༢. དུ་ཏི་ཡ་ཀ་ཎྜ ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. དྭེ་དྭེ

ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ཏི སྱཱ་དྱ་ཝ་ཡ་ཝཱི་ས་མུ་དཱ་ཡེ་ན དྭེ་དྭེ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ན་མ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷེ, ཨ་ཏེ་ཏྠ ཝུ་ཏྱ་ནུ་ཀཱུ་ལཱ་ཡ པ་ཉྩི་ཀཱ་ཡ ཝཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, པ་ཉྩི་ཀཱ་ནུ ཀཱུ་ལཱ་ཡ ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ, ན ཙེ་ཏྠ དྭི་ནྣ་མ་ཉྙོ་ཉྙཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏཱ དི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ་ཧི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ-‘ཨེ་ཀཱ་ནེ་ཀ་ཏྠེ་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏོ ནཱ་མ་སྨཱ’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ པ་ཀ་ཏི་ཝི་སེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཉྩི་ཀཱ་ཡ་ནྟུ ཏ་བྦི་སེ་ས་ན ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ, ཏ་དེ་ཝ མུ་བྷི་ནྣ་ནྣཱ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏཱ དི་སྶ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ དྭི་ནྣ་མ་ཉྙོ་ཉྙཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏཱ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ བྱཱ་ཙི་ཀྑི་སྶཱ་མ ‘‘ཡ་དི པ་ནེ་ཏྠ ཝུ་ཏྱཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཱ པ་ཉྩི་ཀཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠ་པ་ཀྑོ ཛ་ཧི་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ་ཏི ‘ཏེ…པེ… ཨེ་ཀཱ་ནེ་ཀ་ཏྠེ་སུ’ཏི ཙ, ཏེ་ན…པེ… ཡོ་ཛ་ནི་ཡ’ནྟི ཙ ཨེ་ཏེ་སཾ ཛ་ཧི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལོ་པོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཡ་དི པ་ན པ་ཉྩི་ཀཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཱ ཝུ་ཏྟི བྷ་ཝེ་ཡྻ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཀི་ཉྩི་མ་ཏྟཾ པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ མ་ཏྟ་མེ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི བ་ཧུ་ཝི་ལོ་པཱ་པ་ཏྟི (ན) ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ དྭེ་དྭེ ཧོ་ནྟི ཨེ་ཀཱ་ནེ ཀ་ཏྠེ་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏོ ནཱ་མ་སྨཱ’ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི, ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ས་ཏྠ་ནྟ་རེ་ནཱ་པི ས་ཧ གྷ་ཊ་ཏེ, སུ་ཏྟེ ‘དྭེ་དྭེ་ཀཱ་ནེ་ཀེ་སུ ནཱ་མ་སྨཱ’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘ཨེ་ཀཱ་ནེ་ཀེ་སཱུ’ཏི ཨི་དཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཝཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི

པ་ཀ་ཏི་ཝི་སེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཡ་དེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཏ་དཱ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ ཨེ་ཀཱ་ནེ་ཀེ་སཱུ་ཏི པ་ཀ་ཏི་ཝི་སེ་ས་ན་མྤི ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཏྠ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་མ་ཏྠ བ་ལཾ, ཏ་ཐཱ་ཧྱེ་ཀཱ་དཱི་སུ བྷ་ཝ་ནྟཱ པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་ཙྩཱ་ན་མེ་ཝེ་ཀ་ཏྟཱ་དི་ཨ་བྱ་ཏི རི་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟཱ་དཱི་རཱུ་པཱ་ནཾ ཛོ་ཏ་ཀཱ སྱཱ་ད་ཡོ ཀ་ཐ་མེ་ཀ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏོ ནཱ་མ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་ཏོ སི་ཡུ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ནཱ་མ་ཝི་སེ་སཱ་ཀྑེ་པོ, ཏ་ཐཱ ཨི་ཏྠི་ཎཱ་དི་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ན་མྤི པ་ན པ་ཀ་ཏི་ཝི་སེ་སཱ་ནུ་པཱ་དཱ་ནེ་པི ཡ་ཏོ དྷཱ་ཏྭཱ་དི ཝཱ་ཙྩོ་ཏྠོ ན་ཏྠི, སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ ཏ་ཏོ, དྷཱ་ཏུ་ཏྱཱ་དྱ་ནྟེ་ཧི [ཏྱཱ་དྱ་ནྟ ཝཱ་ཙྩེ་ཧི (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ན ཧོ་ནྟེ ཝི་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ཎཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་པི… ཝི་བྷ་ཏྱ་ནྟཱ ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ, ཡ་དེ་ཏ་མྤ་ཀ་ཏི་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཏ་དཱ་པི སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏོ ནཱ་མ་སྨཱ ཏ་ཛྫོ་ཏ་ནཱ་ཡ བྷ་ཝ་ནྟཱ སྱཱ་ད་ཡོ ཀ་ཐ་མ་ཉྙ་ཏྠ ཧོ་ནྟི ཨ་ས་མྦྷ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཀཱ་ནེ་ཀེ་སུ དྭེ་དྭེ་ཏི ལ་བྦྷ་ཏི, ཨ་ཐ་ཝཱ ས་རཱུ་པེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟ་མྤི སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ནེ་ཀཱ་ནེ་ཀ་ཏྠེ་སཱུ་ཏི ག་མྨ་མཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ‘ཏེ་ཙཱ’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཀཱ་ནེ་ཀེ་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏོ ནཱ་མ་སྨཱ་ཏི ཀི་མ་ཏྠཾ ཨ་ས་ཏྭ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཀི་རི་ཡཱ་ཡེ་ཀ་ཏྟཱ་དི་ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝཱ ཀྲི་ཡ་ཏྠཱ་ཙ ཏྱཱ་དཱི་ཧི ཡེ་ཝེ་ཀ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏྱཱ་དྱ་ནྟེ་ཧི ཙ ན བྷ་ཝེ་ཡྻུ་ནྟི པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟ་ར་མཱ་ཧ-‘ཡ་མྤ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི, པ་ཉྩ་ཀ་ནཱ་མ་ཏྠ་སྶཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏྠ པ་ཀྑ་སྶེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ་ཧི ས་ངྑྱཱ་ཀ་མྨཱ་ད་ཡོ ནཱ་མ ཝཱ་ཙྩ་སྶ ད་བྦ་སྶ དྷ་མྨོ ས་ཀ་ཏྠོ-པ་ས་ཛྫ་ནོ ཙ ས་དྡོ ད་བྦེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ཏེ… ད་བྦེ་ཡེ་ཝཱ་ནྱ་ན་ཡཱ་དི་ཝོ་ཧཱ་རཱ, ཏ་ཏྠ ད་བྦ་ཝཱ་ཙི་ནཱ ས་དྡེ་ན ད་བྦ་དྷ་མྨཱ་ན་མ་བྦྷ་ནྟ་རཱི་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ནཱ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ནཱ་མེ་ན པ་ཉྩ་ནྣ་མ་བྷི་དྷཱ་ནཾ, ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ པ་ན ཛོ་ཏི་ཀཱ, ཨི་ཏྠི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཙ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་སྶ, ཏ་ཐཱ ཙཱ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ ས་མྦ་ནྡྷ་ཙི་ནྟཱ་ཡཾ–

ས་དྡོ ས་ཀ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ་ན, པ་ད་ཏྠཾ ད་བྦ་ས་ཉྙི་ཏཾ;

ས་མ་ཝེ་ཏཾ ཝ་དེ ལི་ངྒཾ, ས་ངྑྱཾ ཀ་མྨཱ་དི་ཀ་མྨི ཙེ་ཏི.

ཨེ་ཀཱ་ནེ་ཀེ་སུ སྱཱ་དཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཏེ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ནཱ་ཏི ཡེ་ན པ་ཉྩ་ཀོ ནཱ་མ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨེ་ཀཱ་དཱི་སུ ཙ ཨ་ཏྠེ་སུ ཛོ-ཏ་ནཱི་ཡེ་སུ སྱཱ་ད་ཡོ ཝི་དྷི་ཡི་སྶ་ནྟི ཏེ་ན, ས་བྦ་ཏྠཱ་ཏི ‘ཨཾ་ཡོ’ཨཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་ཏྠ, ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏྱཱ་དི་ཀ་སྶཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘ཡ་དྱ་པི སྱཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཀཱ་ནེ་ཀེ་སུ ཧོ་ནྟི ཏ་ཐཱ་པི ཨེ་ཀཱ་ད་ཡོ ས་ངྑྱཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྣེ ཨ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་ནྟི ན ས་ངྑྱཱ་མ་ཏྟེ, ས་ངྑྱཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝཱ ས་ངྑྱེ་ཡེ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ན ས་ངྑྱཱ་པི སྱཱ་དཱི་ན་མ་ཏྠོ’’ཏི (ན) ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཀ་ཏྠ ད་བྦཱ་དི་ཡེ་ཝ སྱཱ་དཱི་ན་མ་ཏྠོ ན བྷ་ཝ་ཏི, ཨ་པི ཏུ ས་ངྑྱཱ་པཱི་ཏྱ་པི་ས་དྡ་ཏྠོ, ཨ་ནེ་ན ས་ངྑྱཱ ཝི་བྷ་ཏྱ་ཏྠོ ཙ་ཏུ་ཀྐོ ནཱ་མ་ཏྠོ་ཏྱ་ཡ་མྤ་ཀྑོ ནི་རཱ་ཀ་ཏོ པ་ཉྩ་ཀོ ནཱ་མ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶ་ནེ ས་ངྑྱཱ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ ཛོ་ཏི་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཏི་ཀོ ནཱ་མ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶ་ནེ ཏུ ས་ངྑྱཱ་ཀ་མྨཱ་ད་ཡོ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝཱ་ཙྩཱ ཧོ་ནྟི, ཨི་དཱ་ནི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་པ་ཉྩ་ཀ་ནཱ་མ་ཏྠེ ས་ཀ་ཏྠཱ་དི་ཀཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཏ་ཏྠཱ’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏ་ཏྠ ས་ཀ་ཏྠོ ཝི་སེ་ས་ན་ནྟི ས་རཱུ་པཱ་དི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟེ་ན ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏཾ ཏཾ ས་ཀ་ཏྠོ ནཱ་མ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘ས་རཱུ་པ་ཛཱ་ཏི་གུ་ཎ་ད་བྦཱ་ནི’ཏི.

བ་ལེ་ན ཡ་སྶཱ བྷི་ནྣེ་སུ, པ་ཝ་ཏྟ་ནྟེ ག་གཱ་དཱི་སུ;

སཱ ཛཱ་ཏྱ་བྷི་ནྣ་དྷཱི་ས་དྡཱ, སུ་ཏྟཾ པུ་པྥེ་སྭི་ཝཱ་ནྭཱི་ཏཾ.

ད་བྦཱ་དྷཱ་རོ ཏ་ཏོ བྷི་ནྣོ, ནི་མི་ཏྟཾ ཏ་པྤ་ཏཱི་ཏི་ཡཱ;

བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ས་བྷཱ་ཝོ ཡོ, སོ གུ་ཎོ ནི་གྒུ་ཎོ མ་ཏོ.

ས་རཱུ་པཾ ས་དྡ་རཱུ་པཾ་ཝ, ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཡཾ ཝི་སེ་ས་ནཾ;

ཝི་སེ་སཱི་ཡ་ཏི ཡཾ་ཀི་ཉྩི, ད་བྦཾ ཏཾ ས་མུ་དཱི་རི་ཏཾ.

ཨི་དཱ་ནི ས་རཱུ་པཱ་དི་ནོ ཝི་སེ་ས་ན་སྶ ས་ཀ་ཏྠ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ཏྱཱ་དི་ཝི་སེ་ས་སྶ ད་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཏ་ཏྠཱ’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ས་རཱུ་པེ ཝ་ཏྟ་ཏེ ས་དྡོ་ཏི ཝི་ཡ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་རེ་ནཱ་ཧ-‘ས་དྡ་སྶ ས་རཱུ་པེ་ནཱ’ཏི, ཨེ་ཏྠ པ་ན གོ་ཏི ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟ་ཝཱ་ཙི་ནི གོ་ས་དྡེ པ་ཡུ་ཏྟེ གོ་ས་དྡོ ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟ་མཱ་ཧེ་ཏི སོ ཛཱ་ཏིཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི ནཱ་མ. ཡ་ཊྛི་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ཧི ཡ་ཊྛི་ཨཱ་དི་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཡ་ཊྛི་ཨཱ་དི་ད་བྦེ་ཧི ཡ་ཊྛི་ཨཱ་དི་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏཱ པུ་རི་སཱ ཝི་སེ་སཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ད་བྦ་མྤི ད་བྦ་ནྟ་ར་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏ་མྦྷ་ཝ་ཏཱི’ཏི, ཡ་ཊྛི་ཡོ་པ་ཝེ་ས་ཡཱ་ཏི ཡ་ཊྛི་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ ཡ་ཊྛི་ད་བྦ་ཝི་སི་ཊྛེ པུ་རི་སེ པ་ཝེ་ས་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཀུ་ནྟེ་པ་ཝེ་ས་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ་ན་ཡོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་ཀ་ཏྠ་ཏོ པ་རོ་པི ཨ་ཏྠི ས་ཀ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཀ་ཏྠ་ཙཱི’ཏི་ཨཱ་དི, ས་མྦ་ནྡྷ་ནི་མི་ཏྟོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ ནི་མི་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཙྩ་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་སྶ སོ་ཏི ས་མཱ་སོ, ཨེ་ཏྠ ཧི ད་ཎྜོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་སྶཱ་ཏི སཱ་མི་ནོ པུ་རི་ས་སྶ སཾ་ས་ངྑཱ་ཏ་ད་ཎྜཱ་དི་ད་བྦེ་ན ས་ཧ་ཡོ ས་སྶཱ་མི་ས་མྦ་ནྡྷོ, སོ་པི པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ནི་མི་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི-‘ད་ཎྜ་པུ་རི་ས་ས་མྦ་ནྡྷཱ ད་ཎྜཱི་ཏི པ་ཙྩ་ཡོ’ཏི, (ཀི་རི)ཡཱ པ་ད་ཏྠ་སྶཱ་པི ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟེ་ན ས་ཀ་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ ཛཱ་ཏི་པ་ད་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ ཝུ་ཏྟ ཋཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི པཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་རཱ་བྷི་མ་ཏཾ ས་ཀ་ཏྠ་མྤི པ་རོ་པ་དེ་སེ་ནོ་པ་དི་སི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨི་དྷ ས་མྦ་ནྡྷ་ས་ཀ་ཏྠ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཀི་རི་ཡཱ་ས་ཀ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཀ་ཏྠ་ཙི ཀི་རི་ཡཱ་པཱི’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནཱ་མ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནཾ པ་ཉྩ་མཾ ནཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་བྦ་པ་ད་ཏྠེ་ན ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏི་གུ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ད་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཧི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ནཱ་མ་ཏྠོ, ནཱ་མ་མྤི ཨ་ནྭ་ཏྠ་རུ་ལ༹ྷི་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷཾ པུ་མི་ཏྠི་ན་པུཾ་ས་ཀ ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཧོ་ཏི… ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ ཨ་ཏྠེ ན་མ་ཏི, ཏེ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནི ནཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན. སཱ་མ་ཉྙ་གུ་ཎ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་དི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཉྙ་ཐཱ་པི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཏྟཾ ནཱ་མ་སྶ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཏྠཱ་པི ཡ་དི་ཙྪཱ་ནཱ་མ་སྶ ད་བྦ་ནཱ་མེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཨི་ཏྠ་ཏྟཾ ཨེ་སཱ་ཏི པ་སི་དྡྷི་མཱ ཨ་ཏྠོ, ཡ་མྤ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏི ‘ཏ་ཏྠེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཨ་བྷི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ཏྟེ་ན ཛོ་ཏ་ཀ་ཏྟེ་ན, ཨི་ཀཱ་ར་ནྟ་ཏོ་ཏི མུ་ནི་ས་དྡ་ཏོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨི་ཀཱ་ར་ནྟ་ཏོ ན བྷ་ཝ་ཏི ཙེ, ཨ་ཏོ་ཏི ཨཱ་དེ་ས བྷ་ཝ་ན་ཏོ ཕ་ལཾ ད་སྶི་ཏཾ ན སི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ‘ཨེ་ཝཾ ཀུ་མཱ་རཱི ཀུ་མཱ་རི་ཡོ’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝ་ནྟི ཡ་ཐཱ པུ་ལླི་ངྒེ ཨི་ཀཱ་ར་ནྟ་ཏོ སྱཱ་དཱི་ན་མུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་མ་ནཱ་དེ་ས་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨེ་ཝ་མི་ཏྠི་ཡ་མྤི ཨ་ནཱ་ཀཱ་ར་ནྟ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཙེ་ཏ་མི་ནཱི-ནཱི-ཨཱུ-ཏི-པ་ཙྩ་ཡ་ནྟཱ་དཱི་ནཾ, ཨ་ས་ཏི…པེ… ཝ་ཙ་ནེ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ་ནཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ས་ཉྙཱ་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀ་སྶ སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཝི་བྷ་ཏྟི་ཙ’’ (༡-༤-༡༠༤) ཨི་ཏི ཧི ཏེ་སཾ སུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ་ཏྠོ ‘སྱཱ་དཱི་ནཾ ཏྱཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝི་བྷ་ཏྟི་ས་ཉྙཱ ཧོ་ཏཱི’ཏི, བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནྭ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟི་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི, སོ (ཡེ་ཝ་ཏྠོ) ཝི་བྷ་ཏྟི་ཙྩ་ནེ་ན ཝི་བྷ་ཛཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝི་བྷ་ཏྟི, ཀ་མྨེ ཀྟི་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནྟོ་ཡཾ ཝི་བྷ་ཏྟི ས་དྡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཀ་ཐ་མྤ་ནེ་ཏེ་སུ སྱཱ་དཱི་སུ ཝི་བྷ་ཛཱི་ཡ་ཏི་ཙྩ་སྶ ཝཱ་ཀྱ་ཏྠཱ་སྶཱ་ནུ་ག་མོ ཡེ་ནེ་ཝཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི་ཙྩཱ་ས་ངྐི་ཡ ཡེ་ན ཡ་ཐཱ ཙ ཝི་བྷ་ཛཱི་ཡ་ཏི ཏ་མུ་པ་ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ-‘ཏ་ཐཱ ཧི’ཙྩཱ་དི.

༢. ཀ་མྨེ

ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཀ་ཏྟུ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྱ་ཏཱ་ཡ ཏཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ནི་ཡཱ ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ཡ་པི དུ་ཝི་དྷཱ་ཡ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཡ་ཏཱི’ཏི, ཡཾ་ཀི་ཉྩི པ་ད་ཏྠ་རཱུ་པཾ ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨི་མི་ནཱ ཙཱ་ནྭ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཡཾ ཀ་མྨ་ཝོ་ཧཱ་རོ སི་དྡྷོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ས་བྦ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ན་མྤི པ་ན ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྦ་ནྡྷ ས་བྦྷཱ་ཝེ་པི ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཡཾ ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏཾ ཏ་དེ་ཝ ཀ་མྨཾ ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ, ཀ་ཏྟཱ་དི ཀ་ཏྟུ ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟེ་པི ཀ་ཏྟཱ་དི་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡེ་ཝ ཀ་མྨཾ ན ཧོ་ཏི… ཡ་སྨཱ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ར་ཀཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ན་མྤི ཀཱ་ར་ཀ་ནྟ་ར་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཏ་ད་བྷཱ་ཝོ ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཝཱ་ཀྱེ་ཀ་དེ་སེ་ནེ་ཏྱ་ནེ་ན ‘‘དྭེ་དྭེ་ཀཱ’’དི་ནོ ཝཱ་ཀྱ་སྶ ‘‘ཀ་མྨེ དུ་ཏི་ཡཱ’’ཨི་ཙྩཱ་དི་ནོ ཙ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ཀྱ་ཏྟཾ སཱུ་ཙེ་ཏི, པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ མ་ཧཱ་ཝཱ་ཀྱ་རཱུ་པ་ཏྟཱ ཝི་པྤ་ཀ་ཊྛཱ་ནི་པི ཝཱ་ཀྱཱ་ནི ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནེ་ནེ་ཀ་ཝཱ་ཀྱ་བྷཱ་ཝ་མྤ་ཊཱི་པ་ཛྫ་ནྟེ, ཝུ་ཏྟཱི ཧི–

‘‘ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་ཡོ་གྒ་ཏཱ ས་ཏྟཱ, བཱི་ཛཾ ས་ནྣི་དྷི་ནོ ཡ་ཏོ;

ཝི་པྤ་ཀ་ཊྛཱ་ནི ཝཱ་ཀྱཱ་ནི, མ་ཧཱ་ཝཱ་ཀྱཾ ཀ་རོ་ནྟྱ་ཏོ་ཏི.

སཱ་མ་ཉྙེ་ནཱ་ཏི ཀ་མྨཱ་དྱ་ཝི་སེ་སེ་ན, པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་ས་མ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཧ ‘དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཀཱ’ཏི, ཏེ་ན ཡ་དྱ་པི ཏྱཱ་དི་ནོ་པི དྭི་ནྣཾ པཱུ་ར་ཎི་ཡཱ དུ་ཏི་ཡཱ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝོ་ཧ་རི་ཏུཾ, ཏ་ཐཱ་པི སྱཱ་དཱི་ནཾ དུ་ཀེ་ཡེ་ཝ དུ་ཏི་ཡཱ་ཏ་ཏི་ཡཱ རུ་ལ༹ྷཱི་ཏི ན་ཏྱཱ་དཱི་ནཾ དུ་ཀཱ་ནི དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ས་དྡེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཝི་སི་ཊྛེ་སཱུ་ཏི ཀ་མྨཱ་དི་ནཱ ཝི་སེ་སི་ཏེ་སུ, ཏི་ཝི་དྷཾ ཀ་མྨ་ནྟི ས་ཀ་ས་མ་ཡ་པྤ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཀ་མྨ་སྶ ཏི་ཝི་དྷ་ཏྟ་མཱ་ཧ, ཨ་ཉྙེ ཏུ ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་མི་ཙྪ་ནྟི, ཀ་ཐཾ–

ནི་བྦ་ཏྟི་ཝི་ཀ་ཏི་པྤ་ཏྟི, བྷེ་དེ་ན ཏི་ཝི་དྷཾ མ་ཏཾ,

ཏ་ཏྠེ་ཙྪི་ཏ་ཏ་མཾ ཀ་མྨཾ, ཀ་མྨཾ་ཏྭ་ཉྙཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ;

ཨི་ཙྪི་ཏ་ཉྩཱ་ནི་ཙྪི་ཏ་ཉྩ, ནེ་ཝི་ཙྪི་ཏ་མ་ནི་ཙྪི་ཏཾ,

ཏ་ཐཱ་ཉྙ་པུ་བྦཾ ནཱ་ཉྙ་པུ་བྦ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མ་ཉྙཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ནྟི.

ཏ་ཏྠ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་དཱི་ནི ཨུ་པ་རི་ཡེ་ཝཱ་པི བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཏ་ཏྲེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཏི་ཝི་དྷཾ ཀ་མྨཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི, ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟི་ཀ་མྨ་མེ་ཀེ-ནེ་ཀ་དྷཱ པ་རི་ཀ་པྤེ་ནྟི, ཏ་དི་ཧ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མ–

ས་ཏཱི-ས་ཏཱི ཝཱ པ་ཀ་ཏི, ན ཡ་ཏྠ པ་རི་ཎཱ་མི་ནཱི,

ནི་སྶཱི་ཡ་ཏེ ཏཾ ནི་བྦ་ཏྟི, ཀ་མྨ་མ་ཉྙེ་ས་མ་ཉྙ་ཐཱ;

ཨ་ས་ནྟཾ ཛཱ་ཡ་ཏེ ཡཾ ཝཱ, ཡཾ ས་ནྟ་མ་པྤ་ཀཱ་ས་ཏི,

ཨུ་པྤ་ཏྱཱ-བྷི་བྱ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ, ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.

ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ‘‘ཀ་ཊ་ཝི་ཀཱ་ར་སྶ ཀཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ པ་ཀ་ཏི པ་རི་ཎཱ་མི་ནཱི ཀ་ཊ་ཝི་ཀཱ་ར་མྤ་ཏི པ་རི་ཎ་མ་ནྟཱི ཡ་ཏྠ་པྤ་ཡོ་གེ ན ནི་སྶཱི་ཡ་ཏེ… ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏེ་ཏྠ ཀེ་ཝ་ལ་མ་ཏྠཱ་ཝ་ག་མ་མ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཀཱ་སེ་ཏི ཨ་སུ་ཡྻ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཙ, པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཏུ སུ་ཡྻ མཱ་ན་ཏྟེ ཝི་ཀཱ་རི་ཡཾ སི་ཡཱ, ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་སེ ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཎྜུ་ལེ ཨོ་ད་ནཾ པ་ཙ་ཏཱི་ཏི དྭ་ཡ་ཏྠོ ཀ་རོ་ཏི པ་ཙ་ཏི ཙ, ཏ་སྨཱ ཀཱ་སེ ཀ་རོ་ཏི ཏ་ཎྜུ་ལེ པ་ཙ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཀཱ་རཱི་ཡ་ཏི, ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏི ཨོ་ད་ན་མྤ་ཙ་ཏཱི་ཏི ནི་བྦ་ཏྟཱི ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ས་ཏཱི ཝཱ པ་ཀ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཡ་ཏྠ ན ནི་སྶཱི་ཡ་ཏེ… [(ཡ་ཐཱ) (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ( ) སཾ་ཡོ་གཾ ཛ་ན་ཡ་ཏི ཝི་བྷཱ་ག་མུ་པྤཱ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི སཾ་ཡོ་ག་ཝི་བྷཱ་གཱ་ནཾ ཀ་སྶཱ་པི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ སཾ་ཡོ་ག་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ནྟེ ཧྱ་ཝི་ཀ་ཏེ་ཧེ་ཝ ཏེ་སཾ ཛ་ན་ན་ཏོ, ཏ་མེ་ཝ་མྦྷཱུ་ཏ་མ་ནི་སྶི་ཏ་པ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན (པ་ཀ་ཏི) ཀཾ ཝཱ ཀཱ་རི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཀ་མྨཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨེ་ཀོ, ཨ་ཉྙེ་ས་མ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ནྡ་སྶེ་ཏི ‘ཨ་ས་ནྟ’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཡཾ ཨ་ས་ནྟ་མ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཛཱ་ཡ་ཏེ, ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟི་ཀ་མྨཾ, ཡ་ཐཱ སུ་ཁཾ ཛ་ན་ཡ་ཏི བུ་དྡྷི་མུ་པྤཱ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི, ས་ནྟཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཝཱ ཀེ་ཝ་ལ་མ་པྤ་ཀཱ་སི་ཏ་པུ་བྦཾ ཡཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ པ་ཀཱ་ས་ཏི, ཏ་མྤི ནི་བྦ་ཏྟི་ཀ་མྨཾ, ཡ་ཐཱ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡ་ཏི་སཱ་མ་ཉྙ་མ་བྷི་བྱ་ཉྫ་ཡ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་དེ་ཝཾ ཀེ་ས་ཉྩི མ་ཏེ་ན ཨ་ནི་སྶི་ཏ་པ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཀ་ཏི་ཀ་ནྟི དུ་ཝི་དྷཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ཉྙེ་ས་མྨ་ཏེ་ན ཨ་ས་ནྟཾ ཛཱ་ཡ་མཱ་ནཾ ས་ནྟ་མ་པྤ་ཀཱ་ས་མཱ་ན་ནྟི དུ་ཝི་དྷཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཀ་མྨ་མྤཱི་ཏི་ས་བྦ་མྤི ཨ་ཊྛི་ཏ་པུ་བྦ་མེ་ཝ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏྱ་ས་ཏོ ཛཱ་ན་ནཱ ན བྱ་ཏི་རི་ཙྩ་ཏི་ཙྩཱ་ཧ-‘ཨ་ས་ཏོ ཛ་ན་ནཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི’ཏི, ཨ་ཝ་ཏྠ་ནྟ་ར་ནྟི ཨོ་ད་ནཱ་དི་ནོ ཀླེ་ད་ནཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ཉྙ་མ་ཝ་ཏྠཾ.

པ་ཀ་ཏྱུ་ཙྪེ་ད་ས་མྦྷཱུ་ཏཾ, ཝི་ཀཱ་རི་ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀི་ཉྩི ཏུ;

གུ་ཎ་ནྟ་ར་ས་མུ་པྤ་ཏྱཱ, ཨེ་ཝཾ སཱ ཝི་ཀ་ཏི དྭི་དྷཱ.

ཀི་ཉྩི ཝི་ཀཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨུ་ཙྪེ་དེ་ན ས་མྦྷཱུ་ཏཾ, ཡ་ཐཱ ཀ་ཊྛཾ བྷ་སྨཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཊྛ་སྶཱ་ཙྩ་ནྟ་པ་རཱ་ཝ་ཏྟི [པ་རཱ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ (པོ་ཏྠ་ཀེ)], ཀི་ཉྩི པ་ན གུ་ཎ་ནྟ་རཱ་ན་མུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ, ཡ་ཐཱ སུ་ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཊ་ཀཾ ཀེ་ཡུ་རཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ དྭཱི་དྷཱ སཱ ཝི་ཀ་ཏི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན ཝི་བྷཱ་ཝཱི་ཡ་ནྟེ་ཏི ན ག་མྱ་ནྟེ, སཱ པ་ཏྟི‘པཱ་པཱི་ཡ་ཏི ཝི་ས་ཡཱི་ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི’ཏི ཀ་ཏྭཱ.

ཡ་ཏྲ ཀྲི་ཡཱ་ཀ་ཏོ ཀོ་ཙི, ཝི་སེ་སོ ནཱ་ཝ་ག་མྱ་ཏེ;

ད་སྶ་ནཱ ཝཱ་ནུ་མཱ་ནཱ ཝཱ, སཱ པ་ཏྟཱི་ཏི པ་ཀི་ཏྟི་ཏཱ.

ཡ་ཏྠ ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྤཱ་དི་ཏོ ཝི་སེ་སོ ཨ་ཏི་ས་ཡོ ཀོ་ཙི ནཱ་ཝ་ག་མྱ་ཏེ ན་པྤ་ཏཱི་ཡ་ཏེ ད་སྶ་ནཱ ཝཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་མཱ་ན་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ཝཱ ཡ་ཐཱ ནི་བྦ་ཏྟི་ཝི་ཀ་ཏཱི་ན་མ་ཏི་ས་ཡོ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནུ་མཱ་ནཱ ཝ་ག་མ་ནཱི་ཡོ, ཏ་ཏྲ ཧི ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་སེ་ས་སི་དྡྷི་ར་ཏི་པ་སི་དྡྷཱ… ཨ་ཏྠ་ལཱ་བྷཱ་ཁྱ་སྶ ཝི་སེ་ས་སྶཱ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟཱ, ཝི་ཀཱ་རི་ཡེ ( ) [(ཨེ་ཝ) (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཏུ ཀྭ་ཙི པ་ཙྩ་ཀྑ་ཝི་ས་ཡོ… ཀ་ཊྛཾ ཌ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཎྷ་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑེ་ནེ་ཝོ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ, ཀྭ་ཙི་ད་ནུ་མཱ་ན་ག་མྨོ… དེ་ཝ་ད་ཏྟཾ རོ་སེ་ཏི པ་སཱ་ད་ཡ་ཏི ཝེ་ཏི ཝི་སི་ཊྛ་མུ་ཁ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཀཱ་རི་ཡཱ་ནུ་མེ་ཡྻ་ཏྟཱ རོ་སཱ་དི་ནོ, ཨེ་ཝཾ ཡ་ཏྠ ན ཝི་སེ་ས་སི་དྡྷི ཨ་པི ཏུ པ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ, སཱ པ་ཏྟཱི་ཏི པ་ཀི་ཏྟི་ཏཱ ཀ་ཐི་ཏཱ, ཨཱ་དི་ཙྩ་མྤ་སྶ་ཏི དྷ་མྨ་མ་ཛ྄ཛྷེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ, ཀ་ཐ་ཉྩ་ར་ཧི ཨ་ས་ནྟ་སྶ [ས་ནྟ་སྶ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] པ་ཏྟི་ཀ་མྨ་སྶ ཀི་ཉྩི (ཨ་ཀ་རོ་ནྟ)སྶ ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཾ, ན ཧི ཀི་ཉྩི ཨ་ཀ་རོ་ནྟཾ ཀཱ་ར་ཀ་མྦྷ་ཝི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ཙྩ་ཏེ-

ད་སྶ་ན་ཀྑ་མ་ཏཱ་བྷཱ་སོ, པ་ག་མ་བྱ་ཏྟི་ཨཱ་ད་ཡོ;

ཝི་སེ་སཱ པ་ཏྟི་ཀ་མྨ་སྶ, ཀྲི་ཡཱ་སི་དྡྷི་ཡ་མི་ཙྪི་ཏཱ.

ཨ་ཏྲ ད་ཊྛུཾ ས་ཀྐཱ ཨི་ཏི ད་སྶ་ནེ ཁ་མ་ཏཱ ཨཱ་བྷཱ་སོ་པ་ག་མོ ཝི་ས་ཡ་ཏྟོ་པ་ག་མོ ཝི་ས་ཡ་ཏྟོ་པ་ག་མ་ནཾ བྱ་ཏྟི ཙེ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ ཝི་སེ་སཱ ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ པ་ཏྟི་ཀ་མྨ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཾ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཏ་ཏོ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨཱ་དི་ཙྩཾ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཧི ཨཱ་དི་ཙྩོ ད་ཊྛུཾ ས་ཀྐཱ, ཏ་ཏོ་ཝ སོ དི་སྶ་ཏི ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི་ཉྩོ་པ་ཡཱ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་པྥཱ་ད་ཀ་ཏྠེ་ནཱ་སྶ ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟ་མུ་པ་པ་ཛྫ་ཏེ, ཏ་ཐཱ ཉྙ་ཏྲཱ་པྱཱ་དི་ས་དྡ་ག་ཧི་ཏ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་སི་དྡྷི་ཏོ ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ན་ནུ ཝི་ཀཱ་རི་ཡ་མྤི ནི་བྦ་ཏྟི་ཀ་མྨ་མེ་ཝ… ཏེ་ན རཱུ་པེ་ནཱ་ས་ཏོ་ཡེ་ཝ ཛ་ན་ན་ཏོ, པ་ཏྟི་ཀ་མྨ་མྤི ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྦ་ནྡྷ་རཱུ་པེ་ནཱ་ས་ནྟ་མེ་ཝ པ་ཙྪཱ ཏ་ཐཱ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ནི་བྦ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ས་ཙྩཾ-

ཨ་ཏྠེ་སཱ ཝ་ཏྠུ་ཊྛི་ཏི, སུ་ཁུ་མ་བུ་དྡྷི་གོ་ཙ་ར་པ་ཏཱི་ཏྱ་ནུ་རོ་དྷེ་ན,

ཏ་ཏྲ ཡ་མྤེ་ཏཾ གྷ་ཊ་ཏེ, ཡ་ཐཱ པ་ཏཱི་ཏི ས་དྡ་ཏྠཱ་ཝ་ཏྟཱ་ན་ཏོ.

ཝི་སེ་སཱ་ནུ་པཱ་དཱ་ན་ཏོ་ཏི ‘‘ཀ་མྨེ དུ་ཏི་ཡཱ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ཀ་ཊོ, ཀ་ཏོ ཀ་ཊོ ཙྩེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཏྱཱ་དི་པྤ་བྷུ་ཏཱི་ཧི ཨ་ཏི་ཧི་ཏ་ཀ་མྨཱ་དི་ནི་སྶ་ཡེ་སུ་པི ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་དཱི་སུ དུ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ པ་པྤོ་ནྟི ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝཱ, ཏ་ཐཱ་ཧི པ་ཉྩ་ཀེ ནཱ་མ་ཏྠེ ཀ་ཊཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷཱི ཀ་མྨཱ་དྱ་ཏྠོ, ཏྱཱ་དི་པྤ་བྷུ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་བྷི ཧི་ཏ་སྶ ས་ངྑྱཱ་ཁྱ་སྶཱ་པ་ར་སྶ ཝི་བྷ་ཏྱ་ཏྠ་སྶཱ་བྷི་དྷཱ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཧི་ཏེ་སུ་པི ཀ་ཊཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ དུ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ སི་ཡུ་ནྟི པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ ‘‘ཀ་མྨེ དུ་ཏི་ཡཱ’’ཙྩཱ་དཱི་སུ (༢-༣-༢) ‘‘ཨ་ན་བྷི་ཧི་ཏེ’’ཏི (༢-༣-༡) ཝ་ཙ་ན་མ་དྷི་ཀ་རོ་ནྟི, ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡཱ་ཡེ་ཝ དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ན་པྤ་ས་ངྒེ་པི ཏ་ནྣི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ-ཀ་ཏྟཱ་དྱ་ཏྠེ ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡཱ་བྷི་ཧི་ཏེ་སུ དུ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ སི་ཡུཾ, ཏི་ཀེ པ་ན ས་ངྑྱཱ་ཀ་མྨཱ་ད་ཡོ ཝི་བྷ་ཏྟི ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ, ཏ་ཏྠ ཡ་ཛྫ་པི ཀ་མྨཱ་དི་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ནཱ་བྷི་དྷཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་པྱེ་ཀ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ནཱ་བྷི་ཧི་ཏཱ་ཏི ཏ་སྶ ས་ངྑྱཱ་ཁྱ་སྶཱ་པ་ར་སྶ ཝི་བྷ་ཏྱ་ཏྠ་སྶཱ་ཏི དྷཱ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཧི་ཏེ་སུ་པི ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ དུ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ སི་ཡུ་ནྟི པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ ‘‘ཀ་མྨེ དུ་ཏི་ཡཱ’’ཏི ‘‘ཨ་ན་བྷི་ཧི་ཏེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མ་དྷི་ཀ་རོ་ནྟི, ཏ་མུ་པ་ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ-‘ཏ་ཏྲི་དཾ སི་ཡཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཏ་ཏྲ ཏ་སྨིཾ དུ་ཏི་ཡཱ་དི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་དྷཱ་ནེ ཨི་དཾ ཙོ་དྱཾ སི་ཡཱ, ཀི་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘པ་ཉྩ་ཀེ’ཨི་ཙྩཱ་དི, ཨ་ན་བྷི་ཧི་ཏ་ཀ་མྨཱ་དི་ནི་སྶ་ཡེ་སུ་ཏི ཨ་ན་བྷི་ཧི་ཏཱ ཀ་མྨཱ་ད་ཡོ ནི་སྶ་ཡཱ ཡེ་ས་མེ་ཀ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ, ཏེ་སཱུ་ཏྱ་ཏྠོ, དུ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ ཡ་ཐཱ སི་ཡུ་ནྟི ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡཱ་བྷི་དྷཱ་ནཱ་ཡ ཙཱ་ཏི ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཨ་བྷི་ཧི་ཏ་ཀ་མྨཱ་དི་ནི་སྶ་ཡེ་སུ་པཱི་ཏི ཨ་པི་ས་དྡེ་ན ཨ་ན་བྷི་ཧི་ཏ་ཀ་མྨཱ་དི་ནི་སྶ་ཡ་མེ་ཀ་ཏྟཱ་དིཾ ས་མུ་ཙྩི་ནོ་ཏི, ཨཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཏི པུ་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་པ་ར་ཀི་རི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, པ་ཉྩ་ཀེ ཏི་ཀེ ཙཱ བྷི་ཧི་ཏ་ཀ་མྨཱ་དི་ནི་སྶ་ཡེ སེ་ཀ་ཏྟཱ་དཱི་སུ དུ་ཏི་ཡཱ་དི་པྤ་ཏྟི་མཱ་ས་ངྐཱ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཝཱ་དཱི་ན་མྤི པ་ཀྑ་མུ་བྦྷཱ་ཝི་ཡ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ‘ཡ་དི་ཙྩཱ’དི་མཱ་ཧ, ཨ་ཡ་ནྟེ་ས་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘ཡ་དེ་སཱ ས་ངྑྱཱ པཱ་ཊི་པ་དི་ཀ་ཏྠོ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནེ ཀ་མྨཱ་ད་ཡོ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ, ཏ་དཱ ‘ཨ་ན་བྷི་ཧི་ཏེ ཀ་མྨེ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ན་བྷི་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་མྨཱ་དི་ཝི་སེ་སཱ་ན་མ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟ་མ་ན་ཏྠ་ཀཾ… ཨ་བྷི་ཧི་ཏེ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝཱ་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཡ་དཱ པ་ནཱ་ཡཾ པ་ཀྑོ ‘ས་ངྑྱཱ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ’ཏི ཏ་དཱ ‘‘ཀ་མྨེ དུ་ཏི་ཡཱ’’ ཏྱེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ ནི་དྡེ་སཱ ཝི་ས་ཡ་ས་ནྡ་སྶ་ན་མ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི, ས་བྦ་ཐཱ་ཏི པ་ཉྩ་ཀ་ཏི་ཀ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཝཱ་དཱི་ན་ཉྩ མ་ཏ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན, ས་དྡ་ཏྠཱ་བྱ་ཏི་རི་ཏྟ་ཏྠ་མ་ཏྟོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི བྱ་ཏི་རེ་ཀོ བྱ་ཏི་རི་ཏྟཾ, ན་པུཾ་ས་ཀེ བྷཱ་ཝེ ཀྟོ, ན ཝི་ཛྫ་ཏེ བྱ་ཏི་རི་ཏྟཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀོ བྷེ་དོ ཡ་སྶ ཏཾ ཨ་བྱ་ཏི་རི་ཏྟཾ, ཨ་བྱ་ཏི་བྷི་ནྣ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ས་དྡ་ཏྠ་ཏོ ས་ཀ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྱ་ཏི་རི་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་སཱ་མ་ཉྙཾ ཡ་སྶ ཨོ་ད་ནཱ་དི་ས་དྡ་སྶ སོ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ.

ཀི་ཉྩཱ་པི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཏ་བྦཱ་དི་ཎཱ་དི་ས་མཱ་སེ་ཧི ཨ་བྷི་ཧི་ཏ་མ་ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཏེ་ཧི ཨ་བྷི་ཧི་ཏེ་པྱེ་ཝ་མེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ནི་ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ-‘ཨེ་ཝ’མི་ཙྩཱ་དི, ཀ་ར-ཀ་ར་ཎེ ཀ་རཱི་ཡི་ཏྠཱ་ཏི ཀ་ཏོ‘ཀྟོ བྷཱ་ཝ་ཀ་མྨེ་སུ’ཏི (༥-༥༦) ཀ་མྨེ ཀྟོ, ས་ཏི་ཀོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱི་ཏོ་ཏི ཀ་མྨ་ཏྠེ ‘‘དི་སྶ་ནྟ་ཉྙེ་པི པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི (༤-༡༢༠) ཨི་ཀོ, ཀ་མྨ་ཏཱ་ག་མྱ་ཏེ ཀི་ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཀ་མྨེ ཝི་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་ཉྩ དྷུ་ཧི ཀི་མེ་ཀ་མུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ད་ཏྟ་མཱ་ཙ་རི་ཡེ་ནེ ཏྱ་ཏོ ཨཱ་ཧ- ‘ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ’ཨི་ཙྩཱ་དི, ཨ་ན་བྷི་ཧི་ཏེ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ནཱ་པཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ནཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ-ཨ་པི་ས་དྡོ, ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ་ཝཱ, ཡ་དྱ་བྷི་ཧི་ཏེ་ཧི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ནཱ་པི དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ན་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཝ་ཙ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝེ ཏུ ཀ་ཐཱ་ཡེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ནེ་ཏྠ དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ན་མ་བྷི་ཧི་ཏེ པ་ས་ངྒཱ་བྷཱ་ཝོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ ‘‘པ་ཙྩ་ཏེ ཨོ་ད་ནོ, ཀ་ཏོ ཀ་ཊོ་ཙྩཱ་དོ་པི ཡ་དི དུ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ སི་ཡུཾ པ་ཋ་མཱ་ཝི་དྷཱ་ན་སྶཱ་ཝ་ཀཱ་སོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ ཏ་ཏོ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་ན་བྷི་ཧི་ཏེ་ཡེ་ཝ ཀ་མྨཱ་དོ དུ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ ས་ཀི་རི་ཡཱ (ཡཾ ཏ་ད)བྷི་བྱ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, པ་ཋ་མེ་ཝ་ཏྭ་བྷི་ཧི་ཏེ’’ཏི, ན ནུ་ཙ པ་ཋ་མཱ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཀ་མ་ཝ་ཀཱ་སོ རུ་ཀྑོ པི་ལ་ཀྑོ་ཏི [རུ་ཀྑོ པི་ལ་ཀྑོ་ཏི ཀྲི་ཡཱ་པ་དཾ ན སཱུ་ཡ་ཏེ་ཏི ཝི་བྷ་ཏྱ་ནྟ་ར་སྶ་པྤ་ཏྟི མ་ཉྙ་ཏེ་བྷ་སྶཱ་པ་དཱི་པ] ཀི་མི་ད་མུ་ཙྩ་ཏེ ཨ་ཀཱ་ར་ཀ་ནྟི ཡ་དྱ ཀཱ་ར་ཀཾ ནེ་ད་མྤ་ཡོ་ག་མ་ར་ཧ་ཏི ཏ་ཏོ ཡ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ཀི་རི་ཡཱ་ན མ་སྶ་ཝ་ནཾ ཏ་ཏྠ པ་ད་ཏྠ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ཡ པ་ཏཱི་ཏི་ཡཱ ‘རུ་ཀྑོ ཨ་ཏྠི པི་ལ་ཀྑོ ཨ་ཏྠཱི’ཏི ཨ་པེ་ཀྑཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཾ རུ་ཀྑཱ་དཱི་ན མ་ཏྠེ་ཝེ་ཏི [ཨ་ཏྠེ་ཝེ་ཏི ཉྙ་ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ པ་རཾ པ་ཏི་པཱ་ད་ཡི་ཏུཾ ས་དྡོ པ་ཡུ་ཛྫ་ཏེ ཉྙ་ཎ་ཉྩ ས་ཏོ་ཨི་ཏི ཡ་ཏྲ ཀྲི་ཡཱ་པ་ད་ནྟ་ར་སྶ ཨ་པྤ་ཡོ་གོ ཏ་ཏྲ ཨུ་སྶ་གྒ་ཏོ ས་ཏྟཱ པ་ཏཱི་ཏི་ཏུ་ཏྠཱི་ཏི ཀྲི་ཡཱ་པ་དཱ་ནུ་ས་ངྒ་ར ཀ་ཏྟ་རི ཏ་ཏི་ཡ་པྤ་ས་ངྒ་ར་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ པ་ཋ་མཱ ཏྱ་ཏྠོ-བྷ་སྶ་པ་དཱི་པ], ན ཙ ཨུ་ཙྩཾ ནཱི་ཙཾ་ཏྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝཱ་ཙི་ཏྟེ [ཝཱ་ཙི་ཀཱ] ནི་པཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏྱ་ནེ་ན ན་ཏྠི ས་མྦ་ནྡྷོ་ཏི ཨུ་ཙྩ་མ་ཏྠཱི་ཏྱཱ་དྷེ་ཡྻ་སྶེ་ཝ ཀ་ཏྟུ་ཏྟཾ ནཱ་དྷཱ་ར་སྶཱ་ཏྱ ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟ་མཱ་དྷཱ་ར་སྶཱ་ཏྱ་ཝ་ཀཱ་སོ-ཏྠི པ་ཋ་མཱ་ཡཱ་ཏི ‘‘པ་ཋ་མཱ་ཝི་དྷཱ ན་སྶཱ་ཝ་ཀཱ་སོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ-ཡཾ ཧེ་ཏུ ཨ་སི་དྡྷོ་ཏི ཙ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཨ་ས་ངྑྱ་ཏོ པ་ཋ་མཱ་ཏྱ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཋ་མཱ་ཏྠ མ་ཏྟེ’’ཏི (༢.༣༩) སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ སི་དྡྷོ་ཡེ་ཝ, ཡཾ ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ་ན་བྷི་ཧི་ཏ་ཝ་ཙ་ན་མ་ན་ཏྠ་ཀ་མི་ཙྩེ་ཝ ཋི་ཏཾ.

ཡ་ཉྩཱ་ཏི ཙ་ས་དྡོ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟ་ར་ས་མུ་ཙྩ་ཡེ ཨ་པ་ར་མྤི ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟ་བྦ་མ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཡ་ཉྩ ཕ་ལཾ མ་ཉྙ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཡ་དེ་ཏྠཱ་ན བྷི་ཧི་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ན་ཏྠི ཏ་དཱ ཡ་ཐཱ ‘ཀ་ཏོ ཀ་ཊོ’ཙྩ་ཏྲ་ཏྟེ་ན ཀ་མྨ་སྶཱ་བྷི་ཧི་ཏ་ཏྟཱ དུ་ཏི་ཡཱ ན ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ ‘ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏི ཝི་པུ་ལཾ ད་སྶ་ནཱི་ཡ’ནྟི ཀ་ཊ་ས་དྡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ (ཝི་པུ་ལཱ་དི་ག་ཏ་སྶ) ཀ་མྨ་སྶཱ བྷི་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་པུ་ལཱ་དཱི་ཧི ཝི་སེ་ས་ནེ་ཧི དུ་ཏི་ཡཱ ན སི་ཡཱ, ཏ་ཏོ ཏྱཱ་དི ཏ་བྦཱ་དི་ཎཱ་དི་ས་མཱ་སེ་ཧི ཀ་མྨ་སྶཱ་ན བྷི་ཧི་ཏ་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ཝཱ་ཏི ཝི་པུ་ལཱ་དཱི་ཧི་པི དུ་ཏི་ཡཱ་ཝི་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ན་བྷི་ཧི་ཏེ’’ཏི (༢-༣-༡) ཨ་ན་བྷི་ཧི་ཏ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ཀཱ་རེ ཡ་ཉྩ ཕ་ལཾ ཙི་ནྟ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཡུ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི་མ་སྶ ཨ་ཏྠོ ས་མྦ་ནྡྷ་སྶཱ་ཏི, པ་ཙྩེ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏྱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ‘ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏི ཝི་པུ་ལཾ ཀ་རོ་ཏི ད་སྶ་ནཱི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི’ཙྩེ་ཝཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི་སྶཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཀ་མྨ་ཏཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སེ་སོ, ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ-‘‘ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་མཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟོ ཝི་པུ་ལཾ ཀ་རོ་མཱི ད་སྶ་ནི་ཡཾ ཀ་རོ་མཱི་ཏི ཙ པ་ཝ་ཏྟོ་ཝཱ་ཏི ཝི་པུ་ལཱ་དཱི་ན་མྤི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཀ་མྨ་ཏཱ ཨ་ཏྠེ་ཝ, ཏ་ཏྠེ་ཀ་སྶཱ་བྷི་དྷཱ་ནེ པ་རེ་ཀ་སྶ སུ་ཁ་མ་ཝ་ལོ་ཀ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ད་བྷི་དྷཱ་ནཱ་ཡ་པི དུ་ཏི་ཡཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི, པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རཱ་ཝ་ཏཱ་རོ ནཱ་ཙ་རི་ཡེ ནོ་པ་རོ་དྷི་ཏོ་ཏི ཏ་མྤི པ་ནེ་ཏྠ ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མ-‘‘ཀ་ཊ་ས་དྡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ དུ་ཏི་ཡཱ ཀ་ཊ་ཛཱ་ཏི ཀ་མྨ་མ་བྷི་ཧི་ཏ་ཝ་ཏཱི, ན ཝི་པུ་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ཀ་མྨཾ, ཏ་ཏོ ཏ་ད་བྷི་དྷཱ་ནཱ་ཡ ཙ དུ་ཏི་ཡཱ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ཐ་ཝཱ ཀ་ཊོ་ཝ ཀ་མྨཾ, ཏཾ སཱ་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎྱེ་ན ཝི་པུ་ལཱ་དཱི་ཧི་པི དུ་ཏི་ཡཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏི ཝི་པུ་ལོ ད་སྶ་ནཱི་ཡོ་ཏི ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཝི་པུ་ལཱ་ད་ཡོ ཀ་ཏྟུ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡེ་ཝ པ་ཏཱི་ཡེ་ཡྻུཾ ཏ་སྨཱ ཀ་ཊ་ས་དྡ་སཱ་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎྱ་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ཡ་ཏཱ ཝ་སྶ་མེ་ཏྠ དུ་ཏི་ཡཱ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ’’ཏི. ན་ནྭེ་མི་ཙྩཱ་དི་ཙོ་དྱཾ, ཨེ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཝཾ གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཀ་མྨ་ཏཱ་ཡ ས་ཏི, པ་པྤོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཊ ཀ་མྨེ-བྷི་དྷཱ་ནི་ཡེ (ཀ་ཏོ) ཏི ཀྟ་པྤ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་དཱ་རཱ་དི་ཏོ ཀ་རོ་ཏྱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷཱ དུ་ཏི་ཡཱ པ་པྤོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ་ཙྩཱ་དི པ་རི་ཧཱ་རོ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཀ་མྨཾ ན ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཝི་སུཾ་ཝི་སུཾ, ཀི་ཉྩ་ར་ཧཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦཾ ཀ་མྨཾ ཝ་ད་ཏཱི’ཏི. ཧོ་ཏུ ཀཱ་མཾ ཨུ་དཱ་རཱ་དི་ཏོ་པི ཝུ་ཏྟེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ པ་ཋ་མཱ, ཀ་ཏ་ས་དྡ་ཏོ ཀཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཀ་ཏ་ས་དྡ་ཏོ པི’ཙྩཱ་དི, ཨ་ནྟོ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ནྟོ་ག་དྷོ ནཱ་མ་སྶ ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཡ་སྨིཾ ཀ་མྨ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠེ་སོ ཨ་ཏྠོ ཀ་མྨ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨ་བྷི་ཧི་ཏོ ཀ་ཐི་ཏོ ས་མྤ་ནྣོ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན་ནུ ‘ཀ་ཏོ ཀ་ཊོ’ཙྩཱ་དོ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ཀ་མྨ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟོ་བྷཱུ་ཏ་ནཱ་མ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཙཱ་ཏྠ་མ་ཏྟེ ཧོ་ཏི ས་བྦ་ཏྠ པ་ཋ་མཱ་ཏི ‘ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏི ཨུ་ལཱ༹་རཾ སོ་བྷ་ནཾ ད་སྶ་ནཱི་ཡ’ནྟི ཀ་ཊཱ་དི་ཏོ་པི ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཀ་མྨ་སྶཱ་བྷི་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་ལཱ༹་རཱ་དཱི་ཧི པ་ཋ་མཱ་པྤ་ས་ངྒོ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་བྷི་ཧི་ཏཱ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་ས་ངྒོ་པ་ག་ཏཾ ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡཱ་ཧ-‘ཀ་ཊཱ་དི་ས་དྡོ ཏྭི’ཙྩཱ་དི, སཱ་མ་ཉྙེ་ནཱ་ཏི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཀ་ཊཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙེ་ན.

‘‘ཀ་ཏྟུ་རི་ཙྪི་ཏ་ཏ་མ’’ནྟྱ་ནེ་ན (༡-༤-༤༩) ཀ་ཏྟུ་ནོ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྦ་ནྡྷི ཏུ་མི་ཊྛ་ཏ་མཾ ཏ་སྨིཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏ་མེ ཀ་མྨ་ས་ཉྙཾ ཝི་དྷཱ་ཡ ནི་བྦ་ཏྱཱ་དི་ཀེ་སུ་ཏཱི་སུ ཀ་མྨེ་སུ དུ་ཏི་ཡཱ ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏེ པཱ་ཎི་ནཱི་ཡེ་ཧི, ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏ་མ་ཏྟ་ཉྩ ཏ་ད་ཏྠ་ཏྟཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ཨོ་ད་ནཾ པ་ཙ་ཏི གཱ་ཝུ་མྤ་ཡོ དོ་ཧ་ཏི་ཏྱཱ་དོ(ཧི) ཨོ་ད་ནཱ་དྱ་ཏྠཱ པ་ཙ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ར་བྦྷ་ཏེ་ཏི ཨོ་ད་ན་པ་ཡཱ་དཱི་ན་མི་ཙྪི་ཏ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཏ་དུ་པ་ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ-‘ཡཾ ཀ་ཏྟུ’ཙྩཱ་དི, ཝི་བྷ་ཏྟིཾ ཝི་དྷཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡཱ་བྷི་མ་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, པུ་ན པ་ཡཱ་དི་ནི་པྥ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ཡཾ་ཀི་ཉྩི དོ་ཧ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ཡུ་ཏྟཾ ཀ་ར་ཎཱ་དི་རཱུ་པེ་ན ཨ་ཀ་ཐི་ཏཾ ག་ཝཱ་དི་ཀ་མི་ཙྪི་ཏཾ ཀཱ་ར་ཀཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨ་ཀ་ཐི་ཏ་ཉྩཱ’’ཏི (༡-༤-༥༡) ཀ་མྨ་ས་ཉྙཾ ཝི་དྷཱ་ཡ ཏེ་ནེ་ཝ དུ་ཏི་ཡཱ ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏེ, ཏ་དུ་པ་ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཨུ་པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནེ’ཙྩཱ་དི, ཨ་ཏྲ ཙེ་ཝ་མ་ཀ་ཐི་ཏ་ནི་ཡ་མོ ཀ་ཏོ ཝཱ་ཏྟི་ཀ་ཀཱ་རེ་ན-

པུ་ཙྪི་ཙི་བྷི་ཀྑཱི་ནཾ དུ་ཧི,ཡཱ་ཙཱི་ནཾ ནི་མི་ཏྟ་མུ་པ་ཡོ་གེ;

པུ་བྦ་ཝི་དྷི་མྷི-ཀ་ཐི་ཏཾ, བྲཱུ་སཱ་སཱི་ན་ཉྩ གུ་ཎཱ་ས་ཏྟ་ནྟི.

ཨུ་པ་ཡུ་ཛྫ་ཏེ ཨི་ཊྛ་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཡཾ བྱཱ་པཱ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏྱུ་པ་ཡོ་གོ-པ་ཡོ་པྤ་བྷུ་ཏི, ཏ་སྨིཾ, ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཝཱ་དི, ཨ་པུ་བྦ་ཝི་དྷི་མྷི ཨ་པཱ་དཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་དི པུ་བྦ་ས་ཉྙཱ ཝི་དྷཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ, ཝི་དྷཱ་ནེ ཧི མཱ་ཎ་ཝ་ཀཱ མ་གྒཾ པུ་ཙྪ་ཏི, རུ་ཀྑཱ ཕ་ལཱ་ནྱ་ཝ་ཙི་ནཱ་ཏྱཱ་དི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ བྷ་ཝ་ཏི, གུ་ཎཱ་ས་ཏྟ་ནྟི གུ་ཎེ་ན ས་ཏྟཾ ས་མྦ་ནྡྷཱི, གུ་ཎ་ས་དྡེ་ནེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་སཱ་དྷ་ནཾ དྷ་མྨཱ་དི་ཀཾ ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏཾ པ་དྷཱ་ན་སཱ་དྷ་ན་ཉྷི ཀི་རི་ཡཱ་ཡོ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་མུ་པ་ཀཱ་རི་ཡཾ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཀི་རི་ཡ་མ་པེ་ཀྑི་ཡ གུ་ཎོ བྷ་ཝ་ཏི, ཙོ-ནུ་ཏྟ་ས་མུ་ཙྩ་ཡེ, པ་དྷཱ་ན་ནྟུ དྷ་མྨཱ་དི་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཏྟཱ, ཨུ་པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཉྩ ཏཾ པ་ཡོ་པ་བྷུ་ཏི་ཙེ་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ས་མཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཡོ་པྤ་བྷུ་ཏི་ནོ ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཚ་ཊྛཱི་ས་མཱ་སོ, པ་བྷུ་ཏི ས་དྡེ་ན ག་ཝཱ་དི་ནོ ག་ཧ་ཎཾ, ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན གོ་མ་ནྟཱ་དི་ནོ, དུ་ཏི་ཡེ་ནཱ་དི ས་དྡེ་ན ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ནོ, ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཝི་ན་ཡཱ་དི་ནོ, ཝི་དྷཱ་ན་ནྟི དུ་ཏི་ཡཱ ཝི་དྷཱ་ནཾ, དུ་ཏི་ཡཱ་ཝི་དྷཱ་ན་མ་བྷི་མ་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ. པཱ་ཎི་ནི་ཡེ་ཧི ‘‘ཏ་ཐཱ ཡུ་ཏྟ་ཉྩཱ་ནི་ཙྪི་ཏཾ’’ (༡-༤-༥༠) ཨི་ཙྩ་ནེ་ན ཀ་མྨ་ས་ཉྙཾ ཝི་དྷཱ་ཡ ‘‘ཀ་མྨེ དུ་ཏི་ཡཱ’’ (༢-༣-༢) ཏྱ་ནེ་ནེ་ཝ དུ་ཏི་ཡཱ ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏེ, ཏ་ནྡ་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཡེ་ནེ’ཙྩཱ་དི, ‘‘ཏ་ཐཱ ཡུ་ཏྟ་ཉྩཱ་ནི་ཙྪི་ཏ’’ནྟཱི་མ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཡེ་ནེ་ཝེ་ཙྩཱ་དི་པ་ཉྩི་ཀཱ་པཱ་ཋཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ཏེ, ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷཾ, ཨ་ཏྲ ཏུ–

ཡ་དྱ་བུ་དྡྷྱཱ་ཧི་ལ་ངྒྷཱ་དི, ཏ་དཱ་ཧྱཱ་དི་མ་ནི་ཙྪི་ཏཾ;

ཡ་དཱ ལ་ཛྫཱ་བྷ་ཡཱ་དཱི་ཧི, ཏ་དེ་ཙྪི ཏ་ཏ་མཾ མ་ཏཾ.

‘‘ཏ་ཐཱ ཡུ་ཏྟ་ཉྩཱ་ནི་ཙྪི་ཏ’’ནྟི སུ་ཏྟེ་ན་སྶ པ་རི་ཡུ་དཱ་ས་ཝུ་ཏྟི་ཏོ ཨི་ཙྪི་ཏཱ ཨ་ཉྙ་མ་ནི་ཙྪི་ཏ་མ་ན་བྷི་མ་ཏ་མི་ཏ་ར་ཉྩ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ‘གཱ་མཾ ག་ཙྪ་ནྟོ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་མུ་པ་ས་པྤ་ཏཱི’ཏྱ་ཏྲ ནེ་ཝི་ཙྪི་ཏ་ནཱ་ནི་ཙྪི་ཏ་སྶ་པི རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་སྶ ཀ་མྨ ས་ཉྙཱ སི་དྡྷཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ‘‘ཀ་མྨེ དུ་ཏི་ཡཱ’’ཏི དུ་ཏི་ཡཱ ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏེ, ཏ་ནྡ་སྶེ་ཏི’ནེ་ཝི་ཙྪི་ཏ་ནཱ་ནི་ཙྪི་ཏ་སྨཱ’ཨི་ཙྩཱ་དི, རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ ནེ་ཝི་ཙྪི་ཏཾ པུ་བྦ་མ་ན་བྷི་མ་ཏ་ཏྟཱ, ནཱ་པྱ་ནི་ཙྪི་ཏཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏྟཱ, གཱ་མ་ག་མེ་ན ཧྱ་སྶ ཏ་པྤ་ར་ཏཱ, རུ་ཀྑ་མཱུ་ལོ་པ་ས་པྤ་ན་ནྟུ པ་ས་ངྒཱ་ག་ཏ་ནྟི རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཱ་ན་མྤི ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷོ ཨ་ཏྠེ་ཝ, ཨ་ཏྲཱ་པི-

ནེ་ཝི་ཙྪི་ཏཱ་ནི་ཙྪི་ཏ་ནྟུ, མ་བུ་དྡྷི་ཡུ་པ་ས་པྤ་ནེ;

མཱུ་ལཾ ཝི་སྶ་མ་ན་ཏྠ་ནྟུ, ཏ་མི་ཙྪི་ཏ་ཏ་མཾ སི་ཡཱ.

བྲཱུ་སཱ་སི་ན་ཉྩཱ་ཏི ཙ་ས་དྡོ་པ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཨེ་ཝ’མི་ཙྩཱ་དི, ཨེ་ཏྠ གཱ་མ་དེ་ཝ་ད་ཏྟ་ག་གྒཱ་ན་མ་ཀ་ཐི་ཏ་ས་ཉྙཱ, ཨ་ཛཱ་ད་ཡོ ཏྭི་ཙྪི་ཏ་ཏ་མཱ, ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ‘པ་ཏྠེ་ཏི གཱ་ཝུཾ པུ་རི་སཾ དྭི་ཛོ’ཏྱཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ན་ཡ་ཏི་ནཱི=པཱ་པུ་ཎ་ནེ, ཝ་ཧ་ཏི ཝ་ཧ=པཱ་པུ་ཎ་ནེ, ཧ་ར་ཏི ཧ་ར=ཧ་ར་ཎེ, ཛ་ཡ་ཏི་ཛི=ཛ་ཡེ, ས་བྦ་ཏྠ་ལེ་ཙ ཨེ་ཏྟེ ཨ་ཡཱ་དེ་སེ ཙ རཱུ་པཾ, ད་ཎྜ=ད་ཎྜ་ནེ ཙུ་རཱ་དི་ཏྟཱ ཎི་མྷི རཱུ་པཾ, ཨ་ཐ ‘‘ཨ་དྷི་སཱི་ཊྛཱ་སཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ’’ཏྱཱ་དི་ནཱ (༡-༤-༤༦) ཏེ་ན ཏེ་ན ཀ་མྨ་ས་ཉྙཾ ཝི་དྷཱ་ཡ ‘པ་ཋ་ཝིཾ ཨ་དྷི་སེ་སྶ་ཏཱི’ཏི ཨཱ་དོ (ཏ་ཏྠ) ཏ་ཏྠ ‘‘ཀ་མྨེ དུ་ཏི་ཡཱ’’ཏི (༢-༣-༢) དུ་ཏི་ཡཱ ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏེ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི ས་ཏྠ ཀཱ་རེ་ཧི, ས་བྦ་ཏྠེ་ཝེ་ཏྠ ལོ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཏི ཀ་མེ་ནེ་ཏཾ་ཉྙ་ས་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ཀཾ ཀ་མྨ་མུ་པ་ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ-‘ཨ་དྷི་པུ་བྦ’ཨི་ཙྩཱ་དི, ཡཱ་ཡ ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡཱ སི་ཡཱ ཏཱ་ཡ ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཏཱ ཀ་ཐཾ་ཧི་ནཱ་མཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ནེ་ཝ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི ཀ་དཱ་ཙི་ཀ་སྶ་ཙི སི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, པ་ཡ་ཏི་ཏ་བྦ་ནྟི སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་མཱ་ར་བྦྷ་ནཱི་ཡཾ, ཏ་ཏྠེ་ཝཾ ཀིཾ བྷ་ཝ་ཏོ མ་ན་སི དོ་ས་དྷི་ཛ་མྦྷ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, དྷ་མྨེ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་ཝཾ ས་དྡཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཡ་ཐཱ ཨཱ་དྷཱ་རེ ཀ་མྨ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ, ཏ་ཐེ་ཧཱ་པི ཨཱ་དྷཱ་ར་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ-‘དྷ་མྨེ་ཏི ཨཱ་དྷཱ་ར་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ’ཏི, དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨེ་ཝཾ་ས་དྡ་ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ས་དྡ་སྶ ཏ་ད་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཐཱ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝི་སུཾ ན ཝུ་ཏྟོ, པཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་ཙཱ་རོ་ཙ པཱ་ནཱ་ཙཱ་རཾ, ཏཾ་པཱ་ནཱ་ཙཱ་ར་མ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ར་སྶ ཏ་སྨིཾ ཏ་པྤཱ་ནཱ་ཙཱ་རེ, པཱ་ན་ཏྠཱ་ཙཱ་ར་ཏྠ་དྷཱ་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷཱི ཡོ ན་དྱཱ་དི ཀོ ཨཱ་དྷཱ་རོ སོ པཱ་ནཱ་ཙཱ་ར་ཝཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘པཱ་ན་ཏྠཱ་ཙཱ་ར་ཏྠཱ་ནཾ དྷཱ་ཏཱུ་ན་མཱ་དྷཱ་རེ’ཏི, ཀེ་ས་ཉྩཱི་ཏི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན ཀེ་ས་ཉྩི ས་དྡ་ས་ཏྠ་ཀཱ་རཱ་ནཾ, ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་པ་ཀྑེ, པ་ཏི་པ་རཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཙེ་ཏྱ་ཝ་སི་དྡྷཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཏི་ས་དྡ་སྶ དྷཱ་ཏུ་ནཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི… ཡ་དི ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ ཚ་ཊྛི་ཡཱ་བྷཱ་ཝཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ-‘ཡ་དཱ་ཏྭི’ཙྩཱ་དི, ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཏེ་ནཱ་ཏི ཏ་ས་དྡེ་ན, ཨ་པི་ས་དྡོ་པ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱ་ཙཱ་ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ.

༣. ཀཱ་ལ

ཡ་དཱ ཀཱ་ལ་དྡྷཱ་ན་མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ‘མཱ་ས་མཱ་ས་ཏེ ཀོ་སཾ ས་ཡ་ཏི’ཙྩཱ་དོ ཨ་ཀ་མྨ་ཀེ་ཧི་པི ཡོ་གེ ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་དྡྷ་དེ་སཱ་ནཾ པ་རེ་ཧི ཀ་མྨ་ཏྟ་མ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ནྟི ཙ, ཡ་དཱ་ཏྭི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཏུ ཀི་རི་ཡཱ་ཝ ས་བྦེ་ན་ས་བྦཾ ན སཱུ་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཀུ་ཏོ ཙ ཀ་མྨ་ཏྟ་ནྟི ཏེ་ཧེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟཱི ཙ ད་སྶེ་ཏི, ག་མྨ མཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡོ་གོ་པི ན ནི་སྶི་ཏོ… མཱ་ས་མཱ་ས་ཏེ་ཙྩཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ས་ནཱ་དི [ཨཱ་ས་ནཱ་དཱི་སུ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ མཱ་སཱ་དི་ཡོ་གོ ཝི་ཡ ཀ་ལྱཱ་ཎི་ཏྟ་གུ་ཎཱ་དི་ཡོ་གོ ཙ ལོ་ཀ་སྶ པ་ཏཱི་ཏི་པ་ཐ་མུ་པ་ཡཱ་ཏཱི་ཏི, ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཀི་རི་ཡཱ ན ཧོ་ནྟི གུ་ཎ་ད་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝཱ ཀ་མྨ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, གུ་ལེ༹་ན མི་སྶཱ དྷཱ་ནཱ བྷ་ཛྫི་ཏ་ཡ་ཝཱ གུ་ལ༹་དྷཱ་ནཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་བྦ་ཏེ་ན ཙ མཱ་ས་ཀོ་སཱ་ནཾ སཱ་ཀ་ལླེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི མཱ་ས་སྶཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ན དུ་ཏི་ཡཱ. པུ་བྦ་ཎྷེ ས་མ་ཡ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ པུ་བྦ་ཎྷེ ས་མ་ཡོ་ཏི ས་ཏྟ་མཱི་ཨཱ་མཱ་དི་ས་མཱ་སཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ཙྩ་ནྟ མེ་ཝཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མ་ཡ་སྶ སཱ་ཀ་ལླེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྦ་ནྡྷ་མཱ་ཧ, ཡཾ་ས་མ་ཡཾ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧཱ་སི, ཏཾ ཨེ་ཀཾ་ས་མ་ཡ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་ཝཱ་ས་ན་ཝི་ཧ་ར་ཎ ཀི་རི་ཡཱ་ཧི་པི པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཱ་དཱི་ན་མ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཡུ་ཏྟ་ཏཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏི, པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ནཱ་པི སི་དྡྷི་ཡ་མཱ་ས་ངྐ་མུ་བྦྷཱ་ཝ་ཡ་ཏི ‘ཡ་དཱ ཏྭི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཡ་ཐཱ་པ་ཀ་ཏ་མ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཨ་ཉྙ་ཐཱ བྷ་ཝ་ནཾ, ཨི་དྷ པ་ན ས་ཏྟ་མི ཡ་མྤ་ཏྟཱ་ཡཾ ས་ཏྟ་མྱ་ཏྠེ བཱ་ཧུ་ལ་ཀེ་ན ‘‘ཀ་མྨེ དུ་ཏི་ཡཱ’’ཙྩེ་ཝ དུ་ཏི་ཡཱ་པྤ་ཏྟི.

ཏ་ཏི་ཡཱ་བྷི་མ་ཏཱ་ཏི ‘‘ཨ་པ་ཝ་གྒེ ཏ་ཏི་ཡཱ’’ཏི (༢-༣-༦) ཝ་ཙ་ནེ་ན པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ་ནཾ་པ་པ་ཉྩ་ཏྟ་མ་བྷི་མ་ཏཱ, ཀ་ཐ་མྤ་ན ཀཱ་ལ་དྡྷཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎ་ཏྟ་མི་ཙྩཱ་ས་ངྐི་ཡ ཀ་ར་ཎ་ཏྟ་མེ་ས་མྤ་ཊི་པཱ་དེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ-‘ཏ་ཐཱ་པི’ཙྩཱ་དི, ཏ་ཐཱ་པཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཀྐ་མེ་ན ཀ་ར་ཎ་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝཱ ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ་པི, སི་ཡཱ་ཏི ཏ་ཏི་ཡཱ སི་ཡཱ, ཏ་ཉྩཱ་ཏི ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཉྩ. ཀཱ་ར་ཀ་མ་ཛ྄ཛྷེ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཚ་ཊྛཱི ས་མཱ་སོ ཀཱ་ར་ཀ་ས་དྡེ་ན ཙ ས་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཀཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི (ཨཱ་ཧ) ‘དྭི་ནྣཾ ཀ་ཏྟུ་ས་ཏྟཱི་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ’ཏི, ཨ་བྷི་ནྣ་སྶཱ་པི ཧི ཨེ་ཀ་སྶ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་དི་ཀ་ཏྟུ་ནོ བྷི་ནྣཱ་ནཾ ཏཾ་ས་མ་ཝེ་ཏཱ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ས་ཏྟཱི་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ཀཱ་ལ་དྡྷཱ་ནཱ་ནི, ས་ཏྟི་བྷེ་ད་མེ་ཝ བྱ་ཉྫ་ཡ་མཱ་ཧ-‘ཏ་ཐཱ་ཧི’ཙྩཱ་དི, ཨེ་ཀ་ཏྠཱ་ཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ དེ་ཝ་ད་ཏྟེ, དྭཱི་ཧེ་ཏཱི་ཏེ (བྷུ་ཉྫི་ཀྲི་ཡཱ) སཱ་དྷ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ, དྭི་ནྣཾ ཨ་ཧཱ་ནཾ ས་མཱ་ཧཱ་རོ དྭཱི་ཧཾ ཏ་སྨིཾ. ཨི་སུ་མ་ས་ཏཱི་ཏི ཝཱ, ཨི་སུ་མྷི ཨཱ་སོ ཨ་སྶེ་ཏི ཝཱ ནི་པྥ་ནྣེ་ན ཨི་སྶཱ་ས་ས་དྡེ་ན ག་མྨ་མཱ་ནཾ ཀི་རི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི ‘ཨི་སྭ་ས་ནེ’ཏི, ན་ནྭི་ཙྩཱ་དི ཙོ་དྱཾ, དྷ་ནུ་པ་ཉྩ་ས་ཏཾ ཀོ་སོ, ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏེ་ཙྩཱ་དི པ་རི་ཧཱ་རོ, ཚ་ཊྛི་ཡཱ་ས་མྤ་ཏྟཱ་ཡ་ནྟི ཀོ་ས་སྶེ་ཀ་དེ་སེ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཚ་ཊྛི་ཡཱ ས་མྤ་ཏྟཱ་ཡཾ, མུ་ཏྟ་སཾ་ས་ཡེ་ནེ་དཾ ས་མཱ་ན་ནྟི མུ་ཏྟོ སཾ་ས་ཡོ ཡ་སྨིཾ ཨ་ཝ་དྷྱཱ་དོ ཏེ་ནེ་ཏཾ ཏུ་ལྱ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་བྷི་མ་ཏཱ་ཏི ‘‘ས་ཏྟ་མཱི པ་ཉྩ་མི་ཡོ ཀཱ་ར་ཀ་མ་ཛ྄ཛྷེ’’ཏི (༢-༣-༧) ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཏྟ་མཱི་པ་ཉྩ་མི་ཡོ པ་པ་ཉྩ་ཏྟ་མ་བྷི་མ་ཏཱ, དྭཱི་ཧེ བྷུ་ཉྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི དྭཱི་སུ དི་ཝ་སེ་སུ ག་ཏེ་སུ བྷུ་ཉྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ‘‘ཡ་བྦྷཱ་ཝོ བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི (༢-༣༦) ས་ཏྟ་མཱི, ས་ཀ་ས་ཀ་ཀཱ་ར་ཀ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཧི ཨི་དཾ བཱ་ཧུ་ལླཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, དྭཱི་ཧཱ བྷུ་ཉྫི་སྶ་ཏི ཀོ་སཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི དྭཱི་ཧཱ ནི་ཀྑ་མྨ བྷུ་ཉྫི་སྶ་ཏི, ཀོ་སཱ ནི་ཀྑ་མྨ ཋི་ཏཾ ལ་ཀྑཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨུ་པཱ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡོ-ཡ་མ་ཝ་དྷི, ཀོ་སེ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཀོ་སེ ཋི་ཏཾ ལ་ཀྑཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༤. ག་ཏི

ཀ་ཏ་ཙ་ཏྠ་ས་མཱ་སཱ་ཏི ཀ་ཏོ ཙ་ཏྠ་ས་མཱ་སོ ཡེ་སུ ཏེ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ཝུ་ཏྟ་ཡོ་ཏི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠེ ཝུ་ཏྟི ཡེ་ས་ནྟི བྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་སོ, ཙ་ཏྟ་ས་མཱ་སེ ག་ཏྱཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སུཾ་ཝི་སུཾ པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཏེ་ཧི པ་རཾ པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠ་ས་དྡོ ག་ཏྱཱ་དཱི་ཧི པ་ཙྩེ་ཀ་མ་བྷི་ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི མ་ཉྙ་ཏེ, ཨ་ཐ སུ་ཏྟེ ‘པ་ཡོ་ཛྫེ’ཨི་ཙྩེ་ཏཱ་ཝ་ཏྱུ་ཙྩ་མཱ་ནེ པ་ཡོ་ཛྫོ ས་ཡཾ ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཡེ་ན ‘པ་ཡོ་ཛྫེ ཀ་ཏྟ་རཱི’ཏི ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ཀ་ཏ་མི་ཙྩཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘ག་ཏྱཱ་དྱ་ཏྠ’མི་ཙྩཱ་དི, ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན བོ་དྷཱ དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ, ཏ་ཀྐི་རི་ཡཱ་ས་མ་ཏྠོ་ཝཱ་ཏི ཏ་སྶཱ ག་ཏྱཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ནི་ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎེ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ཀ་ཏྟཱ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘སོ་ཙ ཀ་ཏྟཱ’ཏི. དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ སི་དྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡེ་ན པ་ཡོ་ཛྫ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ནོ ཀ་མྨ་ཏྟ་སི་དྡྷི་ཡཱ ‘‘ཀ་མྨེ དུ་ཏི་ཡཱ’’ཏི སུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨེ དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ སི་དྡྷཱ་ཡ. ཀིཾ ལ་ཀྑ་ཎོ-ཡཾ ནི་ཡ་མོ ཡ་ད་ཏྠ་མི ད་མཱ་ར་བྷཱི་ཡ་ཏི་ཙྩཱ་ཧ-‘ག་ཏྱཱ་དྱ་ཏྠཱ་ན’མི་ཙྩཱ་དི, པ་ཙྩུ་དཱ་ཧ་རཱི་ཡི་སྶ་ཏེ ‘ཨེ་ཏེ་ས་མེ་ཝེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཏ་ཐཱ་ཙཱ་བྦྷུ་པ་ག་མེ, པ་ཡོ་ཛྫོ ཀ་ཏྟཱ ན ཀ་མྨཾ ཏྱ་བྦྷུ་པ་ག་མྨ པ་ཡོ་ཛྫེ ཀ་ཏྟ་རཱི’ཏི ཝི་ཝ་རི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་མྤ་ན་ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ས་རཱུ་པ་མཱ་ཧ, ག་ཏི ཨཱ་དྱ་ཏྠཱ་ན་ནྟི པ་ད་ཙྪེ་དོ, ནི་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནོ པ་ཡོ་ཛ་ཀ་བྱཱ་པཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏོ་ཝ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘ག་མ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སཱ་དྷ་ན་ཏྟཱ ཡ་དི་པི པ་ཡོ་ཛྫོ ཀ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་པི སོ པ་ཡོ་ཛ་ཀེ་ན ག་མ་ནཱ་དཱི་སུ བྱཱ་པཱ་རི་ཡ་མཱ་ནོ པ་ཡོ་ཛ་ཀ་སྶ བྱཱ་པཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཡ་མཱ་ནོ ཡ་དི ཀ་མྨཾ ན ཧོ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀིཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ནུ་པ་པ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི [(ཨ་ཏྠོ) (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ( ), པ་ཏཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཏཱི་ཏི་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་སྶ ཀ་མྨ་ཏཱ, ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏུ པ་ཡོ་ཛྫོ ཀ་ཏྟཱ་ཝཱ་ཏི་པི ཉཱ་པེ་ཏི, པ་ཡོ་ཛ་ཀོ་ཏི ས་བྦ་ཏྠ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་དི་ཀོ ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ, ཨ་ཏྠ་ག་ཧ་ཎ་སྶཱ་ཏི ‘‘ས་དྡཱ་ཀ་མྨ་ཀ་བྷ་ཛྫཱ་དཱི་ན’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ས་དྡ་ཏྠཱ་ཀ་མྨ་ཀ་བྷ་ཛྫཱ་དཱི་ན’’ནྟི ཨ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ, བོ་དྷ་ཏྠ་སྶ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ནྟི སེ་སོ, ན་ནུ ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶ་ཡ་ཏཱ ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝོ་པ་ད་སྶི་ཡ པ་ཉྷོ ཀཱ་ཏ་བྦོ, ཨ་ཐ ‘ཨེ་ཏེ་ས་མེ་ཝཱ’ཏྱ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐཾ ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ ‘ཨེ་ཏེ་ས་མེ་ཝེ’ཙྩཱ་དི, ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཀྐ་མེ་ན ནི་ཡ་མ་ཏྠ་ཏྟཱ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨེ་ཝ་ཀཱ་རོ ལ་བྦྷ་ཏི, ས་མྦ་ནྡྷི་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་པ་ཋི་ཏཱ ག་ཏྱཱ་ད་ཡོ་ཝ ཝི་སེ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ ས་ངྑེ་པེ་ན པ་རཱ་མ་སཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཏེ ས་མེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏ་ནྟི མ་ཉྙ་ཏེ [ཨེ་ཝོ་ས་ཉྩཱ་ཏི མ་ཉྙ་ཏེ (པོ་ཏྠ་ཀེ)], (ག་ཙྪ་ཏི དེ་ཝ་ད་ཏྟོ་ཏི…པེ… ན་ཧོ་ཏཱི་ཏི) ཨི་མི་ནཱ ཨི་མ་མ་ཏྠ་ཉྩ ཛོ་ཏེ་ཏི ‘‘ཡ་དི་པི ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷཱ པ་ཡོ་ཛྫ་སྶ ཝི་ཡ ཀ་ཏྟུ་ནོ་པི ཀ་མྨ་ཏྟ་མྤ་ས་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི པ་ཡོ་ཛྫེ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀ་ཏྟ་རི དེ་ཝ་ད་ཏྟེ དུ་ཏི་ཡཱ ན་པྤ་ས་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི, ཨ་བྷི་མ་ཏཱ་ཏི ‘‘ག་ཏི་བུ་དྡྷྱཱ’’དི (༡-༤-༥༢) སུ་ཏྟེ་ན པ་ཡོ་ཛྫ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ནོ ཀ་མྨ་ས་ཉྙཾ ཝི་དྷཱ་ཡ ཏ་སྨིཾ པ་ཡོ་ཛྫེ་དུ་ཏི་ཡཱ་བྷི་མ་ཏཱ, ཙ་ར་ཧི་ས་དྡོ པུ་ཙྪཱ་ཡཾ, པ་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ཨ་སྨིཾ ཨུ་དྡེ་སེ ཏ་དཱ ཀ་ཐཾ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི སེ་སོ་ཏི ཡ་དཱ་ཙ་ར་ཧི་ཙྩཱ་དི་ཝཱ་ཀྱ་སྶཱ་ཝ་སཱ་ནེ པ་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ཨ་སྨིཾ ཨུ་དྡེ་སེ ཝ་ཙ་ན་ས་མཱི་པེ’ཏ་དཱ ཀ་ཐ་མྦྷ་ཝི་ཏ་བྦ’ནྟི པཱ་ཋ་སེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཏི ཏ་ཏི་ཡ་ནྟ་པ་ཊཱི་རཱུ་པ་ཀོ ནི་པཱ་ཏོ, ཡ་སྨཱ ད་ཏྠོ ཝ་ཏྟ་ཏེ, ཡ་སྨཱ དུ་ཏི་ཡཱ པ་པྤོ་ཏི ཏ་སྨཱ ‘ཡ་ཉྙ་ད་ཏྟེ་ནེ’ཏི བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.

༥. ཧ་རཱ

ནི་ཡ་མེ་ནེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཝ་ཙ་ནཱ་ར་མྦྷ་སྶ པ་ཡོ་ཛ་ན་མཱ་ཧ, སཱ་པི ཏ་ཏི་ཡཱ་པི [དུ་ཏི་ཡཱ་པི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ] ཡ་དཱ་ཏྭི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཧ་ར་ཏི ནཱ་ཧཱ་ར་ཏྠེ [ན་ཧ་ར་ཏྱ་ཏྠེ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཏི་པི ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་ཏི དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ པ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ ཙ, ཝི་བྷཱ་སཱ ཝི་ཀ་པྤོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཀཱ་རེ་ཏི་ཀ་ར-ཀ་ར་ཎེ, ལེ་ཏྟཱ་ཡཱ་དེ་སཱ་ཏི་ལ་ཏྟ ཨེ་ཏྟ་ཨ་ཡཱ་དེ་སྶ, ཝ་ད-ཝ་ཙ་ནེ, ཨ་བྷི་ཝ་ད་ན་མ་བྷི་ཝཱ་དོ ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ‘‘དྷཱ་ཏྭ་ཏྠེ་ནཱ་མ་སྨཱི’’ཏི (༥-༡༢) ཨི་མྷི ནཱ་མ་དྷཱ་ཏུ ‘ཨ་བྷི་ཝཱ་དི’ཏི་སུ་ཏྟེ ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཨ་བྷི་ཝཱ་དི་སྨཱ’ཨི་ཙྩཱ་དི.

༦. ན་ཁཱ

ཁཱ་ད་ཡ་ཏི ཨཱ་ད་ཡ་ཏི ཁཱ་ད, ཨ་ད=བྷ་ཀྑ་ཎེ, ཨ་ཝ྄ཧཱ་པ་ཡ་ཏི ཝ྄ཧེ=ཨ་ཝ྄ཧཱ་ནེ ཨཱ་པུ་བྦོ, ‘‘པ་ཡོ་ཛ་ཀ་བྱཱ་པཱ་རེ ཎཱ་པི་ཙེ’’ཏི (༥-༡༦) ཎཱ་པི་མྷི པུ་བྦ་ས་ར་ལོ་པོ, ཀ་ནྡ་ཡ་ཏི ཀ་ནྡ=ཨ་ཝ྄ཧཱ་ན་རོ་ད་ནེ་སུ.

‘‘ཝ་ཧི་སྶཱ་ནི་ཡ་ནྟུ་ཀེ’’ཏི ག་ཎ་སུ་ཏྟེ ཨ་ཡ་མེ་ཏྠོ ‘‘ཝ་ཧི་སྶ་དྷཱ་ཏུ་སྶ པ་ཡོ་ཛྫེ ཀ་ཏྟ་རི ནི་ཡ་ནྟུ་ར་ཧི་ཏེ དུ་ཏི་ཡཱ ན བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི, ནི་ཡ་ནྟཱ སཱ་ར་ཐི ཀི་རི་ཡཱ་སི་དྡྷིཾ ནི་ཡཱ་མ་ཀོ་ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ པ་ཀཱ་སེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཀི་རི་ཡ་ངྒ’མི་ཙྩཱ་དི, ཀི་རི་ཡ་ངྒ ཀི་རི་ཡོ་པ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ བ་ལཱི བ་དྡཱ་དིཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ་ཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ཀི་རི་ཡཱ ཝི་ས་ཡེ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ, ཝཱ་ཧ་ཡ་ཏི བྷཱ་རཾ དེ་ཝ་ད་ཏྟེ་ནེ་ཏྱ་ཏྲ ཧི དེ་ཝ་ད་ཏྟོ པ་ཉྙ་ཝཱ པུ་རི་སོ ནི་ཡ་ནྟཱ་ར་མ་ནྟ་རེ་ནེ་ཝ བྷཱ་རཾ ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏྱ་ནི་ཡ་ནྟུ་ཀོ ཀ་ཏྟཱ, ཝཱ་ཧ་ཡ་ཏི བྷཱ་རཾ བ་ལཱི་བ་དྡེ ཨི་ཙྩ་ཏྲ ཏུ བ་ལཱི་བ་དྡཱ ནི་ཡ་ནྟཱ ར་མ་ནྟ་རེ་ན ན ཝ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ས་ནི་ཡ་ནྟུ་ཀཱ.

‘‘བྷི་ཀྑི་སྶཱ་ཧིཾ་སཱ་ཡ’’ནྟི ག་ཎ་སུ་ཏྟ་སྶཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘བྷ་ཀྑི་སྶཱ་ཧིཾ་ས་ཏྠ་སྶ པ་ཡོ་ཛྫེ ཀ་ཏྟ་རི དུ་ཏི་ཡཱ ན བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི, ཨ་ཐ ཀ་ཐ་མེ་ཏྠ ཧིཾ་ས་ཏྠ་ཏཱ བྷ་ཀྑི་སྶ ཧིཾ་སཱ ཧི ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན ཙེ་ཏྠ་ས་སྶཾ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་ནྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘ས་བྦེ’ཨི་ཙྩཱ་དི, ས་བྦེ་ཏི རུ་ཀྑཱ་ད་ཡོ, བྷཱ་ཝཱ པ་ད་ཏྠཱ, ཨི་དཱ་ནི ས་བྦ་ད་སྶ་ནཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཧིཾ་ས་ཏྠ་ཏ་མུ་པ་ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཡ་དི་ཝེ’ཙྩཱ་དི, ན་ནུ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན ནི་སྶི་ཏ་མི་དཾ བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ས་མྨ་ཏ་མེ་ཝེ-ཏྠོ-པ་ད་སྶེ་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦཾ ཀི་ནྣཱ་མཱ་ཉྙ་ད་སྶ་ནོ་པ་གཱ་ཏཱ་དྷི་རེ་ནཱ་ཏི ཏུ་ཎྷཱི ཧོ་ཏི ནི་ཀྐཱ་ར་ཎི་སྶཱ [ནི་ཀྐ་མྨི་སྶཱ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] བྷ་ཝ་ཏོ-པཱ་ཡོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, པ་ར་ཏྠཱ་ནུ་བ་དྡྷ་ཀི་ཙྪཾ པ་ན མ་ཧཱ་པུ་ཉྙ་པ་ཉྙཱ ན ཀི་ཉྩི ཝི་ཡ མ་ཉྙ་ནྟི, ཧོ་ཏི (ཧི) ཨེ་ཏེ་ན པ་ར་ཏྠོ ‘‘མ་ཏ་ནྟ་རེ་པི སི་དྡྷི སི་སྶཱ་ནཾ, ཏཾ་ཏཾ མ་ཏ་ཉྙུ་ནོ ཝཱ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ར་ཧ་ཙི ཡ་དི་ད་མ་ཝ་ལོ་ཀེ་ཡྻུཾ ཏེ ཙེ་ཏྠཱ་ཝ་ཏཱ་རཾ [ཙེ་ཏྠ་ཀཱ་རཾ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ལ་བྷེ་ཡྻུཾ ཨེ་ཏཱ་དི་སོ ཙ པ་ཉྙ་ཝཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་སཱ་དོ’ཏི ཏ་ད་ཝ་ཏཱ་རེ་ན ཙ བུ་དྡྷེ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཀ་མེ་ན ད་ལ༹ྷཾ པ་སཱ་དཾ པ་ཊི་ལ་བྷེ་ཡྻུ’’ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏཾ་ཏཾ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎོ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་པྤ་ས་ངྒེ་པི ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝ ཏ་ནྟཾ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ན ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཀ་ཐཱ་པ་སུ་ཏོ-ཡ་མཱ་ཙ་རི་ཡོ་ཏི.

དུ་ཧཱ་དཱི་ནཾ ཏྱེ་ཝ་མཱ་དོ ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤ་ར་མ་གུ་རུ་ནཱ ར་ཏ་ན་མ་ཏི་པ་ཉྩི་ཀཱ་ལ་ངྐཱ་རཱ་དི་ཀཱ་རེ་ན ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་སཱ་ར་ཏྠ་ཝེ་ད་ཝེ་དི་ཏུ [ཝེ་དཱ་ཝེ་དི་ཏ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་པཱ་ཊ་ཝཱ་ནཾ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ སཱ་མི་ནཱ མ་ཧཱ་སཱ་མི་ནཱ ས་མྦུ་དྡྷ་སཱ་ས་ན་ར་ཏ་ན་ཝ་རོ་པ་ཀཱ་ར་ཀེ་ན ‘ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ’ཏྱ་བྷི་དྷཱ་ཡ ནཱ་ནཱ་མ་ཏ་ནྟ་ར་མཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཡ བ་ཧུཾ ས་མྤ་ཝེ་དི་ཏ་མ་ཏྠི, མ་ཡ་མྤ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ལ་མྦ ཨ་ཏྠ་མྤ ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མ. ས་ཏྱ་པྱ་ནེ་ཀ་ད་སྶ་ན་བྷེ་དེ སི་ཊྛ་པྤ་ཡོ་གཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཡ་ཏྠ པ་དྷཱ་ནེ་ཀ་མྨ་ནི་ཏྱཱ་དི་པྤ་བྷུ་ཏ་ཡོ་དི་སྶ་ནྟི, ཡ་ཏྲ ཏྭ་པྤ་དྷཱ་ནེ་ཏྱཱ་དཱི, ཡ་ཏྲོ་བྷ་ཡ་ཏྲ་པི, ཏཾ་ས་བྦ་མི་ཧ བྷ་སྶ་ཀཱ་རཱ་དྱ་ནུ་མ་ཏ་ཀྐ་མེ་ན པ་ཊི་པཱ་ད་ཡ་མཱ་ཧ-དུ་ཧཱ་དཱི་ན’མི་ཙྩཱ་དི, ཨེ་ཏྠཱ་དི་ས་དྡོ པ་ཀཱ་ར་ཝཱ་ཙཱི, ཏེ་ན ཡཱ་ཙི་པྤ་བྷུ་ཏ་ཡོ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཀ་མྨ་དྭ་ཡ་ཡུ་ཏྟཱ་ན་ནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཚ་ཊྛཱི, ཏེ་ན ཀ་མྨ་དྭ་ཡ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ དུ་ཧཱ་དཱི་ན་མ་པྤ་དྷཱ་ནེ་པི ག་ཝཱ་དོ ཀ་མྨེ ཏྱཱ་དི་པྤ་བྷུ་ཏ་ཡོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་ཙྩཱ་དི་ཏི་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ‘ཨ་ཝ་རུ་ནྡྷ་ཏི ཝ་ཛཾ གཱ་ཝཾ ཨ་ཝ་རུ་ནྡྷཱི་ཡ་ཏེ ཝ་ཛཾ གོ’ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧོ, ག་མ་ནཱ་དྱ་ཏྠཱ་ན མི་ཏྱཱ་དི་ས་དྡེ་ན བོ་དྷ་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ག་མཱི་ཡ་ཏེ གཱ་མོ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཐཾ པ་ཡོ་ཛྫ་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘པུ་རི་སེ’ཙྩཱ་དི, ཡ་ཛྫ་པི གཱ་མོ ཏུ་ཎྷཱི ཧོ་ཏི ནི་བྱཱ་པཱ་ར་ཏྟཱ པུ་རི་སོ་ཝ ཏུ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི པུ་རི་ས་སྶ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཡཾ་ཕ་ལ་པྤ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཏ་མུ་བྷི་ནྣ་མྤི གཱ་མ་པུ་རི་སཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ནྟི པུ་རི་ས ཀི་རི་ཡཱ་ཏུ་ལྱ་ཕ་ལ་ཏྟཱ གཱ་མོ་པི ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་བྱ་པ་དེ་སེ ཀཱ་ར་ཎཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཏ་ཐཱ་ཧི གཱ་མཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཀོ་ཙི གཱ་མེ ཨཱ་ས་ནྣེ ས་ཏི ཝ་ད་ཏི ‘ཨཱ་ག་ཏོ གཱ་མོ པ་ཏྟོ གཱ་མོ’ཏི, ཨ་ཏོ་ཉྙེ་ས་ནྟི ཡེ ཀ་མྨ་དྭ་ཡ་ཡུ་ཏྟཱ དུ་ཧཱ་ད་ཡོ ག་མ་ནཱ་དྱ་ཏྠཱ་ཙོ་དཱ་ཧ་ཊཱ, ཨེ་ཏེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་སཾ, པ་དྷཱ་ནེ ཀ་མྨེ་བྷི ཨ་ཛཱ་དི་མྷི པ་དྷཱ་ནེ ཀ་མྨེ, པ་དྷཱ་ན་ཏྟ་མྤ་ན ཨ་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ, ཨ་ཛཱ་དྱ་ཏྠཱ ཧྱཱ་ན་ཡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ར་བྷྱ་ཏེ. ཨ་ཡ་མྤ་ནེ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧོ-

‘‘དུ་ཧི ཡཱ་ཙི རུ་དྷི པུ་ཙྪི, བྷི་ཀྑི ཙི བྲུ་ཝི སཱ་སི ཙ;

ཛི ད་ཎྜི པ་ཏྠི མ་ནྠཱི ཙ, དྷཱ་ཏཱུ ཧོ་ནྟི དུ་ཧཱ་ད་ཡོ.

ག་ཏྱཱ་དི་སུ་ཏྟ་པ་ཊྛི་ཏཱ, ག་ཏྱཱ་དྱ་ཏྠཱ བྷ་ཝ་ནྟི ཏེ;

ནཱི་ཝ་ཧ་ཧ་ར་ཀ་སཱ་ཙ, ནཱི་ཝ་ཧཱ་དཱི བྷ་ཝ་ནྟི ཏེ.

དྭི་ཀ་མྨ་ཀེ་སུ ཙེ་ཏེ་སུ, ཨ་པྤ་དྷཱ་ནེ དུ་ཧཱ་དི་ནཾ;

ཏྱཱ་དི་པྤ་བྷུ་ཏ་ཡོ ཧོ་ནྟི, པ་དྷཱ་ནེ ནཱི་ཝ་ཧཱ་དི་ནཾ;

ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ པ་ཡོ་གཱ་ནུ, སཱ་རཱ ག་ཏྱ་ཏྠ་ཨཱ་དི་ནཾ’’ཏི.

པ་ཡོ་གོ པ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་ཙི་ནྟཱ་ཡ་མི་ཧ ཙ ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ས་བྦ་ཐཱ ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ.

༧. དྷྱཱ་དི

པུ་བྦེ ཀི་རི་ཡཱ་ནི་སྶ་ཡེ་ན [ཀཱ་ར་ཀ་ནི་སྶ་ཡེ་ན (པོ་ཏྠ་ཀེ)] དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཝི་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘ཨི་དཱ་ནི’ཙྩཱ་དི, དྷི་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ན ནི་དྡེ་སེ་ན ཝཱ ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཝཱ ‘ཧཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟ’ནྟི་པི ཧོ་ཏི, ཧཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་དུ་ཀྑ་ནྟི ཏུ དུ་ཀྑེ་ན ཡོ་གཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟེ་ན ན ཡུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཋ་མཱ་ཝཱ་མ་ནྟ་ཎེ. ན་ནུ་ཙ ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡེ་ན ཡོ་གེ ཡ་ཐཱ་རཱ་ཛ་ག་ཧ་ནཱ་ལ་ནྡཱ་ཧི དུ་ཏི་ཡཱ [(ཏ་ཐཱ)] ཨ་ནྟ་རཱ ཙ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཙ ནཱ ལ་ནྡ(ནྟི ཏ་ཐཱ) ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ་ཏི ཨེ་ཏྠ མ་གྒ་ཏོ་པི [ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒ་ཏོ་པི] ཀ་སྨཱ ན དུ་ཏི་ཡཱ་ཏི ཏེ་ནཱ་ཡོ་གཱ, ཡེ་ས་ཉྷི ཏཾ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཏེ ཏེ་ན ཡུ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་ཧི་ཡེ་ཝ དུ་ཏི་ཡཱ, ཨ་ཐ་ཝཱ་བྦྷུ་པ་ག་ཏེ་པི ཏཾ་ཡོ་གེ ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཡེ་ཝ མ་གྒོ་ཏི མུ་ཁྱ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ [ས་བྦ་སྶ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ན དུ་ཏི་ཡཱ, ཨ་ཏྲཱ་པི ཚ་ཊྛཱི་ཡེ་ཝ པ་པྤོ་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ ཏ་ཉྩ མ་ཉྩ ཀ་མ་ཎྜ་ལུ་ཨི་ཏི, ཏ་ཝ མ་མ མ་ཛ྄ཛྷེ ཀ་མ་ཎྜ་ལུ་ཏྱ་ཏྠོ, ཨ་ཐ ཀ་མ་ཎྜ་ལུ་ས་དྡ་ཏོ དུ་ཏི་ཡཱ ཀ་སྨཱ ན བྷ་ཝ་ཏི ས་ཏཱི་པྱ་ནྟ་རེ་ན ཡོ་གེ ཏ་སྶ པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་ཧི ཀ་མ་ཎྜ་ལུ་ནོ ས་ཀ་ཏྠཱ པ་ཝ་ཏྟི, ཏུ་མྷ་མྷཱ་ན་ནྟུ པ་ར་ཏྠཱ-ཀ་མ་ཎྜ་ལུ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟེ་ན ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་ཏྲ ཀ་མ་ཎྜ་ལུ་ནོ ས་ཀ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ པ་དྷཱ་ན་ཏྟེ་ནཱ་ཝ་ཏ་ཏྟཱ པཱ་ཊི་པ་དི་ཀ་ཏོ ཨ་ཙྩུ་ཏ་ཏྟཱ པ་ར་ཏྟཱ པ་ཋ་མེ་ཝ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཛཱི་ནི་ནྡ་བུ་དྡྷི་ནྱཱ་ས. ནི་ནྡཱ་དི ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝཱ ས་བྦ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷ་ཚ་ཊྛི་ཡཱ ས་མྤ་ཏྟཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ཨཱ་ཀ་ཏི་ག་ཎོ-ཡཾ.

༨. ལ་ཀྑ་ཎི

ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་སྭ་ཏྠེ་སུ་ཏི ནཱ་མ་སྶཱ [ཀ་སྶཱ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཡ་མ་ཏྠ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘ཨ་བྷི་ནཱ་ཡོ ཡུ་ཏྟོ’ཙྩཱ་དི, ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་བྷི་ནཱ ཡུ་ཏྟ་སྶཱ་ཏྠ་ནི་དྡེ་ས ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ལ་ཀྑ་ཎ་ས་དྡེ་ན ཧེ་ཏུ ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཏ་ཏྠེ’ཙྩཱ་དི, དུ་ཝི་དྷོ ཧེ་ཏུ, ཝུ་ཏྟ་ཉྷི སུ་བོ་དྷཱ་ལ་ངྐཱ་རེ ‘‘ཛ་ན་ཀོ ཉཱ་པ་ཀོ ཙེ་ཏི, དུ་ཝི་དྷཱ ཧེ་ཏ་ཝོ སི་ཡུ’’ནྟི (༢༥༢), ས་མུ་པ་ལ་ཀྑ་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་མུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ས་ངྐེ་ཏ་མ་ཏྟཾ ཉཱ་པ་ཀཾ, ན ཏུ ཛ་ན་ཀཾ, ས་ངྐེ་ཏོ་པི ལ་ཀྑ་ཎ་མུ་ཙྩ་ཏེ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏེ ཀཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཛ་ན་ཀ་སྶཱ་པྱ་ཏྲ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟེ་ན ག་ཧ་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ‘‘ཨ་ནུ་ནཱ’’ (༢-༡༠) ཨི་ཙྩ་ཏྲ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀ་ཉྩི་པ་ཀཱ་ར་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨི་ཏྠཾ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི. པ་ཏྟོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ བྷཱུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ, ཨེ་ཏྠ ཧི བྷཱུ་དྷཱ་ཏུ པ་ཏྟི་ཡཾ ཝ་ཏྟ་ཏེ, རུ་ཀྑོ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི རུ་ཀྑོ ཉཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ… རུ་ཀྑེ་ན ཝི་ཛྫུ་ཡཱ ཉཱ་པཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཛི་ནི་ནྡ་བུ་དྡྷི པ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝ་ཎྞ་ཡ་ཏི, ཏ་སྶེ་དཾ མ་ཏཾ-

ཀྲི་ཡཱ་ཡ ཛོ་ཏ་ཀོ ནཱ་ཡཾ, ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ ན ཝཱ་ཙ་ཀོ;

ནཱ་པི ཀྲི་ཡ་ནྟ་རཱ་པེ་ཀྑཱི, ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ ཏུ བྷེ་ད་ཀོ་ཏི.

ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ‘‘ཨ་ཡ་མ་བྷི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི་ཏྱཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཛོ་ཏ་ཀོ ན ཧོ་ཏི, ཚ་ཊྛཱི ཝི་ཡ ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀོ ན ཧོ་ཏི, ནི་ཀྐོ་ས་མྦཱི་ཏྱ་ཏྲ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་པེ་ཀྑཱི ནི་ས་དྡོ ཝི་ཡ ནཱ་པི ཀི་རི་ཡ་ནྟ་རཱ པེ་ཀྑཱི, ཀི་ཉྩ་ར་ཧི ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ ཏུ བྷེ་ད་ཀོ ཝི་སེ་ས་ཀོ བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཏ་མུ་པ་ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཨ་ཉྙེ ཏྭི’ཙྩཱ་དི, ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི་ས་དྡོ ནི་ད་སྶ་ནེ, རུ་ཀྑ་མྤ་ཏྭཱ ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ ཨི་ཏི་ཨེ་ཝཾ པ་ཏྟི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཏྭཱ་ཏི་ཝུ་ཏྟ་རུ་ཀྑ་པཱ་པ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཛ་ནི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་ཐཱ་ཧི རུ་ཀྑ་སྶ ཝི་ཛྫུ་ཡཱ པཱ་པ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ ཝི་ཛྫུ་ཡཱ ལ་ཀྑི་ཡཱ་ཡ ཏ་ལླ་ཎ་སྶ ཙ རུ་ཀྑ་སྶ ཡོ ལ་ཀྑི་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ས་མྦ་ནྡྷོ, སོ ཀེ་ན ས་མྤཱ་དི་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ན་ནུ ས་མྦ་ནྡྷེ ཨ་བྷི་ནཱ ཛོ་ཏཱི་ཡ་མཱ་ནེ རུ་ཀྑ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ ཀ་ཐཾ ཛོ་ཏཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠོ་ཙ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’ཏི, ཏ་ཐཱ་ཙེ་ཏྱཱ་དི་ནཱ ཏ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏཾ དོ་ས་མུ་བྦྷཱ་ཝ་ཡ་ཏི, ཏ་ཏྲཱ་ཡ མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་པ་རི་ཧཱ་རཱ་ཡ པ་རེ་ཧེ་ཝཱ་བྷི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ན་མྤ་རི་ཧཱ་ར་མཱ་ཧ, པ་རི་ཧཱ་རོ་པ་ད་སྶ་ནེ་ནཱ་སྶཱ་པི པ་ཀྑ་སྶཱ་དུ་ཊྛ་ཏཱ་ཁྱཱ་པ་ནེ་ནེ་སོ་པི པ་ཀྑོ-བྦྷུ་པ་ག་ཏོ་ཏྱ་ཝ་སེ་ཡོ, ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝུ་པ་རི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ པ་ཀྑ་ནི་སྶ་ཡེ་ནེ་ཝ བྱཱ་ཁྱཱ་ཡ་ཏེ, དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ སཱ་དྷུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨི་ཏྠ་མྤ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཝ་ཊྛི་ཏཱ མཱ་ཏཱ ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘མཱ་ཏུ་ཡཱ’ཏི་ཨཱ་དི, མཱ་ཏཱ ཙ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏེ པ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་ས་ཡ བྷཱ་ཝེ་ན དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཙ ཏ་ཏྠ ཝི་ས་ཡཱི་བྷཱ་ཝེ་ན, ཏེ་ས་ཉྩ ཝི་ས་ཡ་ཝི་ས་ཡཱི་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎོ ས་མྦ་ནྡྷོ ཨི་ཏྠ་མྤ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏོ, སོ མཱ་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཧོ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན, སོ་ཙཱ་ཏི་ནཱ ཛོ་ཏཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི མཱ་ཏུ ཏེ་ནཱ་བྷི་ནཱ ཡོ་གོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཡྭཱ་ཡ’ཙྩཱ་དི, མཱ་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷོ་ཨི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ, ཨི་ཏྠ་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨི་ཏྠ་མྤ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི སོ ས་མྦ་ནྡྷོ དེ་ཝ་ད་ཏྟེ་ནཱ་པྱ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝཱི་ཏི ཏ་སྶ སོ་བྷི་ནཱ ཛོ་ཏཱི་ཡ་ཏེ, ཏ་ཐཱ་པི མཱ་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷོ་བྷི་ནཱ ཛོ་ཏཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘མཱ་ཏུ ཏེ་ན ཡོ་གོ’ཏི ཙ (ཝུ་ཙྩ་ཏི)… ས་དྡ་ས་ཏྟི་ཡཱ ཏ་གྒ་ཏཱ་ཡེ་ཝ དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཨུ་བྷ་ཡ་ག་ཏ་སྶཱ་པི ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ ཛོ་ཏ་ན་ཏོ’’ཏི རུ་ཀྑོ རུ་ཀྑོ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཋི་ཏི་མྤ་ཊི་ཙྩཱ་ཏི ཋི་ཏི་ནྣི་སྶཱ་ཡ ཨེ་སཾ རུ་ཀྑཱ་ནཾ ཡོ ཙ ས་མྦ་ནྡྷོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ, རུ་ཀྑཱ་ན་ནྟི ཨི་མི་ནཱ རུ་ཀྑཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་རེ ས་མྦ་ནྡྷི་ནོ་ཏི ཉཱ་པེ་ཏི, ཋི་ཏི་མྤ་ཊི་ཙྩཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཏི་ཊྛ་ཏི་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ སཱ་དྷྱ་རཱུ་པཱ ཋི་ཏི་ཀི་རི་ཡཱ རུ་ཀྑ་ཏོ པ་རེ ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཏི, ཨ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ནཾ རུ་ཀྑཱ་ན་མ་པེ་ཀྑཱ་ཝི་ར་ཧེ་པི ལོ་ཀ་མྤ་ཏཱི་ཏི་ཝ་སེ་ན ‘པི་པ་ཏཱི་སཱ’དཱི་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཋཱ་ནཱ་པེ་ཀྑ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་སཱ་དྷྱ་སཱ་དྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ས་མྦ་ནྡྷོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ, སོ ཙ རུ་ཀྑ་ས་མྦ་ནྡྷོ-བྷི་ནཱ ཛོ་ཏཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘སོ’ཏི་ཨཱ་དི, དྭི་བྦ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཛོ་ཏ་ནཱི་ཡཱ་ཏི ཝི་ཙྪཱ་ཏྠེ ཝུ་ཏྟི་མ་ཏྟེ ས་ཏཱི་པི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ [ཝི་ཙྪ་ཏྠེ ཝུ་ཏྐི་མ་ཏྟེ་ཏྱཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཙཱ་རེ་རེ་ཏ་བྦཾ་ཝི་ཏ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བི་ས་དྡ་སྶ་ཙ ཝི་ཙྪ་ཏྠེ ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝཱ, ལ་ཀྑ་ཎི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏི ཧི པ་ཀ་ཏི་ཝི་སེ་ས་ནཾ] ཛོ་ཏེ་ཏུ་མ་ས་མ་ཏྠ་ཏྟཱ ཝི་ཙྪཱ་ཡ ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ དྭི་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༩. པ་ཏི

ཨུ་པཱ་དི་ཡ་མཱ་ནོ་ཏི ཨ་བྦྷུ་པ་ག་མྨ་མཱ་ནོ, ཡ་དི པ་ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་མཱ་ནོ བྷཱ་གོ, ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘ཡོ པ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཏ་ག་ར་ཀུ་ཊྛཱ ག་ནྡྷ་བྦ་ཝི་སེ་སཱ, མ་མཱ་བྷ་ཛ་ཏཱི་ཏི མཾ ཨཱ་བྷ་ཛ་ཏི, མ་མ ཀོ་ཊྛཱ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༡༠. ཨ་ནུ

ན་ཏུ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ས་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ ཝུ་ཊྛི་ཡཱ ཧེ་ཏུ ཧོ་ཏི, ན ཏུ ས་ངྐེ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ ས་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཐཾ ལ་ཀྑ་ཎེ དུ་ཏི་ཡཱ་ཏི ཧེ་ཏུ་ཏྟེ་པི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་མ་སྶ སཱ་དྷེ་ནྟོ སཱ་དྷ་མྨ་པ་ཡོ་གེ་ནཱ་ནྭ་ཡ་མཱ་ཧ-‘ཡཾ ས་ཀི་མྤི’ཙྩཱ་དི, ཨེ་ཏྠ ཧི ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་ཙྩ ཀི་རི་ཡཱ་ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ, [པ་ཀྑོ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ས་ཀི་མྤི ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀ་པྤ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཧེ་ཏུ, ཡཾ ས་ཀི་མྤི ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀ་པྤ་ཏེ ཏ་མྤི ལ་ཀྑ་ཎཾ བྷ་ཝ་ཏི, ཡ་ཐཱ’ཨ་པི བྷ་ཝཾ ཀ་མ་ཎྜ་ལུ་པཱ་ཎིཾ སི་སྶ་མ་དྡ་ཀྑཱི’ཏི སཱ་དྷ་མྨ་པ་ཡོ་གེ་ནཱ་ནྭ་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ, ཀ་པྤ་ཏེ་ཏི ས་མ་ཏྠོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཀ་མ་ཎྜ་ལུ པཱ་ཎི་མྷི ཨ་སྶེ་ཏི ཀ་མ་ཎྜ་ལུ་པཱ་ཎཱི, ཨ་པཱི་ཏི པ་ཉྷེ, ཀ་དཱ་ཙི ཀེ་ན་ཙི ཀ་མ་ཎྜ་ལུ་པཱ་ཎཱི་སི་སྶོ དི་ཊྛོ སོ ཏ་མེ་ཝ ད་སྶ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ཙྪ་ཏི ‘ཨ་པི’ཏྱཱ་དི་ནཱ, ཨ་ཐ ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ཧེ་ཏུ་ནོ་པི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་མ་ཏྟུ ཏ་ཐཱ་པི པ་ར་ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷེ་ན ཧེ་ཏུ་མྷི ཏ་ཏི་ཡཱ ཀ་སྨཱ ན སི་ཡཱ་ཏི ཙོ་ད་ཡ་མཱ་ཧ ‘ན ནྭེ་ཝ་མྤི’ཙྩཱ་དི, པུ་བྦ་ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷེ་ནཱ་ཏི ཨ་པ་ཝཱ་ད་པུ་བྦ་ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷེ་ན, ཏ་ཐཱ་ཧི ཚ་ཊྛི་ཡཱ པ་ཝཱ་དོ ཧོ་ཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཏ་ཏི་ཡཱ་ཝི་དྷི… ས་མྦ་ནྡྷ་ཚ་ཊྛི་ཡཱ པ་ཏྟཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་ཏ་ཏི་ཡཱ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ ཨུ་པ་པ་ད་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་དྷི་པི ཚ་ཊྛི་ཡཱ་པ་ཝཱ་དོ… ས་མྦ་ནྡྷ་ཝི་སེ་སཱ་བྷི་བྱ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ནོ་པ་པ་དེ་ན ཡོ་གེ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་མྦ་ནྡྷེ ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་ཏ་ཏི་ཡཱ་ཝ་ཀཱ་སོ ‘དྷ་ནེ་ན ཀུ་ལ’ནྟི, ཨུ་པ་པ་ད་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ་ཀཱ་སོ ‘རུ་ཀྑ་མ་ནུ་ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ’ཏི, ས་ཙྩ་ཀི་རི་ཡ་མ་ནུ པཱ་ཝ་སྶཱི་ཏི ཏུ ཧེ་ཏུ་མྷི ལ་ཀྑ་ཎེ-པ་ཝཱ་ད་ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷེ ས་ཏི པུ་བྦ་ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷེ་ན དུ་ཏི་ཡཱ བྷ་ཝ་ཏི.

༡༡. ས་ཧ

ས་ཧ་ཏྠེ-ནུ་ནོ ཝ་ཏྟ་ནེ པ་བྦ་ཏེ་ན ཡོ་གོ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ‘པ་བྦ་ཏེ་ནེ’ཙྩཱ་དི.

༡༢. ཧཱི་ནེ

ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧཱི་ན་ཏྠེ་ཏི ཝི་ས་ཡ་ས་ཏྟ་མི་ཏྟ་མཱ་ཧ, ཝི་ཛཱ་ན་ན་པྤ་ཀཱ་ར་མཱ་ཧ-‘ཧཱི་ནེ’ཙྩཱ་དི, ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་ནཱ, ཀ་ཐཾ ཏེ་ན ཡུ་ཏྟ་ཏྟཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་སྶཱ་ཏི ཧཱི་ནུ་ཀྐ་ཊྛ་ས་མྦ་ནྡྷ་མུ་ཁེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ’ཏ་ཏྠཱ’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏ་ཏྠཱ་ཏི ཧཱི་ནེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ ཏ་སྨིཾ, ཡ་ཏོ་ཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ་དི་ཀོ, ཧཱི་ནོ་ཏི པ་ཉྙ་ཝ་ཏྟཱ་དི(ཏོ ནི་ཀྐ་ཊྛོ, སོ སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ་དི་ཀོ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ) ཧཱི་ན་ཏྠ་ཝི་ས་ཡོ ཛཱ་ཡ་ཏེ… ཏ་བྦི་ས་ཡེ ཏ་སྶ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏཱ པ་ཏྟི་ཏོ, ཧཱི་ནུ་ཀྐ་ཊྛ་ས་མྦ་ནྡྷོ པ་ན ཨ་ཏི་སཱ་ཡ་ནཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

༡༤. ས་ཏྟ

ཀི་ནྟཾ ཨཱ་དྷི་ཀྱ་མི་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཨ་དྷི་ཀཱ་དྷི་ཀཱི་ས་མྦ་ནྡྷོ’ཏི, ཨ་དྷི་ཀོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་ཀཱི=ཁཱ་རཱི, ཨ་ཐཱ་དྷི་ཀཱི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟེ ཨ་དྷི་ཀཱ་དྷི་ཀི་ས་མྦ་ནྡྷོ ཀ་ཐ་མ་ཝ་སཱི་ཡ་ཏེ ན་ཧྱ་ཏྲཱ་དྷི་ཀཱི ཀོ་ཙི སཱུ་ཡ་ཏི་ཙྩཱ་ཧ-‘ན་ཝི་ནེ’ཙྩཱ་དི, ཨི་ཏི ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་མྷི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མྦ་ནྡྷ་སཱ་དྷ་ནོ, ཏ་དོ་པ་ས་དྡེ་ན་ཡོ་གོ་ཏི ཏ་དཱ ཨུ་པ་ས་དྡེ་ནཱ་དྷི་ཀི་ནོ་ཡོ་གོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྭི་ཊྛ་ཏྟཱ ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་སྶཱ་པྱུ་པ་ས་དྡེ་ན ཡོ་གཱ ཏ་ཏོ་པི ཀ་སྨཱ ན ས་ཏྟ་མཱི་ཏྱཱ་ཧ-‘ཨ་དྷི་ཀ་མྷཱ་ཏྭི’ཙྩཱ་དི, ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀཱ་ཡེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ག་ཏ་སྶཱ་པི ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ ཛོ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཛྫུ་ས་ངྑཱ་ཏ་ལ་ཀྑི་ཡཱ ས་ཏྟ་མྱ་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ པཱི་ཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་མ་ཏི་དི་ས་ནྟོ ཨཱ་ཧ-‘ལ་ཀྑི་ཏཱ ཝི་ཡ ས་ཏྟ་མྱ བྷཱ་ཝོ’ཏི, ‘‘མཱ་ཎི་ཀཱ ཙ་ཏུ་རོ་དོ་ཎཱ, ཁཱ་རི་ཏྠཱི ཙ་ཏུ་མཱ་ཎི་ཀཱ’’.

༡༥. སཱ་མི

ཀི་ནྟཾ སཱ་མི་ཏྟ་མི་ཙྩཱ་ཧ-‘ས་སྶཱ་མི་ས་མྦ་ནྡྷོ’ཏི, ཀཱ་ཡ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཛ་ནི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘པ་རི་པཱ་ལ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཛ་ནི་ཏོ’ཏི, ཏ་ཉྩཱ་ཏི སཱ་མི་ཏྟཱ་པེ་ཀྑོ ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, ས་མྦ་ནྡྷ་སྶཱ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ‘ས་བྦ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷེ’ཏི, ཨཱ་ཁྱཱ་ཡ་ཏེ་ཏཱི་མ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏེ ཉཱ་པཱི་ཡ་ཏེ་ཏི, དི་ཊྛ་ནྟོ-པ་ནཱི་ཏོ་ཏྠོ སུ་ཁེ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི པ་སི་དྡྷ་མ་ནུ་ཝ་དི་ཡ་མཱ་ན་མ་པྤ་སི་དྡྷ་ཉྩ ཝི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ནཾ དི་ཊྛ་ནྟ་མཱ་ཧ-‘ཡ་ཐཱ ཡོ ཀུ་ཎྜ་ལཱི སོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ’ཏི, ཀུ་ཎྜ་ལི་ཏྟ་མྤ་སི་དྡྷཾ, དེ་ཝ་ད་ཏྟ་ཏྟ་མ་པྤ་སི་དྡྷ་མི་ཙྩཱ་ཧ-‘ཀུ་ཎྜ་ལི་ཏྟཱ་ནུ་ཝཱ་དེ་ནེ’ཙྩཱ་དི. ཡ་ཐེ་ཝོ་བྷ་ཡཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏྟེ་པྱུ་པ་ས་ཛྫ་ན་ཏོ་ཝ ཚ་ཊྛཱི ‘ར་ཉྙོ པུ་རི་སོ’ཏི, ན ཝི་སེ་སྶ་ཏོ ‘པུ་རི་ས་སྶ རཱ་ཛཱ’ཏི, ཏ་ཐཱ ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷི་བྱ་ཉྫ་ན་ཀེ་ནཱ་དྷི་ནཱ ཡོ་གེ་པི ཝི་སེ་ས་ན་ཏོ་ཝ བྷ་ཝ་ཏི, ནཱ་ཉྙ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཏ་ཏྠཱ’ཏི་ཨཱ་དི. བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མཱ་པཱ་དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཀ་ཚ་ཀྐ་ཏོ བྱ་ཏི་རི་ཏྟ་ཏྟཱ ས་མྦ་ནྡྷོ བྱ་ཏི་རེ་ཀོ ཏཾ ཨཱ་པཱ་དཱི་ཡ་ཏི པཱ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏོ་ཏི སཾ་ཏོ སཱ་མི་ཏོ ཙ, ཨ་དྷི་བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ པ་ཉྩཱ་ལཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟ་སྶ པ་ཉྩཱ་ལཱ ས་ནྟ་ཀཱ [སཱ་མི་ནོ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཏི ཨ་ཏྠོ, ས་ནྟ་ཀཱ [སཱ་མི་ནོ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཧི པ་ཉྩཱ་ལཱ, ན སཱ་མི [ན་སཾ (པོ་ཏྠ་ཀེ)], ཨ་དྷི་པ་ཉྩཱ་ལེ་སུ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟོ་ཏི པ་ཉྩཱ་ལཱ་ནཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟོ སཱ་མཱི་ཏྱ་ཏྠོ.

༡༦. ཀ་ཏྟུ

ཀིཾ ལ་ཀྑ་ཎོ-ཡཾ ཀ་ཏྟཱ་ཨི་ཙྩཱ་ཧ-‘ཀ་ཏྟ་རི’ཙྩཱ་དི, ག་ཙྪ་ཏི དེ་ཝ་ད་ཏྟོ་ཙྩཱ་དོ ཀ་ཏྟ་རི པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ, པ་ཙ་ཏྱོ་ད་ནཾ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ་ཙྩཱ་དོ ཀ་མྨེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཀི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནྭ་ཏྠ བྱ་པ་དེ་སོ་ཝ སི་དྡྷོ-ཡཾ ཀ་ཏྟུ ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཉཱ་པེ་ཏི, ཀེ་ན་ཙི པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ས་ཀེ ཀ་མྨེ ས་ཡ་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་ཏྟ་མ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི‘པ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ-

པ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཡོ ཀ་ཏྟུ, ཀ་མྨ་ཊྛཾ ཀུ་རུ་ཏེ ཀྲི་ཡཾ;

སཱ ཀ་ཏྟཱ ནཱ་མ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ, པ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ་ཏྱ་ཡཾ དྭི་དྷཱ་ཏི.

ཏ་ཏྠ པུ་རི་སེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ, པུ་རི་སེ་ན ཀ་རོ་ཏི དེ་ཝ་ད་ཏྟོ་ཏི པ་ཡུ་ཏྟོ, ན་ནུ ཀི་རི་ཡཱ-ཡ་མ་བྱ་ཝ་དྷཱ་ནེ་ན ཀ་ར་ཎཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ ཧེ་ཝ སཱ་དྷྱ་ཏེ ཀ་ཏྟཱ་རཱ ཏུ དཱུ་ར་ཊྛེ་ན, ཏ་ཐཱ་ས་ཏི ཀ་ཐ་མ་ནེ་ཀ་སཱ་དྷ་ན་སཱ་དྷ་ནཱི་ཡཾ ཀི་རི་ཡཾ ཀ་ཏྟཱ་ཝ ཀ་རོ་ཏི མུ་ཁྱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་པ་རེ་ཏྭ་མུ་ཁྱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏེ-

ཀ་ཏྟུ་ཏོ་ཉྙེ་ས་མུ་བྦྷཱུ་ཏྱཱ, ཝི་ཝི་ཏྟཱ་ལོ་ཙ་ནཱ་དི་ནཱ [ཝ་ཝི་ཝེ་ཀེ་ཙ ད་སྶ་ནཱ་ཏི ཝཱ་ཀྱ་པ་དཱི་ཡེ, པ་ཝི་ཝེ་ཀེ་ཙ ཀཱ་ར་ཀ་ནྠ་རཱ་མ་བྷཱ་ཝེ་དི་སྶ་བྷེ ཀ་ཏྟ་རི་ཀྲི་ཡཱ ཨ་ཏྠི བྷ་ཝ་ཏི ཝི་ཛྫ་ཏི་ཙྩཱ་དོ ཏི་ཏ་ཊཱི་ཀཱ, ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་ཐཱ་ནཾ་པཱ་ཏ ༡༠༠, ནཾ་པཱ་ཏ ༢༤༣];

དཱུ་རཱ་ད་པྱུ་པ་ཀཱ་རི་ཏྟེ, ཀ་ཏྟུ ཝཱ་ཏྟ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ.

ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ‘‘ཀ་ཏྟུ་ནོ ས་ཀཱ་སཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་བྦྷཱུ་ཏྱཱ ས་མྦྷ་ཝེ་ན་ཙ, ཏ་ཐཱ་ཧི པ་སི་དྡྷ་ཀ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝོ་པི ཕ་ར་སུ ཀ་ཏྟཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མྦྷ ཝ་ཏི‘ཕ་ར་སུ་མྷི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཚི་ནྡ་ཏཱི’ཏི, ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶ ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧི པུ་ཐ་བྦྷཱུ་ཏ་སྶ, ཀ་ཏྟུ་ནོ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨཱ་ལོ་ཙ་ནེ་ན ད་སྶ་ནེ་ན ཙ ‘དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཨ་ཏྠི བྷ་ཝ་ཏི ཝི་ཛྫ་ཏཱི’ཏི [ཝུ་ཐ་བྦྷཱུ་ཏ་སྶཱ་ནེ་ན ཨཱ་ལོ་ཙ་ནེ་ན ད་སྶ་ནེ་ན་ཙ ཀ་ཏྟུ་ནོ་དེ་ཝ་ད་ཏྟེ་ན་དེ་ཝ་ད་ཏྟཾ བྷ་ཝ་ཏི ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི (པོ་ཏྠ་ཀེ)], ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཀ་ར་ཎཱ་དི་ནོ (ཏ་ད་དྷཱི་ན) པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ, ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན དཱུ་ར་ཏོ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཏྟེ་པི ཀ་ཏྟུ་ཡེ་ཝ ས་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ སི་ཡཱ’’ཏི, པུ་ན་པི-

ཐཱ་ལྱཱ་དཱི་ན་ནྟུ ཀ་ཏྟུ་ཏྟཾ, ཧོ་ཏེ་ཝཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ན་པི;

ཡ་ཏོ ས་དྡ་སྶ ཝུ་ཏྱ་ཏྠེ, མི་ཙྪཱ་ཏྱཱ་སེ་ན-ནཱ་དི་ནཱ.

ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ‘‘ཨ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ན་མྤི ཐཱ་ལཱི་ཨ་སི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཏྟ་མྦྷ་ཝ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝ་ཎྞི་ཏ་ས་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟ་ནི་མི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་པི, ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ ཡ་ཏོ ཀཱ་ར་ཎཱ ཨ་ཏྠེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻེ་ས་དྡ་སྶ ཝུ་ཏྟི པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་ནཱ་དི་ནཱ མི་ཙྪཱ་བྷྱཱ་སེ་ན་བྷ་ཝ་ཏི ཏ་སྨཱ ཐཱ་ལྱཱ་དཱི་ན་ནྟི་ཨཱ་དི པ་ཀ་ཏཾ, ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་དྡ་ཏྠོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ, ན ཧི ས་དྡོ བཱ་ཧྱེ ཝ་ཏྠུ་མྷི བྱཱ་པཱ་ར་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ་ཧི–

ཨ་ཉྙ་ཐེ ཝཱ་གྒི སཾ་ས་གྒཱ, དཱ་ཧཾ ད་ཌྜྷོ་ཏི མ་ཉྙ་ཏི;

ཨ་ཉྙ་ཐཱ དཱ་ཧ་ས་དྡེ་ན, དཱ་ཧ་ཏྠོ ས་མྤ་ཏཱི་ཡ་ཏེ.

བཱ་ཧྱ་པ་ད་ཏྠ་སྶ ས་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ མི་ཙྪཱ་བྷྱཱ་སེ་ན ཨ་ནཱ་དི་ནཱ པ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ན བཱ་ཧྱེ ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཐཱ་ལྱཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཙ པ་ན–

ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ་དོ པ་ཝ་ཏྟེ་ཧི, ས་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟ ཧེ་ཏུ་ཧི;

ཀ་ཏྟུ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝུ་ཏྟེ་ཧི, ཀ་ཏྟཱ ས་དྡཱ་ཝ ཉཱ་ཡ་ཏེ.

ཨེ་ཀ་སྶཱ་མུ་ཁྱ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི, བྷེ་དེ་ན པ་རི་ཀ་པྤ་ནེ;

ཀ་མྨ་ཏྟཾ ཀ་ར་ཎ་ཏྟ་ཉྩ, ཀ་ཏྟུ་ཏྟཾ ཙོ་པ་ཛཱ་ཡ་ཏེ.

ཝུ་ཏྟེ་ཧཱི་ཏི ‘ཀ་ཏྟུ་ཏོ་ཉྙེ་ས་མུ་བྦྷཱུ་ཏྱཱ’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ས་དྡཱ་ཝཱ་ཏི ས་དྡེ ཏེ་དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟུ ཝཱ མཱ ཝཱ ཀ་ཏྟུ་ས་མྦ་ནྡྷི་ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ས་དྡ་ཏོ་ཝ ཀ་ཏྟཱ པ་ཏཱི་ཡ་ཏེ, ནི་ཡ་མེ་ན ན ཝ་ཏྠུ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་མུ་ཁྱཱ ཝ་ཏྠཱ་ཧཱི་ཏི བུ་དྡྷི་ཡཱ ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཎཱ་མཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི, ཧ་ནྟྱ་ཏྟ ནཱ་ཝ་ཏྟཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝཱ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨ་ཏྟཱ་དི ཛཱ་ཡ་ཏེ, ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཙྩ་ནྟ་མ་ས་ནྟོ་པི ཨ་ངྐུ་རོ ཛ་ན་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ཏི ‘ཨ་ངྐུ་རོ ཛཱ་ཡ་ཏེ’ཏི, ཝུ་ཏྟཾ ཧི–

པུ་རཱ་ས་ཉྫ་ནི་ཏོ [པུ་རཱ་ས་ཉྫཱ་ཏི་ཏོ] བྷཱ་ཝཱ, བུ་དྡྷ་ཡ་ཝ་ཏྠཱ་ནི བ་ནྡྷ་ནོ;

ཨ་ཝ་སི་ཊྛོ ས་ཏཱ་ཉྙེ་ན, ཀ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ཨི་ཏི.

ས་ཏཱ ཨ་ཉྙེ་ན དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་དི་ནཱ.

ཀི་ནྟཾ ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཡོ པ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཡོ་ཏི ཡོ པ་ད་ཏྠོ, ཨི་མི་ནཱ ཨི་དཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ཀ་ར་ཎ་བྱ་པ་དེ་སཱ་ཡ སུ་ཏྟ་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཀ་རོ་ཏྱ་ནེ་ནེ་ཏི ཀ་ར་ཎ་ནྟྱ་ནྭ་ཏྠ་ཏོ པ་སི་དྡྷོ-ཡཾ ཀ་ར་ཎ་ཝོ་ཧཱ་རོ’’ཏི, ཨ་ཏྲེ་དཾ པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ–

ཡཾ ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏཾ ཀ་ཏྟུ, ཀྲི་ཡཱ་ཡ་ཙྩ་ནྟ་སཱ་དྷ་ནཾ;

ཀ་ར་ཎ་ནྟཾ དྭི་དྷཱ ཧོ་ཏི, བཱ་ཧྱ་བྦྷ་ནྟ་ར་བྷེ་ད་ཏོ་ཏི.

ཏ་ཏྠ ཡཾ་ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏཾ་ཏྱཱ་དི་ནཱ ཨི་དཾ ད་སྶེ་ཏི-‘‘ན ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཀི་ཉྩི ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པ་ན པ་སི་དྡྷ་ཀ་ར་ཎཱ་ན་མྤི ཕ་ར་སུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ‘ཕ་ར་སུ ཚི་ནྡ་ཏི, ཕ་ར་སུ་མྷི ཚི་ནྡ་ཏཱི’ཏི ཀ་ཏྟུ་ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟ་སྶ་པི, པ་སི་དྡྷཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ན་མྤི ཏ་ད་ནུ་ཏྟཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ས་མྦྷ་ཝེ ཐཱ་ལྱཱ པ་ཙ་ཏཱི’ཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྟ་སྶ་པི ད་སྶ་ན་ཏོ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཀ་ར་ཎཾ ཀཱ་ར་ཀཾ ཝི་ཉྙེ་ཡྻ’’ནྟི, ཏ་ཉྩ དུ་ཝི་དྷ་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘དྭི་དྷཱ ཧོ་ཏཱི’ཏི་ཨཱ་དི, ཏ་ཏྠ ཨ་སི་ནཱ ཚི་ནྡ་ཏཱི་ཏི བཱ་ཧྱཾ, ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་སྶ་ཏཱི་ཏྱ་བྦྷ་ནྟ་རཾ. ཀི་རི་ཡཱ་ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ ཀཱ་ར་ཀ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཀ་ས་དྡ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་མཱ་ཧ. པ་ཀ་ཏི ཡཱ་བྷི་རཱུ་པོ་ཙྩཱ་དོ ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ས་མྦ་ནྡྷ་མ་ཏྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཚ་ཊྛཱི སི་ཡཱ, ས་མེ་ན དྷཱ་ཝ་ཏཱི་ཏྱཱ་དོ ཏུ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟེ་པི ཀ་མྨ་ཏྟཾ ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏ་ནྟི དུ་ཏི་ཡཱ སི་ཡཱ, ས་མཾ དྷཱ་ཝ་ཏི ཝི་ས་མཾ དྷཱ་ཝ་ཏཱི་ཏྱ་ཏྠོ, ཏ་ཐཱ དྭི་དོ་ཎེ་ནཱ་ཏི དྭེ་དོ་ཎེ ཀི་ཎཱ་ཏཱི་ཏྱ་ཏྠོ, པ་ཉྩ་ཀེ་ནཱ་ཏི པ་ཉྩ པ་རི་མཱ་ཎ་སྶ པ་ཉྩ་ཀོ པ་ཉྩ་ཀཾ ཝ་གྒཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ས་ཝོ ཀི་ཎཱ་ཏི པ་ཉྩ་པ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཀི་ཎཱ་ཏཱི་ཏྱ་ཏྠོ་ཏི ཝཱ་ཏྟི་ཀ་ཀཱ་རེ་ན ‘ཏ་ཏི་ཡཱ ཝི་དྷཱ་ནཱ་ཡོ་པ་ས་ངྑྱཱ་ནཾ’ཀ་ཏཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧཱི’ཏི་ཨཱ་དི, ཡ་ཏྠེ་སཾ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཡ་སྶཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་མེ ས་མྤ་ཀ་ཏྱཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ར་ཎ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀི་རི་ཡཾ ཀ་ཐ་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ས་བྦ་སྶེ་ཝ པ་ད་ཏྠ་སྶ ས་ཏྟཱ་བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་ཏོ ཨཱ་ཧ-‘བྷཱུ’ཨི་ཙྩཱ་དི, པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་བྷི་རཱུ་པོ་ཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཡ་མ་བྷི་རཱུ་པོ བྷ་ཝ་ཏི, ན ཏུ ཝ་ཏྠཱ་ལ་ངྐཱ་རཱ་དི་ནེ་ཏྱ་ཏྠོ, ཀ་རོ་ཏི་སྶ ག་མྨ་མཱ་ན་ཏྟེ པ་ན པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་བྷི་རཱུ་པོ ཀ་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི, ཏ་དཱ ཀ་ཏྟ་རི་ཡེ་ཝ ཏ་ཏི་ཡཱ, ཡཾ ཡ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་གོ་ཏྟོ གོ་ཏ་མོ ན ཧོ་ཏི ཨ་ཏོ་ཙ གོ་ཏ་མོ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ན་ནུ་ཙ དྭི་དོ་ཎ པ་ཉྩ་ཀཱ ཀ་ཡ་མྤ་ཊི་ཙྩ ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏཱ ཧོ་ནྟི དྭི་དོ་ཎཱ་དི་ནཱ ཀེ་ཡ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ཀི་མུ་ཙྩ་ཏེ‘ཀ་ཡ་མྤ་ཊི་ཙྩ དྭི་དོ་ཎ་པ་ཉྩ་ཀཱ ཀ་ར་ཎཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟཱི’ཏྱཱ ས་ངྐཱི་ཡཱ་ཧ-‘ཏ་ཐཱ་ཧི’ཙྩཱ་དི, ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི-‘‘དྭི་དོ་ཎཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཧི ན ག་ཡ྄ཧུ་པ་གཾ ཝ་ཏྠུ་མུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ་ཧི པ་ན དྭི་དོ་ཎཱ་དྱ་ཏྠཾ མཱུ་ལཾ ཏཱ་ད་ཏྠི་ཡཱ བྷི་ཧི་ཏ་ནྟི ན ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་ཝ་ས་རོ’’ཏི.

༡༧. ས་ཧ

ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མ་མཱ་ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཐཱུ་ལ་ཏྟ་གུ་ཎེ་ན གོ་མ་ནྟ་ད་བྦེ་ན ཙ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཏཾ ཡ་ཐེ’ཙྩཱ་དི་མཱ་ཧ, ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ནྟོ་པི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་པི ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ ཝཱ’ཏི་ཨཱ་དི, པུ་ཏྟེ་ན ས་ཧཱ་ག་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ག་མ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡ་མྤ་ཊི་ཙྩ དྭེ ཀ་ཏྟཱ་རོ པ་དྷཱ་ནཱ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཏེ་སུ པ་དྷཱ་ནེ ཀཱ་རི་ཡ་ས་མྤ་ཙྩ་ཡ་ཉཱ་ཡེ་ན ཝཱ བ་ཧུ་ལཾ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝཱ པ་དྷཱ་ནེ ཀ་ཏྟ་རི པ་ཙྩ་ཡོ, ཨི་ཏ་རེ’ཀ་ཏྟ་རི ཏ་ཏི་ཡཱ’ཏྱེ་ཝ ཏ་ཏི་ཡཱ སི་དྡྷཱ, ཏ་ཏོ-ཡཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ར་མྦྷོ-ན་ཏྠ་ཀོ་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ་ཙོ དེ་ཏི ‘ན་ནྭི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཏྟེ་ནཱ་བྷི་དྷཱི་ཡ་ཏེ པི་ཏེ་ཏི པ་དྷཱ་ན་ཀ་ཏྟཱ, ཏུ་ལྱོ་པི ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྦ་ནྡྷེ པི་ཏཱ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ པི་ཏཱ་ཏྲ པ་དྷཱ་ནཾ ས་དྡ་ཙོ་དི་ཏ་ཏྟཱ, པུ་ཏྟོ-པྤ་དྷཱ་ན་མ་ས་དྡ་ཙོ་དི་ཏ་ཏྟཱ, ས་དྡ་བྱཱ་པཱ་རཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཧི པ་དྷཱ་ནཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཡ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ, པི་ཏུ་རེ་ཝཱ་ཏྲཱ་ག་ཏཱ་དི་ས་དྡ་སཱ་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎྱཱ ཨཱ་ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ས་མྦ་ནྡྷོ ས་དྡེ་ནོ་ཙྩ་ཏེ, ནེ་ཏ་ར་སྶ ས་དྡ་ས་ཏྟི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཝི་དྷཱ ཧི ས་དྡ་སྶ ས་ཏྟི ཡ་ཏོ པི་ཏུ་རེ་ཝཱ་ཏྲ ཀི་རི་ཡཱ ས་མྦ་ནྡྷཾ ས་ཀྐོ་ཏི པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏུཾ, ན པུ་ཏྟ་སྶ, ཨེ་ཝ་ཉྩཱ་ག་ཏོ་ཙྩཱ་དོ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མུ་པ་ཛྫ་ཏེ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ སི་ཡཱ, ‘པི་ཏཱ པུ་ཏྟཱ ཨཱ་ག་ཏཱ’ཏི. (ཡ་དི) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏ་ཏི་ཡཱ སི་དྡྷཱ ‘སི་དྡྷེ ས་ཏྱཱ་ར་མྦྷོ ནི་ཡ་མཱ་ཡ ཝཱ ཝི་ཀ་པྤཱ་ཡ ཝཱ’ ན ཙེ་ཏྠ ནི་ཡ་མོ, ནཱ་པི ཝི་ཀ་པྤོ, ཏ་ཏོ ཀི་མ་ནེ་ན ཡོ་གེ་ནཱ ཏྱཱ་ས་ཡེ་ནཱ་ཧ-‘ཨ་པྤ་དྷཱ་ནེ་ཡེ་ཝ’ཙྩཱ་དི. ན་ཡི་ད་མེ་ཝ་མི་ཙྩཱ་དི པ་རི་ཧཱ་རོ. ས་ཧ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ཝ་ཏྟུ་མི་ཊྛཾ ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ, སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་ཏི བྷེ་དཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ས་ཧ་ཏྠ་ཡོ་ག་སྶ པུ་ཏྟ་སྶཱ་པི ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཀ་ཐ་མ་ཉྙ་ཐཱ ས་ཧ་ཏྠ་ཡོ་གོ སི་ཡཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠ བ་ལེ་ན. ཨ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི སུ་ཏྟེ ‘‘ས་ཧ་ཏྠེ་ནེ’’ཏི ཨ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཾ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྠ་ནྟི པ་རི་ཏོ ཨ་ཡ་ནྟི ཨ་ཝ་ག་ཙྪ་ནྟི ཨ་ཏྠ་མ་ནེ་ནེ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་ཏྠོ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཡ་སྶཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ, ཨེ་ཏྠ ཙ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཝི་ནཱ་པི ས་ཧ་ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གཾ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་པྤ་ཡོ་གཾ ཝཱ ས་ཧ་ཏྠེ་ན ཡོ་གེ ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ ཨ་ས་ཏྱ་པི ས་ཧཱ་དི་ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གེ ཡ་ཏྠ ཏ་ད་ཏྠོ ག་མྱ་ཏེ ཏ་ཏྠཱ་པི བྷ་ཝ་ཏྱེ་ཝ ཏ་ཏི་ཡཱ… ག་མྱ་མཱ་ནེ་ན ས་ཧ་ཏྠེ་ན ཡོ་གཱ, ཡ་ཐཱ‘‘སྱཱ་དི སྱཱ་ནེ’’ཏི. (༣-༡) ས་ཧ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ས་ཧ་ས་དྡ་སྶ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ. ཝི་སེ་སཱ་ནུ་པཱ་དཱ་ན་ཏོ་ཏི ‘‘ས་ཧ་ཡུ་ཏྟེ-པྤ་དྷཱ་ནེ’’ཏི (༢-༣-༡༩) པཱ་ཎི་ནཱི་ཡ སུ་ཏྟེ ཝི་ཡ ཨ་པྤ་དྷཱ་ནེ་ཏི ཝི་སེ་ས་སྶཱ་ནུ་པཱ་དཱ་ན་ཏོ.

༡༨. ལ་ཀྑ་ཎེ

ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏྱ་ནེ་ནཱ་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་ངྐེ་ཏོ, ཀི་ནྟཾ ཀ་མ་ཎྜ་ལུ་པྤ་བྷུ་ཏི, ཨ་ཏྠེ ཀཱ་རི་ཡ་སྶཱ་ས་མྦྷ་ཝཱ ཏཾ་ཝཱ་ཙཱི་ཧི ཝི་བྷ་ཏྟཱི་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནེ་ན ཡཾ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ཀ་ཏཾ ‘ལ་ཀྑ་ཎེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏོ’ཏི, ཏ་མུ་ལླ་ངྒི་ཡཱ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི ‘ཡོ ཨ་ཏྠོ’ཨི་ཙྩཱ་དི, ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི… ནཱ་མ་སྨཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་དྷཱ་ན་པྤ ས་ངྒ་ཏོ, ཨུ་པཱ་ཏྟོ་ཏི ག་ཧི་ཏོ. ཀ་ཉྩི་པྤ་ཎ་ར་མཱ་པ་ནྣ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎེ ཏ་ཏི་ཡཱ ཡ་ཐཱ སི་ཡཱ ‘རུ་ཀྑ་མྤ་ཏི ཝི་ཛྫོ་ཏ་ན’མི་ཙྩ་ཏྲ ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟེ མཱ བྷ་ཝཱི་ཏི པཱ་ཎི་ནཱི་ཡེ་ཧི ‘‘ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ’’ཏི (༢-༣-༢༡) ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ, ཏ་མྨ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡ ཙོ་ད་ཡ་མཱ་ཧ–‘ན་ནྭི’ཙྩཱ་དི, ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཚ་ཊྛཱི་ས་མཱ་སོ, ཨཱ་པ་ནྣ་སྶཱ་ཏི བྷཱུ་ཏ་སྶ, སཱ་མ་ཉྙ་སྶ བྷེ་ད་ཀོ ཝི་སེ་སོ པ་ཀཱ་རོ ཝུ་ཙྩ་ཏེ, ཏ་ཐཱ་ཧི ‘ཏི་ད་ཎྜ་ཀེ་ན པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་མ་དྡ་ཀྑཱི’ཏི མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་སཱ་མ་ཉྙ་སྶ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ཏྟ་མྤ་ཀཱ་རོ, ཏ་མྤ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ པ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ཏི་ད་ཎྜ་ཀཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟེ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ, ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ས་ངྐེ་ཏོ. ན་ཡི་ད་མ་ཏྠི་ཙྩཱ་དི པ་རི་ཧཱ་རོ, རུ་ཀྑ་མྤ་ཏི ཝི་ཛྫོ་ཏ་ན་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་སྶ་ཙི ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་སྶཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན དི་སྶ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, རུ་ཀྑ་མྤ་ཏི ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ་ཏི ཨེ་ཏྠ་ཏུ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་སྶ ཝི་ཛྫུ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝཱ ཏ་ཏི་ཡཱ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཏཾ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཉཱ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ན ནཱ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི པ་ཊི་ས་ར་ཎ་མ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཉྙཱ་པ་ཡ་མཱ་ཧ-‘ཨ་ཝ་སྶ’མི་ཙྩཱ་དི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ན་བྦྷུ་པ་ག་མྨ ‘ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ’ཏི ཝ་ཙ་ནེ ཀ་རཱི་ཡ་མཱ་ནེ ས་ཏི, ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ ཨུ་ཏྟ་ར་མཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘ན་ཙཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ, ཙོ-ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ, ནེ་ཝ ས་ཀྐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, དུ་ཏི་ཡཱ་ཝི་དྷཱ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་ཏི ‘‘པ་ཏི་པ་རཱི་ཧི བྷཱ་གེ ཙཱ’’ཏི (༢-༩) ཀ་སྨཱ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཨ་ཏྠི’ཙྩཱ་དི, ཨ་ས་ཏི ཧི པ་ཡོ་ཛ་ནེ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ནྟི བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཐ ཀ་མ་ཎྜ་ལུ པཱ་ཎི་མྷི ཨ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་དོ ཏ་ཏི་ཡཱ ཀ་སྨཱ ན སི་ཡཱ ཏྱཱ་ཧ-‘ཀ་མ་ཎྜ་ལུ’ཨི་ཙྩཱ་དི, ཀ་མ་ཎྜ་ལུ་སྶ སེ་ཏ་སྶ ཙ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ནུ་པཱ་དཱ་ན་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ཏུ་ནོ ས་ཝ་ཙ་སི ས་ཏ་ནྟ་ཏ་མཱ་ཧ, ཝི་སི་ཊྛཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་དྷེ་ཡྻེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཎི ཀ་མ་ཎྜ་ལུ་ནཱ ཝི་སི་ཊྛོ་ཝ་ཡ་ཝོ, ཏ་སྶཱ་དྷེ་ཡྻོ ཀ་མ་ཎྜ་ལུ ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡེ་ནཱ་ངྒེ་ན ཝི་ཀ་ཏེ་ན ཨ་ངྒི་ནོ ཝི་ཀཱ་རོ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏེ ཏ་ཏོ ཏ་ཏི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་སི་ཡཱ་ཏི པ་རེ་ཧི ‘‘ཡེ་ནཱ་ངྒ་ཝི་ཀཱ་རོ’’ཏི (༢-༣-༢༠) ཨཱ་ར་དྡྷཾ, ཏ་དཱ་ཧ-‘ཡེ་ནེ’ཙྩཱ་དི, ཏ་ཏྠ ཡ་ས་དྡེ་ན ཝི་ཀ་ཏཱ་ཝ་ཡ་ཝོ ཧེ་ཏུ་ཏྟེ་ན ནི་དྡི་ཊྛོ ཨ་ངྒ་ས་དྡོ ཙ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནོ ཨུ་པཱ་ཏྟོ ཏེ་ནཱ་ཧ-‘ཡེ་ནེ་ཙྩཱ་དི, ན་ནུ་ཙ ཀཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ནི་ཡ་ཏ་གུ་ཎཱི་ན་མ་བྷི་དྷཱ་ཡི་ཏྟཱ ཨ་ཀྑི་ས་དྡ་སྶ པ་ཡོ་གོ ན ཡུ་ཏྟོ བྱཱ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི, ནེ་ས དོ་སོ, ལོ་ཀི་ཡོ-ཡཾ ས་དྡ་སྶ ཝོ་ཧཱ་རོ, ལོ་ཀ་སྶ ཙ ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གེ གུ་རུ་ལ་གྷུ་མྤ་ཏྱ་ད་ཡོ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་ཧི ལོ་ཀེ་ན ‘སཱི་ས་པཱ་ཏི’པི ཝུ་ཙྩ་ཏེ, རུ་ཀྑོ སཱི་ས་པཱ་ཏི་པི, ཡ་སྶ ཏུ ཏ་ཏྠཱ་ད་རོ, སོ-ཀྑི་ས་དྡཾ པ་ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ, ཨ་ཐ་ཝཱ སཱ་མ་ཉྙུ་པ་ཀྐ་མེ ཝི་སེ་སོ པ་ཡོ་ག་མ་ར་ཧ་ཏི, ཨ་ཀྑི(ནཱ་ཏི) ཧི ཝུ་ཏྟེ ས་ནྡེ་ཧོ སི་ཡཱ ‘ཀི་མ་སྶ ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏ’ནྟི ཏ་ཏོ ཀཱ་ཎོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏེ, ནཱ་ཀྑི་ནཱ ནི་རཱུ་པ་ཡ་ཏི སོ་བྷ་ནོ་ཏི, ཀི་ཉྩ་ར་ཧི ཀཱ་ཎོ་ཏི, ཨ་ཀྑི་ཀཱ་ཎ་མ་སྶེ་ཏྱཱ་དོ ཀ་སྨཱ ན སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ས་ངྐི་ཡ‘ཀ་མ་ཎྜ་ལུ པཱ་ཎི་མྷི ཨ་སྶཱ’ཏྱ་ཏྲ ཡོ ཝུ་ཏྟོ པ་རི་ཧཱ་རོ, ཏ མེ་ཏྠོ་པ་དི་ས་ནྟོ ཨཱ་ཧ-‘ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཡ ཨ་པྤ་ས་ངྒོ’ཏི.

༡༩. ཧེ་ཏུ

ཀི་སྨི་ཉྩི ཕ་ལེ དི་ཊྛ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ཏྠེ ཧེ་ཏུ ནི་རུ་ལ༹ྷོ. ཨེ་ཀ་ཏྲ ཧི དི་ཊྛ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡོ་ཏྠོ ཏཾ་ཡོ་གྒ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་རི་ཡ (མ)ཀ་རོ་ནྟོ་པི ཧེ་ཏུ ཝུ་ཙྩ་ཏེ ས་ཏི ས་ཧ ཀཱ་རི་ནྱ་ས་ཏི ཙ ཝི་དྷུ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡོ པ་པཱ(ཏ) ཏོ, ཏེ་ན ཀཱ་རི་ཡ་སྶ བྱ་བྷི་ཙཱ་རོ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ- ‘ཨ་ནི་པྥཱ་ད་ཡ་ནྟོ་པཱི’ཏི, ཀཱ་ར་ཎེ ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ- ‘ཏ་ཀྐི་རི་ཡཱ་ཡོ་གྒ་ཏཱ་མ་ཏྟེ’ཙྩཱ་དི.

༢༡. གུ་ཎེ

ཨུ་པཱ་དྷི ཝི་སེ་ས་ནཾ, པ་རཱ་ངྒ་བྷཱུ་ཏེ་ཏི པ་ར་སྶ བ་ནྡྷ་ཏྟཱ(དི་ནོ) ཝི་དྷཱ་ནཱ ཡཱ་ངྒ་བྷཱུ་ཏེ ཛ་ལ༹་ཏྟཱ་དི་ཧེ་ཏུ་མྷཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨི་མི་ནཱ གུ་ཎ་ས་དྡོ ཡ་མ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝ་ཙ་ནོ་ཏི ཝ་ད་ཏི, ཡ་ཉྩཱ་པྤ་དྷཱ་ནཾ ཏ་མྤ་རཱ་ངྒ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི གུ་ཎེ་ཏཱི་མ་སྶ ‘པ་རཱ་ངྒ་བྷཱུ་ཏེ’ཏི ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ, ཡ་ཉྷི པ་ར་ཏྠ་མུ་པཱ་དཱི་ཡ་ཏེ ཏ་ད་པྤ་དྷཱ་ན་མ་ནུ ཝཱ་ད་རཱུ་པེ་ནོ་པཱ་དཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཡ་ཐཱ ‘ཛ་ལ༹་ཏྟཱ བ་དྡྷོ, རུ་ཀྑོ ཡཾ སཱི་ས པ་ཏྟཱ, ཨ་གྒི ཨེ་ཏྠ དྷུ་མ་ཏྟེ’ཙྩཱ་དི, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ-‘པ་ར་ཏྠ་རཱུ་པཱ་པ་ནྣ’ནྟི, ཝཱ་ཝི་དྷཱ་ན་ནྟི ‘‘ཝི་བྷཱ་སཱ གུ་ཎེ-ཐི་ཡཾ’’ནྟི (༢-༣-༢༥) ཨེ་ཝཾ ཝི་དྷཱ་ནཾ, ཨི་ཏྠི་ཡ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཉྩ་མཱི་རཱུ་པ་སྶ་པི ཨ་བྷི་མ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ-‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ན་ནུ ‘ཏོ པ་ཉྩ་མྱཱ’’ཏི (༤-༩༥) སུ་ཏྟེ་ན ཏ་དྡྷི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་སྶ ཀ་ཐཾ པ་ཉྩ་མྱ་ནྟ་ཏཱ ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘པ་ཉྩ་མི་ནི་དྡེ་སེ’ ཨི་ཙྩཱ་དི, ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན པ་ཉྩ་མི་ཡཱ ཝི་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ, ཝཱ པ་ཉྩ་མི་ཡཱ ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ ཏ་ཏི་ཡཱ་རཱུ་པེ་ན་པི བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཙོ་ད་ན་མ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡ པ་ཉྩ་མྱུ དཱ་ཧ་ར་ཎེ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ ཏ་ཏི་ཡོ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་སྶ ཙ པ་ཋ་མོ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱ་ནུ མ་ནྟ་བྦ་ཏ་ཉྩ་ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘པ་ཉྩ་མྱཱ་ཡེ་ཝི’ཙྩཱ་དི, ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷེ་ནཱ་ཏི ཏ་ཏི་ཡ་ནྟ་རཱུ་པཱ་ནི.

༢༢. ཚ་ཊྛཱི

ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཚ་ཊྛཱི སི་དྡྷཱ་ཏི ཨཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘ཧེ་ཏུ་མྷི’ཙྩཱ་དི, ཧེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཏཾ ཡོ་གྒ་ཏཱ’ ཨི་ཙྩཱ་དི, ས་དྡ་ས་ཏྟི་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་ཏི ས་དྡ་ས་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ, ཏ་མེ་ཝ ཕུ་ཊ་ཡ་ཏི ‘ཡ་ཏྠ’ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཧེ་ཏྭ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀེ་ཧི ཨ་ནྟ་རེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ཧཱི་ཏི ཧེ་ཏྭ་ཏྠ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ཧི ཨུ་ད་རཱ་དཱི་ཧི, ཏ་ཛྫོ་ཏ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཧེ་ཏྭ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡཱ་ལ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ, བྱ་ཏི་རེ་ཀེ་ན ཏུ ཧེ་ཏྭ་ཏྠ་ཏོ ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མཱ་ཧ-‘ཡ་ཏྠ པ་ནི’ཙྩཱ་དི, ཧེ་ཏྭ་ཏྠེ་ཧི་པི་ཙྩཱ་དི་ནཱ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་མུ་པ་ད་སྶི་ཏཾ ‘ཝ་སེ དྷ་མྨ་སྶ ཧེ་ཏུ་ནོ’ཏི ཏ་ཏྠོ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ.

༢༣. ས་བྦཱ

ནཱ་མ་བྷཱུ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ས་བྦཱ་དཱི་སུ ཀེ་ཙི ཀེ་ས་ཉྩི ཡ་དི ནཱ་མཱ་ནི སི་ཡུཾ ཏེ་ཧི, ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ཧཱི་ཏི པི་ཡ་ས་བྦཱ་དཱི་ཧི, ཀི་མྤ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི་ཨཱ་དོ པ་ཡོ་ཛ་ན་ས་དྡོ ‘‘པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཀཱ་རི་ཡ་ཧེ་ཏཱུ་སུ’’ཏི ནི་གྷ་ཎྜུ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ནོ.

༢༤. ཙ་ཏུ

ཡ་སྶ ས་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝཱ ཀ་སྶ་ཙི, པཱུ་ཛཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀཱ་མ་ཏྟ མ་ནྟ་རེ་ན ས་མྨཱ་པ་དཱ་ནཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘པཱུ་ཛཱ’ ཨི་ཙྩཱ་དི, ཏེ་ནཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན, ཙཱ་ག་ངྒ་ནྟི ད་དཱ་ཏི་ནོ དཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་མྨེ་ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་ཉྩཱ་ག་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨི་དཱ་ནི ས་མྤ་དཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་པྤ་བྷེ་ད་མཱ་ཝི་ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཧ-‘ཏ་དི་ད’མི་ཙྩཱ་དི, ན་ནི་རཱ་ཀ་རོ་ཏཱི་ཏྱ ནི་རཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ཨཱ་རཱ་དྷ་ཡ་ཏཱི་ཏྱཱ་རཱ་དྷ་ནཾ, ཨ་བྦྷ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏྱ་བྦྷ་ནུ་ཉྙཾ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན, ཨི་དྷ ས་མྤ་དཱ་ན་ནྟི་དྷཱ ཝུ་ཏྟཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཀེ་ཏེ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘རུ་ཀྑ་ཡཱ་ཙ་ཀ་བྷི་ཀྑ་ཝོ’ཏི, རུ་ཀྑཱ་དི་ཀཾ ཏཾ ས་མྤ་དཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཏ་ཏྠ ཧི’ཙྩཱ་དི, ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནེ་ནཱ་རཱ་དྷ་ནེ་ན ས་མྤ་དཱ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ ཨ་བྦྷ་ནུ་ཛཱ་ནེ་ན, ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པྱ་ནི་རཱ་ཀ་ར་ཎེ བྷི་ཀྑུ་ནོ-དྷི་ཀ་མ་ནུ་མ་ཏ་ནྟྱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ-‘སོ’ ཨི་ཙྩཱ་དི.

༢༥. ཏཱ་ད

པ་ཡོ་ཛ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡེ ཨ་ཏྠ་ས་དྡེ ས་ཏི ཨི་ད་ནྟི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་རཱ་མ་ཊྛུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི ‘ཏ་སྶེ་ད’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ས་དྡེ་ནེ་ཏྠ ཝི་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཏི་ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨ་ཏྠ་ས་དྡེ་ན ཏུ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ, ཨ་ཏྠ ཀ་ཐ་ན་མེ་ཏ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ མེ་ཏི་སྶཾ ན་ཏྠི ས་མཱ་སོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི, ཝི་གྒ་ཧེ ཝཱ་སྨི་མི་མ་སྨཱ་ཡེ་ཝ ནི་པཱ་ཏ་ནཱ ས་མཱ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ,སོ ཝི་ཀ་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ, པ་ཀ་ཏི་ཏྭ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠེ་ནཱ་ཀྑི་པཱི་ཡ་ཏེ, ཏ་ཏོ ཏ་ད་ཏྠ་ས་དྡ་ཏོ, ཀོ་ཡཾ ཏ་ད་ཏྠ བྷཱ་ཝོ ཙྩཱ་ཧ-‘ཏ་ད་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ནི་མི་ཏྟཾ ཡཱུ་པཱ་དི་ཝི་ཀ་ཏི, ནི་མི་ཏྟཱི་དཱ་རུ་ཨཱ་དི་པ་ཀ་ཏི ཏ་ས་དྡེ་ནཱ་ཏྠ་ས་དྡེ་ན ཙ ག་ཧི་ཏཱ, ཏེ་སཾ ས་མྦ་ནྡྷོ ཏ་ད་ཏྠ་ས་དྡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ཏ་ད་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཧེ་ཏུ ཧེ་ཏུ་མ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎོ ས་མྦ་ནྡྷོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, པ་དྷཱ་ནཱ་ཝ་ཙྪེ་ད་གུ་ཎ་སྨཱ་ཏི ཝི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟེ་ན པ་དྷཱ་ན་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཨཱ་ཙྪེ་ད་ཀཱ ཝི་སེ་ས་ཀཱ གུ་ཎཱ, ཡ་ཉྷི ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏེ ཉཱ་པཱི་ཡ་ཏེ ཏ་མྤ་དྷཱ་ན, མི་ཏ་ར་མ་པྤ་དྷཱ་ན་མ་ནུ་ཝ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཡ་དཱ ཨུ་པཱ་དཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་དཱི་ཡ་མཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ དི་ཊྛ་ནྟེ་ན ཕུ་ཊ་ཡི་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཡ་ཐཱ’ཨི་ཙྩཱ་དི, ཡཱུ་པོ ནི་མི་ཏྟཾ ཡ་སྶ དཱ་རུ་ནོ ཏཾ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ ནཱ་ཉྙ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཡ་དཱ ནི་མི་ཏྱ་ཝ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཏྟེ་ནུ་པཱ་དཱི་ཡ་ཏེ ཏ་དཱ ནི་མི་ཏྟ་ས་དྡ་ཏོ་ཝ ཙ་ཏུ་ཏྠཱི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ནི་མི་ཏྟ་ཏོ, ནི་མི་ཏྟ་ནི་མི་ཏྟཱི་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་མི་ཏྟེ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ནི་མི་ཏྟ་ས་དྡ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ཏ་ཏི་ཡཱ་པི ནཱ་ས་ངྐ་ནཱི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘ནི་མི་ཏྟ’ [ཧེ་ཏུ] ཨི་ཙྩཱ་དི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་ཏི ཡཱུ་པཱ་ཡ པཱ་ཀཱ་ཡཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ.

པི་ཎི་ཡ་མཱ་ནཱ ཀིཾ ས་དྡཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ པ་རོ སཱ་དུ་ཨཱ་དི་ཀོ ཡོ-ཏྠོ སོ ཨ་ཉྙོ ཀ་ཏྟཱ ཡ་སྶ སོ ཨ་ཉྙ་ཀ་ཏྟུ་ཀོ-བྷི་ལཱ་སོ, ཨ་བྷི་ལཱ་སོ རུ་ཙཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ དི་ཏྱཱ་དྱ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ནྟོ་པི རུ་ཙི་ས་དྡོ-བྷི་ལཱ་སེ རུ་ལ༹ྷོ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི, སཱ རུ་ཙི ཨ་ཏྠོ-བྷི་དྷེ་ཡྻོ ཡེ་སཾ བྷེ ཏ་ད་ཏྠཱ, ཏེ་སཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ནོ པི་ཎི་ཡ་མཱ་ན་སྶ, ཨི་མི་ནཱ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི རུ་ཙི་ར་ཡཾ ཡ་སྶུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ་ཡོ ཝཱ ཏ་སྶཱ ཛ་ན་ཀོ, ཏེ་ས་མུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཨ་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་སྶུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ སོ་ཝ ཏ་སྶཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, ཨ་ཛ་ན་ཀོ་པི སོ ཏཱ་ཡ སཾ་ས་ཏྟོ་ཏི ཏ་སྶེ་ཝ པི་ཎི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ས་མྤ་དཱ་ན་ས་ཉྙཱ, ན་ཏུ་ཛ་ན་ཀ་སྶ ཏཱ་ཡཱ་སཾ་ས་ཏྟ་སྶཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི, ཨི་དྷཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཀྐ་ཏེ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ན་མ་ས་མཱ་ན་རཱུ་པ་ཀཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ན་མ་ས་མཱ་ན རཱུ་པ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙ་ཏུ་ཏྠཱི་ཝི་དྷཱ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཚ་ཊྛཱི་ཡེ་ཝ ཏེ་ཧི་པི ཝི་དྷཱི་ཡེ་ཡྻ ཀཱ་ར་ཎཱ་ས་མྦྷ་ཝཱ [ཀཱ་ར་ཎ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ] ཧི དཱི་པེ་ཏི, ཨཱི་དི་ས་སྶ པ་ཙྩུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ(སྶ) བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘ཨ་ན་ཉྙ་ཀ་ཏྟུ ཀ་ཏྟཱ-བྷི་ལཱ་ས་སྶཱ’ཏི, པ་རེ་ས་མི་ད་མྤ་ཙྩུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་མྦྷ་ཝ་ཏུ ཨི་དྷ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘ཨི་ཧ་ཏྭི’ཙྩཱ་དི, ཏྭ་ནྟི ཨ་ཏྟ་མ་ཏྟེ པ་ཋ་མཱ་ཡེ་ཝ, ས་མྦྷ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟ་ར་མཱ་ཧ-‘ཨ་ཐ་ཝཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ན་ཏྠི ཨ་ཉྙོ ཀ་ཏྟཱ ཡ་སྶཱ སཱ ཨ་ན་ཉྙ་ཀ་ཏྟུ་ཀཱ རུ་ཙི, བྷཱ་ཡ རུ་ཙི་ཡཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ནོ པི་ཎི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ས་མྤ་དཱ་ན་ས་ཉྙཾ ཡེ པ་ན ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཡེ པ་ན ཨཱ་ཧུ ཙཱ་ཏི་ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་མུ་པྤ་ཏྟི, ཀ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི, རུ་ཙི་ཡཱ, ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་དྷཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཏྱཱ་དྷཱ་རོ‘དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་ཡ རོ་ཙ་ཏེ’ཙྩཱ་དོ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་དིཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ཏྱཱ་དྷཱ་རོ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཏྠ རུ་ཙི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྱཱ་དྷཱ་རོ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་ནྟི སཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ… ས་བྦེ་སཾ ཝཱ་ཀྱཱ་ན་མ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་ཏྟཱ, ཏེ་ན པི་ཎི་ཡ མཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་མ་བྷི་ལཱ་ས་སྶ ཨ་ཉྙ་ཀ་ཏྟུ་ཀ་ཏཱ་ས་ནྡ་སྶ་ན་པ་རཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཝ་ཙྪི་ནྣ་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏེ་སཾ ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་སྶ ཙེ་ཧཱ་པི པ་ས་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨི་ཧཱ་པཱི་ཏི ཏྭ་མི་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟེ པ་ཋ་མཱ་ཡ ཨེ་ཝ སི་དྡྷ་ཏྟཱ, ཝ་ཙ་ན་སྶཱ་ཏི ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཙ་ཏུ་ཏྠཱི་ཝི་དྷཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་སྶ, ཨ་ཏི་པྤ་ས་ངྒོ་ཙཱ་ཏི ‘‘ཀ་སྶ ཝཱ ཏྭཾ དྷ་མྨཾ རོ་ཙེ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དོ ཏ་ཝཱ་ཏི ཨ་ན་བྷི་མ་ཏ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཙ.

དྷཱ་རི་པྤ་ཡོ་གེ་ཏི དྷཱ་རི་དྷཱ་ཏུ་ནོ པ་ཡོ་གེ, ཨུ་ཏྟ་མཱི་ཎོ ཨ་དྷ་མཱི་ཎོ་ཏི དྷ་ནི་ཀ་ག་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ རུ་ལ༹ྷཱི་ཏྱཱ་ཧ-‘ཨུ་ཏྟ་མཱི་ཎོ དྷ་ན་སཱ་མཱི’ཏི, ཨུ་ཏྟ་མཱི་ཎ་མ་སྶཱ་ཏི ཨུ་ཏྟ་མཱི་ཎོ, དྷཱ་ར་ཡ་ཏཱི་ཏི་མ་སྶ་ཏྠ་མཱ་ཧ-‘ཝ་ཧ་ཏཱི’ཏི, དྷཱ་རི་ཏོ་ཏི དྷཱ་རཾ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ. སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་ན (ཏཾ ཏཾ) ནི་ཡ་མེ་ན ནི་ཡ་མི་ཏཱ་ནཾ ཏེ་སཾ་ཏེ་སཾ ས་མྤ་དཱ་ན་ས་ཉྙཾ ཝི་དྷཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ཏྠཱི ཝི་ཧི་ཏཱ པ་རེ་ཧི, ཏ་དཱ་ཧ ‘སི་ལཱ་གྷ ཧ་ནུ་ཊྛཱ་ས་པཱ་ན’མི་ཙྩཱ་དི, ས་བྦ་ཏྠ ཡོ་ག་ས་མྦ་ནྡྷེ ཚ་ཊྛཱི, ཉཱ་པེ་ཏུ་ནྟི སི་ལཱ་གྷཱ་དི་ཀེ བོ་དྷེ་ཏུཾ, ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏི་མ་ཏོ. ཏ་ད་ཏྠ་ཝཱ་ཙཱི་ན་ཉྩ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ‘ཀུ་དྷ་དུ་ཧི་སྶོ་སཱུ་ཡ་ཏྠཱ་ན’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་མྤ་ཏི ཀོ་པོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀོ་པ་སྶ ཝི་ས་ཡ་མཱ་ཧ, ཡ་སྶཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡཾ་ཀཱ་ར་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་རཱ་མ་ས་ཏི, ཡ་སྶཱ་ཏི རཱ་ཛཱ་དི་ནོ, པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪི་ཡ་ཏེ, ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི-‘ཡ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷིཾ སུ་བྷཱ་སུ་བྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི ནེ་མི་ཏྟི་ཀོ’ཏི, ཡོ་ཙཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏྟ་མྦྷ ཛ་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་དཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘པ་ཏི་པུ་བྦ་ཀོ ཨཱ་པུ་བྦ་ཀོ་ཙ སུ་ཎོ་ཏི ཨ་བྦྷུ་པ་ག་མེ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནེ་ཙ ཝ་ཏྟ་ཏེ, ཡ་དཱ་ཡ་མ་བྦྷུ་པ་ག་མོ པ་ཏྠ་ནཱ པུ་བྦ་ཏོ བྷ་ཝ་ཏི ཏ་དཱ པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ པ་ཏྠ་ཡི་ཏུ་ནོ ཙ་ཏུ་ཏྠཱི རཱུ་པ་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཡ་དཱ་ཏྭ་པ་ཏྠ་ཏ་མྤི ཀེ་ཝ་ལ་མཱ་ནུ་ཀཱུ་ལྱེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ་དི་སྭཱ དེ་ཡྻ་མ་བྦྷུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི ཨི་ད་མི་དཾ ཝོ་ད་སྶཱ་མཱ་ཏི [ཀོ་པི་སྶ་སཱ་མཱ་ཏི (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཏ་དཱ་ནུ་ཀཱུ་ལྱེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་ནོ ཙ་ཏུ་ཏྠཱི་རཱུ་པ་མྦྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི, ཨི་མི་ནཱ ཙ པཱ་ཎི་ནི་ཡ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ་ར་སྶ ཛ་ཡཱ་དི་ཙྩ་སྶ་མ་ཏེ བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་མཱ་ཧ, སོ ཧི ‘‘ཨ་བྦྷུ་པ་ག་མོ ནཱ་མ པ་རེ་ན པ་ཏྠི་ཏ་སྶ བྷ་ཝ་ཏི ཏ་ཏྠ པ་ཏྠ་ཡི་ཏུ་ཡེ་ཝ ཙ་ཏུ་ཏྠཱི་རཱུ་པ་མྦྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, པུ་བྦ་སྶཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཡོ ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་ད་ཝཱ་ཀྱེ་ན ཝི་ཧི་ཏ་ཐུ་ཏི་ཀ་ཀ་ར་ཎ ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཨུ་སྶཱ་ཧཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཡོ ཀ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱ པོ་ཏཱ ཙ, ས་བྦ་ཏྠཱ་པི‘ཏ་སྶཱ’ཏི ཨི་དཾ ‘ཙ་ཏུ་ཏྠཱི་ཡཱ་ཡ་ད་བྷི་མ་ཏཾ རཱུ་པ’ནྟི་ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ, ཚ་ཊྛི་ཡཱ ས་བྦ་བྱཱ་པི་བྷཱ་ཝ་མཱ་ལ་མྦ ཨེ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏི་དེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘ཨེ་ཝ་ནྟཱི’ཏི་ཨཱ་དི, རཱུ་པ་སཱ་མྱ་ཏོ པ་ན ཏཱ་ད་ཏྠི་ཡ་ཏྠ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ་ཙ ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ ཏཱ་ད་ཏྠྷ ཙ་ཏུ་ཏྠཱི་པི ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི‘ཏཱ་ད་ཏྠྷ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ་ནྟུ ‘ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཨི་ཙྪི་ཏོ རཱ་ཛཱ, ཀ་མྨ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ པ་དྷཱ་ན་ཏྟ་མཱ་ཧ… ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་བྷི་མུ་ཁ་ཏྟཱ ས་བྦེ་སཾ ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ, ཨ་པྤ་ཙུ་ར་པྤ་ཡོ་ག་ཏྟཱ་ཏི ཨ་བ་ཧུ་པྤ་ཡོ་ག་ཏྟཱ, ཧ་ནུ་ཏེ ཨ་པ་ན་ཡ་ཏི, ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, པི་ཧ་ཡ་ནྟི པ་ཏྠེ་ནྟི, ཀུ་ཛ྄ཛྷ ཨ་མ་རི་སཾ ཀ་རོ་ཏི, དུ་ཧ་ནཱ་ད་ཡོ ཀོ་པ་པྤ་བྷ་ཝཱ ནཱ་ན་ནྟ་རེ་ན ཏེ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི དཱུ་བྷཱ་ད་ཡོ་པྱུ་དཱ་ཧ་ཊཱ ‘‘བྱ་ཉྫ་ནེ དཱི་གྷ་ར་སྶཱ’’ཏི (༡-༣༣) ར་སྶེ ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་མི, ཨི་སྶ་ཡ་ནྟི ན་ས་ཧ་ནྟི, ཨཱ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏི པུ་ཙྪི་ཏོ ནེ་མི་ཏྟི་ཀོ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཏི, བྷཱ་ད་ཏྠྷཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ‘ཡ་སྶེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ, པ་རི་ཡཱ ལོ་ཙེ་ཏི ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཏི, ཀིཾ ལ་ཀྑ་ཎོ-ཡ་མ་ནི་ཡ་མོ་ཙྩཱ་ཧ-‘ནཱ་ཝ་སྶ’མི་ཙྩཱ་དི, ཡཱ་ཙི་ཏུ་སྨཱ་ཡེ་ཝ [ཡཱ་ཙི་ཏུ་ཡེ་ཝ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཚ་ཊྛཱི་ཏི ནཱ་ཝ་སྶ་མ་ཡ་ནྣི་ཡ་མོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཀུ་ཏོ་ཙྩཱ་ཧ-‘ས་མྦ་ནྡྷེ’ཙྩཱ་དི, ཨ་ཉྙ་སྨཱ་པཱི་ཏི ཨ་ཡཱ་ཙི་ཏུ་ཏོ་ཨ་པི, ཐུ་ཏི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཀ་ཏྟུ་བྷཱུ་ཏཱ ཧོ་ཏཱ་པོ་ཏཱ་རོ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ནཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ནཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘པ་ཙྩ་ནུ་པུ་བྦ་སྶ གི་ཎཱ་ཏི་སྶ ཀ་མྨེ’ཏི. ཧོ་ཏུ་པོ་ཏུ་ས་དྡེ་ཧི་ཙྩཱ་དི་ནཱ པོ་ཏུ་ས་དྡ་སྶ་པི ཚ་ཊྛི་རཱུ་པཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཝུ་ཏྟི་ཡ་ནྟུ ‘ཧོ་ཏུ པ་ཏི་གི་ཎཱ་ཏི’ཙྩེ་ཝ པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, ཧོ་ཏྭེ་ཝ་མྤི་ཏྱ་མྷཱ་ཀ་མ་ཏྲོ་པེ་ཀྑཱ, ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཡ་ཏཱི་ཏྱ་ཏྠེ གི་ཎཱ་ཏི ཨ་ནྟོ་ག་ཏ་ཎྱ་ཏྠོ. ཨ་ནཱ་ཝཱ་དོ་ཏི ནཱ་ཝཱ་ཨ་ནྣཱ་དི་ཝ་ཛྫི་ཏེ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཏ་ཐཱ པ་ཊི་སེ་དྷཱ་བྷཱ་ཝེ་པི བ་ཧུ་ལཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ‘ན ཏཾ ནཱ་ཝ་མྨ་ཉྙེ ན་ཏཾ ཨ་ནྣ་མྨ་ཉྙེ’ཙྩཱ་དི བྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ཏྠེ་ཝ ཧི བ་ཧུ་ལཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ་ཝཱ ཏི་པྤ་ས་ངྒཱ་བྷཱ་ཝོ, པ་ཋ་མ་ནྟཾ རཱུ་པ་ནྟི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ་ཏི པ་ཋ་མ་ནྟཾ རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྠ་ཙ ཡ་དཱ ཏི་ཎཱ་དི་ཏོ་པི ཁི་ཀཾ་སཱི་ཡ་ཏེ ཏ་དཱ ནི་ནྡཱ་ཝ་ག་མོ, ཏ་ཏྠ ཙ ནི་ཡོ་ག་ཏོ་ཝ ན་ཉྤ་ཡོ་གོ ཉཱ་ཐཱ་ནུ་པ པ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ས་པྤ་ཊི་སེ་དྷ་མུ་དཱ་ཧ་ཊཾ ‘ན མ་ཉྙ་མཱ་ནོ’ཏི, ཨ་ཝ་དྷི་མྷི་ཡེ་ཝ པ་ཉྩ་མཱི་ཏི་ཎཱ་ཏི, ན་ཉྤ་ཡོ་གེ་ཝ ནི་ཡོ་ག་ཏོ ནི་ནྡཱ་ཝ་ག་མཱ ཏི་ཎ་ནྟི ཀ་མྨེ་ཡེ་ཝ དུ་ཏི་ཡཱ, ཨ་ཐ་ཝཱ ས་ཏཱི་པི ནི་ནྡཱ་ཝ་ག་མེ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཏོ ས་ཝི་ས་ཡེ་ཡེ་ཝ དུ་ཏི་ཡཱ, ས་མྨུ་ཏི་པྤ་ཡོ་གེ་ཏི ས་མྨུ་ཏི་ས་དྡ་སྶ པ་ཡོ་གེ, ཙ་ཏུ་ཏྠིཾ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི མ་ཏྟཱ་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཏྠིཾ ཨི་ཙྪ་ནྟི, པུ་ན རུ་ཏྟ་ཏྟེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘ཨ་ཐ སོ་ཏི་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ’ཏི, ཙ་ཎྜ་སྶ ཀུ་ཀྐུ་ར་སྶཱ་ཏི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ཐ སོ’’ཏི པཱ་ཋ་སྶ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘བྷི་ཡྻོ་སོ མ་ཏྟཱ་ཡཱ’ཏི ཨེ་ཏྠ སོ་ཀཱ་རོ པུ་ན་རུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཙ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནཱ་ཏི ‘‘སི་ལཱ་གྷ་ཧ་ནུ…པེ… ས་ཏྟ་མྱ་ཏྠེ་སུ་ཙཱ’’ཏི སུ་ཏྟེ ཙ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན, ཙ་ཏུ་ཏྠཱི་བྷི་མ་ཏཱ་ཏི ‘‘ན་མོ ཡོ་གཱ་དི་སྭ་པི་ཙཱ’’ཏི སུ་ཏྟེ་ན.

༢༦. པ་ཉྩ

ཨ་ཝ་དྷཱི་ཡ་ཏེ ཝི་སི་ལི་སྶ་ཏེ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏྱ་ཝ་དྷི, ཨ་ཝ་པུ་བྦཱ་ཡ དྷཱ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ཨ་ཝ་དྷི་མྷི‘‘དཱ་དྷཱ་ཏྭཱི’’ཏི (༥-༤༥) ཨི.

ཡ་ཏོ-ཝ་དྷཱི་ཡ་ཏེ ཀི་ཉྩི, ཀྲི་ཡཱ་པུ་བྦཾ ཀུ་ཏོ་ཙི་པི;

ཙ་ལ་ཉྩཱ་ཙ་ལ་མ་ཉྙ་ཉྩ, ཏཾ ཝ་ད་ནྟྱ ཝ་དྷི་མྦུ་དྷཱ.

ཨེ་ཏྠཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཡ་ཏོ་ཀུ་ཏོ་ཙི་པི ཨ་ཏྠོ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཝ་དྷཱི་ཡ་ཏེ སཾ་ཡོ་ག་སྶ ཝཱ ཀི་རི་ཡཱ་ནི་མི་ཏྟཾ ག་མ་ན་དཱ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་པུ་བྦཾ ཝི་སི་ལི་སྶ་ཏེ ས་ཡཾ ཝཱ ཨ་པེ་ཏི ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཝི་སུཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏེ, ཏ་མེ་ཝཾ་ཝི་དྷཾ ཙ་ལ་ཉྩཱ ཙ་ལ་ཉྩ ཝི་སི་ལེ་ས་པ་རི་ཙྪེ་ད་བྷཱུ་ཏཾ པ་ད་ཏྠ་མ་ཝ་དྷིཾ ཝ་ད་ནྟི བུ་དྷཱ ཏ་བྦི་དུ་ནོ’’ཏི, ཏཾ ཡ་ཐཱ དྷཱ་ཝ་ཏཱ་སྶཱ པུ་རི་སོ པ་ཏ་ཏི, པུ་རི་སཾ པཱ་ཏེ་ཏི ཝཱ, རུ་ཀྑཱ པ་ཎྞཾ པ་ཏ་ཏི, པ་ཎྞཾ པཱ་ཏེ་ཏི ཝཱ་ཏི, སོ་ཙ ཏི་དྷཱ་པྱུ་ཙྩ་ཏེ ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན, ཡ་ཐཱ–

ནི་དྡི་ཊྛ་ཝི་ས་ཡོ ཀོ་ཙི, ཨུ་པཱ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡོ ཏ་ཐཱ;

ཨ་ནུ་མེ་ཡྻ་ཝི་ས་ཡོ ཙཱ་ཏི, ཏི་དྷཱ་ཝ་དྷི ས་མཱི་རི་ཏོ་ཏི.

ཏ་ཏྠ ནི་དྡི་ཊྛཱ ཝ་ཙ་ནོ་པ་ནཱི་ཏཱ ཀི་རི་ཡཱ ཝི་ས་ཡོ ཡ་ཏྠ སོ ནི་དྡི་ཊྛ ཝི་ས་ཡོ ཝ་དྷི, ཡ་ཐཱ-‘གཱ་མ་སྨཱ ཨཱ་ག་ཏོ’ཏི, ཨུ་པཱ་ཏྟཱ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་ཊཱ ཀི་རི་ཡཱ ཝི་ས་ཡོ ཡ་ཏྠ སོ ཨུ་པཱ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡོ, ཡ་ཐཱ-‘ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ’ཏི, ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ ནི་ཀྑ་མྨ ཝི་ཛྫོ་བྷ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ནུ་མེ་ཡྻཱ ཀི་རི་ཡཱ ཝི་ས་ཡོ ཡ་ཏྠ སོ ཨ་ནུ་མེ་ཡྻ་ཝི་ས་ཡོ, ཡ་ཐཱ‘མཱ་ཐུ་རཱ པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟ་ཀེ་ཧི ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཏ་རཱ’ཏི, ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་རཱུ་པ་གུ་ཎེ་ན ཨུ་ཀྐཾ་ས་ན་མ་ནུ་མེ་ཡྻཾ, ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠཱ་ཡ་མེ་ཝ ས་ཉྙཱ པ་རི་པྥུ་ཊཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ན ཀཱ་ཙི་དི་ཧ ས་ཉྙཱ པ་རི་བྷཱ་སཱི་ཡ་ཏེ བྱཱ་མོ་ཧ་ཀཱ་རི་ཎཱི, ཨ་ཐཱ་ཝ་དྷི་སྨཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ‘པ་ད་ཏྠཱ་ཝ་དྷི་སྨཱ’ཏི ཀུ་ཏོ-ཝ་སཱི་ཡ་ཏེ ཡེ་ནེ་ཝཾ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-པ་དཱ་ན’མི་ཙྩཱ་དི. ཡ་ཐཱ གཱ་མ་སྨཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་དཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་པུ་བྦ་ཀོ་ཝ ཝི་སི་ལེ་སོ, ཀི་ཉྩ་ར་ཧི བུ་དྡྷི་སཾ་ས་གྒ་པུ་བྦ་ཀོ་པི, ཨ་ཏྠི ཙེ་ཧ བུ་དྡྷི་སཾ་ས་གྒ པུ་བྦ་ཀོ, ཏ་ཐཱ་ཧི ཙོ་རེ་ཧི བྷཱ་ཡ་ཏི་ཏྱཱ་དོ ཡོ (བྷ་ཡ)པེ་ཀྑ་ཎ སཱི་ལོ བྷ་ཝ་ཏི, སོ ཡ་དི མཾ ཙོ་རཱ པ་སྶེ་ཡྻུཾ, དྷུ་ཝཾ མེ མ་ར་ཎ་ནྟི ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟོ ཏེ བུ་དྡྷི་ཡཱ པ་པྤོ་ཏི པ་པྤུ་ཡྻ ཙ ཏ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏེ, ཏ་ཐཱ ཙོ་རེ་ཧི ཏཱ་ཡ་ཏི་ཏྱཱ་དོ ཡོ ཨེ་ཀ་སྶ མི་ཏྟོ བྷ་ཝ་ཏི སོ ཡ་དྱེ་ཏཾ ཙོ་རཱ པ་སྶེ་ཡྻུཾ དྷུ་ཝ་མ་སྶ མ་ར་ཎ་ནྟི པ་སྶ་ནྟོ ཏེ བུ་དྡྷི་ཡཱ པ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ཡ་ཏཱི་ཏྱ་ཝ་དྷི་ཏྟཱ ཨ་ཝ་དྷི་སྨཱ་ཝ ས་བྦ་ཏྠ པ་ཉྩ་མཱི’’ཏི, པ་རེ་ཧི པ་ན ཨེ་ཏཱ་དི་སེ་སུ ས་བྦ་ཏྠ པ་ཊི་པ་ཏྟུ་ཝི་སེ་སཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ སུ་ཏྟེ་ཧེ་ཝ པ་པ་ཉྩོ ཀ་ཏོ, ཨི་དྷ པ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཏ་ད་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎེ་ཧེ་ཝ པ་པ་ཉྩི་ཏཾ, བྷཱི་ཏི་བྷཱ་ཡ་ན་ཏྠཱ་ན་ནྟི བྷཱི་ཏི ཏཱ་ཡ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཡེ་སཾ ཏེ བྷཱི་ཏི་ཏཱ་ཡ་ན་ཏྠཱ ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ན་ནུ བྷཱི་ཏྱ་ཏྠཱ་ནཾ པ་ཡོ་གེ བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ན་ཏུ ཏཱ་ཡ་ན་ཏྠཱ་ན་ནྟི, ནེ་ས དོ་སོ, ཏཱ་ཡ་ན་ཉྷི ར་ཀྑ་ན་མུ་ཙྩ་ཏེ [སཱ་ཡ་ནཱ་ཧི ར་ཀྑ་ན་མུ་པྤ་ཛྫ་བྷེ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཏ་ཉྩ བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཝེ་ཏྱཱ་ཧ-‘ཡོ བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུ’ཏི་ཨཱ་དི, ཨི་མི་ནཱ ཙ ‘‘བྷཱི་ཏྱ་ཏྠཱ་ནཾ བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུ’’ཏི (༡-༤-༢༥) པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ་ན་མ་པཱ་དཱ་ན་ས་ཉྙཱ སུ་ཏྟ་མྤ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, ཏ་ཏོ་ཏི བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཏོ, ཏེ་ས་ནྟི བྷ་ཡ་ཏཱ་ཡ་ནཱ་ནཾ, བྷ་ཡ་མ་ནི་ཊྛ་པཱ་ཏ་ས་ངྐཱ, ཨུ་ཏྟཱ་སོ་ཏྱ་ཏྠོ, ཏཱ་ཡ་ན མ་ནི་ཊྛ་པཱ་ཏ་ཏོ པ་རི་ར་ཀྑ་ནཾ, ཡ་ཐཱ ད་སྶ་ནཾ ཧོ་ནྟེ་ཝཱ་ཏཱི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་ཏྟ་མཱ་ཧ, ཀོ ཧི ལོ་ཀི་ཡཾ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪ་མ་ཏི་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་ཧི ས་བྦེ་ཝ ད་བྦཱ་ད་ཡོ ས་བྦ་ཀཱ་ར་ཀ་ས་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ་ཝ, ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཀཱ་ར་ཀ་ཝི་བྷཱ་གོ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ, ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘ཝ་ལཱ་ཧ་ཀོ ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ, ཝ་ལཱ་ཧ་ཀེ་ན ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ, ཝ་ལཱ་ཧ་ཀེ ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ’ཏི. པ་རཱ་པུ་བྦ་སྶཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘པ་རཱ་ཛི་སྶཱ་ས་ཡ྄ཧོ’’ཏི (༡-༤-༢༦) ས་ཉྙཱ་སུ་ཏྟཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏི, ཨ་ས་ཡ྄ཧོ ཨ་ཏྠོ་ཏི ས་ཧི་ཏུཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏུ་མ་ས་མ་ཏྠོ ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ན་ས་ཀཱ་སཱ་ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཏྠ་མཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི, ན་ནུ་ཙེ་ཝ་མ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱ ཡ་ཉྙ་ད་ཏྟ་སྶཱ་ས་ཡ྄ཧ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀ་ཐཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཡ་ན་སྶཱ་ས་ཡ྄ཧ་ཏྟཾ, ཡེ་ནཱ་ས་ཡ྄ཧ་ཏྟ་སྶཱ་ཝ་དྷི་ཏྟཾ པ་ཊི་པཱ་ད་ཡ་ཏི ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘ཡ་ཉྙ་ད་ཏྟཱ་ན་བྷི་བྷ་ཝོ’ཙྩཱ་དི, ཨ་ས་ཡ྄ཧོ་ཏཱི་མ་སྶ པ་ཙྩུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ པ་ཊི་པཱ་ད་ཡ་ཏི ‘ཡོ པ་ནི’ཙྩཱ་དི. ‘‘ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ན་མི་ཙྪི་ཏོ’’ཏི (༡-༤-༢༧) སུ་ཏྟི་ཏཾ, ཏ་དཱ་ཧ ‘ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ན’མི་ཙྩཱ་དི, ཝཱ་ར་ཎ་མ་ཏྠོ ཡེ་སཾ ཏེ ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཱ, ཨ་ཝ་དྷི་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ་ནྟི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་དྷཱ་ན་མ་ནྟ་རེ་ནཱ ཝ་དྷི་མ་ཏྟ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ, ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷཱ་ནེ་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷཱ་ནེ, ཙི་ཏྟ་སྶཱ་ཝ་དྷི་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ་མྤ་ན ཙི་ཏྟ་ཏོ པཱ་པཾ ནི་ཝཱ་ར་ཡེ་ཏི བྷ་ཝ་ཏི. ‘‘ར་ཀྑ་ན་ཏྠཱ་ན་མི་ཙྪི་ཏ’’ནྟི (༢-༦-༣) སུ་ཏྟི་ཏཾ, ཏ་དཱ་ཧ-‘ར་ཀྑ་ན་ཏྠཱ་ན’མི་ཙྩཱ་དི, ཀེ་ས་ཉྩཱི་ཏི ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནཱ་དི་ཀེ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནེ ཡེ་ནཱ་ད་སྶ་ན་མི་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (༡-༤-༢༨) ས་ཉྙཱ་སུ་ཏྟ་མཱ་ར་དྡྷཾ, ཏ་དཱ་ཧ-‘ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནེ’ཙྩཱ་དི, ཨ་ཡ་མུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཡ་དི མཾ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ད་སྶ་ནེ དོ་སཾ ཏ་ཀྐེ་ཏི ‘ནུ་ན’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, པེ་ས་ན་མ་ས་ཀྐཱ་ར་པུ་བྦ་ཀོ ནི་ཡོ་གོ, ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཾ ས་ཀྐཱ་ར་པུ་བྦ་ཀོ, མ་ཉྙ་མཱ་ནོ སི་སྶཱ ཨ་ཧཾ ཀ་ཐ་ནྣཱ་མ བྱ་ཝ་ཧི་ཏོ བྷ་ཝཱ་མཱི་ཏི ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནེ བྱ་ཝ་དྷཱ་ན ནི་མི་ཏྟཾ, ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ད་སྶ་ན་མི་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནེ་ཏི ནི་མི་ཏྟ་ས་ཏྟ་མཱི་ཙཱ་ཡཾ, ཨ་ཏོ ཨཱ་ཧ-‘བྱ་ཝ་དྷཱ་ན་ནི་མི་ཏྟ’ནྟི, བྱ་ཝ་ཧི་ཏོ་ཏི ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ, མཱ་མཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ་ཏྱཱ་དི་ནཱ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཏྠ་མཱ་ཧ, བྱ་ཝ་དྷཱ་ན་ཏྠཾ བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ, ‘‘ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནེ་ཏི ཀིཾ ཙོ་རེ ན དི་དི་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི པ་ཙྩུ་དཱ་ཧ་ཊཾ པ་རེ་ཧི, ཏ་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ཡ་མཱ་ཧ-‘ཡ་ཏྠཱ་ད་སྶ་ན’མི་ཙྩཱ་དི, ཙོ་རེ ན དི་དི་ཀྑ་ཏཱི (ཏྱ), ཏྲ ཧི ཡོ ཙོ་རེ ན དི་དི་ཀྑ་ཏི ཏེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ད་སྶ་ན་མི་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ན ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ, ཀི་ནྟུ་པ་གྷཱ་ཏ་ནི་ཝ་ཏྱ་ཏྠཾ, ཀི་ནྟུ་པ་གྷཱ་ཏ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ ‘‘ནཱ་ཏྲཱ་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་མེ (ཝཱ་ཝ་སེ་ཡཾ), ཀི་ནྟུ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟོ པ་གྷཱ་ཏ་ནི་ཝ་ཏྟི་པི, ‘ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏཱི’ཏྱ་ཏྲ ཝི་ནཱ་པྱུ་པ་གྷཱ་ཏ་ས་མྦྷ་ཝ་མ་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་ས་མྤཱ་ད་ན་མེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ཙྪ་ཏི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀི་མ་ཏྠཾ ཨ་ད་སྶ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ ས་ཏི ས་ཏྱ་པི ད་སྶ་ནེ ཡ་ཐཱ་སི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, (ཏཾ) པ་ཊི་པཱ་ད་ཡ་མཱ་ཧ-‘ཨ་ད་སྶ་ནི་ཙྪཱ་ཡ་མྤ་ནི’ཙྩཱ་དི, ས་ཏཱི་པི ད་སྶ་ནེ་ཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན ད་སྶ་ནེ ས་ཏཱི་པི, ཏ་ཏོ་ཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏོ, ཨ་ཝ་དྷི་རཱུ་པ་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶཱ་ཝ་དྷི་རཱུ་པ་ཏཱ ཨེ་ཝ. ‘‘ཨཱ་ཁྱཱ་ཏོ པ་ཡོ་གེ’’ཏི (༡-༤-༢༩) པ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་དཱ་ཧ ‘ཨུ་པ་ཡོ་གེ’ཙྩཱ་དི, ནི་ཡ་མ་པུ་བྦ་ཀཾ ཝི་ཛྫཱ་ག་ཧ་ཎ་མུ་པ་ཡོ་གོ ཏྲཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ ཝི་ཛྫཱ་ག་ཧ་ཎ་ཏྠཾ སི་སྶ་ཝ་ཏྟཾ ནི་ཡ་མོ, ཏ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཁྱཱ་ཏུ་ཏོ. ‘‘ཛ་ནི་ཀ་ཏྟུ་ནོ པ་ཀ་ཏཱི’’ཏི (༡-༤-༣༠) ས་ཉྙཱ་སུ་ཏྟཾ ཀ་ཏཾ, ཏ་དཱ་ཧ-‘ཛ་ནྱ་ཏྠ་སྶཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཛ་ནི་ནོ ཨ་ཏྠོ ཛ་ནྱ་ཏྠོ, ཀི་ནྟཾ ཛ་ན་ནཾ, ཏ་ཏོ་ཏི ཛ་ནི་ཀ་ཏྟུ་ཧེ་ཏུ་ཏོ, པ་ཀ་ཏི་ས་དྡེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ག་ཧི་ཏཾ་པ་རེ་ཧི ‘པུ་ཏྟཱ པ་མོ་དཱ ཛཱ་ཡ་ཏེ’ཙྩཱ་དོ པུ་ཏྟཱ་དི་ཏོ་པི ཡ་ཐཱ སི་ཡཱ’ཏི, དུ་ཝི་དྷཾ (ཧི) ཀཱ་ར་ཎཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ཧ་ཀཱ་རི་ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་རི་ཡེ་ནཱ་བྷི་ནྣ་དེ་སོ གྷ་ཊ་སྶ མ་ཏྟི་ཀཱ་པི་ཎྜོ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་སྶེ་ཝ པ་ན ད་ཎྜ་ཙ་ཀྐཱ་དི (ཀཱ་རི་ཡེ་ན བྷི་ནྣ་དེ་སོ) ས་ཧ་ཀཱ་རི་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏེ་སཱུ་པཱ་དཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་སྶེ་ཧ ག་ཧ་ཎེ’སི་ངྒཱ ས་རོ ཛཱ་ཡ་ཏེ’ཙྩ་ཏྲེ་ཝ སི་ཡཱ, ན ཏུ ‘པུ་ཏྟཱ པ་མོ་དཱ ཛཱ་ཡ་ཏེ’ཙྩཱ་དོ, ཀཱ་ར་ཀ་ནྟ་ར་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཀ་ནྟ་རཱ་དི་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ་ནྟི པཱ་ཋེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ… ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ས་མྦ་ནྡྷ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཏྲ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ཏྲ་ཊྛཱ, ཏེ་སཾ, ལོ་ཀོ-ན་ཉྙ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི ཝོ་ཧཱ་རི་ཀ་ཛ་ནོ, ཏ་ཏྠ བྷ་ཝཱ ལོ་ཀི་ཡཱ, ན་ཝ་ཏྟུ པ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ལོ་ཀ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪ་མུ་ལླ་ངྒི་ཡ ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ས་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ཝ་ད་ནྟོ ཝ་ཏྟཱ, ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པ་བྷ་ཝོ བྷ་ཝ་ཏི་སྶཱ’’ཏི (༡-༤-༣༡) སུ་ཏྟི་ཏཾ, ཏ་དཱ་ཧ-‘བྷ་ཝ་ཏི་སྶཱ’ཏི་ཨཱ་དི, པ་ཋ་མ་ཏོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐ་ནེ་ན ཛ་ནྱ་ཏྠོ-ཏྲ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི, ན་ཧི ཧི་མ་ཝཱ ག་ངྒཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ, སཱ ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨེ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཧི་མ་ཝ་ཏི ཏུ ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཋ་མ་ཏོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི. ‘‘ཛི་གུ་ཙྪཱ་ཝི་རཱ་མ་པ་མཱ་ད་ཏྠཱ་ནུ་མུ་པ་ས་ངྑྱཱ་ནཾ’’ཏི (༡-༤-༢༤ཝཱ) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དཱ་ཧ-‘ཝི་ར་མ་ཎ་ཏྠེ’ཏྱཱ་དི, ཛི་གུ་ཙྪཱ་པ་མཱ་ད་ཏྠ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ་གེ པ་ན ཀ་མྨཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཝ་དྷི་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་པི པ་ན དི་སྶ་ཀེ ‘ཛི་གུ་ཙྪ་ཏི ནཱ་ཧི་རི་ཀོ པཱ་པཱ’ཏི, དྷ་མྨཱ པ་མ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི་པི ཧོ་ཏེ་ཝ པ་ཊི་སེ་དྷཱ་བྷཱ་ཝཱ. ‘‘ཨ་ཉྙཱ་རཱ་དི་ཏ་ར་རི་ཏེ དི་སཱ་ས་དྡཱ་ཉྩུ་ཏྟ་ར་པ་དཱ་ཙཱ་ཧི ཡུ་ཏྟེ’’ཏི (༢-༣-༢༩) སུ་ཏྟི་ཏཾ, ཏ་དཱ་ཧ-‘ཨ་ཉྙ་ས་དྡ་ཡོ་གེ’ཙྩཱ་དི, ཡ་ཏོ་ཏི དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་དི་ཏོ, ‘‘ཨ་ཉྙ་ཨི་ཏྱ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་པྤ་ཡོ་གེ་པི བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི བྱཱ་ཁྱཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ-‘བྷི་ནྣོ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ’ཏི, ཨཱ་རཱ་ས་དྡ་སྶ དཱུ་ར་ཏྠ་ཏྟཱ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཏོ ཨཱ་རཱ དཱུ་རོ བྷ་ཝ་ཏཱི(ཏྱ་ཏྠོ ཨུ) པཱ་དཱི་ཡ་ཏེ་ཏྱཱ་ཧ‘ཨཱ་རཱ་ས་དྡོ དཱུ་ར་ཏྠོ’ཏི, ནི་དྡི་སྶ་མཱ་ན་པ་ཊི་ཡོ་གཱི་ཏི ‘དེ་ཝ་ད་ཏྟོ སཱུ་རོ’ཏི ནི་དྡི་སྶ་མཱ་ན་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཡོ སོ དུ་ཏི་ཡོ, སོ པ་ཊི་ཡོ་གཱི. དི་སཱ་དེ་ས་ཀཱ་ལ་ཝུ་ཏྟཱི་ནཾ དི་སཱ་ས་དྡ་ཏྟེ་ན པ་རི་གྒ་ཧ་ཏོ ཨཱ་ཧ‘དི་སཱ དེ་ས་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙཱི་ནཾ ཡོ་གེ’ཏི, པུ་བྦེ་ཝ ས་མྦོ་དྷཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙཱི་ཡོ་གེ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི, ཨ་ཉྩུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ཨཱ་ཙ་ཨཱ་ཧི་པ་ཙྩ་ཡ་ཡོ གེ་ཏྭི་ཧ ནོ་དཱ་ཧ་ཊཾ. ‘‘པ་ཉྩ་མཱི་ཝི་དྷཱ་ནེ ལྱ་པློ་པེ ཀ་མྨ་ནྱུ་པ་ས་ངྑྱཱ་ནཾ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ ཙོ་པ་ས་ངྑྱཱ་ན’’མི་ཏི (༢-༣-༢༨-ཝཱ) ཝཱ་ཏྟི་ཀཾ, ཏ་དཱ་ཧ‘ཡ་ཏྠ’ཙྩཱ་དི, ལྱ་པྤ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཡ་ཏྲཱ་པྤ་ཡོ་གོ, ཏ་སྶ་ཏྠོ ཙེ ག་མྱ་ཏེ, སོ ལྱ་པློ་པོ, ཏྭཱ་ལོ་པོ ལྱ་པ་ལོ་པོ་ཏྱ་ཝི་སེ་སོ, པཱ་སཱ་ད མཱ་རུ་ཡ྄ཧ པེ་ཀྑ་ཏི ཨཱ་ས་ནེ ཨུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པེ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ཝི་ས་ཡོ པ་ད་སྶ་ནཾ པུ་བྦཾ ཡ་སྶཱ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ནེ ས་མཱ་སོ, ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ས་བྦ་ད་སྶ་ནེ་སུ་པི པཱ་སཱ་ད་ཏོ-པ་ཀྐ་མ་ན་ལེ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝཱ པཱ་སཱ་དོ (ཡེ་ཝཱ) ཝ་དྷི་རཱུ་པེ་ན ཝ་ཏྟུ་མི་ཊྛོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཏ་ཐཱ་ཧི’ཙྩཱ་དི, ཨ་པ་ཀྐ་མ་ཏི ཏ་ཏོ ཏཾ ད་སྶ་ན་ནྟི ཏ་ཏོ པཱ་སཱ་ད་ཏོ ཏ་སྶ ད་ཊྛུ་ནོ ད་སྶ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཨ་པ་ཀྐ་མ་ཏྱ་པ་ཡཱ་ཏཱི་ཏྱ་ཏྠོ, ཨ་ཝ་དྷི་བྷཱ་ཝོ པཱ་སཱ་ད་སྶཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཡེ་ས་ནྟི ཝེ་སེ་སི་ཀཱ་ནཾ, ཏེ ཧྱེ་ཝ་མཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟི ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཙ་ཀྑུ་གོ་ལ༹་ཀ་ཏོ-ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཀྑ་མྨ ཝི་སཱ་ལཱི་བྷ་ཝ་ནྟཾ ཝི་ས་ཡ་དེ་ས་མུ་པ་ག་མྨ ས་ཀ་ལ་མ་ཏྟ་ནཱ དི་ཊྛཾ པ་སྶ་ཏི རཾ་སི་རཱུ་པེ་ན, ཡ་ཐཱ ཀཱ་ཧ་ལཱ མཱུ་ལེ ཀི་སཱ ཨ་གྒེ་མ་ཧ་ཏཱི, ཏ་ཐཱ ཉཱ་ཎི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་དེ་ས་ནྟི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཙ་ཀྑུ་གོ་ལ༹་ཀ་དེ་སཾ, ཝི་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི གོ་ཙ་རེ པ་ཝ་ཏྟི, ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་བ་ནྡྷ་སྶ, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན མ་ནི་ནྡྲི་ཡཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་ཏོ་ཏི པཱ་སཱ་ད་ཏོ, ཨ་པ་ཀྐ་ནྟྱཱ་ཏི ཨ་པ་ག་མ་ནེ་ན, ཡ་ཛྫ་པི ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཙ་ཀྑུ་གོ་ལ༹་ཀ་ཏོ བ་ཧི ནི་གྒ་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི་པཱ་སཱ་ད་ཊྛ་སྶ་ཙ་ཀྑུ་གོ་ལ༹་ཀཱ ནི་གྒ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པཱ་སཱ་ད་སྶཱ་པྱ་ཝ་དྷི་བྷཱ་ཝོ, ཡེ་ས་ནྟཱུ་ཏི ཁ་ཎི་ཀ་ཝཱ་དཱི་ན་ནྟུ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མྤ་ཏྟེ ཝི་ས་ཡེ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཀཱ་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི པ་ཏྟ་ཀཱ་རཱི་ནི, ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་དོ་སོ ནེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་ཏོ་ཏི པཱ་སཱ་ད་ཏོ, ཡེ་ས་མྤ་ནཱ་ཏི ཁ་ཎི་ཀ་ཝཱ་དི་ནོ་ཝ ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ཏྲ ཧི ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཀྑཱ པ་ཏྟ་ཀཱ་རཱི་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, ཨ་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་རཱི་ནི, ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏཱ་ནི ཨ་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་རཱི་ནི སེ་སཱ་ནི ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཏཱ་ནི, ཙ་ཀྑུ་ཡེ་ཝ པ་ཏྟ་ཀཱ་རཱི སེ་ས་མ་ཉྙ་ཐེ་ཏི, ཙ་ཏུ་སྭེ་ཝ ཏེ་སུ པ་ཋ་མ་པ་ཀྑ་དྭ་ཡ་མུ་པ་ནྱ་སྱ པ་ཊི་པཱ་དི་ཏཾ… ཏ་པྤ་ཊི་པཱ་ད་ནེ་ནེ་ཏ་རེ་ས་མྤི པ་ཊི་པཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ, ས་བྦ་སཱ་མ་ཡི་ཀ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ་ས་དྡ་ས་ཏྠ་སྶཱ་ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་མི་ཝ དི་སྶ་ཏི… ས་དྡ་ས་ཏྠ་སྶི་མ་སྶ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནོ་པ་ཡོ་གི་ཏྟེ་ན སོ་ག་ཏ་ས་མ་ཡཱ་ནུ་གུ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, ཁ་ཎི་ཀ་ཝཱ་དི་ནོ པ་ན ནི་སྶཱ་ཡེ་དཾ སུ་ནྡ་ར་མེ་ཝ, མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཙ་ཀྑུ་ཏོ [ཙ་ཀྑུ་ནཱ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཨ་བྷེ་དོ རཱུ་པཱ་པཱ་ཐ་ག་མོ ཙ ད་སྶི་ཏོ, ཡོ་གྒ་དེ་སེ་ཏི ད་སྶ་ན་ཡོ་གྒེ པ་དེ་སེ. ‘‘པུ་ཙྪ་ནཱ་ཁྱཱ་ནེ་སུ ཙ པ་ཉྩ་མཱི ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི (༢-༣-༢༨ཝཱ) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དཱ་ཧ-‘པུ་ཙྪ་ན་ས་དྡ་ཏོ’ཙྩཱ་དི, པུ་ཙྪ་ནཱ་ཁྱཱ་ནེ་སུ སཱ་མ་ཉྙེ་ན པ་ཉྩ་མཱི་ཝི་དྷཱ་ནེ-ཏི་པྤ་ས་ངྒཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཨ་ཝ་སྶ’མི་ཙྩཱ་དི, ཀ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྷོ, དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶེ་ཏྱཱ་ཁྱཱ་ནཾ, ཀོ་སོ ཡ་ཉྙ ད་ཏྟོ་ཏི པ་ཉྷོ ཝི་དྷི་རཱུ་པོ་ཝཱ་ཡཾ, ཡོ-ངྒ་དཱི་ཏྱཱ་དྱ་ནུ་ཝཱ་ད་རཱུ་པ་མཱ་ཁྱཱ་ནཾ, ཨ་ངྒ་དཱི་ཀེ་ཡཱུ་རཱི. ‘‘ཡ་ཏོ་ཙཱ་དྡྷ་ཀཱ་ལ་ནི་མྨཱ་ནཾ ཏ་ཏོ པ་ཉྩ་མཱི ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི (༢-༣-༢༨ཝཱ) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དཱ་ཧ-‘ཨ་དྡྷ’ཙྩཱ་དི, ནི་མཱི་ཡ་ཏེ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་ཏེ ཡེ་ན ཏཾ ནི་མཱ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ ནི་མྨཱ་ནཾ. ‘‘ཨ་དྡྷ་སྶ པ་ཋ་མཱ ས་ཏྟ་མཱི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི (༢-༣-༢༨) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཏཾ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏེ, ཏཾ ཡུ་ཏྟཱ པ་ཉྩ་མི་ཡུ་ཏྠཱ པ་ར་སྶཱ་དྡྷ་སྶ པ་ཋ་མཱ ཙ ས་ཏྟ་མཱི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི, པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟ་སྨཱ་ཏི པ་ཉྩ་མི ཡུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏཱ་པི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ས་ཏྟ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཱི’ཏི་ཨཱ་དི, ཨ་ཏྲ ཧི ཡ་དཱ རཱ་ཛ་ག་ཧ་སྶ ཡོ་ཛ་ན་ཉྩཱ་བྷེ་དོ ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪཱི་ཡ་ཏེ, ཏ་དཱ པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟ་སྨཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ས་ཏྟ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཱི་ཏི, བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ་ནྟུ ‘‘ས་བྦྷཱ་ཝོ’’ཏྱཱ་དི་ནཱ (༢-༣༤) ས་ཏྟ་མཱི སི་དྡྷཱ‘ས་ཏྟ་སུ ཡོ་ཛ་ནེ་སུ’ཏི. ཏ་ཐཱ་ཧི པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟ་སྨཱ ས་ཏྟ་སུ ཡོ་ཛ་ནེ་སུ ས་ཏི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏྱ་ཡ་མ་ཏྠོ པ་ཏཱི་ཡ་ཏེ, ས་ཏྟ་ཡོ་ཛ་ན་ས་མྦ་ནྡྷི་བྷ་ཝ་ནཾ རཱ་ཛ་ག་ཧ (བྷ་ཝ་ན)སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་མྦྷ་ཝ་ཏི. ས་མྦ་ནྡྷེ ཚ་ཊྛཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཏཾ ཡུ་ཏྟཱ ཀཱ་ལེ ས་ཏྟ་མཱི ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི (༢-༣-༢༨ཝཱ) ཝ་ཙ་ན་མྤ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ‘‘ཀ་ར་ཎེ་ཙ ཐོ་ཀ་པྤ་ཀི་ཙྪ་ཀ་ཏི་པ་ཡ་སྶཱ ས་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶེ’’ཏི (༢-༣-༣༣) སུ་ཏྟི་ཏཾ, ཏ་དཱ་ཧ-‘ཡ་དཱ ཨི་ཙྩཱ་དི, ཀི་ཙྪཱ་ད་ཡོ་ཏི་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཐོ་ཀ་ཨ་པྤ་ཀ་ཏི་པ་ཡེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཨ་ས་ཏྟ་རཱུ་པ་ནྟི ཨ་དྡ་བྦ་རཱུ་པཾ, གུ་ཎེ ཧེ་ཏུ་མྷཱི་ཏི གུ་ཎ་པ་ད་ཏྠེ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ ‘‘གུ་ཎེ’’ཏི (༢-༢༡) པ་ཉྩ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ནེ་ཏི ‘‘གུ་ཎེ’’ཏི སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན, ‘‘གུ་ཎེ’’ཏི སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན, ཡ་དཱ་ཏྭི་ཙྩཱ་དི་ནཱ པ་རེ་སཾ ཝི་ཡ ཀ་ར་ཎེ ཝི་སུཾ ཝི་དྷཱ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀ་ཏྟ་བྦ་རཱུ་པ་སྶ ཙ་ལ་ན་སྶཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟེ་ན ཝི་སེ་ས་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ, ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཙ ‘ར་ཉྙོ པུ་རི་སོ’ཏྱཱ་དོ ཨ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶཱ་པི ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟེ་ན ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝོ ཙཱ་སྶ ཐོ་ཀ་གུ་ཎཱ་ནྭི་ཏེ ཙ་ལ་ནེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཐོ་ཀ་ས་དྡོ ཨ་ས་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནོ་ཝ ཝི་སེ་ས་ན་ནྟི, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཁྱཱ་ཡ་ཏེ ‘ཐོ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་ཏྟཱ ཀ་མྨེ དུ་ཏི་ཡཱ’ཏི. པ་ཉྩ་མཱི་ཏྱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ‘‘དཱུ་ར་ནྟི་ཀ་ཏྠེ་ཧི ཚ་ཊྛཱི ཝཱ’’ཏི (༢-༣-༣༤) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དཱ་ཧ‘དཱུ་ར་ནྟི ཀ་ཏྠེ་ཧི’ཙྩཱ་དི, ཨ་ཝ་དྷི་ས་མྦ་ནྡྷ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི ཨ་ཝ་དྷི་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎཾ ནི་མི་ཏྟ་མཱ་སཾ པ་ཉྩ་མཱི་ཚ་ཊྛཱི་ནཾ ཏཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཝ་ཏྟུ་མི་ཊྛོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་ཏྟ་མཱ་ཧ, ཨེ་ཝཾ ཙ་ར་ཧི ཏཾ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཀ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ་མ་ཉྙཱ་པི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ ཀ་སྨཱ ན་པྤ་ཡུ་ཛྫེ་ཡྻུ་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘ལོ་ཀི་ཡཱ ཙེ་ཏྠཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཨེ་ཏྠ ཝི་བྷ་ཏྟཱི་ནཾ ནི་ཡ་མེ ལོ་ཀི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, པ་ཉྩ་མཱི་ཙཱ་ཏྱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ‘‘དཱུ་ར་ནྟི ཀ་ཏྠེ་ཧི དུ་ཏི་ཡཱ ཙེ’’ཏི (༢-༣-༣༥) ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘པ་ཉྩ་མྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ཙ’’ (༢-༣-༣༦) ཨི་ཙྩ་ཏྲ ཙ ཀཱ་རེ་ན དཱུ་ར་ནྟི ཀ་ཏྠེ་ཧི ས་ཏྟ་མཱི ཙ ཝུ་ཏྟཱ པཱ་ཊི པ་དི་ཀ་ཏྠེ སཱ་ར་ས་ངྒ་ཧ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ཧི, ཏ་ད་ཀྑི་པྤ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཀེ་ཙི་ཏྱཱ་དི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ’ཀེ་ཙཱི་ཏི སཱ་ར་ས་ངྒ་ཧཱ་ད་ཡོ’ཏི་ཨཱ་དི. དཱུ་རཱ་པཱ་དཱ་ཝ་སེ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཡཾ ཏེ་ས་མྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ན ཡོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨི་ཏི་ས་དྡོ པ་ནེ་ཏྠ པ་རི་ཧཱི་ནོ, ན་ཧི་ཏ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏ་ས་དྡེ་ནཱ་ས་ཏྟ་རཱུ་པཾ དཱུ་རཱ་དི ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏ་ནྟྱ་ཝ་སེ་ཡཾ, ན ཧི ཏཾ ག་མྱ་ཏེ, ན ཧི ཏ་ཏོ ག་མྱ་ཏེ, ན ཧི ཏེ་ན ག་མྱ་ཏེ, ན ཧི ཏ་སྨིཾ ཋཱི་ཡ་ཏེ’ཏི ཝི་སུཾ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝ་སེ་ཡོ. པ་ཏཱི་ཡ་ནྟེ་ཙཱ་ཏི ཙོ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟ་ར་ས་མུ་ཙྩ་ཡེ, ཨ་ཏོ་ཙེ་ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཧེ་ཏུ་པ་རཱ་མཱ་སོ, ཡ་ནྟི ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཝཱ་ཀྱ་ཀཱ་རོ ཝ་ར་རུ་ཙི, ཏཾ་སཱ་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎྱ་ཏོ་ཏི དཱུ་རཱ་དི་སཱ མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎྱ་ཏོ, ཏཾ་ཡུ་ཏྟ་ཏོ་པཱི་ཏི དཱུ་རཱ་དི་ཡུ་ཏྟཱ གཱ་མཱ་དི་ས་དྡ་ཏོ་པི, པ་ཙྩ་ཀྑ་ནྟོ་ཏི ཝཱ་ཀྱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཙྩཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ, ཏ་ཐཱ་ཧྱ་ཏྲཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་བྷཱ་སྶ པཱ་ཋོ ‘‘དཱུ་ར་ནྟི་ཀ་ཏྠེ་ཧི པ་ཉྩ་མཱི་ཝི་དྷཱ་ནེ ཏཾ་ཡུ་ཏྟཱ པ་ཉྩ་མཱི་པ་ཊི་སེ་དྷོ ཝ་ཏྟ་བྦོ དཱུ་རཱ གཱ་མ་སྶ, ཏ་ཏྲཱ་པི ད་སྶ་ནཱ ཨ་ན་ཏྠ་ཀོ-ཡ་མྤ་ཊི་སེ་དྷོ, ཏ་ཏྲཱ་པི ཧི པ་ཉྩ་མཱི དི་སྶ་ཏི–

དཱུ་ར་སྨཱ་ཝ་ས་ཐཱ མུ་ཏྟཾ, དཱུ་རཱ་པཱ་དཱ་ཝ་སེ་ཙ་ནཾ;

གུ་རུ་ཏོ ཀུ་པི་ཏཱ དཱུ་རཱ,བྷཱ་བྱཾ དཱུ་རཱ ཙ ད་སྶུ་ཧི་ཏི.

ཨ་ཏྲ དཱུ་ར་ནྟི་ཀེ་ཏྱཱ་དི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཝཱ་ཀྱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ, དཱུ་རཱ གཱ་མ་སྶཱ་ཏི ཏ་སྶོ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏྲཱ་པི་ཙྩཱ་དི པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་བྷཱ་སྶཾ, དཱུ་ར་སྨཱ་ཝ་ས་ཐཱ་ཏི ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་སྶ དཱུ་རེ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཧི བྷཱ་སྶ་པ་དཱི་པེ ཀེ་ཡྻ་ཊོ, པ་ཋ་མོ པུ་རི་སོ ཡ་སྶ སོ པ་ཋ་མ་པུ་རི་སོ བྷ་ཝ་ཏི ‘‘དཱུ་ར་ནྟི་ཀཱ’’དི (༢-༦-༥) ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་སུ་ཏྟེ སུ་དྡྷཱ་དི་ཡོ་གོ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ, ཏེ་ནཱ་ཧ–‘སུ་དྡྷ་པྤ མོ་ཙ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཡོ་གེ’ཏི, ‘‘དྷཱ་ཏུ་ནཱ་མཱ་ན་མུ་པ་ས་གྒ་ཡོ་གཱ་དཱི་སྭ་པི་ཙ’’ ཨི་ཏི (༢-༦-༢) སུ་ཏྟེ ཙ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི་ཡོ་གོ ཙ ག་ཧི་ཏོ, ཏེ་ནཱ་ཧ–‘པ་བྷུ་ཏི ཡོ་གེ་ཙཱ’ཏི, པ་བྷུ་ཏི་ཡོ་གེ་ཙཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་བྷུ་ཏྱ་ཏྠ་ཡོ་གོ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ, ཏེ་ནེ་ཝ ‘ཡ་ཏོ་ས་རཱ་མི ཨ་ཏྟཱ་ན’ནྟི ཨུ་དཱ་ཧ་ཊཾ.

༢༧. ཨ་པ

ན་ནུ ཕུ་ཊོ་ཝ ཏེ་སཾ སཱ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཡོ་གོ་ཏི ཀི་མེ་ཏྠ པ་ཉྷེ་ན ཀ་སྶ པ་ནེ་ཏེ་ཧི ཡོ་གོ’ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘ཝ་ཛྫ་ནཾ ཧི་ཙྩཱ་དི, ཝ་ཛྫ་ནཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྟ་རི ཨ་ནོ, ཝ་ཛྫ་ནེ ས་མྦ་ནྡྷེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ཧཱི་ཏི ཝ་ཛྫ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ས་མྦ་ནྡྷེ ཝ་ཏྟ མཱ་ནེ་ཧི ཨ་པ་པ་རཱི་ཧི, ཡུ་ཏྟ་སྨཱ་ཏི ཡུ་ཏྟ་ཏོ་ཝ ཨེ་ཀ་སྨཱ, ནཱ་ཉྙ་ཏོ, ཀི་མེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པ་པ་རཱི་ཧི ཡུ་ཏྟ་སྨཱ་ཝ པ་ཉྩ་མཱི་བྷ་ཝ་ནེ པ་སི་དྡྷ་ཏྟ་མཱ་ཧ, པ་སི་དྡྷ་མྤེ་ཏ་མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཀ་ཏྟུ་ནོ’ཙྩཱ་དི, ཡ་ད་ཏྠོ་ཏི ཡོ་སཱ་ལཱ་དི ཨ་ཏྠོ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཡ་སྶ ཝ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ར་མྦྷ་སྶ སོ ཡ་ད་ཏྠོ. ‘‘པ་ཉྩ་མྱ་པཱ་པ་རཱི་ཧཱི’’ཏི (༢-༣-༡༠) ཨཱ་ཡུ་ཏྟེ་པི པ་ཉྩ་མཱི ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏེ པ་རེ་ཧི, ཏ་དཱ་ཧ-‘མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ’མི་ཙྩཱ་དི, ཨ་ཝ་དྷི་མཱ ཨེ་ཏྠ ཝ་སྶ་ནཾ.

༢༨. པ་ཊི