ཀ་མེ་ཝ… ཧེ་ཊྛུ་དྡྷ་བྷཱ་ག་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཀ་ཏྟཱ, ཡེ་ནུ་པ་རི་ཡ་དྷོ བྷཱ་གཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཀ་ཏ་མཱུ་ལ་གྒ་བྱ་པ་དེ་སེ་ན བྷི་ནྣ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ མཱུ་ལ་གྒ་བྷཱ་གཱ, ཏེ བྷི་ནྣ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ, ན ཙ བྷི་ནྣ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ནཾ ཝི་ཙྪཱ ཧོ་ཏི, ན ཧི གོ་གོ་ཏི ཝུ་ཏྟེ (ཝཱ་ཧཱི་ཀ)ག་ཏཱ ཝི་ཙྪཱ་ཝ་ག་མྱ་ཏེ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཛི་ནི་ནྡ་བུ་དྡྷི་ནཱ ཨཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡེ ཝི་ཙྪཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་པཱ་དི་ཏཾ, ཏཾ ཝི་གྷ་ཊ་ཡི་ཏུཾ ‘ཡ་དི ཧི’ཙྩཱ་དི་ནཱ ཡཾ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝི་པ་ཉྩི་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཡ་ཐེ’ཙྩཱ་དི, ན་ས་ནྣི་ཝི་ཊྛོ་ཏི ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ, ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཡ་སྶཱུ་པ་རི་བྷཱ་གོ ཨ་ཏྠི ཏ་མྤི མཱུ་ལ་ནྟི མཱུ་ལ བྱ་པ་དེ་ས་སྶཱ་པེ་ཀྑཱ ཀ་ཏ་ཏྟ་མཱ་ཧ, ཨུ་བྷ་ཡ་ནྟི མཱུ་ལ་མ་གྒ་ཉྩ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ་པི མཱུ་ལ་གྒ་བྷཱ་གཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ མཱུ་ལ་གྒ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཡ ག་ཧ་ཎེ ས་ཏི བ་ཧུ་ཏྟ་མཱ་ཧ, པུ་བྦ་ཀ་ཐི་ཏེ་ནཱ་ཏི ‘རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ བཱ་ཧུ་ལླེ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན, ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘མཱུ་ལཱ་དཱི་ནཾ བཱ་ཧུ་ལླེ་ན ཐཱུ་ལཱ་དི གུ་ཎ་ཡོ་ག་མྨ་ནྟྭཱ ས་ཏྟ་མཱི་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟེ་ན མཱུ་ལཱ་དི་ས་དྡ་ས་ཧི་ཏེ་ན ས་བྦ ས་དྡེ་ན མཱུ་ལཱ་དི་ཀ་མ་ཏྠ་མ་བྷི་སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་བྦ་སྨིཾ མཱུ་ལེ ཐཱུ་ལཱ ས་བྦ་སྨིཾ ཨ་གྒེ སུ་ཁུ་མཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ (ཝ་ཏྟུ་ནོ) བྱཱ་པི་ཏུ་མི་ཙྪཱ་ཡ་མེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་སྶ ཝི་ཙྪཱ་ཡ་ནྟྭེ་ཝ དྭི་བྦ་ཙ་ན’’ནྟི.
ཛེ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཙྪཱ་ས་མྦྷ་ཝེ ས་བྦ་ཀ་ནི་ཊྛ་སྶ ཛེ་ཊྛ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པྤ་ཝེ་སོ ན སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡ་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ ཏེ་ནེ་ཝ དྭི་ཏྟ་མ་བྷི་ཧི་ཏཾ ‘ཛེ་ཊྛཾ ཛེ་ཊྛ་མ་ནུ་པྤ་ཝེ་ས་ཡཱ’ཏི ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན, ཏ་ད་དྷུ་ནཱ ཝི་གྷ་ཊཱི་ཡ་ཏི ‘ཛེ་ཊྛ’ མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཀ་ནི་ཊྛོ་པི པ་ཝེ་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་ནི་ཊྛ་སྶ་པི ཝི་ཙྪཱ་ས་མྦྷ་ཝ་མཱ་ཧ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘ཡ་ཐེ་ཝ ཧི’ཙྩཱ་དི, པ་ར་སྶཱ་ཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཀ་ནི་ཊྛ་སྶཱ་པི ཛེ་ཊྛ་བྱ་པ་དེ་སོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་མ་ཏྠེ་ཏི ‘ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ་ནི་བ་ནྡྷ་ནེ ཧི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ་དི་བ་ནྡྷ་ནེ་ཏི ཝ་ཏྟུ་ནོ ཨི་ཙྪཱ ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་མ་སྶཱ་ཏི ས་མཱ་སོ, ཝ་ཏྠུ་ས་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྠུ ཏ་ཏྠེ, ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ པ་ཝ་ཏྟི, ནཱ་བྷི་ས་མྦྷུ་ཎཱ་ཏི ན པ་པྤོ་ཏི.
‘‘ས་ཀ་ཏྠེ ཝ་དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ནེ་ཀ་སྨིཾ དྭེ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི (༨-༡-༡༢-ཝཱ) ཝཱ་ཏྟི་ཀ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དཱ་ཧ ‘ས་ཀ་ཏྠེ’ཨི་ཙྩཱ་དི, ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ར་ཎཱ་དྱ་ན་པེ་ཀྑ་སྶ པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠེ ས་ཀ་ཏྠེ ཨ་ཝ་དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝེ་ཏི ག་མྨ་མཱ་ནེ ཨ་ནེ་ཀ་སྨིཾ དི་ཡྻ་མཱ་ནེ དྭི་བྦ་ཙ་ན་མི་ཊྛཾ མ་ཏཾ པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཡ་མྤ་ནེ་ས་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘མཱ་ས་ཀཾ མཱ་ས་ཀཾ ཨི་མ་མྷཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ བྷ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ དེ་ཧཱི ཏྱ་ཏྲ དྭེ ཨེ་ཝ མཱ་སཱ དཱ་ཏུ་མི་ཙྪི་ཏཱ, ཀ་ཧཱ་པ་ཎཾ ནཱ་མ–
ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝི་ཧ་ཡོ གུ་ཉྫཱ, དྭེ་གུ་ཉྫཱ མཱ་ས་ཀོ བྷ་ཝེ;
དྭེ ཨ་ཀྑཱ་ཝ མཱ་ས་ཀཱ་པ་ཉྩ,ཀྑཱ་ནཾ དྷ་ར་ཎ་མ་ཊྛ་ཀཾ་ཏི.
ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནཱ་ནེ་ཀ་མཱ་ས་ཀ་ས་མུ་དཱ་ཡོ, ཏ་ཏྠ ན ས་བྦེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ ས་མྦ་ནྡྷི་ནོ མཱ་སཱ དཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ བྱཱ་པི་ཏཱ, དྭེ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ནེ་ཏྠ་ཏྠ ཝི་ཙྪཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཏྟ་བྦེ་ན དྭི་བྦ་ཙ་ན’’ནྟི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ་ཏི ཏཾ དྭི་བྦ་ཙ་ནོ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ, པ་ཊི་པཱ་ད་ཡི་ཏུཾ ཝི་ཙྪཱ་ཡ་མེ་ཝ དྭི་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ… མཱ་ས་ཀཾ མཱ་ས་ཀ་མི་ཙྩཱ་དོ་ཏྭ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ-‘‘དེ་ཧཱི་ཏི དཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ མཱ་སྶ བྱཱ་པི་ཏུ་མི་ཊྛཱ་ཏི ཝི་ཙྪཱ་ཡ་མེ་ཝེ་ཏྠ དྭི་བྦ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་ཧྱ་ཏོ དྭི་རུ་ཏྟཱ ཝི་ཙྪཱ་ཝ ག་མྱ་ཏེ’’ཏི, ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏོ་ཙྩཱ་དི་ཀཾ ཀི་མཱ་ས་ངྐི་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ‘དེ་ཧཱི’ཏི་ཨཱ་དི, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ པ་ཏཱི་ཡ་མཱ་ནེ་ཏི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་མྦ་ནྡྷི་ནི བ་ཧུ་མྷི མཱ་ས་ཀ་ས་མུ་དཱ་ཡེ མཱ་ས་ཀ་དྭ་ཡ་ནི་ཙྪ་ཡེ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནེ ས་ཏི, ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན སཱ་མ་ཉྙེ་ན མཱ་སཱ་ནཾ དེ་ཧཱི་ཏི དཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ བྱཱ་པ་ནཱ བྷཱ་ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏོ་ཙྩཱ་དི་ནོ སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་མ་ཏྠ་མ་བྷི་དྷཱ་ཏུ་མཱ་ར་བྷ་ཏེ ‘པ་དེ་ནེ’ཙྩཱ་དི, ཨེ་ཏྠ པ་དེ་ནཱ་ཏི མཱ་ས་ཀ་མི་ཙྩ་ནེ་ན པ་དེ་ན, ཨི་མ་མྷཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏྠ ས་དྡ་ནྟ་རཾ, ཀ་ཏཱ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་སྶཱ་ཏི མཱ་ས་ཀཾ མཱ་ས་ཀ་མི་ཙྩེ་ཝཾ ནི་པྥཱ་དི་ཏ་སྶ, ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ད་ནྟ་ར་ཡོ་གོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘པ་ད་ནྟ་རེ་ན ཡོ་ག་ཏོ’ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘དྭི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ས་དྡ་ནྟ་ར་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶ་ཏྠ་སྶཱ་ན་པེ་ཀྑི་ཏ་ཏྟཱ མཱ་ས་ཀཾ་མཱ་ས་ཀ་ནྟི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན མཱ་ས་ཀ་ཝི་ཙྪཱ་ཡཾ དྭི་ཏྟཾ, ཏ་ད་ནུ པ་ན ཨི་མ་མྷཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ཏི་ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་མྦ་ནྡྷེ ས་ཏི ཡ་དི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་མྦ་ནྡྷྱ ན ཝ་སེ་ས་མཱ་ས་ཀ་ཝི་ཙྪཱ པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཏི ཏ་དཱ ཨི་མ་སྶ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་སྶཱ་ཏི ཚ་ཊྛི་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨི་མ་མྷཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ཏི པ་ན ཨ་ཝ་དྷི་པ་ཉྩ་མཱི་ནི་དྡེ་ས་ཏོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ཏོ དྭ་ཡ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ དེ་ཧཱི་ཏི ཨི་མ་མྷཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ཏི ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏོ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ག་མྱ་ཏེ’’ཏི.
‘‘པུ་བྦ་པ་ཋ་མཱ་ན་མ་ཏྠཱ་ཏི་ས་ཡ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ དྭེ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི (༨-༡-༡༢-ཝཱ) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དཱ་ཧ-‘པུ་བྦ་པ་ཋ་མཱ་ནཾ མི་ཙྩཱ་དི, པུ་བྦ་པ་ཋ་མཱ་ནཾ པུ་བྦ་པ་ཋ་མ ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཏི་ས་ཡོ ཡོ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཀཾ་སོ, ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ, ས་བྦ་པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ ཨ་ཏྠཱ་ཏི་ས་ཡ་མ་ཏྟཱ་ཝ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཏི ན ཨེ་ཏྠ ཝི་ཙྪཱ་ཏི ཏེ་ས་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཝི་ཀ་ས་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཝི་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཀ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘པུ་བྦཾ པུ་བྦཾ པུ་པྥ’ནྟི ཏྱཱ་དོ, པུ་བྦཾ པུ་བྦཾ ཝི་ཀ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ནྟི, པ་ཋ་མཾ པ་ཋ་མཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ, པུ་བྦཱ་ཏི མ་ཏཱ པ་ཋ་མཱ་བྷི་མ་ཏཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པུ་བྦ་པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་བྷི་མ་ཏཱ་ནཾ བ་ཧུ་ཏྟ བྱཱ་པ་ནེ་ན ཝི་ཙྪཱ་ས་བྦྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ.
‘‘ཌ་ཏ་ར ཌ་ཏ་མཱ་ནཾ ས་མ་ས་མྤ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཡ་མི་ཏྠཱི་ནི་ག་དེ བྷཱ་ཝེ དྭེ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི (༨-༡-༡༢-ཝཱ) ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ས་དྡོ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཡོ་གཱ ཨི་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ, ནི་ག་དྱ་ཏེ་ནེ་ནེ་ཏི ནི་ག་དོ, ཨི་ཏྠཱི ནི་ག་དོ ཡ་སྶ སོ ཨི་ཏྠི་ནི་ག་དོ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨིཾ ཨི་ཏྠཱི་ནི་ག་དེ བྷཱ་ཝེ, ཏ་དཱ་ཧ-ར་ཏ་ར་ར་ཏ མ་ནྟཱ་ན’མི་ཙྩཱ་དི, ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒེ་ཏི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ ཡ་སྶ སོ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒོ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨིཾ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒེ བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ ར་ཏ་ར་ར་ཏ་མ་ནྟཱ་ནཾ དྭི་བྦ་ཙ་ན་མ་བྷི་མ་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ས་མ་ས་མྤ་དྷཱ་ར་ཎ ཝི་ས་ཡེ’ཏི, ས་མེ་ན ཨ་ཌྜྷ་ཏཱ་དི་ནཱ གུ་ཎེ་ན ཨི་མེ ཨུ་བྷོ ཨ་ཌྜྷཱ ཨི་ཏྭེ་ཝཾ རཱུ་པཱ ས་མྤ་དྷཱ་ར་ཎཱ ནི་རཱུ་པ་ནཱ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ ས་མ་ས་མྤ་དྷཱ་ར་ཎཱ, སཱ་ཨེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ, ཏ་སྨིཾ ས་ཏི, ཨ་ཌྜྷ་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཡོ གཱ་བྷཱ་ཝཱ ཙ ན་ཏྠེ་ཏྠ ཝི་ཙྪཱ་ཏི ཏེ་ས་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་མེ ཨུ་བྷོ’ ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ པུ་ཙྪཱ་ཝཱ་ཀྱ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.
པ་ར་བྱ་ཝ་ཧཱ་རེ་ནཱ་ཧ-‘ཨཱ་ཁྱཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ས་ཡ་ཏྟ’ནྟི, ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཁྱཱ་ཏཱ་དཱི་ན་མེ་ཝ ཀི་རི་ཡཱ་ཛོ་ཏ་ཀ་པ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན པོ་ནོ་པུ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ དྷ་མྨ་སྶ དྷ་ན་ས་མེ་ཝ ཝི་ས་ཡ་ཏྟཾ དཱི་པེ་ཏི, ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཝི་སི་ཊྛ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་པ་ཙ་ཏི་ས་དྡེ་པ་ཀཱ་རོ པ་ཀཾ་ས་ཏྠ ཛོ་ཏ་ཀོ ཨུ་པ་ས་གྒོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཧི་ཝི་དྷི་མྷཱི་ཏི’ལཱུ-ཙྪེ་ད་ནེ’ཨི་ཙྩ་སྨཱ ཝི་དྷི་མྷི ཧི་པྤ་ཙྩ་ཡོ ‘‘པ་ཉྷ་པ་ཏྟ་ནཱ་ཝི་དྷཱི་སུ’’ཏི (༦-༩) ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨོ་སྶཱ་ཏི ‘‘ཡུ་ཝ་ཎྞཱ་ན་མེ་ཨོ་པ་ཙྩ་ཡེ’’ཏི (༥-༨༢) ཨོ་ཀཱ་ར་སྶ, ‘པུ་བྦེ་ཀ-ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་ན’’ (༥-༦༢) མི་ཙྩེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་ཀཱ་རེ་ན པ་རེ་ས་མི་ཝཱ་ཡ་མ་པྱཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙེ པ་ཙྩ་ཡོ ཙེ ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏེ, ཏ་དཱ པ་པ་ཙ་ཏི་ཨི་ཙྩ་ཏྲ ཝི་ཡ ཨཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙེ ཝི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ནེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ་ནེ་ཝ ཨཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙ་ཏྠ་སྶ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ན དྭི་བྦ་ཙ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི, ཡ་དཱ ཏུ བྷུ་སཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་ཙ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ ཏ་དཱ་པི པ་པ་ཙ་ཏཱི་ཏི བྷ་ཝ་ཏྱེ་ཝ.
ཨི་ཧ ཨི་མ་སྨིཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎེ, ཨཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙེ ཨི་ཙྩེ་ཝཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝེ་ཏཾ ན་ཏྠེ་ཏྠཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙ་ནྟི པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་ན དྭི་ཏྟ་མྤ་ཊི་པཱ་དེ་ནྟི, ན་ཏྠེ་ཏྠ ཏཱ་དི་སེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཨཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙེ་ཡེ་ཝ དྭི་བྦ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏེ ‘‘པ་ཊ་ཨི་ཙྩེ་ཏ་མ་ནུ་ཀ་ར་ཎཾ བྷ་ཝ་ན ཀི་རི་ཡ་མྤ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི [བྷ་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཏཱི ཝུ་ཏྟཱི་ཏི (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཀི་རི་ཡཱ་དྷ་མྨཾ པོ་ནོ་པུ་ཉྙ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠེ་ཝཱ’’ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི-‘པ་ཊ་པ་ཊཱ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙེ དྭི་བྦ་ཙ་ན’ནྟི, ཨ་ནི་ཏི་སྨི་ནྟི ཨི་ཏི་ས་དྡེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ, རཱ་པྤ་ཙྩ་ཡོ་ཏི པ་ཋ་མཾ དྭི་ཏྟེ ཀ་ཏེ པ་ཙྪཱ རཱ་པྤ་ཙྩ་ཡོ, རཱ་པྤ་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ་ཏྭཱ་པི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན སཱ་དྷེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཨ་ཐ་ཝཱ’ ཨི་ཙྩཱ་དི, དཱི་གྷོ ནི་ཙྩ་ནྟི པ་ཋ་མཾ དྭི་ཏྟེ པ་ཊ་པ་ཊ་ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཋི་ཏེ ནི་ཙྩཾ དཱི་གྷོ, པ་ཊ་པ་ཊཱ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ནི་པྥ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ད་སྶེ་ཏུཾ པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ.
༥༥. སྱཱ་དི
ཨེ་ཀ་སྶ ཨེ་ཀ་སྶ ཨི་ཏི ཋི་ཏེ པུ་བྦ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ལུ་ཏྟེ སཾ་ཧི་ཏཱ་ཡ་ཉྩ ཀ་ཏཱ་ཡཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ, ཨེ་ཝཾ མ་ཏྠ་ཀེ་ན མ་ཏྠ་ཀེ་ནཱ་ཏི ཋི་ཏེ མ་ཏྠ་ཀ མ་ཏྠ་ཀེ་ནཱ་ཏི.
༥༦. ས་བྦཱ
ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཉྙ་ནྟི ཋི་ཏེ ཨི་མི་ནཱ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ལོ་པེ ཨ་ཀཱ་ར་སྶ ‘‘ཏ་ད་མི་ནཱ’’ (༡-༤༧) དི་ནཱ ཨོ་ཀཱ་རེ ཨ་ཉྙོ་ཉྙ་ནྟི་པི ཧོ་ཏི.
༥༧. ཡཱ་ཝ
ཡཱ་ཝ་བོ་དྷ་ནྟི ‘‘ཡཱ་ཝཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ’’ཏི (༣-༤) ཨ་ས་ངྑྱ་ས་མཱ་སོ.
༥༨. བ་ཧུ་ལ
ཀྭ་ཙི པ་ཝ་ཏྱ་པྤ་ཝ་ཏྟི, ཀྭ་ཙ་ཉྙཾ ཀྭ་ཙི ཝཱ ཀྭ་ཙི;
སི་ཡཱ བ་ཧུ་ལ་ས་དྡེ་ན, ཝི་དྷི ས་བྦོ ཡ་ཐཱ་ག་མཾ་ཏི.
ཨི་ཏི མོ་གྒ་ལླཱ་ན་པ་ཉྩི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ སཱ་ར་ཏྠ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཾ
པ་ཋ་མ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.