༡. པ་ཋ་མ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ས་ཉྙཱ་དྷི་ཀཱ་ར

༡. ཨ ཨཱ་ད་ཡོ

ས་བྦ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ སཱ་ཏྠ་ཀ་ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཏྟ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རི་ཏྟཱ ‘ཨི་ད’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་དི་ཊྛ་ནྟེ་ན སཾ་ས་ཡ་མུ་པ་ད་སྶི་ཡ སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏྟ་མ་སྶ ད་སྶེ་ཏུ་ཉྩ ‘ན ཏཱ་ཝ…པེ… སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏྟཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ་དི་ཝཱ་ཀྱ་མི་ཏི ‘ད་ས དཱ་ལི༹་མཱ, ཚ ཨ་པཱུ་པཱ, ཀུ་ཎྜ་མ་ཛཱ་ཛི་ནཾ, པ་ལཱ་ལ་པི་ཎྜོ’ཨི་ཙྩཱ་དི་ཀཾ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྠཱ་ན མ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷཱ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་ཏྟཾ, ཨཱ་དི་ཝཱ་ཀྱ་ནྟི ‘‘མ་ནོ་སེ་ཊྛཱ མ་ནོ་མ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝཱ་ཀྱཾ, སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏྟཾ པ་ན་སྶ པ་ད་ཏྠཱ་ན མ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ པ་ཏཱི་ཏི་ཏོ.

ཨ་ཐ ཨ་ཨཱ་དྱཱ་དི་ས་དྡཱ་ནཾ སཱ་དྷུ་ཏྟཱ་ནྭཱ་ཁྱཱ་ནཱ་ཡ ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ན་མི་ཙྩཱ་དི་ཝི་ཀ་པྤ་ནྟ་ར་ས་མྦྷ་ཝེ ཀ་ཐཾ ནི་ཡ་མོ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏྟ་མི་ཙྩཱ་ས་ངྐི་ཡ ཏེ་ས་མི་ཧཱ་ནུ་པ་ཡོ་གི་ཏྟཾ ཀ་མེ་ན པ་ཊི་པཱ་ད་ཡི་ཏུ་མཱ་ཧ ‘ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝི་ད’མི་ཙྩཱ་དི,’ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་ནྟཱ’ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ ཡ་སྶ ཏཾ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ, སཱ་དྷཱུ་ནཾ སཱ་དྷུ་ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ ཨཱ་ཁྱཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཡ་སྶ ཏ་ནྟི ཝི་གྒ་ཧོ.

སཱ་དྷུ་ས་དྡཱ་ནུ་སཱ་ས་ན་ས་ངྐཱ་པེ་ཏྠ ‘‘ཀ་ཏྠེ་ཏྠ ཀུ་ཏྲཱ་ཏྲ་ཀྭེ་ཧི་དྷཱ’’ཏི (༤-༡༠༠) ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་ཏྠཱ་དི་ས་དྡཱ་ནཾ སཱ་དྷུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་ས་ན་སྶ ད་སྶ་ན་ཏོ, ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟ་རེ་ན སཱ་དྷུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནྭཱ་ཁྱཱ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་པུ་བྦཱ་དཱ་ཨི་ཙྩ་སྨཱ ‘‘དཱ་དྷཱ་ཏྭཱི’’ཏི (༥-༤༥) ཨི་པྤ་ཙྩ་ཡེ ཨཱ་ཀཱ་ར་ལོ་པེ ཙ ཨཱ་དཱི་ཏི ཨ་ཨཱ་དི་ཡེ་ས་ནྟི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་སེ ཡོ་མྷི ‘‘ཡོ་སུ ཛྷི་སྶ པུ་མེ’’ཏི (༢-༩༣) ‘ཊེ ཨ་ཨཱ་ད་ཡོ’ཏི, ཏ་ཡོ ཙ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ ཙཱ་ཏི ཙ་ཏྠ ས་མཱ་སེ ‘‘ཏ་ད་མི་ནཱ་དཱི་ནི’’ཏི ཙ་ཏ ལོ་པེ་ཙ ར་སྶེ ཙ ཏི་ཏཱ་ལཱི་སཱ་ཏི, ‘ཝ་ཎྞ-ཝ་ཎྞ་ནེ’ཨི་ཙྩ་སྨཱ ‘‘བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཀེ་སྭ གྷ་ཎ གྷ་ཀཱ’’ཏི (༥-༤༤) ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ཡོ་མྷི ཊཱ་དེ་སེ ཝ་ཎྞཱ་ཨི་ཏི ཙ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ, པ་ཡོ་ག་ནི་ཡ་མ་ཏྠ་ནྟི ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས་ཝ་ཎྞ་ས་དྡེ་སུ པ་རེ་སུ ཨེ་ཝ ཨ་ཨཱ་དི་ས་དྡོ པ་ཡུ་ཛྫཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཡོ་ག་ནི་ཡ་མ་ཏྠཾ, ཨ་ཡ་མྤི ཝི་ཀ་པྤ་ནྟ་ར ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ ‘‘ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏ་བྦྷཱ་ཝེ ཀ་རཱ་ས་བྷཱུ་ཡོ་གེ ཝི་ཀཱ་རཱ ཙཱི’’ཏི (༤-༡༡༩) པ་ཡོ་ག་ནི་ཡ་མ་སྶཱ ཛྷཱ་ཡ་མཱ་ན་སྶ དི་ཊྛ་ཏྟཱ, ཋཱ་ནྱཱ་དེ་ས་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཨཱ་དི་ས་དྡ་སྶ ཋཱ་ནེ ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས་ཝ་ཎྞ་ས་དྡཱ ཨཱ་དེ་སཱ ཧོ་ནྟི ཏེ་སཾ ཝཱ སོ ཨི་ཏི, ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡཱ་ཏི ཋཱ་ནྱཱ་དེ་སཱ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡ ཚ་ཊྛཱི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ, ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ག་མཱ་ག་མི་ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡ ཚ་ཊྛི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡེ་ཝ, ཨ་ག་མཱ་ག་མི བྷཱ་ཝ་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཨཱ་དི་ས་དྡ་སྶ ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས ཝ་ཎྞ་ས་དྡཱ ཨཱ་ག་མཱ ཧོ་ནྟི ཏེ་སཾ ཝཱ སོ ཨི་ཏི, ཨེ་ཏེ་སུ་པི ས་ངྐཱ, ‘‘ཡ་ཝཱ་ས་རེ’’ (༡-༣༠) ‘‘སུ་ཉ ས་སྶ’’ཨི་ཏི (༢-༥༣) ཨཱ་དེ་སཱ་ག་མཱ་ནཾ ད་སྶ་ནེ་ན, ཨཱ་ག་མ ལི་ངྒཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨུ་ཀཱ་ར ཀ་ཀཱ་ར མ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཏྠ་ནྟི ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས་ཝ་ཎྞ་ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ཨཱ་དི་ས་དྡོ ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཏེ ཝཱ ཏ་སྶེ-ཏི, ཨེ་ཏྠཱ་པི ས་ངྐཱ ‘ནཱི་ལུ་པྤ་ལ’མི་ཙྩཱ་དཱི་ན་མ་ཉྙ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཱ, ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ནུ་པ་ཡོ་ག་ཏོ་ཏི ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་དྡ་ས་ངྑ་ར་ཎ་སྶ པ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ- ‘རཱུ་པ་ཝི་སེ་སཱུ་པ ལ་ཀྑ་ཎཱ་བྷཱ་ཝཱ’ཏི, རཱུ་པ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ ནི་མི་ཏྟཾ ཏ་སྶ་ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན ཧི ཝི་སེ་ས་ན ཝི་སེ་སྶ་བྷཱ་ཝེ པ་ཊི་པཱ་དི་ཏེ ཨ་ཨཱ་དྱཱ་དི་ས་དྡཱ་ནཾ རཱུ་པ་ཝི་སེ་ས་སྶ ས་ངྑ་ར་ཎཾ ཀ་ཏཾ སི་ཡཱ་ཏི, ཡ་དི ཨེ་སོ་ཝ ས་དྡ་ས་ངྑ་ར་ཎ་ནྟི ག་ཡ྄ཧེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ‘ནཱི་ལུ་པྤ་ལ’མི་ཙྩཱ་དཱི་ན་མྤི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ནཱ་སྶ ཏ་ད་ཏྠ ཏཱ་པི ས་མྦྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏེ, ལོ་ཀེ སཱི་ཧ་གུ་ཎ་སྶ མཱ་ན་ཝ་ཀེ ད་སྶ་ན་ཏོ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ‘སཱི་ཧོ-ཡཾ མཱ་ན་ཝ་ཀོ’ཏི ཏ་གྒུ་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་རོ་པོ་པི དི་སྶ་ཏི, ཏ་ད་ཏྠ་མྤེ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘ཏ་གྒུ་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་རོ་པ་ན་ཏྠ་མྤེ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཨ་ཨཱ་དི་ས་དྡ་སྶ, ཏེ་སཾ ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས་ཝ་ཎྞ་ས་དྡཱ་ནཾ ཝཱ གུ་ཎོ ཨ་ཨཱ་དི་ཏྟཱ་དི, ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རོ་པ་ནཾ-ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས་ཝ་ཎྞ་ས་དྡེ་སུ ཝཱ ཨ་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཨཱ་རོ་པ་ནཾ, ཏ་ད་ཏྠ་མྤེ་ཏཾ སུ་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ- ‘ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝ རཱུ་པ་ཝི་སེ་སཱུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཱ བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཡོ, པ་ཀ་ཏཾ ས་དྡ་ས་ངྑ་ར་ཎཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ ཝི་ཀ་པྤ་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝེ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་མི་དཾ སི་ཡཱ, ཏ་ཏྠ པ་རི་བྷཱ་ས་ཏྠཾ ན ཧོ་ཏི… ཏ་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨུ་པ་རི་ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི པཱ་རི་སེ་ས་མཱ་ལ་མྦི་ཡཱ་ཧ ‘ས་ཉྙཱ་ས་ཉྙི’ཙྩཱ་དི.

མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་མྤ་ཀཱ་རེ་ཙ, ས་མཱི་པེ ཝ་ཡ་ཝེ ཏ་ཐཱ;

ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་པྤ་ཀཱ་རོ་ཡཾ, ཨཱ་དི་ས་དྡ་སྶ དི་སྶ་ཏེ་ཏི.

མ་རི་ཡཱ་ད་ཏྠོ ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི་ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཨཱ་དི་མ་རི་ཡཱ་དཱ བྷཱུ་ཏོ’ཏི, ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཨུ་པ་ལ་ཀྑི་ཡ་མཱ་ནཱ་ན་མཱ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ-‘ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶུ་པ་ས་ཛྫ་ནཱི་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ’ཏི, ཀཱ་རི་ཡེ་ནཱ་ཏི ཝ་ཎྞ་ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ནཱ, ན གུ་ནྣ་མྤི ཨཱ་ན་ཡ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི..གུ་ནྣ་མུ་པ་ས་ཛྫ་ནཱི་ཡ བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་སྶེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ, ས་ཉྙཱ་ཡཱ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨ་ཀཱ་ར་སྶ ཝ་ཎྞ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ, རཱུ་པ་ནྟི་ཏི ཏཱ་ལཱི་སཱ་རཱུ་པཾ, ཏི་ཏཱ་ལཱི་སཱ+ཝ་ཎྞཱ་ཏི་པ་ད་ཙྪེ་དོ, ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས+ཝ་ཎྞཱ་ཏི་ཝཱ, སུ་ཏྟཱ་ཝ་ཡ་ཝ་སྶཱ་པི སུ་ཏྟ་ས་མྦ་ནྡྷི་ཏྟཱ ‘‘བྱ་ཉྫ་ནེ དཱི་གྷ་ར་སྶཱ’’ཏི (༡-༣༣) པ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ར་སྶ་ཏྟ་ནྟུ ‘‘དཱི་གྷ་ར་སྶཱ’’ཏི ཡོ་ག་ཝི་བྷཱ་གེ་ན, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ བྱ་ཉྫ་ན་པ་ར་སྶེ་ཝ ར་སྶ་ཏྟེ ད་སྶི་ཏེ ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས་ཨི་ཏི ཨ་བྱ་ཉྫ་ནེ པ་དཾ ན ས་མྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ཡོ་ག་ཙ་ཏྠེ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མྤ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ, ར་སྶ ཨེ ཨོ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏེ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀྑ་རཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨེ ཨོ་ཀཱ་རེ ཧཱི་ཏི ས་ཧ་ཏྠེ ཏ་ཏི་ཡཱ, ས་ཀྐ་ཏཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱ་ཏི ས་ཀྐ་ཏེ ‘‘ས་ནྡྷི ཡ་ཀྑ་རཱ་ནཾ ར་སྶཱ ན ས་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་སཱ་རེ་ན, ཀོ་ཙཱི་ཏི སཱ ས་ན་པྤ་སཱ་ད་ཀ་ཙོ་ལི༹་ཡ་བུ་དྡྷ་པྤི་ཡཱ་ཙ་རི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི, ན ཧི་ཙྩཱ་དིཾ ཝ་ད་ཏོ-ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘ར་སྶཱ་ཨི་ཝཱ་ཏི ཨི་ཝ་ས་དྡོ སཱ་དྷ་མྨོ་པ་མཱ་ཛོ་ཏ་ཀོ ཝཱ སི་ཡཱ ཝེ་དྷ་མྨོ་པ་མཱ་ཛོ་ཏ་ཀོ ཝཱ, ཡ་དི ཏཱ་ཝ ཝེ་དྷ་མྨོ་པ་མཱ་ཛོ་ཏ་ཀོ, ར་སྶ་དྷ་མྨ་སྶ ཨེ ཨོ་ཀཱ་རེ་སྭ ས་མྦྷ་ཝཱ ཏེ་སཾ དཱི་གྷ་ཀཱ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཏེ དཱི་གྷཱ་ཡེ་ཝ སི་ཡུཾ, ཡ་དི པ་ན སཱ་དྷ་མྨོ་པ་མཱ་ཛོ་ཏ་ཀོ, ཏེ་སུ ར་སྶ་དྷ་མྨ་སྶ་ས་མྦྷ་ཝཱ ར་སྶ་ཀཱ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ར་སྶཱ་ཨེ་ཝ ཏེ སི་ཡུ་ནྟི ‘ཨེ་ཏྠཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ ཨོ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ལ་ཀ་ཏཾ ར་སྶ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’ཏི, ར་སྶ་ཀཱ་ལ་ཝ་ནྟོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་ས་དྡོ སོ་ག་ཏེ ཝ་ཎྞ་ཝི་ནི་མྨུ་ཏྟ་སྶ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝཱ་བྷཱ་ཝཱ ཝ་ཎྞཱ་ན་ཉྩ པ་ཙྩ་ཀྑ སི་དྡྷ་ཏྟཱ པ་མཱ་ཎ་སི་དྡྷཾ པཱ་ར་མ་ཏྠི་ཀ མེ ཨོ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ར་སྶ་ཀཱ་ལ་ཝ་ནྟ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི, ཨ་ཏྠཱ་ཏི ཝ་ད་ཏོ པ་ནཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘ཨེ་ཏྠཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡ་དི ཨེ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ དཱི་གྷཱ་ཨེ་ཝ སཾ་ཡོ་ག་པུ་བྦ་ཏྟཱ ར་སྶཱ་ཝ སི་ཡུཾ་ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཨ་ཏྠཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི དཱི་གྷོ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་རོ སཾ་ཡོ་ག་པུ་བྦ་ཏྟཱ་ར་སྶོ ཨི་ཝ ཨུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ལ་ཀ་ཏོ་ཝ ར་སྶ་དཱི་གྷ་བྷཱ་ཝོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’ཏི, ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་ཝུ་ཏྟི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཉཱ་སོ, ཏ་ཉྙཱ་པ་ནེ་ཏི བ་ཧི་དྡྷཱ ཨ་ཉྙེ་ས་མ་ཀྑ་རཱ་ནཾ ཉཱ་པ་ནེ, པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཏེ་ན སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨི་ཊྛ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ, ཀི་མེ་ཏྠ ས་མུ་དཱ་ཡེ ཝཱ་ཀྱ་པ་རི་ས་མ་ཏྟི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘པ་ཙྩེ་ཀ’ནྟི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘རུ་ཀྑཱ ཝ་ན’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ས་མུ་དཱ་ཡེ ཝཱ་ཀྱ་པ་རི་ས་མ་ཏྟི་ཡཾ ‘‘ཨི་ཡུ་ཝ་ཎྞཱ ཛྷ་ལཱ ན་མ་སྶ་ནྟེ’’ (༡-༩) ཨི་ཙྩཱ་དི་ཀཾ ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི, པ་ཙྩེ་ཀཾ ཝ་ཎྞཱ ནཱ་མ་ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཀཱ་རོ ཝ་ཎྞོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཨཱ་ཀཱ་རོ ཝ་ཎྞོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ‘པ་ཙྩེ་ཀ’ནྟི ཝ་ཙ་ནེ ས་དི་ཊྛ་ནྟཾ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ, དི་ཊྛ་ནྟོ་པ་ནཱི་ཏོ ཏྱ་ཏྠོ སུ་ཁེ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ཧི པ་ཙྩེ་ཀ་ནྟི ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི དེ་ཝ་ད་ཏྟོ བྷོ་ཛཱི་ཡ་ཏཱུ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩེ་ཀཾ བྷུ་ཉྫི་ཀི་རི་ཡཱ པ་རི་ས་མཱ་པཱི་ཡ་ཏེ, ཏེ་ནཱ་ཧ-‘ན ཙོ་ཙྩ་ཏེ’ ཨི་ཙྩཱ་དི, ཨ་ཐ་ཝཱ ས་མུ་དཱ་ཡེ་པི ཝཱ་ཀྱ་པ་རི་ས་མཱ པ་ཏྟི་ཡཾ ས་ཏི ས་མུ་དཱ་ཡེ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་དྡཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་སུ་པི ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ‘ས་མུ་དྡེ་ཀ་དེ་ས་ད་སྶ་ནེ་པི ས་མུ་དྡོ དི་ཊྛོ, ཁ་ནྡྷེ་ཀ་དེ་ས བྷཱུ་ཏཱ་ཡ་པི པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ན དོ་སོ, ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ‘པ་ཙྩེ་ཀ’ནྟི ན ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་ཎྞ་ས་དྡ་སྶ གུ་ཎཱ་དྱ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟེ་པི པ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ་ཝེ་ཏྠ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི’ཙྩཱ་དི, པ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ་པི ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཏེ, ཝུ་ཏྟཾ ཧི–

ཨ་ཏྠཱ པ་ཀ་ར་ཎཱ ལི་ངྒཱ, ཨོ་ཙི་ཏྱཱ དེ་ས་ཀཱ་ལ་ཏོ;

ས་དྡ་ཏྠཱ ཝི་བྷ་ཛཱི་ཡ་ནྟེ, ན ས་དྡཱ་ཡེ་ཝ ཀེ་ཝ་ལཱ་ཏི.

ན་ནུ ཛྷ་ལཱ་དི་ས་ཉྙཱ ཝི་ཡ ལ་ཧུ་ས་ཉྙཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ གུ་རུ་ས་ཉྙཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡ རུ་ལ༹ྷི ཨ་ནྭ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན དྭི་པྤ་ཀཱ་རཱ་སུ ས་ཉྙཱ་སུ ཛྷཱ་ལཱ་ཏི རུ་ལ༹ྷི ས་ཉྙཱ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝོ་ཧཱ་ར་སུ་ཁ་མ་ཏྟ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ, ཨ་ནྭ་ཏྠ་ས་ཉྙཱ པ་ན ཏ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་པི ཧོ་ཏི ཏ་ད་ཉྙ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཨེ་ཝ’མི་ཙྩཱ་དི, ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏཱི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཨ་ནུ་ག་ཏ་ཏྠཱ ཝ་ཎྞ་ས་ཉྙཱ ཏཾ, ས་དྡཱ་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡ་སྶཱ་ཏི ས་དྡེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་སྶ, ཝ་ཎྞཾ མཱུ་ལ་མ་སྶཱ་ཏི ཝ་ཎྞ་མཱུ་ལ་ཀོ-ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཝ་ཎྞ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏཱ, ཨ་ཏྠ་སྶ ཝ་ཎྞ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏཾ སཱ་དྷེ་ཏི ‘སཱ་པི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཝ་ཎྞཾ རཱུ་པཾ ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝ་ཎྞ་རཱུ་པཱ་ནི-པ་དཱ་ནི, ས་མུ་དཱ་ཡོ པཱ་དཱ་ནཾ རཱུ་པ་མ་སྶཱ་ཏི ས་མུ་དཱ་ཡ་རཱུ་པཾ ཝཱ་ཀྱཾ, ཝི་བྷ་ཏྱ་ནྟ་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀཾ པ་དཾ, པ་ད་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཝཱ་ཀྱཾ, ས་བྦ་ཉྩེ་ཏ་མུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝ་ཎྞ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྟཾ ག་ཙྪ་ཏི ཝ་ཎྞ་མ་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ས་བྦོ་པི ས་མྨུ་ཏི་པ་ར་མ་ཏྠ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣོ ཨ་ཏྠོ ཝཱ་ཀྱཱ་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡོ ཝ་ཎྞེ་ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ནཱ་མ ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ནཾ་ལ་ཧུ་ས་ཉྙཱ་ཡ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཏ་ད་ཏྠ་མ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ནཾ གུ་རུ་བྷཱུ་ཏཱ ཝ་ཎྞ་ས་ཉྙཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ས་མྨུ་ཏི ས་ངྐེ་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཝོ་ཧཱ་རོ, པ་ར་མ་ཏྠོ ས་ནི་བྦཱ་ནོ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཨུ་བྷོ་ཧི པ་ནེ་ཏེ་ཧི བྷི་ནྣོ ཏ་ཏི་ཡོ ཀོ་ཊྛཱ་སོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་ཙ ཝུ་ཏྟཾ–

དུ་ཝེ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་ཀྑཱ་སི, ས་མྦུ་དྡྷོ ཝ་ད་ཏཾ ཝ་རོ,

ས་མྨུ་ཏིཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཉྩ, ཏ་ཏི་ཡཾ ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི.

ན་ནུ ཙ–

ཨ་པྤ་ཀྑ་ར་མ་ས་ནྡི་དྡྷཾ, ས་སཱ་རཾ གཱུ་ལ༹ྷ་ནི་ཎྞ་ཡཾ;

པ་ས་ནྣ་ཏྠ་ཉྩ སུ་ཏྟ་ནྟི, ཨཱ་ཧུ ཏ་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཉྙུ་ནོ་ཏི.

‘‘ཨཱ་ད་ཡོ ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས ཝ་ཎྞཱ’’ ‘‘ཏི་ཏཱ་ལཱི་སཱ་ད་ཡོ ཝ་ཎྞཱ’’ཏི ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ན ཏ་ཐཱ ས་ཏི ས་ནྡི་དྡྷཾ སུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ་ཏི, ན་ནུ ས་ཏྠཱ་དོ མ་ངྒ་ལ་ཝ་ཙ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཀཱ་རོ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི (ན) ས་ཏྠཱ་དོ སི་དྡྷ་ས་དྡ་སྶོ་པ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ཐ ཧོ་ཏྭ པུ་བྦཱ ཛྷཱ་ལཱ་དི ས་ཉྙཱ, ས་དྡ་སཱ་དྷ་ན་མ་ཏྟ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ པ་ན ས་བྦ་ཝི་དྷཱ་ན་སྶ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ ས་ཉྙཱ་ཝཱ་ལ་མེ་ཏྠཱ་ཏི ཀིཾ པུ་ནཱ་པི ཝ་ཎྞཱ་དི་ས་ཉྙཱ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ག་ནྠ་གཱ་ར་ཝ ཀ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡེ་སུ པ་ན གཱ་ར་ཝཾ ཏ་ད་ནུ་ག་མ་ན་ཉྩ དཱི་པེ་ཏུཾ ཀཱ་ཙི ས་ཉྙཱ་ཡོ་པྱ་ནྭཱ་ཁྱཱ་ཡ་ནྟེ, ཡ་ཛྫེ་ཝཾ སཾ་ཡོ་ག་ས་བྦ་ནཱ་མ་ལོ་པཱ་ད་ཡོ་པི ས་ཉྙཱ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཝུ་ཏྟཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ན་ནུ བྷོ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་མྷེ་ཧི’ཀཱ་ཙི ས་ཉྙཱ་ཡོ ཨཱ་ཁྱཱ་ཡ་ནྟེ’ཏི, ཀི་ནྟ་དཱ་ཁྱཱ་ན་དྭཱ་རེ་ན བྷ་ཝ་ཏཱ ཏཱ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི, ཀེ་ས་ཉྩི སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏྟོ་པི པ་ཏི་ཝ་ཎྞ་མ་ཏྠཱ་ནུ་པ་ལ་དྡྷི་ཏོ ཝ་ཎྞཱ་ན་མ་དི་ཊྛཱ་ན་མ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ན་མ་ནུ་ཀ་ཏི་ཡོ ཨི་ཧོ་པ་དི་ཊྛཱ་ཨི་ཏྱ་ནུ་ཀཱ་རི་ཡེ་ནཱ་ཏྠེ་ནཱ་ཏྠ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཧོ་ཏེ་ཝཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཏོ ཝི་བྷ་ཏྟི, ལོ་པེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ པ་ན་སྶཱ ཨ་སྶ་ཝ་ནཾ ས་ནྣི་ཀཾ་ས་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝཱ སཾ་ཧི་ཏཱ་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ, ཨ་ནུ་ཀྐ་མོ་ཏི ཨཱ་དོ་ནི་སྶ་ཡཱ ས་རཱ་ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ནི་སྶི་ཏཱ བྱ་ཉྫ་ནཱ, ས་རེ་སུ་པི ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ ཨ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ བ་ཧུ་ཏྟཱ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ ཋཱ་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན, ཏ་ཏོ དྭི་ཛཱ ཋཱ་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན, ཏེ་སུ་པི ར་སྶཱ་ཝ ལ་ཧུ་ཏྟཱ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ དཱི་གྷཱ, བྱ་ཉྫ་ནེ་སུ་པི ཝ་གྒཱ བ་ཧུ་ཏྟཱ ཋཱ་ན་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཡ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ, ཝ་གྒེ་སུ ཙ ཨ་གྷོ་སཱ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ གྷོ་སཱ, ཏེ་སུ ཙ སི་ཐི་ལཱ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ དྷ་ནི་ཏཱ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་པྤ་ཀ་ཏྟཱ དྭི་ཛཱ པ་ཉྩ་མཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཡ་ར་ལ་ཝཱ གྷོ་ས་བྷཱུ་ཏཱ ཋཱ་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན, ཏ་ཏོ དྷ་ནི་ཏཱ ས་ཀཱ་ར་ཧ ཀཱ་རཱ, ཏེ་སུ་པི་ཧ་ཀཱ་རོ ཀེ་ས་ཉྩི ཨོ་ར་སོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི དྭི་ཛ་ཏྟཱ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟོ, ཀེ་ཧི་ཙི ‘‘ལ་ལཱ༹་ན་མ་ཝི་སེ་སོ’’ཏི དྭི་ནྣ་མ་ཝི་སེ་སེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་པི ལི་པི་བྷེ་དེ་ན ཋཱ་ན་བྷེ་དེ་ན ཙ བྷི་ནྣ་ཏྟཱ ལ༹་ཀཱ་རོ ཝི་སུཾ ཨ་ཀྑ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏོ, སོ་པི གྷོ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཋཱ་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན་ཙ ཧ་ཀཱ་ར་ཏོ པ་རཾ ཝུ་ཏྟོ ནི་གྒ་ཧཱི་ཏཾ པ་ན ས་ར་ཏྟཱ་དི་ས་བྦ་ཝི་ནི་མྨུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་བྦ་པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ན་མ་ཡ་མ་ནུ་ཀྐ་མོ, ཨི་མ་སྶེ་ཝཱ་ནུ་ཀྐ་མ་སྶ མ་ན་སི ཝི་པ་སྶ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཏི་ཏཱ་ལཱི་སཱ་ཏི ག་ཎ་ནཱ་པ་རི་ཙྪེ་ད་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ‘ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་ནྟཱ’ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཀ་ཏཾ སཱ་དྷུ་ས་དྡཱ་ནྭཱ་ཁྱཱ་ནཾ, ན ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏེ, ཏི ས་དྡ་ས་ངྑ་ར་ཎ ས་ངྑཱ་ཏ མུ་ཁྱ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ, ཀི་ཉྩཱ་པི ན ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏེ, ཨ་མྷེ་ཧི པ་ན ཀ་ཐ་མ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ན་མ་ཡ་མ་ནུ་ཀྐ་མོ ཨུ་པྤ་ནྣོ་ཏི སི་སྶཱ་ནཾ ཀ་ངྑཱ ཝི་ཙྪེ་ད་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་མྤ་ཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐ་ན་བྱཱ་ཛེ་ན ཝ་ཎྞི་ཏོ ཡེ་ཝཱ་ཏི, ཀ་རཱི་ཡ་ནྟེ ཨུ་ཙྩཱ་རཱི་ཡ་ནྟེ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏྠ ཛི་ཝ྄ཧཱ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཏཱ་ལུ་ཛཱ་ནཾ, ཛི་ཝ྄ཧོ་པ་གྒཾ མུ་དྡྷ་ཛཱ་ནཾ, ཛི་ཝ྄ཧ་གྒཾ, ད་ནྟ་ཛཱ་ནཾ སེ་སཱ་ནཾ ས་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎཾ, པ་ཡ་ཏྟི པ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཏ་མྤ་ན ཝ་ཎྞུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རོ བཱ་ཧི་ཡོ ཙ ཨུ་སྶཱ་ཧོ, ཏ་ཏྠ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་པ་ཡ་ཏ་ནཾ-སཾ་ཝུ་ཏ་ཏྟ་མ་ཀཱ་ར་སྶ, ཝི་ཝ་ཊ་ཏྟཾ ས་རཱ་ནཾ ས་ཀཱ་ར་ཧ་ཀཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཕུ་ཊྛ་ཏྟཾ ཝ་གྒཱ་ནཾ, ཨཱི་སཾ་ཕུ་ཊྛ་ཏྟཾ ཡ་ར་ལ་ཝཱ་ནཾ, བཱ་ཧི་ཡ་པ་ཡ་ཏ་ན་ནྟུ སཾ་ཝུ་ཏ་ཀ་ཎྛ་ཏཱ་དི, ཋཱ་ན་ཏོ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཡཱ ཝི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ན་ཀཱ་རི་ཡ་ས་མྦྷ་ཝེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ན་ས་མྦྷ་ཝཱ ཨཱ་ཧ-‘ཋཱ་ན་མྤ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཏི་ཊྛ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝ་ཎྞཱ་ཏི ཋཱ་ནཾ, ‘‘ཨེ ཨོ་ན་མ ཝ་ཎྞེ’’ཏི (༡-༣༧) སུ་ཏྟེ ཝ་ཎྞེ་ཏི ཀ་ཐ་ན་མེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ས་ཉྙཱ་ཀ་ར་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་མ་ཉྙ་ཏྲ བྱཱ་པ་དི་ས་ཏི’ ཨེ་ཝ’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ད་སཱ་དོ ས་རཱ’’ཨི་ཙྩཱ་དོ ‘ཏེ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘ཏེ་ན ས་ར་ཨི་ཙྩ་ནེ་ན ཀྭ་ཏྠོ ཀ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་རོ་ལོ་པོ ས་རེ’’ཙྩཱ་དཱི’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ, ཉཱ་པེ་ཏི ཝ་ཎྞ་ལོ་པ་ནྟི ཉཱ་པ་ཀཾ, ཀ་སྨཱ པ་ན’སོ ཙེ་མི་ནཱ་ཝ ཉཱ་པ་ཀེ་ན སི་དྡྷོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ན་ནུ ‘ཏ་ད་མི་ནཱ་དཱི་ནི’’ཏི (༡-༤༧) སུ་ཏྟཾ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི, (ས་ཙྩཾ) ཏ་ཐཱ་པི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རོ་ཡ་མྤི ཝ་ཎྞ་ལོ་པེ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝ་ས་དྡོ པ་ན ‘ཡ་དི ཉཱ་པ་ཀེ་ན ཝ་ཎྞ་ལོ་པོ སི་ཡཱ སོ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཉཱ་པ་ཀེ་ན སི་དྡྷོ, ནཱ་ཉྙེ་ནཱ’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་རེ་ཏི.

༢. ད་སཱ

ན་ནུ ཨ་ཨཱ་ད་ཡོ་ཏི པ་ཋ་མ་ནྟེ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟེ ཀ་ཐ་མེ་ཏྠ’ཏ་ཏྠཱ’ཏི ས་ཏྟ་མཱི་ནི་དྡི་ཊྛ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཏ་ཉྩཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཨ་ཏྠ་ཝ་སཱ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཨཱ་ད་ཡོ་ཏི པ་ཋ་མ་ནྟ་སྶ‘ཨཱ་དོ ད་སཱ’ཏྱ་ནེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཱ ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནེ ཙཱ་དྷཱ་ར་ཏྠེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་དྷཱ་ར་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་མཱི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཏྠ་ཝ་སཱ ས་ཏྟ་མི་ཡཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ས་མྦྷ་ཝཱ་ཡེ་ཝ་སུ་ཏྟེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི‘ཏ་ཏྠཱ’ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨཱ་དོ་ད་ས་ནྣ་མ་ན་ཉྙ་ཏྠ་པ་ཝ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཏེ་སཾ ཨ་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན་པི ས་ཀྐཱ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏུ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ-‘ཏེ་སུ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སཱུ’ཏི, ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ… ཝ་ཎྞ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ན མཱ་དོ ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ད་ས་ས་ངྑྱཱ་གུ་ཎེ་ན ནི་དྡྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཨཱ་དི་མྷི ད་ས ཝ་ཎྞཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཨ་ཝ་སྶཾ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནཾ ཨཱུ་ན་པཱུ་ར་ཎ་ཏྠ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ- ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏཱ ནི་དྡི་ཊྛཱ ཝཱ’ཏི, ཨེ་ཀཱ་དཱི་ན མ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྟཱ་ནཾ ས་ངྑྱཱ་ནཾ ས་ངྑྱེ་ཡྻེ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨཱ་ཧ-‘ད་ས་ས་ངྑྱཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ’ཏི, ག་ཡ྄ཧུ་པ་གཱ་ནཾ ར་སྶ་ཨེ ཨོ་ཝ་ཎྞཱ་ན་མྤི ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནེ ཝི་ཡ ཨ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ ཨ་ནཱུ་ནཱ, ཨ་ག་ཡ྄ཧུ་པ་གཱ་ནཾ ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ ཀེ་ས་ཉྩི ས་རཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་གཱ ཨ་ན་དྷི་ཀཱ, ད་ས་ས་དྡ་སྶ ས་ངྑྱེ་ཡྻ ཝུ་ཏྟི་ཏྟཱ ད་ས་ནྣ་མྤི ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ-‘ད་ས་ནྣ་མྤཱི’ཏི་ཨཱ་དི, ས་ཡཾ པུ་བྦཱ’རཱ་ཛ=ཙི་ཏྟི་ཡཾ’ཏཱི་སྨཱ ཀྭི་མྷི ཨ་ནྟ་ལོ་པེ ས་མཱ་སེ ཙ ཏ་ད་མི་ནཱ་དི་ཏྟཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཝཱ ས་ར་ས་དྡོ ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི, ‘ས་ར-ག་ཏི་ཧིཾ སཱ་ཙི་ནྟཱ་སུ’ ཨི་ཙྩ་སྨཱ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ན ཝཱ ནི་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ=‘ས་ཡཾ རཱ་ཛ་ནྟཱི’ཏི་ཨཱ་དི.

༣. དྭེ་དྭེ

ཏེ་ཏི’ཨཱ་དོ’ཏི ས་ཏྟ་མྱ་ནྟ་ཏྟཱ ཨ་པ་རེ དྭེ པ་རཱ་མ་ས་ཏི, ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་སཱ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཾ ཨུ་པ་མེ་ཏི, ཨ་ཏོ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཏེ་སུ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་སུ་ཏི པ་ན ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཏྟ་ཝི་ཝ་ཙྪཱ་ཡཾ ཏ་མྤི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཝ་ཎྞཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ དྭེ་དྭེ་ཏི དྭི་ས་ངྑྱཱ་ཡ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཝི་ཙྪཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟི ཡ་སྶ སོ ཝི་ཙྪཱ་ཝུ་ཏྟི-དྭི་ས་དྡོ, ཝི་ཙྪཱ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ ཙཱ་སྶ ས་ཝ་ཎྞ་ཏྟ་གུ་ཎེ་ན དྭི་ནྣཾ (‘བྱཱ་པི་ཏུ) མི་ཊྛ་ཏྟཱ, ཀ་མེ་ནཱ་ཝ་ཊྛི་ཏེ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་ཎྞ་པྤ་བ་ནྡྷ་སྶ ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལ་སི་དྡྷཾ ཀ་མ་སི་དྡྷ་ཏྟ་མཱ་ཧ. ན་ནུ ས་མཱ་ནཱ ཝ་ཎྞཱ ས་ཝ་ཎྞཱ་ཏྱ་ནྭ་ཏྠེ ས་ཝ་ཎྞ་ས་དྡེ ས་ཏི ཀ་ཏཾ ར་སྶ་དཱི་གྷཱ་ནཾ ས་ཝ་ཎྞ་ས་ཉྙཱ སི་ཡཱ… ཨ་ས་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི, ནེ་ཏ་ད་ཏྠི་ཝ་ཎྞ་པྤ་བ་ནྡྷ་སྶ ཀ་མ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཝ་ཙ་ན་བ་ལེ་ནེ་ཝཱ་ས་མཱ་ནཱ་ན་མྤི ཧོ་ཏེ་ཝཱ་ཏི, ནེ་ཝ་མྤི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟཾ‘‘དྭེ་དྭེ ས་ཝ་ཎྞཱ’’ཏི སུ་ཏྟ་སྶ ཏཱ་དི་ས་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝེ [ས་བྦྷཱ་ཝེ་ན (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ‘ས་མཱ་ན་ཏྟ་མྤ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི. ཏི་ཊྛ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཎྞཱ ཙི་ཏྟ་ཛ་ཏྟེ་པི ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཋཱ་ནཾ ཀ་ཎྛཱ་དི, ཏེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ས་མཱ་སོ, ཀ་ཎྛ་ཏཱ་ཏུ ཨི་ཏི ཙ་ཏྟེ པཱ་ཎྱ་ངྒ་ཏྟཱ ན་པུཾ་ས་ཀ་ཏྟཾ. པ་ཉྩ་མེ་ཧི ཝ་གྒ་པ་ཉྩ་མེ་ཧི. ཨ་ནྟ་ཊྛཱ་ཀཱི་ཏི ཝ་གྒཱ་ན་མ་ནྟེ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནྟ་ཊྛཱ, ཏཱ་ཧི, ཡུ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ, གུ་ཡ྄ཧ’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡུ་ཏྟ་སྶ. ཀེ་ཙཱི་ཏི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ པ་ན–

‘‘ཧ་ཀཱ་རོ པ་ཉྩ་མེ་ཧེ་ཝ, ཨ་ནྟ་ཊྛཱ་ཧི ཙ སཾ་ཡུ་ཏོ;

ཨོ་ར་སོ ཨི་ཏི ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ, ཀ་ཎྛ་ཛོ ཏ་ད་སཾ་ཡུ་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.

༤. པུ་བྦོ

ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་སཱ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏེ, ན་ནུ ཙེ་ཏྱཱ་དི་ཙོ་ད་ནཱ, ནེ་ས་དོ་སོ་ཙྩཱ་དི པ་རི་ཧཱ་རོ, དོ་སཱ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ མཱ་ཧ-‘ཡོ་ཡོ…པེ… པ་ཏཱི་ཡ་ཏེ’ཏི, ཝུ་ཏྟཾ ས་མ་ཏྟེ་ཏི-‘ན་ཧི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ན་ནུ ཙ པུ་བྦ་ས་དྡོ ཡ་མེ་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཾ པུ་བྦ་མཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི ན ས་ཀ་ལ་ནྟི ཀ་ཐཾ ‘‘པུ་བྦོ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཡོ་ཡོ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏི ‘ཡོ་ཡོ པུ་བྦོ’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ‘ཏེ་སུ དྭཱི་སུ’ཏི ཨེ་ཏྠ’དྭཱི་སུ དྭཱི་སུ’ཏི ཨི་དཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ པ་ཏཱི་ཡ་ཏེ ཏ་དི་ད་མ་སི་དྡྷེ་ནཱ་སི་དྡྷ་སཱ་དྷ་ན་ནྟི ཨཱ་ས་ངྐི་ཡ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་མུ་བྦྷཱ་ཝཱི་ཡ པུ་བྦ ས་དྡ་སྶ ཝི་ཙྪཱ་ག་མ་ཀ་ཏྟ་མ་ཝ་ག་མ་ཡི་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ན་ཙེ་ད’མི་ཙྩཱ་དི. ཏཾ་ཡོ་གཱ་ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་ཧ, ཏ་བྦ་ནྟ་ཏཱ་ཡ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠི་ཡ་ཏྠེ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཨེ་ཝ་མུ་པ་རི་པི.

༥. པ་རོ

སེ་ས་མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ‘ཏེ་སུ དྭཱི་སཱུ་ཏི ས་ཝ་ཎྞ་ས་ཉྙ་ཀེ་སུ དྭཱི་སུ’ ཨི་ཙྩཱ་དི ཀ་མ་ཏི་དི་སྶ་ཏི. ལ་ཧུ་ས་ཉྙཱ ར་སྶ་སྶ, སཾ་ཡོ་ག་པུ་བྦ་སྶ ར་སྶ་སྶ དཱི་གྷ་སྶ ཙ གུ་རུ་ས་ཉྙཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ… ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ནྭ་ཏྠ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨི་ཧཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་ས་ས་ཉྙཱ་ཝི་ཡ.

༦. ཀཱ་ད་ཡོ

ཀེ་ཝ་ལ བྱ་ཉྫ་ནཱ་ན་མ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ ས་རཱ་ན་མ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ ཨ་ཙྩ་ནྟོ་པ་ཀཱ་རཱ བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཏི ‘ཨེ་ཏེ་ཧཱི’ཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘ས་རཱ་ན’མི་ཙྩཱ་དི. ཝི་པུ་བྦཱ ‘ཨ་ཉྫ-བྱ་ཏྟི་ཡཾ’ཏཱི་མ་སྨཱ ཀ་ར་ཎེ ཨ་ན་པྤ་ཙྩ་ཡེ རཱུ་པཾ, ན་པུཾ་ས་ཀ་ཏྟ་མྤི་སྶཱ་ཝ་ག་མ་ཡི་ཏུཾ ‘ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཱི’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, བྱ་ཉྫ་ན་ཏྟཾ དི་ཊྛ་ནྟེ་ན ཕུ་ཊ་ཡ་ཏི ‘ཡ་ཐཱ’ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཡ་ཐཱ ཨོ་ད་ན་སྶུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནི སཱུ་པཱ་དཱི་ནི བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི, ཏ་ཐཱ ས་རཱ་ན་མུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, བྱ་ཉྫ་ན་མྤ་ན ཨ་དྡྷ་མ་ཏྟི་ཀཾ, ཝུ་ཏྟཾ ཧི–

ཨེ་ཀ་མ་ཏྟོ བྷ་ཝེ ར་སྶོ, དཱི་གྷོ མ་ཏྟ་དྭ་ཡཱ་ཡུ་ཏོ;

པླུ་ཏོ ཏི་མ་ཏྟོ ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ, བྱ་ཉྫ་ནཾ ཏྭ་དྡྷ་མ་ཏྟི་ཀཾ་ཏི.

ཨ་ནྭ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ནྭ་ཏྠ་ཏོ, ‘ཨ་ནྭ་ཏྠཱ བྱ་ཉྫ་ནཱ’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

༧. པ་ཉྩ

ས་ཛཱ་ཏྱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝཱ་ཙི་ཏྟེ་པི ཀཱ་ད་ཡོ་ཏཱི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཝ་གྒ་ས་དྡེ་ན ཀ་ཁ་ག་གྷ་ཉཱ་ད་ཡོ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, པ་ཉྩ པ་རི་མཱ་ཎ་མ་སྶ པ་ཉྩ་ཀོ་ཝ་གྒོ, ‘‘ཏ་མ་སྶ པ་རི་མཱ་ཎཾ ཎི་ཀོ ཙཱ’’ཏི (༤-༤༡) ཀོ, སུ་ཏྟེ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏོ པ་ཉྩ་ས་དྡོ པ་ཉྩ་ས་ངྑྱཱ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ མཱ་ཝ་སཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་གྒཱ་ནཾ བ་ཧུ་ཏྟཾ ག་མེ་ཏཱི་ཏི ‘པ་ཉྩ་ཀཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་གྒཱ་ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཝ་ཛྫེ་ནྟི ཡ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ་བྷི ཝ་གྒཱ, པ་ཋ་མ་ཀྑ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ན ཀ་ཝ་གྒཱ་དི་ཝོ་ཧཱ་རོ.

༨. བི་ནྡུ

ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ན མུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་པེ་ཏྠ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ནི་པུ་བྦཱ ཏ་ཏོ ཀ་མྨ་ནྟི ཏྟ་པྤ་ཙྩ་ཡེ ཉྙི་མྷི པཱ་དི་ས་མཱ་སེ དཱི་གྷེ་ཙ རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘ར་སྶཱ’ཏི་ཨཱ་དཱི་མཱ་ཧ, པཱི་ལ༹་ན་ཏྠ་ཏོ ནི་གྒ་ཧ་ནཾ ནི་གྒ་ཧོ, ‘ཨི-ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ན ག་ཏཱི་སུ’ཨི་ཙྩ་སྨཱ ཀ་ཏྟ་རི [ཀ་མྨ་ནི-ཨི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨི་ཏཾ ཨུ་ཙྩཱ་རི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ] ཏྟ་པྤ་ཙྩ་ཡེ ཨི་ཏཾ, ནི་གྒ་ཧེ་ན ཨི་ཏ་ནྟི ཨ་མཱ་དི་ས མཱ་སེ རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘ཀ་ར་ཎཾ ནི་གྒ་ཧེ་ན ཝཱ’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, པ་ཙྪི་མ་པ་ཀྑཾ སཱ་དྷེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཝུ་ཏྟཾ ཧཱི’ཏི.

༩. ཨི་ཡུ

ཙ་ཏྠ་ས་མཱ་སོ་ཏི ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ཡོ་ག་དྭ་ནྡ་ས་མཱ་སོ. ཨ་ཏྟེ་ཏི མུ་ནི ས་དྡཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡེ ཨ་ཏྠེ, ན་མ་ཏཱི་ཏཱི་མ་སྶེ་ཏཾ ཀ་མྨཾ,

ཡཾ ས་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་བྦ, ལི་ངྒཾ ས་བྦ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཀཾ;

ཏཾ ས་བྦ་ཏྠེ ན་མ་ན་ཏོ, ཝི་དུཾ ནཱ་མ་ནྟི ཏ་བྦི་དཱུ.

ཨི་དྷ ནཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཨ་ནྭ་ཏྠ་བ་ལཱ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ་ས་ཉྙཱ སི་དྡྷཱ་ཏི (ཨཱ་ཧ) ‘ཨ་ནྭ་ཏྠ་བྱ་པ་དེ་སེ་ནཱ’ཏི, སྱཱ་དྱ་ནྟ་པ་ཀ་ཏི་རཱུ་པ་ནྟི པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ཋ་མཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ཀ་ཏི, སཱ ཨེ་ཝ རཱུ་པ་ནྟི པ་ཀ་ཏི་རཱུ་པཾ, སྱཱ་དྱ་ནྟ་སྶ པ་ཀ་ཏི རཱུ་པཾ མུ་ནི་ས་དྡཱ་དི སྱཱ་དྱ་ནྟ་པ་ཀ་ཏི་རཱུ་པཾ, ཨ་ཏྠ་ཝ་ནྟ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་མ་པྤ་ཙྩ་ཡ་མྤཱ་ཊི་པ་དི་ཀཾ, པ་དཾ པ་དཾ པ་ཏི པ་ཊི་པ་དེ, པ་ཊི་པ་དཾ ནི་ཡུ་ཏྟཾ པཱ་ཊི་པ་དི་ཀཾ. ཝི་སེ་ས་ནེ་ནཱ་ཏི སུ་ཏྟེ ‘ན་མ་སྶ་ནྟེ’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ན ཨི་ཝ་ཎྞུ་ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ནེ་ན. ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཙ་ཏི་ཨཱ་དི་ནོ. ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་ཝ་ཏྟི་ནོ་ཏི ཨི་ནྡ ཨུ་ད་ཀ་ས་དྡཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་དོ, པ་ཁུ་མཱ་དཱི་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཙ ཝ་ཏྟི་ནོ. པ་དེ་སེ་སཱུ་ཏི ‘‘ཛྷ་ལཱ ས་སྶ ནོ’’ཏི (༢-༨༣) ཨཱ་དི་ཀེ་སུ སུ་ཏྟ་པྤ་དེ་སེ་སུ, ཨ་ནི་ཊྛ་པ་ས་ངྒ (ས་ངྐཾ) ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒོ་ནཱ་མ [ནཱ་མཱ་ཏི (པོ་ཏྠ་ཀེ)] པ་ཙ་ཏི-ཨི་ནྡ (ཨུ་ད་ཀ པ་ཁུ་མ) ས་དྡཱ་དཱི་ན མ་ནྟ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱུ་ཏ་ཨི་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ཛྷ་ལ་ས་ཉྙཱ ཝི་དྷཱ་ཡ ཏ་ཏོ པ་རཱ་སཾ སཱ་དི ཝི་བྷ་ཏྟཱི་ནཾ ‘‘ཛྷ་ལཱ ས་སྶ ནོ’’ཏི (༢-༨༡) ཨཱ་དཱི་ཧི ‘ནོ’ ཨཱ་དེ་སཱ་དི་མྷི ཀ་ཏེ ‘པ་ཙ་ཏི་ནོ, ཨི་ནྡ་ནོ, ཨུ་ད་ཀ་ནོ, པ་ཁུ་མ་ནོ’ཏི་ཨཱ་དི རཱུ་པ་པྤ་ས་ངྒོ, ན་ནུ་ཙཱ་དི་ཨཱ་དི ཙོ་ད་ནཱ. ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི སུ་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. བྱཱ་ས་ནི་དྡེ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ས་མཱ་ས་ནི་དྡེ་སེ་ན. ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་ནྟི་ཨཱ་དི པ་རི་ཧཱ་རོ, ཏ་ནྟི ཏཾ ཙོ་དྱཾ, ས་ཏི་ཧཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི, དྭཱི་སུ་ཏྟ་རེ་སུ ཡོ་གེ་སཱུ་ཏི ཨུ་པ་རི་མེ་སུ ‘‘པི་ཏྠི་ཡཾ’’ ‘‘གྷཱ’’ཏི དྭཱི་སུ སུ་ཏྟེ་སུ. ཨི་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨི་ད་ནྟི ‘‘པི་ཏྠི་ཡ’’ནྟི སུ་ཏྟེ ཨི་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨི་དཾ པ་དཾ. ཝ་ཎྞ་ཝི་སེ་ས་ནཾ སི་ཡཱ་ཏི ‘‘པི་ཏྠི་ཡ’’ནྟི སུ་ཏྟེ ‘ཨི་ཡུ་ཝ་ཎྞཱ’ཏི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ‘ཨི་ཏྠི་ཡཾ ཨི་ཝ་ཎྞུ་ཝ་ཎྞཱ’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་ཝ་ཎྞུ ཝ་ཎྞཱ ‘‘གྷོ’’ཏི སུ་ཏྟེ ‘ཨི་ཏྠི་ཡཾ ཨཱ’ཏི་ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཎྞ་སྶ ཙ ཝི་སེ་ས་ནཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཝ་ཎྞ་ཝི་སེ་ས་ནེ ཝི་རོ་དྷ་མཱ་ཧ ‘ཨེ་ཝ་ཉྩེ’ཙྩཱ་དི, ནཱ་མ་སྶ་ནྟེ་ཏི ཨ་ས་མཱ་ས་ནི་དྡེ་སེ ཏྭ་ཝི་རོ་དྷ་མཱ་ཧ- ‘བྱཱ་སེ’ཙྩཱ་དི. ས་ཀྐཱ་ནཱ་མ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཀཱ་ཏུ་ནྟི དྭཱི་སུ སུ་ཏྟེ་སུ ཨི་ཏྠི་ཡ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཀྐ་མེ་ན. ནཱ་མ་སྶ ཨ་ནྟོ ནཱ་མ་ནྟོ་ཏི ས་མཱ་ས་སྶ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ས་མཱ་སེ གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ནཱ་མ་སྶ ཨི་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨི་དཾ ཝི་སེ་ས་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཝ་ཙ་ན་མ་ནྟ་རེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ་ན་མི་ཝ ‘‘ཡ་ཐཱ་ས་ངྑྱ་མ་ནུ་དེ་སོ ས་མཱ་ནཾ’’ཏི (༡-༣-༡༠) སུ་ཏྟཾ ཝི་ནཱ, ས་མཱ་ས་ངྑྱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ས་མ་ས་ངྑྱ་ཀཱ, ཨི་ཏི་ས་དྡོ ཨཱ་དྱ་ཏྠོ, ཏེ་ན–

‘‘ཨཱ་ལཱ་པ་ཧཱ་ས་ལཱི་ལཱ་ཧི, མུ་ནི་ནྡ ཝི་ཛ་ཡཱ ཏ་ཝ;

ཀོ་ཀི་ལཱ ཀུ་མུ་དཱ་ནཱི ཝོ, པ་སེ་ཝ་ནྟེ ཝ་ནཾ ཛ་ལཾ’’ (༢༦༠).

ཨི་ཙྩཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

༡༠. པི་ཏྠི

ཨི་ཏྠི་ཡཾ ནཱ་མ་སྶཱ་ཏི ཙ, ཨ་ནྟེ ཨི་ཝ་ཎྞུ་ཝ་ཎྞཱ་ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ཏེ་ས་མཱ དྷཱ་རཱ་དྷེ་ཡྻ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཨཱ་དྷེ་ཡྻ་སྶཱ་དྷཱ་རེ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཝི་ནཱ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ‘ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ’ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཝ་ཎྞུ ཝ་ཎྞཱ་ཏི ཨ་པེ་ཀྑི་ཡ‘ཝི་སེ་སཱི་ཡ་ནྟཱི’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ པུ་རི་སཱ་དྷཱི་ན་ཏཱ་ཡ ནཱ་མ་ནྟཱི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷེ ས་ཏི‘ཝི་སེ་སཱི་ཡ་ཏཱི’ཏེ་ཀ་ཏྟེ་ན པ་རི་ཎ་མ་ཏི.

༡༡. གྷཱ

ཨི་ཏྠི་ཡཾ ནཱ་མ་སྶ་ནྟེ་ཏི ཙ ཝ་ཏྟ་ཏེ. ཧེ་ཊྛཱ ས་བྦ་ཏྠ ས་ཉྙི་ནོ ནི་དྡི་སི་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཝི་ཡ ཝི་སུཾ ས་ཉྙི་ནོ པ་ཋ་མ་མ་ནི་དྡེ་སེ ཨ་ས་ནྟོ ཝི་ཡཱ་ཏི དོ་ས་ལེ་ས་མཱ་ལ་མྦི་ཡ ཙོ་ད་ཡ་ཏི ན་ནྷ་ཙེ’ཏྱཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ སེ་ཏོ་ཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ས་ཉྙི་ནོ. ཀཱ་རི་ཡེ་ནཱ་ཏི ས་ཉྙཱ་ཀཱ་རི་ཡེ་ན. པ་རི་ཧ་ར་ཏི ‘ནཱ་ཡཾ དོ་སོ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. པ་ཙྪཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ‘‘གྷཱ’’ཏི སུ་ཏྟེ ཀཱ་རི་ཡི་ནོ ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ན. ན་ཙཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ས་དྡོ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟ་ར་ས་མུ་ཙྩ་ཡེ, ཨ་པ་ར་མྤི ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟ་བྦ་མ་ནི་ཡ་མ་རཱུ་པ་མ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནི་ཡ་མ་རཱུ་པ་མཱ་ཙ་རི་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ སཱ་དྷེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི’ཙྩཱ་དི.

༡༢. གོ་སྱཱ

ཨཱ་ས་དྡོ ཨཱ་བྷི་མུ་ཁྱེ, ཨ་ན་བྷི་མུ་ཁ་མ་བྷི་མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ ལ་པ་ནཾ ཀ་ཐ་ན་མཱ་ལ པ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ལ་པ་ནེ, ཨཱ་ལ་པ་ན་ཏྠེ ཝི་ཧི་ཏོ སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་ཏི མོ་གྒ་ལླཱ་ན་པ་ཉྩི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ སཱ་ར་ཏྠ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཾ

ས་ཉྙཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ས་མ་ཏྟོ.

པ་རི་བྷཱ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ར

༡༣. ཝི་དྷི

ཝ་ཙ་ནཱ་ར་མྦྷ་ཡོ་ཛ་ན་མཱ་ཧ–‘ཡཾ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ནེ’ཙྩཱ་དི, ཡ་ནྟི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན ‘‘ཨ་ཏོ ཡོ་ནཾ ཊཱ་ཊེ’’ཏི (༢-༤༣) ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏཾ པ་རཱ་མ་ས་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་སེ ས་ན་ཏྟེ་ནུ-པཱ་དི་ཡ་མཱ་ནེ་ན ཡཾ ས་དྡ་ནི་དྡི་ཊྛེ་ན ཨ་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ཡ་ཐཱ་ཀ་ཐ་ཉྩི་ཏ་བྦ་ཏོ་ཏི ཨཱ་དོ མ་ཛ྄ཛྷེ-ནྟེ ཝཱ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཡེ་ན་ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཨ་ཀཱ་རཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ན་ཝ་ཏོ ནཱ་མཱ་དི་ནོ, ཏ་ད་ནྟ་ཏྠ་ནྟི ཏཾ ཨ་ཏོ་ཏྱཱ་དི ཝི་སེ་ས་ན་མ་ནྟེ, ནཱ་དོ ན མ་ཛ྄ཛྷེ ཡ་སྶ ཏཾ ཏ་ད་ནྟཾ, ཏཾ ཨ་ཏྠོ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཡ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠོ, ཝ་ཏྟཱ་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ཏྟུ་ནོ ཨཱ་ཡ་ཏྟཱ… ཨ་ཏྟཱ་ཝཱ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ནེ པ་དྷཱ་ན་ནྟི, ཏ་སྶཱ་ཏི ཝ་ཏྟུ་ནོ, སཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ, པ་ཡོ་གཱ་ནུ་སཱ རེ་ནཱ་ཏི ཛི་ན་ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན, ཨི་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན ས་བྦ་ཏྠ་པྤ་ས་ངྒོ་ཏི སཾ་ཧི་ཏཱ་དི་ཝི་དྷི་མྷི ས་བྦ་ཏྠ ཏ་ད་ནྟ ཝི་དྷི་པྤ་ས་ངྒོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་ཧི ‘‘ས་རོ ལོ་པོ ས་རེ’’ཏི (༡-༢༦) ཨེ་ཏྠ ས་རོ་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ས་བྦྷཱ་ཝེ ས་རོ་ཏི ཏ་ཏྲཱ’དཱི་ནཾ ཝི་སེ་ས་ན་ནྟི ཡ་ཐཱ་ཀ་ཐ་ཉྩི་ས་རཱ་དི་ས་ར་མ་ཛ྄ཛྷ་ས་ར་ནྟཱ་ནཾ ཏ་ཏྲཱ་དཱི་ནཾ ལོ་པ་པྤ་ས་ངྒེ ‘‘ཝི་དྷི་བྦི་སེ་ས་ན་ནྟ་སྶཱ’’ཏི (༡-༡༣) ས་ར་ནྟ་སྶ་པ་ས་ངྒོ སི་ཡཱ, ན ‘‘ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི (༡-༡༣) ཨ་ནྟ་སྶ… ཚ་ཊྛཱི་ནི་དྡེ་སཱ་བྷཱ་ཝཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ‘ཏ་ཏྲི་མེ’ཏི་ཨཱ་དི་མྷི ‘ཨི་མེ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི པ་ཡོ་གཾ ནཱ་ནུ་ས་ཊཱ ནཱ་མ་སི་ཡུ་ནྟི ན ས་བྦ་ཏྠ ཏ་ད་ནྟ ཝི་དྷི་པྤ་ས་ངྒོ, ཏ་ཐཱ ‘‘ག་ཏི་བོ་དྷཱ’’ (༢-༤) དི་སུ་ཏྟཱ་དི་མྷི་པི ‘ག་མ་ཡ་ཏི མཱ་ཎ་ཝ་ཀཾ་གཱ་མཾ ཏྱཱ་དི་པྤ་ས་ངྒོ་ཏི་ཨཱ་དི ཙ ཡ་ཐཱ་ཡོ་ག་མ་ཝ་ག་ནྟ་བྦཾ, ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ‘‘ཨ་ཏོ ཡོ་ནཾ ཊཱ་ཊེ’’ཏི སུ་ཏྟོ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ད་སྶི་ཏཾ, ‘‘ན་རཱ ན་རེ’’ཏི ལ་ཀྑི་ཡོ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ.

༡༤. ས་ཏྟ་དྷཱི

ཝ་ཙ་ན་ཕ་ལ་མུ་པ་ད་སྶེ་ཏི‘ཡ་ཏྠེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཡ་ཏྠ ཡ་སྨིཾ ‘‘ས་རོ ལོ་པོ ས་རེ’’ཏྱཱ་དི་ཀེ སུ་ཏྟེ, ས་ཏྟ་མི་ཡཱ་ཏི ‘ས་རེ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཏྟ་མི་ཡཱ, ཡ་སྶཱ་ཏི ས་རོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛ་སྶ, ཀཱ་རི་ཡཾ ལོ་པཱ་དི, ས་མྦ་ནྡྷཱ ཝི་སེ་སཱ་ཏི ས་རེ་ཏྱཱ་དོ ཨོ་པ་སི་ལེ་སི་ཀ་མ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་ཉྩོ་པ་སི་ལེ་སེ བྷ་ཝ་མ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ པུ་བྦ་སྶ ཝཱ པ་རཾ སི་ཡཱ པ་ར་སྶ ཝཱ པུ་བྦ་ནྟི པུ་བྦ་པ་རོ་པ་སི ལེ་ས་སྶཱ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏྟཱ པུ་བྦ་པ་རཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ ཨ་ཝི་སེ་སཱ, པ་ར་སྶཱ་པཱི་ཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ པུ་བྦ་སྶེ་ཝ, ས་ཏཱི་ཏྱ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཛོ་ཏ་ནཱི་ཡེ ས་ཏྟ་མཱི སཾ་ས་ཏྟ་མཱི ས་ནྟ་ས་དྡ་སྶ ས་མཱ་དེ་སེ་ན, ས་ཏྟ་ཉྩེ་ཏྱཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝཾ ས་ཏི གྷ་ཊ་ཏེ, ས་ནྟི ཝཱ ས་ནྟ་ས་དྡ་ཏྠེ པཱ་དི, སུ་ཏྟེ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ‘ནི་དྡེ་སེ’ཏི ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-ས་ཏྟ་ཉྩཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ནི་དྡེ་ས་མ་ནྟ་རེ་ན ས་ཏྟཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ས་ཏྟ་མི་ཡཱ ནི་དྡེ་སེ ས་ཏི་ཡེ་ཝ ཏཾ ས་མྦ་ནྡྷཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཝོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀི་མ་ཉྙ་ནྟ་སྶཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, པུ་བྦ་ས་དྡ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷི་ས་དྡ་ཏྟཱ ཀི་ནྣི་སྶཱ་ཡ པུ་བྦ་ཏྟ་མི་ཙྩཱ་ཧ-‘ས་ཏྟ་མི’ཙྩཱ་དི, ཏ་ནྟི ‘‘ས་རོ ལོ་པོ ས་རེ’’ཏི སུ་ཏྟཾ, ཨུ་ཀཱ་ར་སྶཱ་ཏི ‘ཝེ་ལུ༹’ཨི་ཙྩ་ཏྲ ཨུ་ཀཱ་ར་སྶ, པུ་བྦ་སྶ…པེ… ཀ་རི་ཏྭཱ ཏཾ་མ་ན་སི་ཀ་ཏ་ཉྩོ་ད་ནཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཏ་མ་ཧ’ནྟི ཙྩཱ་དི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ སཱ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧཱ་རོ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པུ་བྦ་སྶཱ་ཏི ས་ཏྟ་མཱི ནི་དྡི་ཊྛ་ཏོ པུ་བྦ་སྶ, ཨ་ན་ནྟ་ར་སྶཱ་ཏི ཨ་བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་སྶ, ཝུ་ཏྟཾ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘ཏ་སྨི་ནྟི ནི་དྡི་ཊྛེ པུ་བྦ་སྶཱ’’ཏི (༡-༡-༦༦) པཱ་ཎི་ནི་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ ‘‘དི་སི་ར་ཡ་མུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཀྲི་ཡོ ནི་ས་དྡོ་པྱ་ཡ མི་ཧ ནེ་ར་ནྟ་རི་ཡཾ ཛོ་ཏེ་ཏི, ཏ་ཏྠ‘ནི་ར་ནྟ་རཾ དི་ཊྛོ’ཏི པཱ་དི་ས་མཱ་སེ ཀ་ཏེ ཕུ་ཊ་མེ་ཝཱ་ན་ནྟ་ར་མུ་ཙྩཱ་རི་ཏེ་ཏྱ་མ་ཏྠོ-ཝ་ག་མྱ་ཏེ་ཏི ‘‘པུ་བྦ་ས་དྡ་སྶ བྱ་ཝ་ཧི་ཏེ་པི པ་ཡོ་ག་ད་སྶ་ནེ བྱ་ཝ་ཧི་ཏེ་པི ཀཱ་རི་ཡཾ པ་པྤོ་ཏཱི’’ཏི བྷ་སྶ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ ཝ་ཎྞེ་ནྟི, ཨི་ཧ ཏཱ་དི་ས་ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཎྞཱ་དི བྱ་ཝ་དྷཱ་ནེ་པི སི་ཡཱ’’ཏི, ས་རེ་ཙྩཱ་དི་པ་རི་ཧཱ་ར་ཝ་ཙ་ནེ-དྷི་པྤཱ་ཡ མུ་བྦྷཱ་ཝ་ཡ་ཏི ‘ཡ་དི་པི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, མ་ཐུ་རཱ་ཡ པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཙཱ་ནྟ་རཱ་ལེ༹ གཱ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦྷཱ་ཝཱ བྱ་ཝ་དྷཱ་ནེ་པི པུ་བྦ་ས་དྡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ དི་ཊྛ་ནྟ་མཱ་ཧ-‘མ་ཐུ་རཱ’ ཨི་ཙྩཱ་དི, ཡ་སྨཱ ས་རེ་ཏི ཨོ་པ་སི་ལེ་སི་ཀཱ་དྷཱ་རེ ས་ཏྟ་མྱ་ནྟཾ པ་དཾ, ཏ་སྨཱ བྱ་ཝ་དྷཱ་ནེ ས་ར་ལོ་པོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པ་བྱཱ་ཁྱཱ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟི་ཡ མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་རེ་ཏི ཨེ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘ཀཱ་རི་ཡེ’ཙྩཱ་དི, ཨོ་པ་སི་ལེ་སི་ཀེ་ཡེ་ཝཱ་དྷཱ་རེ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི སེ་སོ, ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ་ནྷ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ ས་དྡ་སྶཱ’ཏི, ཝ་ཏྟུ་ནོ ཡཱ ཨི་ཙྪཱ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་ཏཱུ་ལེ་ན ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ ཨ་ཏྠ་སྶ ཀ་ཐ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ,ཡེ་ན ཧི ཡ་མ་ཏྠཾ ཝ་ཏྟཱ་ཏི་དྷཱ་ཏུ་མི་ཙྪ་ཏི ས་ཏཱི་པྱ་བྷི་དྷཱ་ན་སཱ མ་ཏྠི་ཡེ ན ཏ་ཏོ-ཉྙ་མ་ཏྠཾ ས་དྡོ་བྷི་ད་དྷཱ་ཏཱི་ཏྱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ ཝ་སཱ་ཡེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ’ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ་པི’ཙྩཱ་དི, ཝ་ཏྟུ་ནོ སུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་སྶ ཨི་ཙྪཱ ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ, ཀ་ཐ་མུ་པ་དེ་ས་ཏོ ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ-ཝ་སཱི་ཡ་ཏེ’ ཀ་ཐ་ཉྩ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ས་ངྐི་ཡ ཏ་མུ་པ་ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཨ་ཏོ་ཙེ་ཏྱཱ་དི, ཨ་ཏོ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ ཨུ་པ་དེ་ས་ཏོ ཝ་སཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀི་ནྟཾ ཀཱ་ར་ཎ མི་ཙྩཱ་ཧ-‘ཡ་སྨཱ’ཨི་ཙྩཱ་དི, ཨ་ནྭ་ཡ་ས་དྡེ་ནེ་ཏྠ གུ་རུ་པཱ་ར་མྤ་རི་ཡོ-པ་དེ་སོ ཝི་ཝ་ཙྪི་ཏོ, ཡ་སྨཱ ཀཱ་ར་ཎཱ ཨ་ནྭ་ཡོ གུ་རུ་པཱ་ར་མྤ་རི་ཡོ པ་དེ་སོ གུ་རུ་ཀུ་ལ་མུ་པ་ག་མྨ པ་ཉྷ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ ཨ་ནྭི་ཙྪཱི་ཡ་ཏེ ག་ཝེ་སཱི་ཡ་ཏི, ཨ་ཏོ ཀཱ་ར་ཎཱ གུ་རུ་པ་ར་མྤ་རཱ ག་ཏ་ཨུ་པ་དེ་ས་ཏོ ཝ་སཱི་ཡ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ-ཝ་སཱ་ཡ་པྤ་ཊི་པཱ་ད་ཡི་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་མྤི’ཙྩཱ་དི, སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏེ་ཏི་སེ་སོ, ལ་གྷུ་ནོ་པཱ་ཡེ་ན ས་དྡཱ་ན་མུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཙ་ན་ནྟ་ར་ཀ-ར་ཎ་མ་ནུ་པ་ནྣཾ, ཨུ་པ་པ་ནྣཾ ཝ་ཙ་ན་ནྟ་ར་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་སྶ ཙ ཨོ་པ་སི་ལེ་སི་ཀཱ་དྷཱ་ར མ་ནྟ་རེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ནུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཝི་སེ་ས་པྤ་ཊི་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏྠ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ, ཨཱ་དྷཱ་ར་ནྟ་རེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི, ཨཱ་དྷཱ་ར་ནྟ་རེ་པཱི་ཏི ས་བྦ་ཏྠ པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, པ་ས་ངྒཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ནྟ-རེ་ནཱ་པི ཨཱ་དྷཱ་ར་ནྟ་རེ་པི ཨོ་པ་སི་ལེ་སི་ཀཱ་དྷཱ་རེ་པི ཝ་ཙ་ན་ནྟ་ར་པྤ་ས་ངྒོ སི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷ་ས་མྦྷ་ཝཱ ཨོ་པ་སི་ལེ་སི་ཀཱ་དྷཱ་ར་ནི་སྶ་ཡ་ནེ་པི ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ན དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠེ་ནཱ་པི ན་ཏྠི པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦོ ཡ་མྤི ས་དྡོ་ཏི, ན་ནུ ཀི་མེ་ཝཾ ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏེ པུ་བྦ་སྶེ་ཝེ་ཏི ཝ་ཙ་ན མེ་ཝོ་པ་སི་ལེ་སི་ཀ་མ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡ་ཏི… ཏ་ཏྠེ་ཝ པུ་བྦ་པ་ར་ཏྟ ས་མྦྷ་ཝཱ་ཏི ཡོ་མ་ཉྙ་ཏེ, ཏ་སྶེ་སཱ ཀ་པྤ་ནཱ ན ས་ངྒ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘པུ་བྦ་སྶཱ་ཏི’ཙྩཱ་དི, ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘སཱ་མཱི་པི་ཀེ་པི ཏ་སྶ ས་མྦྷ་ཝཱ’ཏི, ‘ག་ངྒཱ་ཡཾ གྷོ་སོ’ཏི ཝུ་ཏྟེ གྷོ་སོ ག་ངྒཱ་ཡཾ པུ་བྦོ ཝཱ པ་རོ ཝེ་ཏི ག་མྨ་མཱ་ན་ཏྟཱ སཱ་མཱི་པི་ཀེ་པྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ པུ་བྦ་པ་ར་ཏྟ་སྶ ས་མྦྷ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཏཱ་ཝ་ཝུ་ཙྩ་ཏེ་ཏི པུ་བྦ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏི ན པ་ར་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏེ, ཏ་ཐཱ་ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི-‘ཀི་ནྟ’ནྟི་ཨཱ་དི, ཨ་དྷི་ཀཾ བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་ནི་ཝུ་ཏྱཱ་དི ན ཝུ་ཙྩ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ནེ་ཏྠ ཚ་ཊྛཱི་པ་ཀ་པྤ་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཚ་ཊྛཱི་པ་ཀ་པྤ་ནཱ་པི སཱ་མ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, པ་ཀ་པྤ་ནཾ པ་ཀ་པྤ་ནཱ་ཝི་དྷཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ ‘པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ ‘‘ཚ་ཊྛཱི་ཊྛཱ་ནེ་ཡོ་གཱ’’ཏྱ་ཏོ (༡-༡-༤༩) ‘‘ཏ་སྨི་ནྟི ནི་དྡི་ཊྛེ པུ་བྦ་སྶ’’ (༡-༡-༦༦) ‘‘ཏ་སྨཱ ཏྱུ་ཏྟ་ར་སྶ’’ ཨི་ཏི (༡-༡-༦༧) པ་རི་བྷཱ་སཱ་སུ་ཏྟ་དྭ་ཡེ ཚ་ཊྛཱི་ག་ཧ་ཎ་མ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཡ ‘ཏ་སྨི་ནྟི ནི་དྡི་ཊྛེ པུ་བྦ་སྶ ཚ་ཊྛཱི’ ‘ཏ་སྨཱ་ཏྱུ་ཏྟ་ར་སྶ ཚ་ཊྛཱི [ནི་དྡི་ཊྛེ པུ་བྦ་སྶ ཚ་ཊྛཱི་ཏི པུ་བྦ་སྶ ཀཱ་རི་ཡི་ཏྟ་པ་ཊི་པཱ་ད་ན་ཡོ་གྒོ ཚ་ཊྛཱི ཏ་བྦོ་དྷ་ཀ་པ་དེ བྷ་ཝ་ཏི་ཏྱ་ཏྠོ, ཨེ་ཝ དྷུ་ཏྟ་ར་སྶེ་ཏུ ཝི. ཨུ་ཛྫོ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ] ཏི ཚ་ཊྛཱི་པ་ཀ་པྤ་ནཾ པ་ཊི་པཱ་དེ་ནྟི ‘ཡ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཚ་ཊྛཱི་ནི་དྡེ་སོ ན་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ཚ་ཊྛཱི་པ་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ་ཐཱ སི་ཡཱ’ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ཝ་ཙ་ན་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཡ་ཏྠ ཚ་ཊྛཱི་ནི་དྡེ་སོ ན་ཏྠི, ཏ་ཏྠ སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ནེ་ཝ ཚ་ཊྛཱི་པ་ཀ་པྤ་ནཱ སི་དྡྷཱ’ཏི, སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་མུ་པ་ད་སྶེ་ཏི ‘ས་ཏྟ་མཱི་ནི་དྡེ་སེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཨ་ཉྙ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ནི་དྡི་ཊྛོ་པི པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀཱ་རི་ཡ་ཡོ ག་ནྟི ཀཱ་རི་ཡ་ས་མྦ་ནྡྷཾ, ཡ་ཐཱ ‘‘ཝ་གྒེ ཝ་གྒ་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ’ནྟི་དཾ ཚ་ཊྛཱི་ཡ་ནྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏེ, ཀ་ཐཾ ཝ་གྒེ་ཏེ་སཱ ས་ཏྟ་མྱ་ཀ་ཏ་ཏྠཱ ‘‘ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ’’ནྟི (༡-༣༨) པུ་བྦ་སུ་ཏྟེ ཀ་ཏ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པ་ཋ་མཱ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཚ་ཊྛཱི་ཝི་བྷ་ཏྟི་མྤ་ཀ་པྤེ་ཏི ས་ཏྟ་མི་ཡཾ པུ་བྦ་སྶེ’ཏི ཏ་ཐེ་ཏྱ་ཝ་ག་ནྟ་བྦཾ. ཨེ་ཏཱ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏེ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨི་ད་ནྟི ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘ཀི་ནྟ’ནྟི་ཨཱ་དི, ཡ་དཱ་ཧི་ཙྩཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་པ་ས་ངྒ་ཀྐ་མཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀི་མི་ད་མུ་ཙྩ་ཏེ པ་རི་ཡཱ་ཡ་པྤ་ས་ངྒེ ནི་ཡ་མ་ཏྠཾ ཝ་ཙ་ན་ནྟི ན་ནུ པུ་བྦ་པ་རཱ་ནཾ ཡུ་ག་པ་དུ་པྤ་ཏྟི་ཡ མཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་མཱ་ཎེ་ནཱ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཾ ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཀ་སྨཱ ནོ་ཙྩ ཏེ་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཡུ་ག་པ་དུ་པ་སི་ལི་ཊྛཱ་ན’ནྟྱཱ་དི, ཡུ་ག་པ་དུ་པ་སི་ལི་ཊྛཱ་ན་མ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀུ་ཏོ་ཙྩཱ་ཧ-‘ཨ་པ་ར་སྶཱུ་པ་སི་ལེ་སི་ཀ་སྶཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’ཏི, ཨ་ཏོ་ཏི ཡུ་ག་པ་དུ་བྷི་ནྣ་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ས་རོ ལོ་པཱ་ས་རེ’’ཙྩཱ་དི་ཀཾ (༡-༢༦) སུ་ཏྟཾ.

༡༥. པ་ཉྩ

ཨ་ཝ་དྷི་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ‘ཨ་ཏོ’ཙྩཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝ་དྷི་ཏྟེ་ན, ཡ་སྶཱ་ཏི ཡོ ཨཱ་དི་ནོ, ཀཱ་རི་ཡ་ནྟི ‘ཊཱ་ཊེ’ཨཱ་དི་ཀཾ, པུ་བྦ་པ་རཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟེ་ནཱ་ཝི་སེ་སཱ་ཏི ཡ་ཐཱ- ‘གཱ་མཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ’ཏི ཝུ་ཏྟེ སོ ཏ་ཏོ པུ་བྦོ པ་རོ་གེ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏྱ་ཝ་དྷི་བྷཱ་ཝ་སྶ པུ་བྦ་པ་རཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟེ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ, ཏ་ཐེ་ཧཱ་པི ‘‘ཨ་ཏོ ཡོ་ནཾ ཊཱ་ཊེ’’ཏི (༢-༤༡) ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨ་ཏོ པུ་བྦེ་སཾ ཡོ་ནཾ ཨ་ཐ་ཝཱ པ་རེ་ས་ནྟི པུ་བྦ་པ་རཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟེ་ནཱ་ཝ་དྷི་བྷཱ་ཝ་སྶཱ་ཝི་སེ་སཱ་ཏི མ་ཉྙ་ཏེ, པུ་རེ ཝི་ཡཱ་ཏྱ་ནེ་ན ས་ཏྟ་མི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎ་མ་ཏི་དི་ས་ཏི, ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ‘ན་རཱ་ན་མེ་རེ’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་པ་ཝཱ་ད་ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷེ ས་ཏི་པ་ར་ཏྟཱ ཊཱ་ཊེ་ཨཱ་དེ་སཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ‘‘ཨཱ་དི་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མ, ཨ་ཐ ཀི་མི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན ན་ནུ ཡ་ཏོ ཡ་ཏྠ པ་ཉྩ་མཱི ནི་དྡེ་སོ ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཏྠ ‘‘མཱ་ནུ་བ་ནྡྷོ ས་རཱ་ན་མ་ནྟཱ པ་རོ’’ (༡-༢༡) ཏྱ་ཏོ ‘པ་རོ’ཏྱ་ནུ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི ཏ་སྶཱ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཏ་སྶ ཡོ་ན་མི་ཙྩ་ནེ་ན སཱ་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎྱཱ‘པ་རེ་སཾ ཡོ་ནཾ’ཏྱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏེ, ཏ་ཏོ པུ་བྦེ་སཾ པ་ས་ངྒོ་ཡེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི, ནེ་ཏ་ད་ཏྠི, པ་རོ་ཏི ཏྱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ‘ཨ་ཏོ’ཏི པ་ཉྩ་མྱ་ནྟེ་ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཾ ན ཀོ་ཙི ཝཱ་རེ་ཏཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་ར་ཏོ-ཀཱ་ར་ཏོ པུ་བྦེ་ས་མྤི ཡོ་ནཾ ཊཱ་ཊེ་ཨཱ་དེ་སཱ པ་པྤོ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་མི་ནཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཝ་ཙ་ནེ’ཙྩཱ་དི, ཨེ་ཝ་ཉྩ་ར་ཧི ཏ་དེ་ཝོ་དཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ, ཀིཾ ‘ན་རཱ་ན་རེ’ ཏྱུ་དཱ་ཧ་ཊ་ནྟི ཙེ, ནེ་ས་དོ་སོ, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠཾ ཀཱ་རཱི་ཡ་མཱ་ན་མི་ཧཱ-པྱ་ཏྠ་ཝ་ནྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི, པུ་བྦ་ཀོ པ་རི་ཧཱ་རོ་ཏི བྱ་ཝ ཧི་ཏ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པུ་བྦ་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ས་རེ་ཏོ་པ་སི་ལེ་སི་ཀཱ་དྷཱ་རོ’’ཏི པ་རི་ཧཱ་རོ, ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨི་ཧ ས་ཏྟ་མི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཝ་ཙ་ནཱ་ན་ནྟ་ར་ནྟི པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ་ནཾ ནི་དྡི་ཊྛ་གྒ་ཧ་ཎ་མི་ཝ བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་རཾ, ཏེ ཧི ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏྱུ་ཏྟ་ར་སྶཱ’’ཏྱེ་ཏྠ (༡-༡-༦༧) ནི་དྡི་ཊྛ་གྒ་ཧ་ཎ་མ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཡ ཏེ་ན པུ་བྦེ ཝི་ཡ བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་ནི་ཝ་ཏྟི་མྤ་ཊི་པཱ་དེ་ནྟི. ཨ་ན་ནྟ་རེ་ཏི་ཝ་ཙ་ནཱ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཡཱ ནི་སྶ་ཡ་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏེ, ཀ་ཏ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཱ ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ཏྱཱ་ཧ- ‘པ་ཙྩཱ་ས་ཏྱཱ ཛཱ་ཏིཾ ས་ནྣི་སྶཱ་ཡཱ’ཏི ཛཱ་ཏིཾ ས་ནྣི་སྶཱ་ཡ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྱཱ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ནི་ཝ་ཏྟི་མཱ་ཧེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨི་མི་ནཱ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི ཉཱ་ཡ་བྱཱ་པ་ན་ཉཱ་ཡ་ཛཱ་ཏི་པ་ད་ཏྠ་བྱ་ཏྟི་པ་ད་ཏྠེ་སུ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཉཱ་ཡོ ཛཱ་ཏི་པ་ད་ཏྠོ་ཙེ་ཧ ནི་སྶཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ན ཧི ཀེ་ཝ་ལཾ ཛཱ་ཏིཾ ནི་སྶཱ་ཡ བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་ནི་ཝ་ཏྟི ཝ་ཏྟུཾ ས་ཀྐཱ, ཏ་ཐཱ་ཧི ཡ་དེ་ཏྠ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཉཱ་ཡོ ན ནི་སྶི་ཏོ, ཏ་དཱ བྱཱ་པ་ན་ཉཱ་ཡེ་ན བྱ་ཝ་ཧི་ཏེ ཙཱ་བྱ་ཝ་ཧི་ཏེ ཙཱ་ས་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ཏི་ཡཱ ནི་སྶ་ཡ་ནེ ས་ཏྱ་པི བྱ་ཝ་ཧི་ཏེ་པི བྱཱ་པྱ་མཱ་ནཱ ཛཱ་ཏི ཀེ་ན ནི་ཝཱ་རཱི་ཡ་ཏེ ནཱ་པི ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ནྣི་སྶཱ་ཡ བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་ནི་ཝ་ཏྟི ཝ་ཏྟུཾ ས་ཀྐཱ, ཏ་ཐཱ་ཧྱ་ས་ཏི ཛཱ་ཏི་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན བྱ་ཏྟི་ནི་སྶཱི་ཡ་ཏེ, བྱ་ཏྟི་ཡ་ཉྩ པ་ད་ཏྠེ པ་ཊི་ལ་ཀྑི་ཡཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི ཉཱ་ཡ་ནི་སྶ་ཡ་ནེ་པྱ་བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་མྤ་ཏི ཡཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ བྷི་ནྣཾ ཏ་ད་བྱ་ཝ་ཧི་ཏེ པ་ཝ་ཏྟཾ, ཡ་མྤ་ན བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་མྤ་ཏི བྷི་ནྣཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཏ་ཉྩ ཝ་ཙ་ན་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ མཱ་བྷ་ཝ་ཏྭ་སྶ བྱ་ཏྠ་ཏཱ་ཏི བྱ་ཝ་ཧི་ཏེ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ཏེ, ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷོ་པི ནི་སྶཱ་ཡ ནཱི་ཡཱ་ཏི. ཝི་ས་ཡ་ད་སྶ་ན་པྤ་ས་ངྒེ ཝི་ས་ཡི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྠ་བྱ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝཱ་ཀྱ་ནྟོ་ག་དྷ་པ་དཱ་ན་མ་ཏྠ་མྤ་ཋ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ས་མཱ་སཱ་དི་ཀཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཀ་ཏོ’ཏྱཱ་དི་ཀ་མཱ་ར་དྡྷཾ, ཛཱ་ཏི་ལ་ཀྑ་ཎོ་ཏི ཨ་བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་ཏྟ་ཛཱ་ཏི་ས་བྷཱ་ཝོ, ‘ཨོ་ས་དྷྱོ’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཀཱ་རེ ཨ་ཀཱ་རཱ པ་ར་སྶ དྷ་ཀཱ་རེ་ན བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་སྶ ཡོ་སྶ ཝི་ཡཱ་ཝ་སེ་སཱ་ན་མྤི ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ-‘ཡོ་པྤ་བྷུ་ཏཱི་ན’ནྟི, ཛཱ་ཏི སཱ་མ་ཉྙཾ, ཡཱ་ཝ་ཏི ཝི་ས་ཡེ་ཏི ག་ཝཱ་དི་ཀེ ཡ་ཏྟ་ཀེ ཝི་ས་ཡེ, ཀཱ་མ་ཙཱ་ར་ཏོ ཝི་ས་ཡ པ་རི་ས་མ་ཏྟི་ཡཱ དི་ཊྛ་ནྟ་མཱ་ཧ-‘ཏཾ ཡ་ཐེ’ཏི, བྷོ་ཛ་ཡེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ བྷོ་ཛ་ཡེ་ཨི་ཏཱི་ཏི པ་ད་ཙྪེ་དོ, ཀ་ཏོ་ཧི ཛཱ་ཏྱ་ཏྠོ ཀ་སི་ཎོ་ཏི ཡ་སྨཱ ས་ཀ་ལོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ ཛཱ་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ པ་རི་ས་མ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི- ‘ཡཱ་ཝ དི་ཊྛ་མྦྷོ་ཛ་ཡེ’ཏི ཝུ་ཏྟེ [ཝུ་ཏྟེ་ན (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ས་ནྟཱ་ཡ སཱ་མ་ཉྙ་ཝུ་ཏྟི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་དྡ་པྤ་ཡོ་ག་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ པ་ཙྩེ་ཀ་མྦྷོ་ཛ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཀ་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཡ་ཏོ ཀ་སི་ཎོ་པི ཛཱ་ཏྱ་ཏྠོ པ་རི་ས་མ་ཏྟོ ནཱ་མཱ་ཏི. ‘‘བྱ་ཉྫ་ནེ དཱི་གྷ་ར་སྶཱ’’ཏི (༡-༣༣) སུ་ཏྟེ བྱ་ཉྫ་ནེ་ཏི ས་ཏྟ་མཱི པུ་བྦ་སྶ དཱི་གྷཱ་དི་ཝི་དྷི་མྷི ཙ་རི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ས་ར་མྷཱ དྭེ’’ཏི (༡-༣༤) ཨེ་ཏྠ ས་ར་མྷཱ་ཏི པ་ཉྩ་མྱ་ཀ ཏ་ཏྠཱ, ཏ་ཏོ པ་ཉྩ་མཱི་ནི་དྡེ་ས་སྶ བ་ལཱི་ཡ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ ‘‘ས་ཏྟ་མི་ཡཾ པུ་བྦ་སྶ’’ ‘‘པ་ཉྩ་མི་ཡཾ པ་ར་སྶཱ’’ཏི དྭི་ནྣཾ པ་ར་སྶ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནེ ‘བྱ་ཉྫ་ནེ’ཏི ས་ཏྟ་མཱི པ་ར་སྶ ཀཱ་རི་ཡ ཡོ་གི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ན ཚ་ཊྛཱི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཎ་མ་ཏཱི… དྭི་ནྣཾ སུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷེ པ་ར་སྶ བ་ལཱི ཡ་ཏྟཱ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཏཱ་དི་ས་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ-‘ཚ་ཊྛཱི་པ་ཀ་པྤ་ནཱ་པི པུ་རེ་ཝི་ཡ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ’ཏི.

༡༦. ཨཱ་དི་སྶ

ཀི་ཉྩི ཨ་ནྟ་སྶ ས་མྤ་ཏྟ་ནྟི ཡཾ ཊཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་མ་ནེ་ཀ་ཝ་ཎྞཾ ན ཧོ་ཏི, ཏཾ ‘‘ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟ་སྶེ’’ (༡-༡༧) ཏྱ་ནྟ་སྶ པ་ཏྟཾ, ཀི་ཉྩི ས་བྦ་སྶེ་ཏི ‘‘ཊཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ་ནེ་ཀ་ཝ་ཎྞཱ ས་བྦ་སྶེ་ཏི’’ (༡-༡༩) ཊཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་མ་ནེ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ཉྩ ཀཱ་རི་ཡཾ ས་བྦ་སྶ པ་ཏྟཾ. ཡ་ད་ནྟ་བྷཱ་ཝི་ཀཱ་རི་ཡཾ་ཏྱཱ་དི་ནཱ ཝ་ཙ་ན་ཕ་ལ་མུ་པ་ད་སྶེ་ནྟོ ‘ཚ་ཊྛཱི་ཡ་ནྟ་སྶེ’ཏཱི་མ་སྶཱ་པ་ཝཱ་དོ ཡཾ ཡོ་གོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཏ་སྶཱ་ཡ་མ པ་ཝཱ་དོ ཧོ་ཏུ ཊཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ་དི་ཀཱ་རི་ཡཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘ཊཱ་ནུ་བ་ནྡྷེ’ཙྩཱ་དི, ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷཱ་ཏི ཨ་པ་ཝཱ་ད་ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷཱ, ‘‘ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟ་སྶེ’ཏི ཧི ཨུ་སྶ་གྒོ, ཏ་སྶཱ་པ་ཝཱ་དཱ ‘‘ཨཱ་དི་སྶ’’ ‘‘ཊཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ་ནེ་ཀ་ཝ་ཎྞཱ ས་བྦ་སྶེ’’ཏྱེ་ཏེ, ‘‘ཨཱ་དི་སྶཱ’’ཏཱི་མ་སྶཱ་ཝ་ཀཱ་སོ ‘ཏེ་ར་སཱ’ཏི, ‘‘ཊཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ་ནེ་ཀ་ཝ་ཎྞཱ ས་བྦ་སྶཱ’’ཏཱི་མ་སྶཱ་ཝ་ཀཱ་སོ ‘ཨེ་སུ, ཨ་ནེ་ནཱ’ཏི, ཨི་ཧོ་བྷ་ཡ་མྤ་པྤོ་ཏི ‘‘ཨ་ཏོ ཡོ་ནཾ ཊཱ་ཊེ’’ (༢-༤༡) ‘‘ན་རཱ་ན་རེ’’ ‘‘ཨ་ཏེ་ན’’ (༢-༡༠༨) ‘‘ཛ་ནེ་ནཱ’’ཏི (ཏ་ཏྠ) ‘‘ཊཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ་ནེ་ཀ་ཝ་ཎྞཱ ས་བྦ་སྶེ’’ཏཱི་ད་མྤ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཏེ་ས་མ་པ་ཝཱ་དཱ་ནཾ ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷཱ ས་བྦཱ་དེ་སོ བྷ་ཝ་ཏི. ‘‘ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ད་ས་ས་དྡེ-ནྟ་སྶ པ་ཏྟོ་པི ཏ་ད་པ་ཝཱ་ད་ཏྟཱ ‘‘ཨཱ་དི་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ད་ཀཱ་ར་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘ད་ཀཱ་ར་སྶ་རོ’ཏི.

༡༧. ཚ་ཊྛཱི

ཀོ་ཏྠོ་ནྟ ས་དྡ་སྶེ་ཙྩཱ་ཧ-‘ཨ་ནྟོ་ཝ་སཱ་ན’མི་ཙྩཱ་དི, ‘‘ཝ་ཎྞ་སྶ་ནྟ་སྶ’’ཏི (༡-༡-༥༢) སུ་ཏྟེ ཝ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎ་མ་ནྟ་ཝི་སེ་ས་ནཱ་ཡོ་པ་དི་ཊྛཾ པཱ་ཎི་ནི་ནཱ-ཨ་ནྟ་སྶ པ་ད་སྶ ཝཱ་ཀྱ་སྶ ཝཱ མཱ་བྷ་ཝཱི’ཏི, ཨི་ཧ ཏྭ་ན་ཏྠ་ཀཾ ཝ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎཾ བྱ་ཝ་ཙྪེ་ཛྫཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘སོ ཙེ’ ཏྱཱ་དི, ན་ནུ བྲ་ཧྨ་སྶཱ་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠེ་ན ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏོ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨ་ས་དྡོ ཚ་ཊྛཱི་ནི་དྡི་ཊྛོ ནཱ་མཱ་ཏི ‘‘བྲ་ཧྨ་སྶུ ཝཱ’’ཏི (༢-༡༩༤) ཨུ་ཨཱ་དེ་སོ ‘‘ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཨ་ནྟ་བྲ་ཧྨ་ས་དྡ་སྶ པ་པྤོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ‘ན ཧི ཚ་ཊྛཱི ནི་དྡི་ཊྛ་སྶ ཨ་ནྟཾ པ་དཾ ཝཱ་ཀྱཾ ཝཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི, ཝུ་ཙྩ་ཏེ- ན ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠེ་ནཱ་ཀྑེ་པ་མ་ཏྟེ་ན མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨ་ས་དྡོ ཚ་ཊྛཱི ནི་དྡི་ཊྛོ ནཱ་མ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ན བྲ་ཧྨ་ས་དྡ་སྶ ས་བྦ་སྶཱ་དེ་ས་པྤ་ས་ངྒོ, མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨ་ས་དྡེ ཝཱ བྲ་ཧྨ་ས་དྡོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏ་སྶཱ་ནྟ་སྶ ཨུ་ཏྟཾ ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏེ.

༡༨. ཝཱ་ནུ

‘‘ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟ་སྶེ’’ཏྱ་ནེ་ནེ་ཝཱ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཀཱ་རི་ཡེ་པྱ་ནྟ་སྶ སི་དྡྷེ ཀི་མ་ཏྠོ་ཡ་མཱ་ར་མྦྷོ་ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡ ཊཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ་ཏྱཱ་དི་ནཱ ཝ་ཙ་ན་ཕ་ལ་མུ་པ་ད་སྶེ་ནྟོ ‘བཱ་དྷ་ཀ་བཱ་དྷ་ན་ཏྠོ-ཡ་མཱ་ར་མྦྷོ’ཏི-ཝ་ད་ཏི, ཏ་ཐཱ་ཧི ‘‘ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟ་སྶེ’’ཏྱ་སྶ བཱ་དྷ་ཀོ ‘‘ཊཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ་ནེ་ཀ་ཝ་ཎྞཱ ས་བྦ་སྶེ’’ཏི, ཏ་སྶ ཙ ‘‘ཝཱ་ནུ་བ་ནྡྷོ’’ཏྱ་ཡཾ ཡོ་གོ བཱ་དྷ་ཀོ་ཏི བཱ་དྷ་ཀ་བཱ་དྷ་ན་ཏྠོ ས་མྤ་ཛྫ་ཏེ, ཨ་པ་ཨི་ཙྩ་ཡ་མུ་པ་ས་གྒོ ཝ་ཛྫ་ནེ ནཱི་ཝཱ་ར་ཎེ, པ་ན་ཡ་ནེ ཝཱ ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏི ཨ་པོ་དྱ་ནྟེ ཨུ་སྶ་གྒ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཝ་ཛྫཱི་ཡ་ནྟེ ནཱི་ཝཱ་རཱི་ཡ་ནྟེ ཨ་པ་ནཱི་ཡ་ནྟེ ནེ་ནེ་ཏྱ་པ་ཝཱ་དོ, སུ་ཏྟེ་ཀ་དེ་སེ་ན སུ་ཏྟ་མེ་ཝོ་པ་ལ་ཀྑི་ཏ་ནྟི ཨ་ནྟ་སྶ‘ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟ་སྶཱ’ཏི སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་པ་ཝཱ་དོ ཨ་ནྟཱ་པ་ཝཱ་དོ, ཨུ་སྶ་ཛྫ་ཏེ ནི་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏྱ་པ་ཝཱ་དེ་ནེ་ཏྱུ་སྶ་གྒོ, ཨུ་སྶ་གྒཱ་པ་ཝཱ་ད་ཀྐ་མོ པ་ནེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ‘‘ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟ་སྶེ’’ཏྱུ་སྶ་གྒོ, ཏ་ད་པ་ཝཱ་དཱ ‘‘ཊཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ་ནེ་ཀ་ཝ་ཎྞཱ ས་བྦ་སྶ’’ ‘‘ཨུ་ཀཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ་དྱ་ནྟཱ’’ ‘‘མཱ་ནུ་བ་ནྡྷོ ས་རཱ ན་མ་ནྟཱ པ་རོ’’ཏི, ‘‘ཊཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ་ནེ་ཀ་ཝ་ཎྞཱ ས་བྦ་སྶེ’’ཏྱུ་སྶ་གྒོ, ཏ་ད པ་ཝཱ་དཱ ‘‘ཝཱ་ནུ་བ་ནྡྷོ’’ ‘‘མཱ་ནུ་བ་ནྡྷོ ས་རཱ་ན་མ་ནྟཱ པ་རོ’’ཏི.

༡༩. ཊཱ་ནུ

ཚ་ཊྛཱི་ནི་དྡི་ཊྛ་སྶེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཝ་ཙ་ནཱ་ར་མྦྷ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཁྱཱ་ནེ་ནཱ་ནྟཱ་དེ་སཱ་པ་ཝཱ་དོ ཡཾ ཡོ་གོ་ཏི བྲ་ཝཱི་ཏི, པ་ཙྩེ་ཀ་མ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷོ་ཏི སོ ཊ་ཀཱ་རཱ་ནུ་བ་ནྡྷོ ཙཱ་དེ་སོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཀ་སྶ ས་བྦ་སྶ བྷ་ཝ་ཏི་ཙྩཱ་ཧ-‘ཚ་ཊྛཱི ནི་དྡི་ཊྛ་སྶེ’ཙྩཱ་དི, ན་ནུ ཙ ཊེ་ཨཱ་དེ་སོ་པྱ་ནེ་ཀ་ཝ་ཎྞོ་ཨེ་ཝ དྭི་ཝ་ཎྞ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏྟཱ་ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘ཨུ་པ་ལ་ཀྑི་ཡེ’ཙྩཱ་དི, ཨ་ནུ་བ་དྷྱ་ཏེ པ་ཡོ་གེ ཨ་སུ་ཡྻ་མཱ་ནེ་པི པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ནུ་ས་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏྱ་ནུ་བ་ནྡྷོ, ཨུ་པ་དེ་སེ ཡེ་ཝོ་པ་ལ་ཀྑི་ཡ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏྱ་ནེ་ནེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘ཨུ་ཙྩཱ་རི་ཏ་ཝི་ནཱ་སི་ནོ་ནུ་བ་ནྡྷཱ’ཏི, ཨུ་པ་དེ་སེ པ་ཋ་མུ་ཙྩཱ་ར་ཎེ.

༢༠. ཉ་ཀཱ

ཨཱ་དྱ་ནྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀ་ཐ་མ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ཏྱ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི ཏྱཱ་ཧ-‘ཨཱ་དྱ་ནྟ་ས་དྡཱ་ན་མི’ཙྩཱ་དི, ཨཱ་དྱ་ནྟ་ས་དྡཱ་ནཾ ནི་ཡ་ཏ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝཱ་ཙི་ཏྟཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་སྶ ཙཱ་ཝ་ཡ་ཝི་ནཱ་མ་ནྟ་རེ་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་ཝ་ཡ་ཝཱི ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཚ་ཊྛི་ཡཱ་ཏྱ་ནུ་ཝུ་ཏྟི་ཏོ ཝཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ཝ་ཡ་ཝི་ས་མྦ་ནྡྷེ་སཱ ཚ་ཊྛཱི, ཏཱ་ཡ ནི་དྡི་ཊྛ་སྶཱ་ཏྱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏེ་ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ-‘ཚ་ཊྛཱི་ནི་དྡི་ཊྛ་སྶཱ’ཏི (ཝུ་ཏྟཾ), ཏེ་ནེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་དྷི་མྷི ཀཱུ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་ད་ཡོ ན དོ་སཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི, ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ད་ཝ་ཡ་ཝཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ་ཡེ་ཝ, ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཏི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན, ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏ་པྤ་ས་ངྒི་ཏྟཱ་ཏི ཨོ་ཏྟེ ཀ་ཏེ་པི ཨ་ཀ་ཏེ་པི ཝུ་ཀཱ་ག་མ་སྶ པ་ས་ངྒ་ཏོ, བྷཱུ་ཡ་ཏྟ་ཏྟཱ ཧི ཨོ་ཏྟ་སྶ བྷཱུ་གྒ་ཧ་ཎེ ས་ཏི ཀ་ཏེ་པི ཨོ་ཏྟེ ཝུ་ཀཱ་ག་མེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་མ་ཀ་ཏེ་པི ཏ་ཏོ་ཝ ‘‘ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏ་པྤ ས་ངྒཱི ཡོ ཝི་དྷི ས་ནི་ཙྩོ’’ཏི ནི་ཙྩ་ཏྟཱ ཨོ་ཏྟཾ བཱ་དྷི་ཏྭཱ ཝུ་ཀཱ་ག་མོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཝུ་ཀཱ་ག་མེ པ་ཙྪཱ ཏེ་ན ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘ཨ་ནྟཱ་ཝ་ཡ་ཝེ’ཙྩཱ་དི.

༢༡. མཱ་ནུ་བ་ནྡྷོ

ཡ་དི་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཚ་ཊྛཱི ཨ་ནྟ་སྶཱ་ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཡ་ཏོ ཀུ་ཏོ་ཙི ཨ་ནྟ་ཏོ བཱ་ནུ་བ་ནྡྷོ པ་རོ སི་ཡཱ, ན ཧི དུ་ཏི་ཡཾ ས་ར་གྒ་ཧ་ཎ་མ་ཏྠི, ཡེ་ནཱ་ནྟོ ཝི་སེ་སཱི་ཡ་ཏེ་ཙྩཱ་ཧ-‘ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ’མི་ཙྩཱ་དི, ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘སུ་ཏ་ཏྟཱ’ཏི, ‘ས་རཱ་ན’ནྟི སུ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན ‘‘སུ་ཏཱ་ནུ་མི་ཏེ་སུ་སུ་ཏ་ས་མྦ་ནྡྷོ་བ་ལ་ཝཱ’’ཏི རུ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏེ་ཏྠ་དྷ་ཀཱ་ར་སྶཱ ནུ་མི་ཏ་སྶ མཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི, ས་མཱ་ན ཛཱ་ཏི་ཡ་སྶེ་ཝ ལོ་ཀེ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཧོ་ཏི་ཙྩཱ་ཧ-‘ཏ་ཐཱ ཧི’ཙྩཱ་དི, ཡ་ཐཱ’ཀ་ཎྷཱ གཱ་ཝཱི་ནཾ ས་མྤ་ནྣ་ཁཱི་ར་ཏ་མཱ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟེ་པི ཀ་ཎྷཱ་ཡ ཀ་ཎྷཱ་གཱ་ཝཱི་ཡེ་ཝ པ་ཏཱི་ཡ་ཏེ, ཏ་ཐེ་ཧཱ་པི ས་རཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨ་ནྟཱ་ཏྱ་ནྟ་ཏྟེ་ན ནི་དྡྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནོ ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡོ ས་རོ་ཡེ་ཝ པ་ཏཱི་ཡ་ཏེ, ཏེ་ན ས་རཱ་ནཾ ཡེ་ཝཱ་ནྟཱ་པ་རོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི བྷཱ་ཝོ, ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟོ་ཏི ‘‘ཉི་ལ་ཏ་སྶེ’’ཏི (༥-༡༦༣) སུ་ཏྟེ ཨ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཡ་མེ་ཝེ་ཏི ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝཱ ཡ་སྶ་ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཀཱ་ར་སྶ ཉི་པྤ་ཏྟི, ཏེ་ནཱ་ནི་ཊྛ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ལཱ་ནུ་ས་ངྒི་སྶེ་ཝ ཨ་སྶཱ་ཏི ལ་སྶ ཡཾ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟཾ ཏཾ ཨ་ཏྠོ པ་ཡོ་ཛ་ན་མ་སྶ ‘‘ཀ་ཏྟ་རི་ལོ’’ཏི (༥-༡༨) ལ་ཀཱ་ར་སྶཱ་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠོ ལ་ཀཱ་རོ, ཨི་དྷེ་ཝཱ་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ‘‘མཱ་ནུ་བ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ.

༢༢. ཝི་པྤ་ཊི

པ་རོ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏེ, སོ ཙཱ་ཉྙཱ་དྷི་ཀྱ་ཨི་ཊྛཱ་དྱ་ནེ་ཀ་ཏྠོ་པི ཨི་དྷ ཨི་ཊྛ ཝཱ་ཙཱི ད་ཊྛ་བྦོ, ཀ་མྨ་བྱ་ཏི་ཧཱ་རེ་གྷ་ཎི་ཏི ཀ་མྨ་བྱ་ཏི་ཧཱ་རོ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ཝི་སེ་སོ ཏ་སྨིཾ ‘བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཀེ་སྭ་གྷ་ཎྒྷ་ཀཱ’’ཏི (༥-༤༤) སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝི་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠེ གྷ་ཎི ཝི་པྤ་ཊཱི སེ་དྷོ, ཏེ་ནཱ་ཧ-‘སཱ་མ་ཉྙེ’ཙྩཱ་དི, ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ-‘ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་ཊི་སེ་དྷོ’ཏི, སཾ་སི་དྡྷི་ཡཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་པི སི་དྷི ཨུ་པ་ས་གྒ་ས་མྦ་ནྡྷེ ནཱ་ཏྠ་ནྟ་རེ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་རོ་དྷོ་ཏྱ་ཏྠོ, ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷ་ས་དྡ་སྶ ལོ་ཀེ ཝི་རོ་དྷ་ཝཱ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་སི་དྡྷ་ཏྟ་མཱ་ཧ ‘ཏ་ཐཱ ཧི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཀ་ཐ་མྤ་ན པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ་སུ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་རོ་དྷོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཙྩཱ་ས་ངྐི་ཡ ཨུ་བྷི་ནྣཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ས་ཏྟེ ས་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ནཱ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ‘དྭི་ནྣ’མི་ཙྩཱ་དི ཝུ་ཏྟི་ག་ནྠོ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ‘སོ་ཙཱ’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་སི་ཏེ་ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ནཱ་ན་ཀྐ་ནྟེ ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ནུ་བྷ་ཡ་ཏཱ་གི་ནཱི་ཏི ཡོ ཝི་ས་ཡེ་ཀ་དེ་སོ ཨུ་བྷ་ཡ་ནྣ བྷ་ཛ་ཏེ ཏ་སྨིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཡ་བྷཱ་གི་ནི ཝི་ས་ཡེ་ཀ་དེ་སེ, སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་ས་ཡོ དྭི་ནྣཾ ཝི་དྷཱི་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཝི་ས་ཡོ, ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒེ ས་ཏི སོ་ཙ ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷོ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨི་མི་ནཱ ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷ་སྶ ཝི་ས་ཡོ པ་ཝ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒོ ཝི་ས་ཡ་ཝི་ས་ཡཱི་ན་མ་བྷེ་དེ་ན སུ་ཏྟེ ‘ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷོ’ཏི་ཝུ་ཏྟོ་ཏི ‘དྭི་ནྣ’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟི་ག་ནྠོ ར་ཙི་ཏོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི, པ་རོ ཧོ་ཏཱི ཏི་ཝི་དྷི་ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་དི ནི་ཡ་མོ-བྦྷཱུ་པ་ག་ཏོ སི་ཡཱ, ཏ་དཱ ‘པ་རོ་ཝ་ཧོ་ཏཱི’ཏི ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ ཧི ཛཱ་ཏི་ཡཾ པ་ད་ཏྠེ ས་ཀི་མེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཙ་རི་ཏ་ཏྠ་ཏྟཱ ཝི་ས་ཡ་ནྟ་རེ དྭི་ནྣ་མྤི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ན་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ པ་རཾ པ་ཙྪི་མཾ ཀཱ་རི་ཡ་ནྟི ཝི་དྷྱ་ཏྠ་མི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ, བྱ་ཏྟི་ཡ་ནྟུ པ་ད་ཏྠེ ལ་ཏྭཱ་དཱི་ན་མི་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡ་པྤ་ས་ངྒེ ནི་ཡ་མ་ཏྠ་ནྟི པ་ཊི་པ་ནྣཱ, ཨི་དྷ པ་ན ཛཱ་ཏི་ཡཾ བྱ་ཏྟི་ཡ་ཉྩ དྭི་ནྣ་མྤི སུ་ཏྟཱ་ན་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ ཝི་དྷྱ་ཏྠ་མེ་ཝི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ན ནི་ཡ་མ་ཏྠ་མྤཱི་ཏི པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཏ་ཐཱ་ཧི’ཙྩཱ་དི, ཀཱ་མ་ཙཱ་ར་ཏོ པ་རི་ས་མཱ་པཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀཱ་མ་ཏོ པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཉྩེ་ཏི་སྶཱ ས་བྦ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ གོ་ཙ་རེ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་བྱཱ་པ་ནེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་ཐ་མྤ་ནེ་ཀ་སྶཱ་པི པ་ཝ་ཏྟི ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ‘ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི’ཙྩཱ་དི, ཧི་ས་དྡོ ཡ་སྨཱ་ཏྠེ, ཡ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི་ད་མཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ, ཨ་བྷི་མ་ཏ་ཀཱ་རི་ཡ་ཝི་དྷཱ་ནེ ལི་ངྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་དྡི་ཀཱ་ནུ་མ་ཏ་ཏྟཱ(ཏེ་སཾ) ཝི་དྷཱི་ནཾ ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ཉྩ ཏ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་མཱ་ཎ་ཏྟཱ དྭི་ནྣ་མྤི ཨ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘ཨ་ནུ་བྷ་ཡ་བྷཱ་གི་མྷི’ཙྩཱ་དི, ཡ་ཏོ ལ་དྡྷཱ་ཝ་ཀཱ་སཱ ཏ་ཏོ ས་མཱ་ན་བ་ལཱ་ཏི, ཨི་ཏི་ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་མྷི, ཝི་རུ་དྡྷཱ་ཙཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི་ས་དྡཾ ད་ཏྭཱ ‘ཨ་ནུ་བྷ་ཡ་བྷཱ་གི་མྷི…པེ… ཝི་རུ་དྡྷཱ་ཙཱ་ཏི དྭི་ནྣཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ པ་མཱ་ཎ་ཏྟཱ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མཱ་ན་བ་ལཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ལོ་ཀེ་པི ཝི་རོ་དྷི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཀཱ་རི་ཡེ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཙ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི དི་ཊྛ་ནྟ་མཱ་ཧ ‘ལོ་ཀེ་ཙེ’ཏྱཱ་དི, ཨེ་ཏྠ ཙ པེ་སྶ་སྶ (ཨ)ཝི་རོ་དྷ་ཏྠི་ནོ ཀཱ་རི་ཡེ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་རི་ཝ [ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ས་མཱ་ན་བ་ལཱ་ན མུ་བྷི་ནྣཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ ཀཱ་རི་ཡེ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི སུ་ཁེ་ནོ པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ.

ཛཱ་ཏི་པ་ཀྑེ་ཡེ་ཝ བྷ་སྶ་ཀཱ་རེ་ན དྭི་ནྣཾ ཡུ་ག་པ་དི་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ‘ལ་ཏྭཱ་དཱི་ན་མི་ཝ’ པ་རི་ཡཱ་ཡ་པྤ་ས་ངྒོ ཝ་ཎྞི་ཏོ, ཏ་སྶཱ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟ་མུ་པ་ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘ན་ཙཱ་པི’ཙྩཱ་དི, བྷི་ནྣ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ་ཏི དྭི་ནྣཾ ཝི་དྷཱི་ནཾ བྷི་ནྣ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ཨ་བྷི་ནྣ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟེ ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་པྤ་ནཱ ཡུ་ཏྟི་མ་ཏཱི, ཨ་ཏོ་ཙ ལ་ཏྭཱ་དཱི་ན་མ་བྷི་ནྣ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟ་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ཡི་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ལ་ཏྭཱ་ད་ཡོ ཧི’ཙྩཱ་དི, ཨ་ན་ཝ་ཡ་ཝེ་ནེ་ཏི དྷཱ་ཏུ མ་ཏྟ་ཏོ ཝི་དྷཱ་ནེ་ནཱ་ཝ་ཡ་ཝ་བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་དྷཱ་ཏུ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན, ཡ་ཏྠ ཡ་སྨིཾ དྷཱ་ཏྭ་ཏྠེ་ཀ་དེ་སེ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་མཱ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ནྟོ ལ་དྡྷཱ་ཝ་ཀཱ་སཱ སི་ཡུཾ ཏ་སྶེ་ཀ་དེ་ས་སྶ པ་རི་ཧཱ་རེ་ནཱ་པི པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ནཱ་པི ན ཝི་དྷཱི་ཡ་ནྟེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ལ་ཏྭཱ་དཱི་ན མེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ས་མྦྷ་ཝཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀ་ཏེ ས་ཏཱི་ཏ་ར་ཝ་ཙ་ནཱ་ན མཱ་ན་ཏྠ་ཀྱ་པྤ་ས་ངྒཱ་ཙ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཡ་ནྟཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་ཧཱ་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཡུ་ག་པ་དི་པྤ་ཏྟི་ཡཾ, ཨི་ཧ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘སཱ་ཝ་ཀཱ…པེ… ཝ་ཙ་ན’ནྟི, ཏ་ཏྠཱ་ཏི ཡུ་ག་པ་དི་པྤ་ཏྟི་ཡཾ. ཛཱ་ཏི་ཡ་མྤ་ད་ཏྠེ ‘‘པུ་ན་པྤ་ས་ངྒ་ཝི་ཛཱ་ན་ནཱ སི་དྡྷཾ, ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷེ ཡཾ བཱ་དྷི་ཏཾ ཏ་མྦཱ་དྷི་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏཱི་མཱ་ས་མུ་བྷི་ནྣཾ པ་རི་བྷཱ་ས་ན་མྤ་ཝ་ཏྟིཾ པ་ཊི་པཱ་དེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ- ‘པ་ར་སྨིཾ ཙེ’ཏྱཱ་དི, པ་ར་སྨི་ནྟི ཨི་ཊྛེ, པ་རི་བྷཱ་ས་ན་མྤ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘པུ་ན་པྤ་ས་ངྒ་ཝི་ཛཱ་ན་ནཱ་ཏི དྭི་ནྣཾ སུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཀ་ཏྠ་པྤ ས་ངྒ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷེ ས་ཏི་པ་ར་མི་ཊྛཾ པ་ཋ་མཾ ཧོ་ཏི, ཧོ་ནྟེ་ན ཏེ་ན ཡ་དཱི་ཏ་ར་སྶ ནི་མི་ཏྟོ་པ་གྷཱ་ཏོ ན ཀ་ཏོ ཏ་དཱ ཏ་སྶཱ་པི པུ་ན་པྤ་ས་ངྒོ ཏ་སྶ ཝི་ཛཱ་ན་ནཱ སི་དྡྷ་ནྟི, ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ས་ཏི པ་ཋ་མཾ ཧོ་ནྟེ་ན ཡཾ སུ་ཏྟཾ བཱ་དྷི་ཏཾ ཏ་སྶ པུ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཡ་དི ནི་མི་ཏྟཾ ན་ཏྠི ཏཾ བཱ་དྷི་ཏ་མེ་ཝེ’ཏི. བྱ་ཏྟི་ཡ་མྤི ཝི་དྷྱ་ཏྠ་མེ་ཝི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ན ནི་ཡ་མ་ཏྠ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘བྱ་ཏྟི་ཡ’མི་ཙྩཱ་དི, ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ ‘བྱ་ཏྟི་ཡཾ པ་ཊི་ལ་ཀྑི་ཡཾ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ དྭི་ནྣཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཋཱ་ན་མྤ་ཏི ཡཱ་ནི ཝ་ཙ་ནཱ་ནི བྷི་ནྣཱ་ནི ཏེ་ས་མྤི ནི་ར་ཝ་ཀཱ་ས་ཏྟེ་ན ཏུ་ལྱ་བ་ལ་ཏྟཱ དྭི་ནྣ་མྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ་སི་ཡཱ, ན་ཏུ པ་རི་ཡཱ་ཡ་པྤ་ས་ངྒོ’ཏི. བྱ་ཏྟི་ཡ་མྤི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་བྷཱ་སཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘པ་རི་བྷཱ་སཱ་ན་མྤི’ཙྩཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཛཱ་ཏི་ཡ་མྤ་ད་ཏྠེ ‘‘ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ཏི ཨ་ནྟི, སི ཐ, མི མ, ཏེ ཨ་ནྟེ, སེ ཝ྄ཧེ, ཨེ མྷེ’’ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ན་མེ་ཀ་མེ་ཀ་ཏྠེ་པི ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ཏི ཨ་ནྟི, ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ སི ཐ ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ་ཀྱེ་ཀ་དེ་སཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི་ཙྩཱ་དོ ག་ཙྪ སི་ཙྩཱ་དོ ཙ ལ་ཀྑི་ཡེ ས་ཀི་མྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་སྨིཾ ས་ཀེ ཝི་ས་ཡེ པ་ཋ་མ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པུ་རི་སེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཛཱ་ཏི པ་རི་ས་མ་ཏྟཱ་ཏི ཙ་རི་ཏ་ཏྠ་ཏྟཱ ཏུ་མྷེ ག་ཙྪ་ཐཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ དྭཱི་ཧི དྭི་ནྣཾ པུ་རི་སཱ་ན མེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ན ཀ་སྶ་ཙི, བྱ་ཏྟི་ཡ་མྤི པ་ཊི་ལ་ཀྑི་ཡཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི བྷི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཏི་བྷི་ནྣེ་ཧི ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི དྭི་ནྣ་མྤེ་ཀ་ཏྠེ-ཀ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ན ཀ་སྶ་ཙི, ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཏི་ཎྞཾ པུ་རི་སཱ་ན་མེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་ནྟི ས་བྦ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་མི་དཾ, པ་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མུ་ཏྟ་མཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘ཡ་ཐེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟི་ག་ནྠ་མྤ་ཉྷ་མུ་ཁེ་ནཱ ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཀྭ་པ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ནེ་ད་མུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་མ་མྷཾ མ་ནཾ བྷོ་སེ་ཏི-ཡ་ཏོ ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷ་ཝི་ས་ཡ་མེ་ཝེ་དཾ ན ཧོ་ཏི, ཀུ་ཏོ ཡ་ཏོ ‘‘ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ཏི ཨ་ནྟི’’ཙྩཱ་དི་པྤ་བྷུ་ཏཱི་ནཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ཏི ཨ་ནྟི་ཙྩཱ་དཱི་ཧི ཝཱ་ཀྱེ་ཀ་དེ་སེ་ཧི ནི་དྡི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ པུ་བྦ་པ་ར་ཙྪ་ཀྐཱ་ནཾ པུ་རི་ས་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀེ་ན ‘‘པུ་བྦ་པ་ར་ཙྪ་ཀྐཱ་ན མེ་ཀཱ་ནེ་ཀེ་སུ ཏུ་མྷཱ་མྷ སེ་སེ་སུ དྭེ་དྭེ མ་ཛ྄ཛྷི་མུ་ཏྟ་མ་པ་ཋ་མཱ’’ (༦-༡༤) ཏཱི་མི་ནཱ ཝཱ་ཀྱཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཏུ་མྷཱ་མྷ་སེ་སེ་སུ པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་པྤ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པུ་བྦ་ཙྪ་ཀྐཱ་ནཾ པ་ར་ཙྪ་ཀྐཱ་ན་ཉྩ མ་ཛ྄ཛྷི་མུ་ཏྟ་མ་པ་ཋ་མཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ དྭེ་དྭེ ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ‘ག་ཙྪ་ཐ ག་ཙྪཱ་མཱ’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ན་ཏྠི, དྭི་ནྣ་མྤ་ན སཱ་ཝ་ཀཱ་སཱ་ན མེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཧི ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷ་པྤ་ཀ་པྤ་ནཱ་པི ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུ་ནྟཱི་ད་མུ་དཱ་ཧ་ཊཾ སི་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, ཨི་མི་སྶཱ པ་ན པ་རི་བྷཱ་སཱ་ཡ ནི་རཱ་ཀུ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི ‘‘ཨཱ་དི་སྶཱ’’ ཏཱི་མི་སྶཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏ་པྤ་ས་ངྒཱི ཡོ ཝི་དྷི, སོ ནི་ཙྩོ, ཡོ་ཏྭ་ཀ་ཏེ་ཡེ་ཝཱ་ཡ་མ་ནི་ཙྩོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནི་ཙྩཱ་ནི་ཙྩེ་སུ ཨ་ནྟ་ར་ངྒ་བ་ཧི་ར་ངྒེ་སུ ཙཱ་ཏུ་ལྱ་བ་ལ་ཏྟཱ ནཱ་སྶ ཡོ་ག་སྶ བྱཱ་པཱ་རོ, ཏ་ཐཱ་ཧི ནི་ཙྩཱ་ནི་ཙྩེ་སུ ནི་ཙྩ་མེ་ཝ བ་ལ་ཝ་ནྟི ནི་ཙྩཱ་ནི་ཙྩཱ་ན་མ་ཏུ་ལྱ་བ་ལ་ཏཱ, ཨ་ནྟ་ར་ངྒ་བ་ཧི་ར་ངྒ་པྤ་ཀཱ་ར(མྤ་ན) ཨུ་པ་རི ‘‘ལོ་པོ’’ཏི (༡-༣༩) སུ་ཏྟེ པ་ཀཱ་སི་སྶཱ་མ.

༢༣. ས་ངྐེ་ཏོ

ཝ་ཙ་ནཱ་ར་མྦྷ་སྶ ཕ་ལ་མཱ་ཧ-‘ཨ་ནུ་བ་ནྡྷོ་ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ’ཏྱཱ་དི, ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ‘‘ཡོ་ན་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ ས་ངྐེ་ཏོ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟེ་པི ‘‘བྷཱ་སི་སྶཾ མཱ་ག་དྷཾ ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎཱ བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ས་དྡ་སྶཱ་ན་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏེ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཀ་སྶ’ཏྱཱ་དི་ལྟུ་པྤ་ཙྩ་ཡེ ལ་ཀཱ་རོ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ, པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་དི ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝཱ་ཀྱ་སྶ སཱ་པྤཱ་ཡ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏེ’ཙྩཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཀེ་ཙི ས་དྡ་ས་ཏྠ་ཀཱ་རཱ་ཏི པཱ་ཎི་ནིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ, ཝ་ཙ་ན་ནྟི ‘‘ཏ་སྶ ལོ་པོ’’ཏི (༡-༣-༩) ཝ་ཙ་ནཾ, པ་ཡོ་གཱ་ས་མ་ཝཱ་ཡི་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏྟཱ་ཨི་ཙྩཱ་དི་པྤ་ཡོ་གེ ཨ་ས་མ་ཝཱ་ཡི་ཏཱ ཨ་པྤ་ཡོ་གི་ཏཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཨེ་ཝ་མྤི་སྶ ལོ་པོ ཝ་སེ་ཡོ… ཨ་ནུ་པུ་བྦོ བ་ནྡྷི་ཝི་ནཱ་ས་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧུ ཨུ་ཙྩཱ་རི་ཏ་པ་དྷཾ་སི་ཏྟཱ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷྱ་ཏེ ཝི་ན་སྶ་ཏེ་ཏྱ་ནུ་བ་ནྡྷོ་ཏི ཨི་མཱ་ཡ ས་དྡ བྱུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན.

༢༤. ཝ་ཎྞ

‘ཨ་ཏེ་ནཱ’ཏི (༢-༡༠༨) ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏོ་ཏི ར་སྶ་བྱ་ཏྟི་ནི་དྡེ་སོ ཝཱ སི་ཡཱ ར་སྶ་ཛཱ་ཏི་ནི་དྡེ་སོ ཝཱ ས་ཀ་ལ་ནི་སྶ་ཡ་བྱཱ་པཱི ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏི ནི་དྡེ་སོ་ཝཱ, ཏ་ཏྠ ར་སྶ་བྱ་ཏྟི་ནི་དྡེ་སེ ས་ཏི བུ་དྡྷ་སི་དྡྷཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ་ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཀཱ་རོ ག་ཡ྄ཧ་ཏེ་ཏི ནེ་ཊྛ་པྤ་སི་དྡྷི… ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ, ར་སྶ ཛཱ་ཏི་ནི་དྡེ་སེ པ་ན བུ་དྡྷ་སི་དྡྷཱ་དི་ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ནྟཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ག་ཝཱ་དྱ་ཀཱ ར་ནྟཱ་ན་ཉྩཱ་ཀཱ་རོ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ས་བྦ་ཐཱ ཨི་ཊྛ་པྤ་སི་དྡྷི, ནཱ་ཉྙོ དཱི་གྷོ བྱ་ཏྟ་ནྟ་ར་ཏྟཱ་ཏི ནཱ་ནི་ཊྛ་པྤ་ཏྟི ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ནཱ་སྶེ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏོ་ཏི ར་སྶ་ཛཱ་ཏི་ནི་དྡེ་སེ ནི་སྶི་ཏེ ས་བྦ་མི་ད་མི་ཊྛཾ ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ནཱ་ཏྠ་ཛཱ་ཏི ནི་སྶཱི་ཡ་ཏེ, ན ར་སྶ་བྱ་ཏྟི་ཙ, ‘‘ཡུ་ཝ་ཎྞཱ་ན་མེ ཨོ་ལུ་ཏྟཱ’’ཏི (༡-༢༩) ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ར་སྶ་བྱ་ཏྟི་ཡཱ ར་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཝཱ ནི་དྡེ་སེ ‘ཏ་སྶེ་དཾ ནོ་པེ་ཏི’ཙྩཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཨོ་ཨཱ་དི་ཀ་མི་ཊྛཾ ཀ་ཏྠ་ཙི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ན ས་བྦ་ཏྠ, ས་བྦ་ཏྠ ཝཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ ‘ཝཱ་ཏེ་རི་ཏཾ ས་མོ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བྱ་ཏྟ་ནྟ ར་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ཐཱ ཨི་ཊྛ་པྤ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཨི་ཏྟ་ཛཱ་ཏྱཱ་དི ནི་སྶཱི་ཡ་ཏེ, ཨ་ཐ་ཝཱ ཝ་ཎྞུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་མྤ་ཏི ཀེ་ས་ཉྩི ཝ་ཎྞུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་ཙྩ་ནཱི་ཙ་ཏ་དུ་བྷ་ཡ སཾ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝ་ཎྞ་ཝི་སེ་སུ་པྤ་ཏྟི ད་སྶ་ན་ཏོ ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ར་སྶ བྱ་ཏྟི་ནི་དྡེ་སེ ར་སྶ་ཛཱ་ཏི་ནི་དྡེ་སེ ཝཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ས་བྦ་ཐཱ ས་བྦ་ཐཱ ཨི་ཊྛ་པྤ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཨི་ཏྟ་ཛཱ་ཏྱཱ་དི ནི་སྶཱི་ཡ་ཏེ, ཏ་ཏྠ ཝ་ཎྞ པ་རེ་ན ས་ཝ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎཾ ནི་ཡ་མི་ཏུཾ ཝ་ཙ་ན་མི་ད་མཱ་ར་དྡྷ་ནྟི ‘ས་བྦ་ཏྠེ་ཝཱ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཙ་ནཱ་ར་མྦྷ་ཕ་ལ་མཱ་ཧ, ས་བྦ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ས་བྦ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སུ་ཏྟ་པྤ་དེ་སེ. ན་ནུ ས་ཡ་ཉྩཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི པ་རི་ཡ་ཏྟཾ, ན ཧྱ་ཉྙཾ རཱུ་པཱ ས་ཡ་མ་ཏྠི, ཨ་ཉྙཾ ཝཱ (ས་ཡ)ཏོ རཱུ་པ་ནྟི སི་དྡྷེ་པྱེ་ཝཾ ས་ཏི ཨ་ཏྠེ་ཏྠ པ་རོ ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོ་ཏི ཉཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཉྩ རཱུ་པ’ནྟི ཝུ་ཏྟི་ཀཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, རཱུ་པ་སྶ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘ས་ཉྩ རཱུ་པ’ནྟི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ནི་དྡི་སཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཙ རཱུ་པ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘ས་ཉྩ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, སཾ་རཱུ་པ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ཡཱ་པི་ས་དྡཾ ཀ་རོ་ཏོ-དྷི་པྤཱ་ཡོ-ཡ་ནྟི ཝ་ཏྟུ་མཱ་ཧ-‘ཨ་ཉྙ་ཐེ’ཙྩཱ་དི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཉྙེ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན སཾ་རཱུ་པ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ཡ ཨ་པི་ས་དྡཱ་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠེ་ཏི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ ས་མཱ་ས་ཝི་ས་ཡེ, གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ་ཀཱ་རེ ཀཱ་རཱ་དི་ནོ, ས་མཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་དྷཱ་ན་ཏཱུ ཏ་ཏྟེ་པི གུ་ཎོ བྷ་ཝ་ཏི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠོ-ཀཱ་རེ་ཀཱ་རཱ་དི ཝི་དྷཱ་ཡ ཀ་ཏྟཱ, ཝི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ནོ ས་ཝ་ཎྞོ་ཝ པ་དྷཱ་ནཾ… ཨི་ད་མ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི. ན་ནུ ཝུ་ཏྟི་ཡ་མ་པི་ས་དྡ་སྶཱ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱ ས་ཡ་ཉྩེ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ‘‘ཏ་ཐཱ ས་ཡ་མ་ཏྟ་ནཱི’’ཏི ནི་གྷ་ཎྜུ་ཏོ ས་ཡ་ཉྩ-ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ཀཱ་རཱ་དི་ཉྩ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏྱ་མ་ཏྠོ ས་མྦྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ན་མྤ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡ ‘ས་ཉྩ རཱུ་པ’ནྟི ཝ་ད་ནྟོ སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་རུ་ལ༹ྷཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ཏ་ཐེ་ཝཱ་ཧཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ-‘ས་ཡ་ཉྩེ’ཏྱཱ་དི, ‘‘དྷ་ན་ཉྙཱ་ཏཱི་སུ སཾ་ས་དྡོ, ཏ་ཐཱ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡེ་སུ་པཱི’’ཏི ནི་གྷ་ཎྜུ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘ས’ནྟི ཨ་ཏྟཱ་པི ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཀོ སོ ས་དྡ་རཱུ་པཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ‘ས’ནྟི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ་མྤི, ཀི་ནྟཾ ས་དྡཱ་ན མ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་དྡ་རཱུ་པཾ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡཾ རཱུ་པཾ ནཱ་མཱ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏ་ས་དྡ་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘སཾ་རཱུ་པཾ ས་དྡཱ་ན་མ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ རཱུ་པ’ནྟི, ཨེ་ཏ་ཉྩ ཨི་ད་ནྟཱི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ, ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་དྡ་རཱུ་པཾ, ས་ཏི ས་མྦྷ་ཝེ བྱ་བྷི་ཙཱ་རེ ཙ ཝི་སེ་ས་ན་སྶ སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི རཱུ་པཾ ཝི་སེ་ས་ཏཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶཱ་པི ས་མྦྷ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘དུ་ཝི་དྷཾ ཧི’ཙྩཱ་དི, ཀི་ནྟཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉྩ་རཱུ་པ་ནྟི སཱ་མ་ཉྙེ་ན རཱུ་པཾ ནི་དྡི་སི་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཏ་ཏྠཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཏ་ཏྠཱ་ཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ས་ཏྟ་མཱི, ས་དྡཱ་ན་ནྟི སཱ་ཏྠ་ཀ་ནི་ར་ཏྠ་ཀཱ་ནཾ ཡེ་སཾ་ཀེ་ས་ཉྩི ས་དྡཱ་ནཾ, ཏཾ་ཏཾ ས་དྡ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཏེ་སཾ་ཏེ་སཾ བུ་དྡྷ ཨ་ཨི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་དྡཱ་ནཾ ས་དྡ་ཏྟཱ་དི, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཨ་ཏྠོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ, ཏེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་དྡ་རཱུ་པ་མ་ཏྠ་རཱུ་པཾ ཏ་ཐཱ-སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ སཾ་རཱུ་པ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི, ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཙེ་ཏེ་སྭ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ས་དྡ་རཱུ་པ་སྶེ་ཝོ་པཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཏ་ཏྠཱ’ཏི་ཨཱ་དི, སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་རཱུ་པ་བྱུ་དཱ་སེ་ནཱ་ཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་རཱུ་པ་སྶ པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན, ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟོ རཱུ་པ་མེ་ཝ ས་དྡ་སྶ་སཾ, ནཱ་ཏྠོ་ཏི ཙ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཙ ས་དྡོ པ་ནེ་ཏྠ ‘ཨི་དཾ ད་སྶེ་ཏཱི’ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ ས་མུ་ཙྩི་ནོ་ཏི, ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶེ་ཝོ་པཱ་དི་ཡ་ནེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘ཏ་ནྟ’མི་ཙྩཱ་དི, ཨི་ཏ་ར་ནྟི ཡེ སཾ་ཀེ་ས་ཉྩི ས་དྡཱ་ནཾ ས་དྡ་ཏྟཱ་དི, པ་ར་སྶཱ་པཱི་ཏི ཨ་ཉྙ་སྶ ཡ་སྶ་ཀ་སྶ་ཙི ས་དྡ་སྶཱ་པི, ཨི་ཏི ཨི་དཾ, པ་ཏི་ཏཾ པ་སི་དྡྷཾ, ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨི་ཏི་ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་མྷི, ཡ་སྨཱ ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པ་སི་དྡྷཾ ཏ་སྨཱ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡཱ་ག་ཏོ པ་དེ་ས་ཏོ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟོ་ཏི པ་ཀ་ཏཾ, སཾ་ས་དྡ་ཝི་སེ་ས་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་རཱུ་པོ་པཱ་དི་ཡ་ནེ་པི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་དྡ་རཱུ་པ་མེ་ཝོ་པཱ་དཱི་ཡ་ཏི ནཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མ་ཏྠ་རཱུ་པཾ… ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ [ཏཱ་ཡ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ས་དྡ་སྶེ’ཙྩཱ་དི, ཨཱ་ས་ནྣཾ…ས་དྡ་ཏོ ས་དྡ་བྷཱ་ཝ་སཱ ན་ཉྙ་ཏྟཱ, ཝི་པ་རི་ཡ་ཡ་ཏོ་ཏི ཝི་པ་རི་ཡཱ་སེ་ན ཨ་ནཱ་ས་ནྣ བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ས་ཡོ་པི ཧི ཨ་ཏྠོ ཀ་ཐཾ སོ་ཏ་ཝི་ས་ཡ་ས་དྡ་སྶ ན ཨཱ་ས་ནྣོ སཾ་རཱུ་པ་མྦྷ་ཝི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི, ཀཱ་ར་ཎ་ནྟ་ར་མཱ་ཧ-‘ཨ་ཧེ་ཡྻ་ཏྟཱ་ཙཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཨ་ཧེ་ཡྻ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ, ཨི་ད་མྤི ནི་ཙྩ་ས་མྦ་ནྡྷི་ཏྟེ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ ས་དྡ་རཱུ་པཾ, ནི་ཙྩ་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཏི ནི་ར་ནྟ་ར་སཾ་ཡོ་གཱི, ཝི་པ་རི་ཡ་ཡ་ཏོ་ཏི ཧེ་ཡྻ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་ཧི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་སྶ ཧེ་ཡྻ་ཏྟཾ བོ་དྷེ་ཏི, ཨ་པ་རཾ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉྩ རཱུ་པཾ’ཏྱཱ་དི་ནཱ, སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ པ་རི་ཡཱ་ཡ ས་དྡཱ་ནཾ, པ་ཙྩེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ཨི་དཱ་ནི ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟ་ཡཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨི་མེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི རཱུ་པ་མེ་ཝ ས་དྡ་སྶ སཾ་ནཱ་མ, ནཱ་ཏྠོ་ཏི ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཏ་དེ་ཝ’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ, ཏ་དེ་ཝ་ནྟི ཡ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ, ཏཾ ཏ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ས་རཱུ་པ་པྤ་དྷཱ་ནེ་ཏི ‘‘གོ་སྶཱ ཝ་ང’’ (༡-༣༢) ཏྱཱ་དོ གོ་སྶཱ་ཏྱཱ་དི་ཀེ ས་རཱུ་པ་པྤ་དྷཱ་ནེ.

༢༥. ནྟུ

ནྟུ་སུ་ཏི་ཡཱ ཛ་ནྟྭཱ་དཱི་ན་མྤི ‘‘ནྟ་ནྟཱུ་ནཾ་ནྟོ ཡོ་མྷི པ་ཋ་མེ’’ (༢-༢༡༥) ཏྱཱ་དི་ནཱ ག་ཧ་ཎ་པྤ་ས་ངྒེ ཛཱ་ཏི་ཡ་མ་བྷི་པྤ་ས་ངྒ་བཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ བྱ་ཏྟི་ཡཾ ཝ་ནྟྭཱ་དི ས་མྦ་ནྡྷཱི་ན་མུ་པཱ་དཱ་ན་ཏྟ་མི་ད་མཱ་ར་དྡྷཾ ‘‘ཝ་ནྟྭ་ཝ་ཎྞཱ’’ (༤-༧༩) ‘‘ཏ་མེ་ཏྠ་སྶ་ཏྟཱི་ཏི མ་ནྟུ’’ (༤-༧༨) ‘‘ཀ་ཏྟ་རི བྷཱུ་ཏེ ཀྟ་ཝ་ནྟུ ཀྟཱ་ཝཱི’’ (༥-༥༥) ཏི ཝི་ཧི་ཏཱ ཝ་ནྟྭཱ་ད་ཡོ ནཱ་མ.

ཨི་ཏི མོ་གྒ་ལླཱ་ན་པ་ཉྩི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ སཱ་ར་ཏྠ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཾ

པ་རི་བྷཱ་སཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ས་མ་ཏྟོ.

ས་ར་ལོ་པཱ་དི ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༦. ས་རོ

ཨཱ་དྷཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ་པ་སྶ་ཡ་ན་ནྟི ཨོ་པ་སི་ལེ་སི་ཀཱ་དྷཱ་ར་ཝི་སེ་ས་སྶ ནི་སྶ་ཡ་ནཾ, ཨོ་པ་སི་ལེ་སི་ཀཱ་དྷཱ་རཾ ཝི་ནཱ ཨཱ་དྷཱ་ར་ནྟ་རེ ག་ཧི་ཏེ ས་ཏི ཝ་ཙ་ན་ནྟ་རཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་རཾ ཝི་ནཱ བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་ནི་ཝ་ཏྟི ཀཱ་ཏུཾ ན ཙ ས་ཀྐཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀེ་ཙཱི་ཏི བུ་དྡྷ་པྤི་ཡཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ད་སྶེ་ཏི, ཏེ ཧི ཡ་དི ཝ་ཎྞེ་ན ཀཱ་ལེ་ན ཝཱ བྱ་ཝ་དྷཱ་ནེ་པི ས་ནྡྷི བྷ་ཝེ་ཡྻ ཏ་དཱ ས་རེ་ཏི ནི་མི་ཏྟ་སྶོ པཱ་དཱ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ས་རེ་ཏི ནི་མི་ཏྟོ་པཱ་དཱ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ནཱ་ནེ་ན ཝ་ཎྞཱ་དི་བྱ་ཝ་དྷཱ་ནེ ནོ ས་ནྡྷཱི་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ‘ནི་མི་ཏྟོ’ཙྩཱ་དི་ཀཾ ཝཱ་ཀྱ་མཱ་ཧུ, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཏེ་ཧི’ནི་མི་ཏྟོ’ཙྩཱ་དི་ནཱ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟེ ཀཱ་ར་ཎཾ བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་ས་བྦྷཱ་ཝེ་ན སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་ནྡ་སྶེ་ཏྭཱ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནྡ་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཨ་ཝ་སཱ་ནེ,ཙྩཱ་དི, ཀཱ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་པཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ, སུ་མ་ནཱ བྷ་ཝ་ནྟུ ཨ་ཐོ་པི’ཏྱཱ་དོ ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ལ་བྱ་ཝ་དྷཱ་ནེ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ‘ཨེ་ཏེ ན ས་ཙྩེ་ན སུ་ཝ་ཏྠི ཧོ་ཏཱུ’ཏྱཱ་དོ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ‘པ་མཱ་དོ མ་ཙྩུ་ནོ པ་དཾ’ ཏྱཱ་དོ ཨ་ནྟ བི་ནྡུ ས་ངྑཱ་ཏ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟ་རེ ཝཱ ཀཱ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ནི་མི་ཏྟོ པཱ་དཱ་ན་སྶ སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏོ་ཏི ཨ་པི་ས་དྡ་སྶ་ཏྠོ, སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏོ་ཏི བྷཱ་ཝ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ལོ་པེ་ན བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཝུ་ཏྟཾ, སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏྟ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ནི་མི་ཏྟོ་པཱ་དཱ་ན་མེ་ཝ སཱ་ཏྠ་ཀཾ ནཱ་མཱ་ཏི ‘ནི་མི་ཏྟོ པཱ་དཱ་ན་སྶ སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏོ’ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ནི་མི་ནྟ་རེ ཝཱ ཀཱ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་ས་བྦྷཱ་ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ནུ་པ་པ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ན་ཏྠི, ནི་མི་ཏྟ་ནྟུ་བྱ་ཝ་དྷཱ་ནེ་པི ཙ་ཏྠི, ཡ་ཐཱ’དཱ་རུ་ནི་མི་ཏྟཾ ཝ་ནོ་པ་ས་ངྐ་མ་ན’ནྟི ཏ་སྨཱ ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ལ་བྱ་ཝ་དྷཱ་ནེ་པི ས་རེ་ཏི ནི་མི་ཏྟེ ས་ཏི ལོ་པ་ཀཱ་རི་ཡཾ པ་པྤོ་ཏེ ཝཱ’ཏི. ལུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ‘ཏ་ཏྲི་མེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ ཀ་ཐ་ན་ཀཱ་ལེ ན དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི ལོ་པོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘ཏ་ཏྲཱ’དི་ས་དྡ་རཱུ་པཱ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་རི་ཏྟ་མེ་སཾ ན སི་ཡཱ་ཏི, པ་ཋ་མཱ་ཡ ནི་དྡི་ཊྛོ… ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀ་མྨ་སྶ, ས་ར་སྶཱ་ཏི ཝ་དེ་ཡྻ… བྷཱ་ཝེ ཁཱ་དི་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཏྟཱ, ཨི་ཧཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཏྠ་ནྟ་རེ བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི, ག་ནྠ ལཱ་གྷ་ཝོ… ས་ར་སྶ ལོ་པོ་ཏི ཝཱ ལོ་པཾ པ་པྤོ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ, ས་རོ་ཏི པ་ཋ་མཱ་ཡ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ས་རོ ལོ་པོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་ངྐཱ་པི སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ན ཙེ’ཙྩཱ་དི, ཨི་ཧཱ་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ, ཧོ་ནྟི་ཙྩཱ་དོ་པི པུ་བྦ་ས་ར་ལོ་པེ ཧ་ནྟི་ཙྩཱ་དི་ཀ་མྤི སི་ཡཱ་ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘སོ་ཙེ’ཙྩཱ་དི, ཨུ་སྶ་གྒ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ ས་མྦྷཱུ་ཏོ ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་ཡཾ་ཏི ཨོ་སྶ་གྒི་ཀོ པུ་བྦ་ལོ་པོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨོ་སྶ་གྒི་ཀ་ཏྟཾ, ཨོ་སྶ་གྒི་ཀ་ཏྟཱ པུ་བྦ་ལོ་པ་སྶ ཀཱ་རི་ཡ་ནྟ་རེ་ཧི པ་ར་ལོ་པཱ་དཱི་ཧི ཨ་པ་ཝཱ་ད་ཝི་དྷཱི་ཧི ཨཱ་བཱ་དྷི་ཏོ ཨེ་ཝ, སོ ཙ པུ་བྦ་ལོ་པོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ‘‘པ་རོ ཀྭ་ཙཱི’’ཏི (༩༡-༢༧) ཀྭ་ཙི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པུ་བྦ་པ་ར་ལོ་པཱ་ནཾ ཏུ་ལྱ་བ་ལ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ ཡ་ཐཱ ག་མ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ར་ལོ་པ་སྶཱ་པ་ཝཱ་ད་རཱུ་པ་ཏྟཾ, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་སི་ཏེ་ཏི པ་ཝི་ཊྛེ, ན ཧོ་ཏི… པ་ར་ལོ་པཱ་པ་ཝཱ་དེ་ན བཱ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ, ཏེ་ཧཱི་ཏི པ་ར་ལོ་པཱ་དཱི་ཧི, ས་བྦ་ཐཱ མུ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡོ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི, ཝི་ཀ་པྤེ་ན མུ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡོ ལ་ཏེ ཝཱ་ཏི.

༢༧. པ་རོ

ཨི་ཏི་ས་དྡོ ཨི་ད་མ་ཏྠེ, ཀྭ་ཙི ལོ་པ་ནཱི་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀི་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘པ་ཡོ་གཱ་ནུ་སཱ་རི་ཏ’ནྟི, ཀ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཀཱ་རི་ཡ་སྶ པ་ར་ལོ་པ་སྶཱ’ཏི, ཀེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘ཀྭ་ཙི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནཱ’ཏི, ཀ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཨི་ཧ ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ’ཏི, ཏེ་ནཱ་ཏི ཏེ་ན པ་ཡོ་གཱ་ནུ་སཱ་རི་ཏཱ་དཱི་པ་ནེ་ན, ཡ་ཐཱ་པ་ཡོ་ག་ནྟི ཨཱ་ག་མ་པ་ཡོ་གཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མེ་ན, ནི་ཙྩཾ པ་ཀྑེ་ཝཱ པ་ར་ལོ་པོ སི་ཡཱ་ཏི ཧོ་ནྟི་ཙྩཱ་དོ ནི་ཙྩཾ, ལ་ཏཱ་ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཀྑེ ཝཱ པ་ར་ལོ་པོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ ‘‘ཀ་སྨི་ནྟི ཨ་ཏྠེ ཀྭཱ་ཏི ནི་པྥ་ནྣེ་ནཱ་ནི་ཡ་མ་ཝུ་ཏྟི་ནཱ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠ་སྶེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ཀ་ཏོ ཝ་ཙ་ནེ ས་བྦ་ཏྠེ་ཝཱ་ནི་ཡ་ཏ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཏྟཱ ཀྭ་ཙི་ས་དྡོ-ཡཾ ཡ་ཐཱ་ག་མཾ ནི་ཙྩ་མ་ནི་ཙྩ་མ་ས་ནྟ་ཉྩ ཝི་དྷིཾ དཱི་པེ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཧོ་ནྟི་ཙྩཱ་དི་ཀོ ནི་ཙྩ པ་ཀྑོ པ་ར་ལོ་པ་སྶེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ, ལ་ཏཱ་ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཨ་ནི་ཙྩ་པ་ཀྑོ ཨུ་བྷ་ཡ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ པུ་བྦ་ལོ་པ་སྶཱ་པི ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་ཙྩཾ པ་ཀྑེ ཝཱ པ་ར་ལོ་པོ ཧོ་ཏི, ཨ་ས་ནྟ་པ་ཀྑོ པ་ན ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཀོ པུ་བྦ་ལོ་པ་སྶེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ ས་བྦ་ཐཱ་ནེ་ན པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི, ཏཱི་སུ་པི ཙེ་ཏེ་སུ པ་ན པ་ཀྑེ་སུ ནི་ཙྩཱ་ནི་ཙྩ་པ་ཀྑེ་སུ ཡེ་ཝ་སྶཱ་པ་ཝཱ་ད་རཱུ་པ་ཏཱ… པུ་བྦ་ལོ་པ་སྶ ས་བྦ་ཐཱ ཧོ་ནྟི་ཙྩཱ་དོ ནི་ཝཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ པ་ར་ལོ་པ་སྶ, ན ཏྭ་ས་ནྟ་པ་ཀྑེ… པུ་བྦ་ལོ་པ་སྶེ་ཝ ས་བྦ་ཐཱ་ནེ་ན དི་ནྣཱ ཝ་ས་ར་ཏྟཱ, ལོ་ཀ་གྒོ་ཏི་ཨཱ་དི ཏུ ཀྭ་ཙི་ས་དྡ་སྶ པ་ཡོ་གཱ་ནུ་སཱ་རི་ཏཱ དཱི་པ་ཀ་ཏྟཱ ནི་ཙྩེ ཨ་ས་ནྟེ་ཝཱ་པི ཝི་དྷི་མྷི དཱི་པི་ཏེ པ་ར་ལོ་པེ་ན ཝཱ ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཊྛ་བྱཱ་གྷཱ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཀྭ་ཙི་གྒ་ཧ་ཎེ ས་བྦ་ཐཱ་ནི་ཊྛ་པ་རི་ཧཱ་རེ་ན ཨི་ཊྛ་པྤ་སི་དྡྷི སི་ཡཱ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ཀ་ཐ་ནྟི ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ ཝི་རོ་དྷ་མཱ་ཧ-‘ཨ་ཉྙ་ཏེ’ཙྩཱ་དི, པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཀྭ་ཙི་གྒ་ཧ་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ ‘པ་རོ’ཏི སུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ ཏ་ཐཱ ས་ཏི སུ་ཏྟ་དྭ་ཡ་མེ་ཀ་ཝི་ས་ཡཾ ཏུ་ལྱ་བ་ལ་ཉྩ སི་ཡཱ, ཏ་ཏྠ ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷཱ་བྷཱ་ཝཱ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མཱ་ཙ་རི་ཡ (ཝ་ཙ་ནཱ)ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཏཱ མཱ བྷ་ཝཱི་ཏི ཝཱ་རེ་ན བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨི་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷ་ཝ་ན་ཀཱ་ར་ཎེ་ན, པ་ཀྑེ་ཡེ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི ལ་ཏཱ་ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པུ་བྦ་ལོ་པེ པ་རི་ཡཱ་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ར་ལོ་པ་སྶཱ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ལ་ཏཱ་ཝཱ་ཏི པ་ཀྑེ་ཡེ་ཝ པ་ར་ལོ་པོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཧོ་ནྟི་ཙྩཱ་དོ ནི་ཙྩཾ ན སི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་ཉྩཱ་ཏི ཏཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷ་ཝ་ན་ཉྩ, ཁོ ཝཱ་ཀྱཱ་ལ་ངྐཱ་རེ, པ་ཊི་པ་ད་ནྟི པ་ད་མྤ ད་མྤ་ཏི ཧོ་ཏི, ནེ་ཀ་དེ་ས་པ་རི་ཧཱ་རེ་ནཱ་པི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘ན ཀ་ཏྠ་ཙཱི’ཏི, ཨི་མི་ནཱ ཨི་དཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ས་བྦ་ཏྠ ཝི་ཀ་པྤ་པྤ་ས་ཏྟི་ཡཱ ཧ་ནྟི, ས་དྡྷ་ནྡྲི་ཡཾ་ཏྱཱ་དི་ཀཾ ‘‘ན དྭེ་ཝཱ’’ཏི (༡-༢༨) སུ་ཏྟེ་པི ཧ་ནྟི་ཙྩཱ་དི་ཀ་ཉྩཱ་ནི་ཊྛ་རཱུ་པ་མྤི ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ན་ཙེ་ཝ་མི་ཊྛ་ནྟི ཨེ་ཝ་མི་དཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཀ་པྤ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྙཱུ་ཧི ནེ་ཝཱ་བྷི་མ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཏ་མེ་ཝ སཱ་དྷེ་ཏི ‘པ་ར་ལོ་པོ ཧི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཨ་ཐཱ ནི་ཙྩ་པ་ཀྑེ ཝཱ པ་ར་ལོ་པེ ཀ་ཏེ-ནེ་ན པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་སྶ་གྒ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ལ་ཏཱ་ཝ ལ་ཏེ་ཝཱ་ཏི རཱུ་པ་དྭ་ཡཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི ཏ་སྨཱ པ་ཡོ་གཱ་ནུ་སཱ་རི་ཏཱ་དཱི་པ་ཀེ་ན ཀྭ་ཙི་ས་དྡེ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ ལ་ཏཱ་ཝ ལ་ཏེ་ཝཱ་ཏི པ་ཡོ་ག ས་མྦྷ་ཝོ་པི, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ནི་ཙྩ་པ་ཀྑེ ལ་ཏཱ་ཨི་ཝཱ་ཏི ཏ་ཏི་ཡ་རཱུ་པ་པྤ་སི་དྡྷི་ཡཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏི ‘ན་ནུ ཙེ་ཏྱཱ་དི་ནཱ, ཨ་ཐ ‘‘པ་རོ ཀྭ་ཙཱི’ཏི ཀྭ་ཙི་གྒ་ཧ་ཎེ ས་ཏི ཨ་པ(ཝཱ་ད་རཱུ་པ)ཏྟཱ ཀ་ཐ་མྤ་རི་ཡཱ་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི མ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡཱ་ནི་ཙྩ་པ་ཀྑེ པ་རི་ཡཱ་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘ན དྭེ་ཝཱ’’ཏི སུ་ཏྟི་ཏ་ནྟི ཨ་པ་ཝཱ་དེ རཱུ་པ་ཏྟ་ཡེ་པི པ་རི་ཡཱ་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ-‘ནཱ་ཡཾ དོ་སོ’ཙྩཱ་དི, ཏ་ཐཱ་ཧི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ‘‘ན དྭེ་ཝཱ’’ཏི སུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶཱ་པི དཱི་པི་ཏ་ཏྟཾ སཱ་དྷེ་ཏི, སཱ ཙ ཨེ་ཀ་ཏྠ་པྤ་ཝ་ཏྟི པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཝི་ནཱ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི… ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྱ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ན་ནུ ཙ ཀྭ་ཙཱ་བྷཱ་ཝེ པ་རི་ཡཱ་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ དོ་ས་སྶེ་ཝཱ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ མཱ ཧོ་ཏུ པ་རི་ཡཱ་ཡོ, བྷི་ནྣ་ཝི་ས་ཡེ པ་ན པུ་བྦ་པ་ར་ལོ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘ན དྭེ་ཝཱ’ཏི ནི་སེ་དྷེ ལ་ཏེ་ཝ ལ་ཏཱ་ཝ ལ་ཏཱ་ཨི་ཝཱ་ཏི རཱུ་པ་ཏྟ་ཡཾ ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡཱ་ཧ-‘ན་ཙེ’ཙྩཱ་དི, ཏ་ཏྠ དོ་ས་མཱ་ཧ-‘ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཀ་ཏྠ་ཙི དེ་མི་ཙྩཱ་དོ ནི་ཙྩཾ པུ་བྦ་ལོ་པ་སྶེ་ཝ, ཀ་ཏྠ་ཙི ཧོ་ནྟི་ཙྩཱ་དོ ནི་ཙྩཾ པ་ར་ལོ་པ་སྶེ་ཝ, ཝི་ཀ་པྤེ་ན ཝཱ ཀ་ཏྠ་ཙི ཡ་ཐོ་ད་ཀཾ ཡ་ཐཱ་ཨུ་ད་ཀཾ ཏྱཱ་དོ པུ་བྦ་ལོ་པ་སྶེ་ཝ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨི་ཏི་པི ཨི་ཙྩ་པི་ཙྩཱ་དོ པ་ར་ལོ་པ་སྶེ་ཝ ཀ་ཏྠ་ཙི ལ་ཏེ་ཝ ལ་ཏཱ་ཝ ལ་ཏཱ་ཨི་ཝཱ་ཙྩཱ་དོ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནུ་བྷ་ཡ་ལོ་པ་སྶེ་ཝ ད་སྶ་ན་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨེ་ཏྠ་ཙ ཨི་ཏི་པཱི་ཏི ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་ཝི་བྷཱ་ས་ཏྟ དཱི་པ་ནེ་ན ཀྭ་ཙི་ས་དྡེ་ན པ་ར་ལོ་པེ ཀ་ཏེ-ཉྙ་ཏྲ པུ་བྦ ལོ་པེ ས་མྤ་ཏྟེ ‘‘ན དྭེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན ཀྭ་ཙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཙྩཾ ནི་སེ་དྷེ ཨི་ཙྩ་པི་ཙྩེ་ཝ བྷ་ཝ་ཏི. ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཏེ་སུ ཏེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ. པ་རི་ཙྪེ་དོ་ཏི ཀ་མྨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་ཏི’ཙྩཱ་དི.

༢༨. ན་དྭེ

ཏ་ཏྠ་ཙཱ་ཏི ཙ་ས་དྡེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཨ་ཉྙོ་ཉྙཱ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་སི ཏཾ ཡ་ཐོ་ད་ཀཾ ཡ་ཐཱ་ཨུ་ད་ཀཾ་ཏྱཱ་དི ཨི་ཏི་པི ཨི་ཙྩ་པི་ཙྩཱ་དི་ཙ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི, པུ་བྦ་ལོ་པེ པ་ར་ལོ་པེ ཙ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་མྤ་ཏྟེ དྭི་ནྣ་མྤི པ་ཀྑེ ཨ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཀ་ཐ་མི་དཾ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙོ་དེ་ཏི‘ཡ་ཛྫེ་ཝ’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཡ་ཛྫེ་ཝ་ནྟི ཧི ཨ་ཡཾ ནི་པཱ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཨ་ནི་ཊྛཱ་པཱ་ད་ནཱ་ར་མྦྷ ཝ་ཏྟ་ཏེ, ཨེ་ཝ་ཉྩེ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་དེ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ནི་ཙྩཾ ས་ནྡྷི་ཀཱ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘ཨུ་པ་སི་ལེ་སཱ བྷཱ་ཝ་ཏོ’ཏི, ཏ་དེ་ཝ ས་མ་ཏྠེ་ཏི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཧི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཝ་ཏྟུ་མི་ཊྛ་ཏྟཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ནྣི་ཀཾ་སོ ཝ་ཎྞཱ་ན མ་དྡྷ་མ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་བྱ་ཝ་དྷཱ་ནཱ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི, ས་ནྣི་ཀཾ་ས་སྶེ་ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ ས་ཏི་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷི་ཀཱ་རི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི, ཨུ་པ་སི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ་ཏི ཨུ་པ་སི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ བྷ་ཝ་ཏི, ནཱ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ཙཱ་ཏི ཏ་སྶ ཨུ་པ་སི་ལེ་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཙ, ས་ནྡྷི་ཀཱ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་ན བྱ་ཝ་དྷཱ་ནཱ’ཏི, ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་ནཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཋི་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་ན མུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ལ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན མ་ཛ྄ཛྷ་པྤ་ཏི་ཏ་ཀཱ་ལེ་ན, ས་ནྡྷི ཧོ་ཏེ་ཝ… ས་ནྣི་ཀཾ་ས་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་སི་ལེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, བུ་དྡྷ ཝཱི་ར ཨ་ཏྠུ་རཱ་ཛ་པུ་ཏྟཾ ཨ་ཛ་རཱ་མ་རོ་ཏི ཚེ་དོ, ཡ་དི་པི ས་བྦ་མྤེ་ཏཾ ཡ་ཛྫེ་ཝཾ་ཏྱཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ཀྭ་ཙི ས་དྡ་པྤ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི པ་ཀཱ་རོ-ཡ་མྤི ས་ཏྠེ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟོ.

༢༩. ཡུ་ཝ

ན་ནུ སུ་ཏྟེ ‘ལུ་ཏྟཱ’ཏི པ་ཉྩ་མཱི ནི་དྡེ་སཱ ‘པ་རེ་ས’ནྟི ཧོ་ཏུ, ‘ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ’ཏི ཏུ ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ ཀ་ཐཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མ་ནྟཱི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘ས་མེ’ཙྩཱ་ཏི, ས་མཱ ས་ངྑྱཱ ག་ཎ་ནཱ ཡེ་སུ ཏེ ས་མ་ས་ངྑྱཱ-ཨུ་དྡེ་སི་ནོ ཨ་ནུ་དེ་སི་ནོ ཙ, ཨུ་དྡི་ས་ནཾ པ་ཋ་མཾ ནི་དྡི་ས་ནཾ ཨུ་དྡེ་སོ, ཨ་ནུ་དི་ས་ནཾ པ་ཙྪཱ ཀ་ཐ་ནཾ ཨ་ནུ་དེ་སོ, ཨུ་དྡེ་སོ ཨ་ནུ་དེ་སོ ཨེ་ས་མ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་དྡེ་སི་ནོ ཨ་ནུ་དེ་སི་ནོ, ཏེ་སཾ ས་མ་ས་ངྑྱཱ་ན་མུ་དྡེ་སཱི་ནཾ ཨ་ནུ་དེ་སཱི་ན་ཉྩ, ཨི་ཝ་ཎྞུ་ཝ་ཎྞཱ་ཧི ཨུ་དྡེ་སི་ནོ དྭེ, ཨེ ཨོ་ཀཱ་རཱ ཨ་ནུ་དེ་སི་ནོ ཙ དྭེ་ཏི ཨུ་དྡེ་སཱི་ན་མ་ནུ་དེ་སཱི་ན་ཉྩ ཋཱ་ནྱཱ་དེ་སཱ་ནཾ ས་མ་ས་ངྑྱཱ སི་ཡཱ, ས་ཏི་ཡ་ཉྩ ཏ་སྶཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མ མཱ་ད་སཱ ཝི་དྷཱི་ཡ་ནྟེ, ལོ་ཀ་ཏོ སི་དྡྷི་མུ་པ་ད་སྶེ་ཏི ‘ཏ་ཐཱ་ཧི’ཙྩཱ་དི་ནཱ. ཨ་ཝ…པེ… ཨེ ཨོ་ཏི པ་རེ་སཾ མ་ཏཾ, ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ཝི་རུ་དྡྷཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཾ, པ་རེ ‘‘ས་ཏི་པི ཧེ་ཊྛཱ ཝཱ་གྒ་ཧ་ཎེ‘ཀྭ་ཙཱ་ས་ཝ་ཎྞཾ ལུ་ཏྟེ’ཏི སུ་ཏྟེ ཀྭ་ཙི་གྒ་ཧ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཝ་ཎྞེ ཨེ་ཝ ལུ་ཏྟེ ཨ་ས་ཝ་ཎྞོ ཝི་དྷི ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨི་དྷ ན ཧོ་ཏི དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཀྭ་ཙཱི་ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ ཨི་དྷ ན ཧོ་ཏི མ་ཧུ་སྶ་ཝོ མཱ་ཏཱུ་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི, པ་ཏི་ས་དྡོ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཏྠོ, ཏེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎོ ཨུ་ར་ས་དྡོ་པཱི་ཏི ཨུ་ར་སྨི་ནྟི ནི་ཙྩ ས་མཱ་ས་ཏྟཱ ཨ་ས་ཀ་པ་དེ་ན ཝི་གྒ་ཧེ ཀ་ཏེ ‘‘ཨ་ས་ངྑྱཾ ཝི་བྷ་ཏྟི’’ཙྩཱ་དི་ནཱ (༣-༢) སུ་ཏྟེ་ན ཨ་ས་ངྑྱ་ས་མཱ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཝི་བྷ་ཏྱ་ཏྠེ་ས་ངྑྱ་ས་མཱ་སོ’ཏི, ཨེ་ཏྠ པ་ན ཡུ་ཝ་ཎྞཱ་ན་ནྟི སཾ་སཱ་མི ས་མཱི་པ་ས་མཱུ་ཧ ཝི་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་དཱི་སུ ཋཱ་ནྱཱ་དེ་ས་ས་མྦ་ནྡྷེ ཚ་ཊྛཱི, ཏ་སྨཱ ཨི་ཝ་ཎྞུ་ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ཋཱ་ནེ ཨེ ཨོ་ཨཱ་དེ་སཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཋཱ་ན་མྤ་ན ཏི་དྷཱ ཨ་པ་ཀཾ་སོ ནི་ཝ་ཏྟི པ་ས་ངྒོ ཙེ་ཏི, ཏ་ཏྠ གུ་ནྣཾ ཋཱ་ནེ ཨ་སྶཱ ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཡ་ནྟུ [བ་ཛ྄ཛྷ་ནྟུ (ཛི་ནི་ནྡ་བུ་དྡྷི)] ཏི ཨ་པ་ཀཾ་སོ ཋཱ་ན་ས་དྡ་སྶ་ཏྠོ, ‘‘སེ་མྷ་སྶ ཋཱ་ནེ ཀ་ཊུ་ཀ་མོ་ས་དྷཾ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ནི་ཝ་ཏྟི ‘‘ད་བྦྷཱ་ནཾ ཋཱ་ནེ ས་རེ་ཧི ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་ས་ངྒོ, ཏེ་སུ ཨི་དྷ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡཱ ན ཡུ་ཛྫ་ནྟི… ནི་ཙྩ་ཏྟཱ ས་དྡ་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ ཨ་པ་ན་ཡ་ན་ཝི་ནཱ་སཱ ན ཡུ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི, ཏ་ཏི་ཡོ ཏུ (ཡུ་ཛྫ་ཏི)… སུ་ཏྟེ ཨ་ཏྠཱ་བྷི་དྷཱ་ནཱ་ཡ ཨི་ཝ་ཎྞུ་ཝ་ཎྞཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒེ ཏ་ད་ཏྠཱ་བྷི་དྷཱ་ནཱ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཨོ་ཨཱ་དེ་སཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི.

༣༠. ཡ་ཝཱ

‘‘ས་ཏྟ་མི་ཡཾ པུ་བྦ་སྶེ’’ཏི (༡-༡༤) པུ་བྦ་སྶ ཀཱ་རི་ཡ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ ས་ཏྟ་མཱི ནི་དྡི་ཊྛ་སྶ པ་ར་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ‘པ་རེ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་མུ་པ་རི་པི, པ་རེ་ཧི ཨི་ཙྩ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷི་ཎ་མུ་ཏྟོ’ཏི སཱ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦོ་ཙ་ནྟི’’ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ ཨ་དྷཱི’’ཏི ཙ སུ་ཏྟི་ཏཾ, ཏེ་ས་མི་དྷ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མཱ་ཧ-‘ཨི་ད’མི་ཙྩཱ་དི, ཨ་བྦྷ་ཀྑཱ་ན་ནྟི [ཨ་བྦྷུ་གྒ་བྷོ] ཨི་མི་ནཱ་ཝ སི་དྡྷ་ནྟི ‘‘ཨ་བྦྷོ ཨ་བྷཱི’’ཏི ཙ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨི་ཏི+ཨ་སྶ ཨི་ཏི ཋི་ཏེ པ་ར་ལོ་པོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘ཨི་ཏི ཨ་སྶ པ་ར་ལོ་པོ’ཏི ཨཱ་ཧ, ཨ་ནྭ་ག་མཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ནི་ཙྩཾ.

༣༡. ཨེ་ཨོ

པུ་ཏྟཱ མེ+ཨ་ཏྠི, ཨ་ས་ནྟོ+ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པ་ད་ཙྪེ་དོ.

༣༢. གོ་སྶ

ཨ་ནྟཱ་དེ་ས་ཏྠོ་ཏི ‘‘ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི (༡-༡༧) བཱ་དྷ་ཀ་སྶ ‘‘ཊཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ་ནེ་ཀ་ཝ་ཎྞཱ ས་བྦ་སྶཱ’’ཏི (༡-༡༩) བཱ་དྷ་ཀེ་ན ‘‘ཝཱ་ནུ་བ་ནྡྷོ’’ཏི (༡-༡༨) སུ་ཏྟེ་ན ཨ་ནྟཱ་དེ་ས་ཏྠོ, ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ-‘བཱ་དྷ་ཀ་བཱ་དྷ་ན་ཏྠོ་ཡ་མཱ་ར་མྦྷོ’ཏི, ཨ་ཝ་ཝཱ་དེ་སེ པུ་བྦ་ས་ར་ལོ་པེ དཱི་གྷེ་ཙ ག་ཝཱ་སྶཾ, ག་ཝ་ཙྪ་ནྟི ནི་ཙྩཾ. ཨི་དཾ ཀ་ཐཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨི་ད་ནྟི ཡ་ཐ་རི་ཝེ་ཙྩཱ་དི་ཀཾ, ཀིཾ ཝི་ནཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཨེ་ཝཱ་དི་སྶཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཨེ་ཝ་སྶ ཨཱ་དི་ཨེ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝཱ་དི, ཏ་སྶ, རི་ཨཱ་དེ་ས་མ་ནྟ་རེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཙ་ས་དྡོ ཨ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཡུ་ཏྟོ, ར་སྶ་ཝི་དྷཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱི་ཡོ, ཀ་ཏེ་པི ཏ་སྨི་ནྟི ཏ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཝི་ཧི་ཏེ ཙ, ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཱ་དི་སྶ རི་ཨཱ་དེ་སོ ན ཀ་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, བྷུ་སཾ+ཨེ་ཝཱ་ཏི (པ་ན) ཋི་ཏེ མ་ཧཱ་ཝུ་ཏྟི་ནཱ ཨེ་ཝཱ་དི་སྶ ཨི་ཨཱ་དེ་སེ རཱུ་པ་སི་དྡྷི ཧོ་ཏེ་ཝ, ཨི་དྷ པ་ན པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན ‘བྷུ་སཱ་མི་ཝེ’ཏི སཱ་དྷེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘ཏ་མྤི’ཙྩཱ་དི.

༣༣. བྱ་ཉྫ

ར་སྶ་དཱི་གྷཱ་ན་ནྟི སུ་ཏྟེ ཨ་ཝུ་ཏྟེ ཀ་ཐཾ ར་སྶ་དཱི་གྷཱ་ན་ནྟི ལ་བྷ་ཏི ཨུ་དྡེ་སི་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘དཱི་གྷ་སྶཱ’ཏི་ཨཱ་དི, དཱི་གྷ་སྶཱ་ཏི ར་སྶ་སྶཱ་ཏི ཙ ཋཱ་ན་ས་མྦ་ནྡྷེ ཚ་ཊྛཱི, པ་ཙྩཱ་ས་ཏྱཱ་ཏི ཋཱ་ན་སོ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྱཱ, ཨི་ད་ཉྩ ནི་སྶ་ཡ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ནི་སྶ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཀོ ས་ཏྠཱ་ག་ཏོ ཉཱ་ཡོ་ཏི, ཨི་དྷ ནི་ཙྩཾ-ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཨི་དྷ ན ཧོ་ཏི-ཛ་ནོ སཱ་ཡཾ.

༣༤. ས་ར

ཋཱ་ན་ས་མྦ་ནྡྷེ་ཏི ཋི་ཏི ཋཱ་ནཾ པ་ས་ངྒོ, ས་མྦ་ནྡྷ་ནཾ-ས་མྦ་ནྡྷོ, ཋཱ་ནྱཱ་དེ་ས་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཋཱ་ནེ་ཡོ་ག་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ ས་མྦ་ནྡྷོ ཋཱ་ན་ས་མྦ་ནྡྷོ ཏ་སྨིཾ, དྭེ རཱུ་པཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ན ས་རཱུ་པ་པྤ་དྷཱ་ནོ་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཧེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སཱ’ཏི, དྭེ རཱུ་པཱ་ནི་ཧོ་ནྟཱི་ཏྱཱ་དི ཝ་ཙ་ན་མི་དཾ [པ་ད་མི་དཾ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་རཱུ་པ་པྤ་དྷཱ་ནེ་པི དྭི་ས་དྡེ དྭི་ས་དྡ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ས་ངྑྱཱ་དྭི་ས་དྡཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ ན་པྤ་ཡུ་ཛྫ་ཏེ, ཏ་སྶ (པ་ན) ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཝ་ཙ་ན་ས་ངྑྱཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ( ) [(པ་ན) (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཨི་མི་ནཱ ཙ-ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ནོ-ཡཾ ནི་དྡེ་སོ ན ས་རཱུ་པ་པྤ་དྷཱ་ནོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཨ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡོ ཨ་དྷི་པ་ཏི་པྤ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཨི་དྷ ན ཧོ་ཏི ཨི་དྷ མོ་ད་ཏཱི་ཏི, ཏཾ ཁ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ངྒ་ཝི་ཀ་ལཾ པ་ཙྩུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ནྟི ས་ར་མྷཱ པ་ར་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ ན དྭི་ཏྟཾ.

༣༥. ཙ་ཏུ

ཏ་བྦ་གྒེ ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཋ་མཱ་ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ (དུ་ཏི་ཡ) ས་དྡེ་ཧི ཝ་གྒ་ཀྑ་རེ་སྭེ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ་སུ ཏ་ཐཱ ནི་དྡེ་སོ ཡུ་ཏྟོ, ན ཧི ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤཱུ་ར་ཎོ ཙ་ཏུ་ཏྠོ དྭི་ནྣ་མྤཱུ་ར་ཎོ དུ་ཏི་ཡོ་ཏི ཨ་ཀྑ་རཱ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ས་ངྐི་ཡ ‘ཝི་ནཱ་པཱི’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཨ་ཀྑ་རེ ཨ་ཀྑ་ར་ཝི་ས་ཡེ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་དི ཝོ་ཧཱ་རོ ཀ་རཱི་ཡ་མཱ་ནོ ཝ་གྒ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ནཱ་པི ཝ་གྒ་ཀྑ་རེ་ཡེ་ཝ རུ་ལ༹ྷོ པ་སི་དྡྷོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཧེ་ཏུ་མྷི ཨི་ཏི་ས་དྡོ, ཡ་ཏོ ཨེ་ཝཾ, ཏ་སྨཱ ཀཱ་ར་ཎཱ ‘ཏ་བྦ་གྒེ ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཋ་མཱ’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཏ་བྦ་གྒེ་ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་དུ་ཏི་ཡཱ ཡ་སྨིཾ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཝ་གྒེ་ཏི ཨ་ཏྠོ, པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟཱི་ཏི པ་ཏི ཨཱ་པུ་བྦཱ ‘ས་ད-ཝི་ས་ར་ཎ་ག་ཏྱ་ཝ་སཱ་ད་ནེ་སུ’ཨི་ཙྩ་སྨཱ ཨི་ཏྠི་ཡཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྟི་མྷི ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘པ་ཙྩཱ་སཱི་ད་ན’མི་ཙྩཱ་དི, ཡ་ཐཱ་ཡོ་གྒ་ནྟི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀྑ་རེ ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ ཏ་ཏི་ཡོ དུ་ཏི་ཡ་ཀྑ་རེ དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་གྒ་མ་ན་ཏི་ཀྐ་མྨ, དྷ་སྶ ད་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ པུ་བྦ་སྶ དྷ་སྶ ད་ཏྟ་མུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཡ་ས་ཏྠེ་རོ་ཏི. ཐེ་རོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀཱ་རོ ཝ་གྒ་ཀྑ་རོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་ཝ་གྒ་དུ་ཏི་ཡ་ཀྑ་ར་སྶ ཏ་སྶ ཏོ པ་ཋ་མོ ན ཧོ་ཏི. པ་ནྠོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཝ་གྒ དུ་ཏི་ཡ་ཀྑ་རེ་ན ཐ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་བྦ་གྒ་བྷཱུ་ཏེ ན་ཀཱ་རེ ས་ཏཱི་པི ན སོ ཏ་བྦ་གྒ་དུ་ཏི་ཡ་ཀྑ་རོ་ཏི ན ཏ་སྶ པ་ཋ་མོ ཏོ, ཨེ་ཏྠ ནི་གྒྷོ་སོ ནི་གྷོ་སོ་ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ནི་ཙྩཾ, ད་ཌྜྷོ ནི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ནི་ཙྩཾ.

༣༦. ཝི་ཏི་སྶ

ཨི་ཏི་ས་དྡོ-ནུ་ཀ་ར་ཎཾ. ནི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཀ་ཏི་ཝི་ཡཱ-ནུ་ཀ་ར་ཎཾ བྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ དྭི་དྷཱ ཨ་སཱ་དྷུ་ས་དྡ་རཱུ་པཾ སཱ་དྷུ་ས་དྡ་རཱུ་པ་ནྟི, ཏེ་སུ བྷཱ་ར་ཝཱ་ཧ་ཀོ ཀོ་ཙི ཏེ་ན པཱི་ལི༹་ཏོ ‘ཨ་ཧོ བྷཱ་རོ’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ས་ཏྟི་ཝེ་ཀ་ལླཱ ‘ཨ་ཧོ བཱ་ལ’ ཨི་ཙྩཱ་ཧ, ཏཾ་ས་མཱི་པ་ཝ་ཏྟཱི ‘ཀི་མ་ཡ་མཱ་ཧེ’ཏི ཀེ་ན་ཙི པུ་ཊྛོ ས་མཱ་ནོ ‘ཨ་ཧོ བཱ་ལ ཨི་ཙྩ་ཡ་མཱ་ཧེ’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨི་དྷ་མ་སཱ་དྷུ་ས་དྡ་རཱུ་པཾ, ཨི་ཏཱི་ཏི པ་ན སཱ་དྷུ་ས་དྡ་རཱུ་པཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏོ-ནུ་ཀཱ་རི་ཡེ་ནཱ་ཏྠེ་ན སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏྟཱ ཋཱ་ན་ས་མྦ་ནྡྷེ ཚ་ཊྛཱི.

༣༧. ཨེ་ཨོ

ན་ནུ ‘‘ཝི་ཏི་སྶེ་ཝེ ཝཱ’’ཏི (༡-༣༦) ཝོ་ཏྱ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཡ ཨ་ཝ་ཎྞེ ཨེ་ཨོ་ནཾ ཝོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙ ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ‘ཨ་ཝ་ཎྞེ ཀྭ་ཙི ཝོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘ཨ་ཧོ་ཏི ཝཱ’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙོ་ད་ན་མཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘ཨོ་ཀཱ་ར་སྶ་པི’ཙྩཱ་དི, ཋཱ་ནི་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ་ཏི ‘‘ཨེ་ཨོ་ན’’ནྟི (༡-༣༡) ཝ་ཀཱ་རཱ་དེ་ས་སྶ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝ་ཀཱ་རཱ་དེ་ས་མྤ་ཏི པུ་ན ཨོ་ཀཱ་རོ ཋཱ་ནི་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ ན སི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ, ན ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཨོ་ནཾ ཝ་ཀཱ་རཱ་དེ་ས་ཏྠཾ ཨ་ཝ་ཎྞོ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཎྞ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་ཏྟེ, ཨོ་ཀཱ་རཾ ན པ་ཋེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, མ་ཀཱ་རཱ་ག་མེ’ཡཱ་ཙ ཀ་མཱ་ག་ཏེ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’ཏི, སྭེ བྷ་ཝ་ནྟི ཝི་གྒ་ཡ྄ཧ ཏ་ན་པྤ་ཙྩ་ཡེ ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཾ’’ཏི (༢-༡༡༩) ལོ་པེ ཨ་ཀཱ་རཱ་དེ་སེ དཱི་གྷེ་ཙ སྱཱ་དི་མྷི སྭཱ་ཏ་ནཾ དྭི་ཏྟེ ཧི་ཡྻ་ཏྟ་ནཾ. སྭཱ་ཏ་ན་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ནི་ཙྩཾ, ཨི་དྷ ན་ཧོ་ཏི པ་རེ་ཙ ན ཝི་ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི.

༣༨. ནི་གྒ

ཀ་ཐ‘མཱ་ག་མོ ཧོ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཡ་དི ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་མཱ་ག་མོ སི་ཡཱ སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཉ-མ-ཀཱ་དྱ ནུ་བ་ནྡྷ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘ཨ་ས་ཏི པི’ཙྩཱ་དི, ཨཱ་ག་མཱ་ཝ་སཱ་ཡེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘ཨཱ་དེ་ས་ཏྟཱ་ཡོ་གཱ’ཏི, ཨཱ་དེ་ས་ཏྟཱ་ཡོ་གོ ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཙྩཱ་ཧ-‘ཋཱ་ནི་ནི་དྡེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’ཏི, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཨཱ་ག་མི་ནི་དྡེ་སཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨཱ་ག་མ་ཏྟ་མྤི ན སི་ཡཱ་ཏི ཙོ་དེ་ཏི ‘ཡ་ཛྫེ་ཝ’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, ན-ཨི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ཏྟ་མེ་ཝ སཱ་དྷེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཏ་སྶཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཏ་སྶཱ་ཏི ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་སྶ, ར་སྶཱ་ནུ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ར་སྶ་ས་ར་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟི་ཡ་མྤི ད་སྶི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ཏྟུ་མཱ་ཧ-‘ཨེ་ཏ་དེ་ཝེ’ཙྩཱ་དི, པུ་རི་མཱ ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ས་མཱ་སེ་ཀ་ཏེ ར་སྶེ ཙ བི་ནྡྭཱ་ག་མོ, པ་ར་ནི་མི་ཏྟ་སྶཱ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ས་དྡེ-ནྟ་སྶ བི་ནྡྭཱ་ག་མེ བ་ཧུཾ, ས་ཏི་པི པ་ཡོ་གཱ་ནུ་སཱ་རི་ཏྟ་དཱི་པ་ཀ་སྶ ཀྭ་ཙི་ས་དྡ་སྶཱ་པི ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་ཝི་བྷཱ་ས་ཏྟེ ཝཱ་ས་དྡ་སྶཱ་པི ཏཱ་དི་ས་ཏྟ་སྶེ་ཝ པ་ཊི་པཱ་ད་ཀ་ཏྟ ས་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་ཝི་བྷཱ་ས་ཏྟཱ ཝཱ་དྷི་ཀཱ་ར་སྶཱ’ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་སྶ ལ་ཀྑི་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་རོ་དྷེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ ཝི་བྷཱ་སཱ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་ཝི་བྷཱ་སཱ, ཨ་བྷེ་དེ་ན ཏུ ཝཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ ཝི་བྷཱ་སཱ, ཏ་སྶཱ བྷཱ་ཝོ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་ཝི་བྷཱ་ས་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ, ཨི་དྷ ན ཧོ་ཏི ཨི་དྷ མོ་ད་ཏི, ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨཱ་ག་མ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ས་ཀོ ཋཱ་ནི་ནི་དྡེ སཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨཱ་དེ་ས་ཏྟཱ་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏོ ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་སོ ས་མ་ཏྠོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ-ཨ་ཏྠ་བ་ལ-མ་ཉྙ་ཐཱ་ནུ་པ་པ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ས་ཙཱ་ཏི སོ ཨཱ་ག་མོ ཙ.

༣༩. ལོ་པོ

ལོ་པ་ས་དྡ་སྶ བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ སཱ་དྷེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཏེ་ནེ’ཙྩཱ་དི, ལོ་པོ་ཏི ཡ་དི ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནོ སི་ཡཱ ཏ་དཱ ཏེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ‘‘པ་ར་ས་རོ’’ཏི སུ་ཏྟ་མཱ་ར་བྷཱི་ཡེ་ཡྻཱ་ཏི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མཱ་ཧ ‘ན པ་ར་ས་རོ’ཏི, ཨི་དྷ ན ཧོ་ཏི ས་ངྒ་རོ.

༤༠. པ་ར

ཏྭཾ་སི ཏྭ་མ་སཱི་ཏི ཝི་ཀ་པྤོ, ཨི་དྷ ན ཧོ་ཏི ཏཱ་སཱ་ཧཾ.

༤༡. ཝ་གྒེ

ན་ནུ ཝ་གྒེ་ཝ་གྒ་ནྟོ་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟེ ཡ་སྨིཾ (ཀི་སྨི)ཉྩི ཝ་གྒ་ཀྑ་རེ པ་རེ བི་ནྡུ་ནོ ཡོ་ཀོ་ཙི ཝ་གྒ་ནྟོ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན བྷ་ཝེ་ཡྻ ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཨ་ནི་ཊྛ་མྤི སི་ཡཱ་ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟིཾ ས་ནྣི་སྶཱ་ཡཱ་ནི་ཊྛ ནི་ཝ་ཏྟི་ནྡ་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཝ་གྒེ ཝ་གྒ་ནྟོ’ཏི་ཙྩཱ་དི, སོ་ཝཱ་ཏི ཝ་གྒ་ནྟོ་ཝ, ཏ་སྨི་ནྟི ཝ་གྒ་ཀྑ་རེ.

༤༢. ཡེ་ཝ

ན་ནུ ས་དྡ་ཏྟཱ བྱ་བྷི་ཙཱ་རི་ཏྟཱ ཨེ་ཝ་སྶ ཏཱ་ཝ ས་དྡོ ཧོ་ཏུ, སཾ་ཡ་ཏོ, སཾ་ཧི་ཏོ་ཏི ས་དྡེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མྤི ས་མྦྷ་ཝཱ ཏེ་པི ག་ཧེ ཏ་བྦཱ སི་ཡུ་ནྟི ‘ཡ་ཨེ་ཝ་ཧི ས་དྡེ་སུ’ཏི ཡ་ཧཱི་ན་མྤི ཀ་ཐཾ ས་དྡ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཀ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘ཨེ་ཝཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཨེ་ཏྠཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘ཨ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རི་ནཱ བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱི ནི་ཡ་མྱ་ཏེ’ཏི.

༤༣. ཡེ་སཾ

ཡ་ས་དྡེ པུ་བྦ་སུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ སཾ་སྶ་པྱཱ་དེ་སེ སི་དྡྷེ སོ ( ) [(ཏ་སྶ) (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཡ ཀཱ་ར་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ པ་རེ སཾ་སྶེ་ཝ (ཡ་ཐཱ) སི་ཡཱ་ཏི སུ་ཏྟ་མི་ད་མཱ་ར་དྡྷཾ.

༤༤. ཝ་ན

ཋཱ་ནི་ན་མཱ་སི་ལི་སྶ ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ག་མོ ནཱ་མ, ཀོ-ཡ་མེ་ཏྠ ཋཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ས་ར་སྶཱ་ཏི, སུ་ཏྟེ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘ས་ར་སྶཱ’ཏི ཀུ་ཏོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཙོ་དེ་ཏི ‘ན་ནུ ཙེ’ཏྱཱ་དི་ནཱ. ཨཱ་ག་མ་སུ་ཏི་ཡཱ ཝ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཋཱ་ནི་སུ་ཏི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ བྱ་ཉྫ་ན་སྶ ཝཱ ཨཱ་ག་མོ སི་ཡཱ ས་ར་སྶ ཝཱ, ཡ་དི བྱ་ཉྫ་ན་སྶ ཝཱ སི་ཡཱ (ན) ‘‘པ་དཱ་དཱི་ནཾ ཀྭ་ཙཱི’’ཏི (༥-༩༢) སུ་ཏྟི་ཏ མཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན, ཏ་སྨཱ ཏ་དེ་ཝ ཉཱ་པེ་ཏི ‘ས་རོ ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཋཱ་ནཱི བྷ་ཝི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏཱི’ཏི. ཝུ་ཙྩ་ཏེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཧཱ་ར་མཱ་ཧ, ནི་པུ་བྦཱ པ་དི་སྨཱ ཨ་ན་པྤ་ཙྩ་ཡེ ‘‘པ་དཱ་དཱི་ནཾ ཀྭ་ཙཱི’’ཏི ཡུ་ཀ་ཨ་ནྟཱ་ཝ་ཡ་ཝོ ‘‘ཏ་ཝ་གྒ་ཝ་ར་ནཱ’’དི་ནཱ (༡-༤༨) ཡེ ད་སྶ ཛོ ‘‘ཝ་གྒ་ལ སེ་ཧི་ཏེ’’ཏི (༡-༤༩) (ཡ་སྶ ཛོ) ནི་པ་ཛྫ་ནཾ, མཱ་ན་ནྟ་ཏྱཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་རཱ་ཏི ‘‘ཀྱོ བྷཱ་ཝ་ཀ་མྨེ་སྭ་པ་རོ་ཀྑེ་སུ མཱ་ན་ནྟ་ཏྱཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི (༥-༡༧) ཨི་ཏོ མཱ་ན་ནྟ་ཏྱཱ་དཱི་སུ་ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་རཱ, པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་རེ་ཏི མཱ་ན་ནྟ་ཏྱཱ་དཱི་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པ་ཙྩ་ཡེ, ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནེ་ན ‘ཨ་ཏི་པྤ་གོ་ཁོ་ཏཱ་ཝཱ’ཏི སཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཀྭ་ཙི ཨོ བྱ་ཉྫ་ནེ’’ཏི ཨོ་ཀཱ་རཱ་ག་མོ ག་ཀཱ་རཱ་ག་མོ ཙ སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་ན ཝི་ཧི་ཏོ, ཏཾ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན སཱ་དྷེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ-‘ཨ་ཏི་པྤ་གོ ཁོ ཏཱ་ཝཱ’ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཨ་ཏི་པྤཱ’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

༤༦. ཚ

དྭཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྟཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟཱ་ཏི ‘ཚ་ཀཱི’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘ཚཱ’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙོ་དེ་ཏི ‘ན་ནུ་ཙཱ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, པ་རི་ཧ་ར་ཏི ན་ཙྩཱ་དི་ནཱ, ནེ་ཏི ‘ཚ་ལོ༹’ཏི ཨ་ཡུ་ཏྟོ-ཡཾ ནི་དྡེ་སོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཚ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཚ་ས་དྡཱ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ, ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་སཱ་དྷུ་ས་དྡ་རཱུ་པཱ སཱ་དྷུ་ས་དྡ་རཱུ་པ་མ་ནུ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་བྷ་ཛ་ཏི ‘ཨ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ དུ་ཝི་དྷ’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, པ་རི་ཙྩ་ཏྟོ ཛ་ཧི་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཝི་དྷི་ནི་སེ་དྷ་རཱུ་པོ ཡ་སྶ ཏཾ པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏྠ པ་ན ཚ་ས་དྡེ་ན ཚ་ས་ངྑྱཱ་ཝི་སེ་སོ པ་རི་ཙྩ་ཏྟོ, ཨ་བྷི་དྷཱ་ཡ་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཚ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ནུ་ཀཱ་རི་ཡེ་ནཱ་ཏྠེ་ནཱ་ཏྠ་ཝ་ནྟ་ཏྠ་མཱ་ཧ, ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་སྶ ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ… ཚ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶ ཚ་སྶ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་ནུ་ཀཱ་རི་ཡ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀཱ་དི་ནོ ས་ངྑྱཱ ས་དྡ་སྶ ཏ་ད་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཡ་ད་ནུ་ཀཱ་རི་ཡ་མེ་ཀཱ་དི་ཀཾ ཏ་ད་ཉྙཾ ཝཱ ས་དྡ་རཱུ་པཾ ཏ་སྶ. ས་ངྑྱཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ནྟི ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་དི་ས་ངྑྱཱ་ཝི་སེ་སཾ ཏ་ད་ཉྙཾ ཝཱ, ‘‘ཡོ་མྷི དྭི་ནྣཾ དུ་ཝེ དྭེ’’ཏི (༢-༢༡༩) སུ་ཏྟེ དྭི་ས་དྡོ-ནུ་ཀཱ་རི་ཡཾ དྭི་ས་དྡ་རཱུ་པཾ ཏ་བྦ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཉྩ དྭི་ས་ངྑྱཱ་ཝི་སེ་ས་མྤ་རཱ་མ་ས་ཏཱི་ཏི ཏ་བྦཱ་ཙ་ཀཾ དྭི་ནྣ་ནྟི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཐ ‘ལ༹་ཉི’ཏི ཀ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟཾ ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ཉཱ་ན་བ་ནྡྷ་ཏྟཱ་ལ༹་ཀཱ་རོ ཨཱ་དྱ་ཝ་ཡ་ཝོ བྷ་ཝི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ན་མྨ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡ ‘ཚ་ས་དྡཱ’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཨ་ནྟཱ་པ་ཝཱ་དེ་ན ཝི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ནོ ལ༹་ཀཱ་རོ ཚ ས་དྡཱ པ་ར་སྶཱ་དི་སྶ ཨཱ་ག་མ་ཏྟཱ…པེ… ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨ་ནྟཱ་པ་ཝཱ་དེ་ནཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘ས་ར་སྶཱ’ཏི ཚ་ཊྛཱི་ནི་དྡེ་ས་ཏོ ‘‘ཚ་ལཱི༹་ཡ་ནྟ་སྶཱ’’ཏཱི-མ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི, པ་ར་སྶཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘ཚཱ’ཏི པ་ཉྩ་མཱི་ནི་དྡེ་ས་ཏོ ‘‘པ་ཉྩ་མི་ཡཾ པ་ར་སྶཱ’’ཏཱི་མ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཾ, ཨཱ་དི་སྶཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ལ༹་སྶེ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ཏྟཱ ཨ་ནྟཱ་པ་ཝཱ་དེ་ན ‘‘ཨཱ་དི་སྶཱ’’ཏི སུ་ཏྟེ ན ཨཱ་དྱ་ནྟོ ཝི་ཡེ་ཀོ་པི ས་རོ་ཏི ས་ར་སྶཱ་དི་སྶ པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘ཚཱ’ཏི པ་ཉྩ་མཱི་ནི་དྡེ་སཱ ‘‘པ་ཉྩ་མི་ཡཾ པ་ར་སྶཱ’’ཏི (༡-༡༥) པ་ར་སྶ ས་མྤ་ཏྟཾ ཀཱ་རི་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ཏྟཱ ‘‘ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི (༡-༡༧) ཨ་ནྟ་སྶ ས་མྤ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་དི་སྶཱ’’ཏི (༡-༡༦) ཨཱ་དི་ཝ་ཎྞ་སྶ པ་པྤོ་ཏཱི’’ཏི. ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ས་ཏི་པི ཉ་ཀཱ་རེ ཨཱ་ག་མ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ག་མི་ནཾ ས་རཾ ཨ་ཝི་ནཱ་སེ་ནྟོ ཏ་སྶ ཨཱ་དྱ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ལ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི ‘‘ཡ་ཝ་མ་ད་ན་ཏ་ར་ལཱ་ཙཱ་ག་མཱ’’ཏི སུ་ཏྟེ་ན, ཏ་ནྟི ལ་ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་བྷི་ནྣ་མ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘ཏེ་ས་མྤི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཏེ་ས་མྤཱི་ཏི ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནཱ་ན་མྤི, ཨ་ཀྑ་ར་ས་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི ‘‘ཨ་ཀྑ་རཱ་པཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཀ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས’’ནྟི ཝི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ན་ཨ་ཀྑ་ར ས་ཉྙཱ་ཡཾ. ཨ་ཝི་སེ་སེ ལ་ལཱ༹་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ, པཱ་ཀ་ཊོ ཝཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏི་ལི་པི་བྷེ་ད་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་སི་དྡྷ་ཏ་ནྡ་སྶེ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཧི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ལ་ལཱ༹་ནཾ ཝི་སུཾ་ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ སུ་ཏི, ཏཾ་ཏཾ དེ་ས་ཝཱ་སཱི་ནཾ ལེ་ཁཱ ཝ ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ལི་པི, ཏེ་སཾ བྷེ་དོ སོ་ཏ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ག་ཡ྄ཧ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་སི་དྡྷོ, ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་ཏི ཝི་ཀ་པྤེ་ན ལ༹་ཀཱ་རཱ་ག་མ་པ་ཀྑེ རཱུ་པཾ.

༤༧. ཏ་ད

ཨི་སྶ ཨ་ཏྟཾ ནི་པཱ་ཏ་ནཱ, ད་ཀཱ་རོ པ་ན ‘‘མ་ཡ་དཱ ས་རེ’’ཏི (༡-༤༤), པ་ད་ནྟ་རེ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙེ་ན པ་དེ་ན, སཱ་དྷཱུ་ནི བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟི པཱ་ཋ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྟུཾ ‘སཱ་དྷཱུ་ནི བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ནི་པཱ་ཏ་ན་ཏོ’ཏི ཨཱ་ཧ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘ཡ’མི་ཙྩཱ་དི, ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ པཱ་པ་ན་མྤ་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་སེ་དྷོ ཙ ནི་པཱ་ཏ་ནཾ, ཏེ་སཾ ཨི་དྷ པཱ་ཋཱ་ཏི ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ ཨི་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཨི་དྷཱ་ཏི ནི་པཱ་ཏ་སྶ ཨི་མ་སྨིཾ ཏ་ད་མི་ནཱ་དི་སུ་ཏྟེ པཱ་ཋཱ, ཨུ་དྡྷ་སྶ ཨུ་དཱུ་ཏི ཨུ་དྡྷཾ ཁ་མ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་སེ ཨུ་དྡྷཾ་ཁ ཨི་ཏི ཋི་ཏེ ཨུ་དྡྷཾ་ས་དྡ་སྶ ཨུ་དུ་ཨཱ་དེ་སོ, ཨ་ས-བྷོ་ཛ་ནེ ཨི་ཙྩ་སྨཱ ‘‘ཀྭ་ཙ་ཎ’ ཨི་ཏི (༥-༤༡) སུ་ཏྟེ་ན ཨ་ཎྤ་ཙྩ་ཡེ ཨ་ས་ས་དྡོ ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘པི་སི་ཏ་མ་ས་ནཱ’ཏི ‘‘ཀྭ་ཙ་ཎ’’ ཨི་ཏི མ་ཧི་ཡཾ ར་ཝ་ཏཱི་ཏི ཋི་ཏེ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ག་ཎ་ནི་པཱ་ཏ་ནེ་ན ས་མཱ་སེ ཀ་ཏེ མ་ཡཱུ་ར་ས་དྡོ ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘མ་ཧི་ས་དྡ་སྶེ’ཙྩཱ་དི, ཨ་སྶ ཏ་ད་མི་ནཱ་དི་ག་ཎ་སྶ ཨཱ་ག་ཏི་ག་ཎ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ་མ་ཉྙེ་པཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཝུ་ཏྟ་ནྟི པཱ་ཋ་སེ་སོ. དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ ནི་ཀཱ་ཡེ་སཱུ་ཏི–

‘‘དཱི་གྷ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སཾ་ཡུ་ཏྟ, ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རི་ཀ་ཁུ་དྡ་ཀཱ;

ནི་ཀཱ་ཡཱ (པ་ཉྩ) ག་མྦྷཱི་རཱ, དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ་ཙི་མེ’’ཏི.

ཝུ་ཏྟེ་སུ དཱི་གྷཱ་ག་མཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ ནི་ཀཱ་ཡེ་སུ, ཉཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝ་ཎྞཱ ག་མཱ་དི་དྭཱ་རེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ, པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ པ་ཉྩ་པྤ་ཀཱ་རཾ ནི་རུ་ཏྟ་མུ་ཙྩ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ནི་རུ་ཏྟཾ, ན་པུཾ་ས་ཀེ བྷཱ་ཝེ ཏྟོ, ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐ་ན་ཝཱ་ཀྱ པུ་བྦ་ཀ་མུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་མི་ཙྩ་ཏྠོ, ཏ་ད་བྷི་དྷཱ་ཡི ས་ཏྠ་མ་པྱ་བྷི་དྷཱ་ནེ-བྷི་དྷེ་ཡྻོ པ་ཙཱ་རཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ནི་རུ་ཏྟ་མུ་ཙྩ་ཏེ, ཝུ་ཏྟ་ནི་རུ་ཏྟི ལ་ཀྑ་ཎེ་ན…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་རུ་ཏྟ་ས་ཏྠེ ཡེ ས་དྡཱ པ་ཊི་པ་དཾ ནི་པྥཱ་དི་ཡ་ནྟི ཏེ་ས་མི་དཾ སཱ་མ་ཉྙེ་ན ནི་པྥཱ་ད་ན་ནྟི དཱི་པེ་ཏི, དྭཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟོ དོ་ཝཱ་རི་ཀོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཎི་ཀེ ད་ཀཱ་ར་ཝ་ཀཱ་རཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨོ་ཀཱ་རཱ་ག་མོ, ཧིཾ་སི་སྨཱ་ཏི ‘ཧིཾ་ས-ཧིཾ་སཱ་ཡ’ མི་ཙྩ་སྨཱ, ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ཏི ‘‘སཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཀེ་སྭ གྷ་ཎྒྷ་ཀཱ’’ཏི (༥-༤༤) ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡེ, ནི་ཛ་ཀོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཛ་ཀཱ་ར་སྶ ཡ་ཀཱ་རེ ནི་ཡ་ཀོ. ཨ་ཐ ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཛ་ཝ་ཎྞ་སྶ ཡཱ་དེ་སེ ནི་ཡ་ཀཱ་ད་ཡོ ཏཱ་ཝ སི་ཛ྄ཛྷ་ནྟུ, སུ་སཱ་ནཱ་ད་ཡོ ཀ་ཐཾ ཚ་ཝ་པ་དཱ་དི་ཝི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ སུ་སཱ་ནཱ་དཱི་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘པ་ད་ཝི་ཀཱ་རོ་པི’ཙྩཱ་དི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝ་ཎྞ་ས་མུ་དཱ་ཡཱ་དེ་ས་སྶ ཝི་སུཾ་ག་ཧ་ཎེ ཚ་བྦི་ཏོ་པ་ཏྟི་ཡཱ ‘པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ནི་རུ་ཏྟ’ནྟི ས་ངྑྱཱ་ནི་ཡ་མོ ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི བྷཱ་ཝོ. ཡོ་གོ ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་ཐཱ་ཧི་ཙྩཱ་དི་ནཱ དྷཱ་ཏུ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཡོ་ག་མྤཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་རོ་ཏི, ར་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ་ཏི ཀེ་ཀཱ་ཡི་ཏཱ་ནྱ་ས་དྡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་ཡཱུ་རོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ར་ཝ་ཏི མ་ཡཱུ་ར་རཱ་ཝེ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ཏེ, ན སཱ་མ་ཉྙེ་ན ར་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཏྟེ་ཏི བྷཱ་ཝོ.

༤༨. ཏ་ཝ

ཝ་ཎྞ་མ་ཏྟ་སྶེ ཝཱ་ཏི ཝ་ཎྞ་སཱ་མ་ཉྙ་སྶེ་ཝ, མ་ཏྟ་ས་དྡོ ཨེ་ཏྠ སཱ་མ་ཉྙ ཝ་ཙ་ནོ. ཡ་ཀཱ་ར་སྶ་ཙ ཙཱ་དེ་སོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ད་ཡ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཛ་ཏྟ་ནྟི་སྶ ཨི་མི་ནཱ, ཡ་སྶ ‘‘ཝ་གྒ་ལ་སེ་ཧི ཏེ’’ཏི (༡-༤༩) ཛ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྟཱ་ན་མ་དྷི་ཀི་ཙྩ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠེ ཨ་ས་ངྑྱ་ས་མཱ་སོ.

༤༩. ཝ་གྒ

ཡ་ནྟཾ ས་དྡཱ་ནཾ ནི་ཙྩ་ས་མྦ་ནྡྷི་ཏྟེ་པི པ་ཀྐ་ནྟ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏཾ་ས་དྡོ ཡཾ་ས་དྡཾ ནཱ་པེ་ཀྑ་ཏེ་ཏྱཱ་ཧ-‘ཏེ་ཏི ཨ་ན་ནྟ་ར’ཨི་ཙྩཱ་དི, ཏཾ ས་དྡོ ཧི པ་ཀྐ་ནྟ ཝི་ས་ཡོ ཏ་ཐཱ པ་སི་དྡྷ་ཝི་ས་ཡོ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་ཝི་ས་ཡོ ཙ ཡཾ་ས་དྡཾ ནཱ་པེ་ཀྑ་ཏེ, ཡ་ཐཱ ཙེ་སོ ཡཾ་ས་དྡ་ནྣཱ པེ་ཀྑ་ཏེ, ཏཾ ས་བྦཾ མ་ཧཱ་སཱ་མི་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ཡཾ སུ་བོ་དྷཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ–

མུ་ནི་ནྡ་ཙ་ནྡ་ས་ཉྫཱ་ཏ, ཧཱ་ས་ཙ་ནྡ་ན་ལི་མྤི་ཏཱ;

པ་ལླ་ཝཱ་དྷ་ཝ་ལཱ་ཏ་སྶེ, ཝེ་ཀོ ནཱ་དྷ་ར་པ་ལླ་ཝོ་ཏི (༡༢༢).

ཨེ་ཏི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་མྷེ་ཧི ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་ན་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཐཱ ར་ཧ་ནྟི ས་ཀ་མྨཱ་ཀ་མྨ་དྷཱ་ཏཱུ་ན་མ་ནུ་རཱུ་པཾ.

༥༠. ཝེ་ཝཱ

ཀི་ཉྩཱ་པཱི་དཾ [ཨི་དཾ་ཀི་ཉྩཱ་པི (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཧེ་ཊྛི་མེ་ན ནི(ནྣཱ་ན)ཏྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཨི་མི་ནཱ ཝཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཀ་པྤོ་ཝ, ཧེ་ཊྛི་མེ པ་ན ཀྭ་ཙཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཧ་ཀཱ་ར་ནྟ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ དྷྱ་ཎྤ་ཙྩ་ཡེ མེ་ཧྱཾ, དོ་ཧྱཾ སི་ནེ་ཧྱཾ, ལེ་ཧྱ་ནྟི་པི བྷ་ཝ་ཏྭེ་ཝ.

༥༣. སཾ་ཡོ

ཝ་ཏྟུ་ནོ-ཏྟ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟ་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་སཱི་ཏི ནི་ཡ་ཏཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝཱ་ཙི་ནོ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟེ་པྱཱ་དི་ས་དྡ་སྶ, ཨཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏྱཱ་དཱི་ཏི ཀ་མྨ་སཱ དྷ་ནོ་ཙཱ་ཡ་མཱ་དི་ས་དྡོ, སོ་ཡ་མ་ཏྠོ སུ་མ་ངྒ་ལ་པྤ་སཱ་ད་ནི་ཡཱ ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ ཊཱི་ཀཱ་ཡ‘ཨཱ་དི་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, སཾ་ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི སཾ་ཡོ་གོ-ཨེ་ཀ་ཏྲཱ་ཝ་ཊྛི་ཏ་བྱ་ཉྫ་ནཱ.

༥༤. ཝི་ཙྪཱ

ཡཾ་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏི ཝུ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྟུ་མཱ་ར་བྷ་ཏེ ‘ས་མྦྷ་ཝཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡེ’ཙྩཱ་དི, ཡཾ་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏི ཙ སུ་ཏྟེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི ག་མྨ་མཱ་ན་ཏྠ་སྶ ས་དྡ་སྶ པ་ཡོ་ག་མྤ་ཏི ཀཱ་མ་ཙཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ས་དྡ་སྶཱ་ནི་ཡ་མ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཏྟེ་པི པ་ད་ཝཱ་ཀྱ་ཏོ ནཱ་ཉྙཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཝི་ཙྪཱ་ཡ་མཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙེ ཙ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘ས་མྦྷ་ཝཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ་པ་དཾ ཝཱ་ཀྱཾ་ཝཱ’ཏི, ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་མྦྷ་ཝོ-པ་དཾ ཝཱ་ཀྱཾ ཝཱ, ཏ་སྨིཾ ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡ པ་དཾ ཝཱ་ཀྱཾ ཝཱ ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏི ཝི་ཙྪཱ་ཡ་མཱ་བྷི་ཉྙེ ཙཱ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་ཏེ, ན་ནུ པ་ད་སྶ ཝཱ་ཀྱ་སྶ ཝཱ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝ ད་བྦཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏྠཱ, ཏཾ ཀ་ཐ་མི་ད མེ་ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྟུ་དྷ་མྨེ ཀི་རི་ཡཱ་དྷ་མྨེ ཙ ཝི་ཙྪཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ-‘ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཝི་ཙྪཱ་ཡ ཝ་ཏྟུ་དྷ་མྨ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་དྷ་མྨ་སྶ ཙཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙ་སྶ ཝི་ས་ཡོ པ་དཾ ཝཱ་ཀྱཾ ཝཱ… ཨ་ན་ཉྙ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ, ཏཾ ཝ་སེ་ན་ཙ, ཨ་བྷི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ཏྟེ་ན ཙེ་ཏི གོ་ཙ་ར་ཏྟེ་ན པ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏྟེ་ན ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཡཾ་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་ཊ་སྶ ཡ་ནྟི པ་ཋ་མ་ནྟ་སྶ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཾ ད་སྶེ་ཏི (ཏ་སྶཱ་ཏི) ཨཱ་དི་ནཱ, ཨི་མི་ནཱ ཨི་དཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ཡ་ཛྫ་པི ‘ཝི་ཙྪཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙེ་སྭི’ ཏྱ་ཏྲ ཚ་ཊྛཱི་ནོ་ཙྩཱ་རཱི་ཡ་ཏེ, ཏ་ཐཱ་པི ཚ་ཊྛཱི་པ་སི་དྡྷི ཧོ་ཏེ་ཝ, ཀ་ཐཾ དྭེ ཨི་ཙྩཱ་དེ་ས་ནི་དྡེ་སཱ ཨཱ་དེ་སོ ཙ ས་མྦ་ནྡྷཱི་ན་མ་པེ་ཀྑ་ཏེ, ‘ཝི་ཙྪཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙེ་སཱུ’ཏི ཙཱ་ཏྠ་ནི་དྡེ་སོ, ན ཙཱ་ཏྠ་སྶཱ་དེ་སེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏེ, ཏ་སྨཱ ཝི་ཙྪཱ་བྷི་ཀྑ་ཉྙེ་སུ ཡཾ པ་དཾ ཝཱ་ཀྱཾ ཝཱ ཝ་ཏྟ་ཏེ ཏ་སྶ དྭེ བྷ་ཝ་ནྟི་ཙྩེ་ཝཾ ཚ་ཊྛཱི་ཡ་ཏྠོ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ’’ནྟི, དྭེ རཱུ་པཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ས་དྡ་རཱུ་པེ ས་ངྑྱ་ཡྻེ་ཏི དུ་ཏི་ཡཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟཾ པ་ཊི་པཱ་ད་ཡ་མཱ་ནོ་ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་པཱ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྦ་ནྡྷེ་ནོ་པ་དི་ཊྛཾ, ‘‘ཝཱ་ཀྱ་ནྟ་ར་ཊྛོ་པི ས་དྡོ ཏ་ད་ཉྙ་སྨི་མྤི ས་མྦ་ནྡྷ་མུ་པ་ཡཱ་ཏཱི’’ཏི དྭི་ས་དྡོ་ཏི ཨི་དཾ ཨུ་པ་རི ཝཱ་ཀྱ་དྭ་ཡེ་པྱུ་པ་ཡུ་ཛྫ་ཏི ‘དྭི་ས་དྡོ ཝུ་ཏྟོ, དྭི་ས་དྡོ ན ས་རཱུ་པ་པྤ་དྷཱ་ནོ’ཏི, ཨ་ཐ ས་རཱུ་པ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཀ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སཱ’ཏི, ཨ་ཐ དྭེ་ཏི སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ད་ཝཱ་ཀྱཱ་ནཾ ཋཱ་ནེ དྭི་བྦ་ཙ་ནཾ ཝཱ སི་ཡཱ, ཏཱ་ནེ་ཝཱ ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི དྭི་པྤ་ཡོ་གོ ཝཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ‘ཡཾ་ཝ་ཏྟ་ཏེ ཏ་སྶཱ’ཏི ཀ་སྨཱ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘ཨེ་ཝ་ཉྩཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཨི་དཱ་ནི དྭི་པྤ་ཡོ་ག་པ་ཀྑ་སྶ ས་དོ་ས་ཏྟཱ ཨ་ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཡ་དཱ་ཏྭི’ ཏྱཱ་དི, ཏུ་ས་དྡོ པུ་བྦ་སྨཱ པ་ཀྑཱ ཝི་སེ་ས་སྶ པ་ད་སྶ་ཀོ [ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠོ (པོ་ཏྠ་ཀེ)], ཏ་ཏྠ ཧི དྭེ [དྭེ་རཱུ་པ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ས་དྡ་རཱུ་པཱ་ནྱཱ་དི་སཱི་ཡ་ནྟེ, ཨི་ཧ ཏུ སོ་ཝ ས་དྡོ དྭི་རཱ་ཝ་ཏྟ་ཏེ, ཨཱ་ཝུ་ཏྟཱི ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ ‘‘དྭི་ས་དྡོ-ཡཾ ‘‘ཨཱ་ད་ས་ཧི ས་ངྑྱཱ ས་ངྑྱེ་ཡྻེ ཝ་ཏྟ་ནྟེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཝ་ཙ་ནོ, ཏ་སྨེ་ཧ ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ ས་དྡ་རཱུ་པཾ ཝཱ སི་ཡཱ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི ཝཱ, ཨི་ཙྩ་པི ནི་དྡེ་སོ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མ་པེ་ཀྑི་ཡ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒེ་ན ཝཱ སི་ཡཱ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒེ་ན ཝཱ, ཏ་ཏྠ ཡ་དཱ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒེ་ན ནི་དྡེ་སོ, ཏ་དཱ ས་དྡ་རཱུ་པཱ་ནི ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི, ཡ་དཱ ཏུ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒེ་ན, ཏ་དཱ ས་དྡ་སྶཱ་ཝུ་ཏྟཱི ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཀི་རི་ཡཱ ས་ངྑྱེ་ཡཱ བྷ་ཝ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཙེ་ཏྠ ཨཱ་ཝུ་ཏྟཱི་ཨ་པི ས་ངྑྱེ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི, ཏ་དཱ དྭི་པྤ་ཡོ་གོ དྭི་བྦ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨེ་ས པ་ཀྑོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ བྷཱ་ཝོ’’ ཡ་དཱ དྭེ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཡོ ཝི་དྷཱི་ཡ་ནྟེ ཏ་དཱ དྭི་པྤ་ཡོ་གོ དྭི་བྦ་ཙ་ན་ནྟེ སོ་པེ་ཀྑོ, (ཨ་ཏྲ ཋཱ་ནྱཱ་དེ་ས་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི) [ན་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ དྭི་བྦ་ཙ་ན་པ་ཀྑོ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཨཱ་ཝུ་ཏྟི ཧི ཀི་རི་ཡཱ, ཏ་སྶཱ ཙེ་ཧ ས་དྡོ སཱ་དྷ་ནཾ, ན ཙ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སཱ་དྷ་ན་སྶ ཙ ཋཱ་ནྱཱ་དེ་ས་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏེ, ཏ་སྨཱ ཡ་དཱ་ཝུ་ཏྟཱི ཝི་དྷཱི་ཡ་ནྟེ, ཏ་དཱ དི་པྤ་ཡོ་གོ དྭི་བྦ་ཙ་ན་ནྟེ-སོ པ་ཀྑོ བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི, ཨ་ཡ་མྤི པ་ཀྑོ པཱ་ཎི་ནཱི་ཡེ་ཧི པ་རི་གྒ་ཧཱི་ཏོ, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ དོ་ས་དུ་ཊྛ་ཏྟཱ་ཏི ས་ནྡ་སྶ་ཡ་མཱ་ཧ-‘སོ པ་ནེ’ཏྱཱ་དི, ཏེ ཧི དུ་ཏི་ཡ་མྤི པ་ཀྑ་མ་བྦྷུ་པ་ག་མྨ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་ཏོ བྷེ་དོ, ཝ་ཏྠུ་ཏོ་ཏྭ་བྷེ་དོ ཝཱ་ཏི པོ་ནོ་པུ་ཉྙེ་ན ཏཾ སཱ་དྷེ་ནྟི. ཀ་ཐ་མྤ་ན ས་དོ་ས་ཏྟཾ ཡེ་ནཱ་ཡཾ ན ག་ཧི་ཏོ་ཏྱཱ་ཧ- ‘ཏ་ཐཱ་ཧི’ཙྩཱ་དི, ཎྱོ ན་སི་ཡཱ་ཏི ‘‘ཏ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཀ་མྨེ་སུ ཏྟ ཏཱ ཏྟ་ན ཎྱ ཎེ་ཡྻ ཎི་ཡ ཎི་ཡཱ’’ཏི (༤-༥༩) བྷཱ་ཝེ ཝི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ནོ ཎྱོ དྭི་པྤ་ཡོ་ག་པ་ཀྑེ ས་དྡ་བྷེ་ད་ས་བྦྷཱ་ཝཱ པུ་ན པུ་ནེ་ཏི ས་མུ་དཱ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་ན་པུ་ན བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠེ པུ་ན་པུ་ན ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཎྱོ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨེ་ཀ་པ་ད་ནྟོ་ག་དྷཱ་ནཾ ས་རཱ་ནཾ ས་རཱ་ན་མཱ་དི་བྷཱུ་ཏ་སྶུ་ཀཱ་ར་སྶ བྷ་ཝ་ནྟོ ཨོ་ཀཱ་རོ་པི ‘‘ས་རཱ་ན་མཱ་དི་སྶཱ ཡུ་ཝ་ཎྞ་སྶཱ ཨེ་ཨོ ཎཱ་ནུ་བ་ནྡྷེ’’ཏི (༤-༡༢༤) ན སི་ཡཱ, ‘‘མ་ནཱ་དྱཱ་པཱ་དཱི་ན་མོ་མ་ཡེ ཙ ‘‘ཨི་ཏི (༣-༥༩) ཨོ་ཀཱ་རོ པ་ན པ་ཀྑ་དྭ་ཡེ་པི ཧོ་ཏེ་ཝ… ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་སྶ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, པུ་བྦ་པ་ཀྑེ་པི ཧི དྭེ ས་དྡ་རཱུ་པཱ་ནྱེ་ཝཱ་དི་སཱི་ཡ་ནྟེ་ཏི ཧོ་ཏེ་ཝ པ་ད བྷེ་དོ, ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘ས་ཏཱི་པི ཨ་ཏྟ་ག་ཏེ བྷེ་དེ’ཏི. ན་ནུ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་དྷ་མྨ་བྷེ་ད ས་དྡ་སྶུ་པ་ཙ་རི་ཏོ བྷེ་དོ, ས་རཱུ་པ་ཏོ ཏྭ་བྷེ་དོ་ཝ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ན སི་ཡཱ, ཨེ་ཀ་སྶ ཧི ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི ཧོ་ཏི་ཙྩཱ་ཧ‘ནཱ་ནྟ་རེ་ནེ’ཙྩཱ་དི, ཨ་ཉྙ་ཐེ་ཏི ཨུ་པ་ཙ་རི་ཏོ བྷེ་དོ ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཙེ, ཀཱ་རི་ཡ་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ, ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏྭ་བྷེ་དོ ཝཱ་ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷེ་ད་མ་ཝ་དྷཱ་ར་ཡ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཡ་དི བྷེ་དོ སི་ཡཱ, ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ན སི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘ཡ་དི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཝ བྷེ་དོ བྷི་ནྣ་སྶ པ་ན ཀ་ཐ་མཱ་ཝུ་ཏྟི སི་ཡཱ’’ཏི, ཋཱ་ནི་ས་དི་ས་ཏྟཱ་ཏི ‘‘ཋཱ་ནཱི་ཝི་ཡཱ་དེ་སོ’’ཏི པ་རི་བྷཱ་ས་མུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏི.

ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ཧ་ཏྠེ ཏ་ཏི་ཡཱ… ཀི་རི་ཡཱ་དཱི་ཧི ད་བྦཱ་དྱ་ཏྠཱ་ནཾ ཝ་ཏྟུ [ཀ་ཏྟུ] བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, དེ་སཱ་དཱི་ཏི ( ) [(ཧི) (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཀཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ བྷི་ནྣཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་ར་ཡུ་ཏྟེ’ཏི, བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་ས་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏེ་ནཱ་ཏི ཡེ་ན བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སེ་ན ས་ཀིཾ བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ ཛོ་ཏཱི་ཡ་ཏི ཏེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝཱ, ཀ་མེ་ན བྱཱ་པི་ཏུ་མི་ཙྪཱ་ཡཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ བྱཱ་པི་ཏུ་མི་ཙྪཱ་ཡ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་ཏྠ ཨ་ཡ་ཉྩ གཱ་མོ ར་མ་ཎཱི་ཡོ ཨ་ཡ་ཉྩ གཱ་མོ ར་མ་ཎཱི་ཡོ་ཏི ཀ་མེ་ན བྱཱ་པི་ཏུ་མི་ཙྪཱ, ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ར་མ་ཎཱི་ཡ་གུ་ཎེ་ན གཱ་མ་ད་བྦ་ཡོ་གོ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པི གཱ་མཱ་ནཾ གུ་ཎེ་ན ཡོ་གོ, ས་བྦོ གཱ་མོ ར་མ་ཎཱི་ཡོ་ཏི བཱ་ཧུ་ལླེ་ན, ན་ཏྠི སཱ་ཀ་ལླེ་ན [ཀ་མེ་ན (པོ་ཏྠ་ཀེ)] བྱཱ་པི་ཏུ་མི་ཊྛ་ཏྟ་ནྟི ས་ཀ་ལ་བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ན དྭི་བྦ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཝ་མུ་པ་རི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ, ས་མྤ་ནྣོ ཡ་ཝོ་ཏི ས་མྤ་ནྣ་གུ་ཎེ་ན ཡ་ཝ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ བྱཱ་པི་ཏུ་མི་ཙྪཱ, ཨེ་ཀ་ཏྠཱ ཛཱ་ཏི, ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ ནི་སྶ་ཡཱ ཝི་ཙྪཱ [ཨེ་ཀ་ཏྠཱ་ཛཱ་ཏི, ཨེ་ཀ་མ་ཏྠཾ ཉཱ་པ་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཛཱ་ཏི་ས་དྡོ པ་ཡུ་ཛྫ་ཏེ ཨ་ནེ ཀ་ཏྠ་ནི་སྶ་ཡཱ་ཙ ཝི་ཙྪཱ, ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠཾ ས་ཉྙཱ་པ་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝི་ཙྪཱ་པ་ཡུ་ཛྫ་ཏེ-ཏི མ་ཧཱ་བྷ་སྶེ], སོ་བྷ་ནཾ དྷ་ཝ་ཁ་དི་ར་ནྟི སོ་བྷ་ན་གུ་ཎེ་ན དྷ་ཝཱ་དི་ད་བྦཱ་ནཾ བྱཱ་པི་ཏུ་མི་ཙྪཱ, ཨ་ཏྠ་ས་དྡེ་ནེ་ཏྠ ད་བྦཱ་ད་ཡོ ཝ་ཏྟུ་མི་ཊྛཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ད་བྦ་གུ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ལ་ཀྑ་ཎེ’ཏི, ཝི་ས་དྡོ པ་ནེ་ཏྠ བྱཱ་པ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘བྱཱ་པི་ཏུཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏུ’ནྟི, སཱ་ཏི ཝི་ཙྪཱ, ཝ་ཏྟུ་དྷ་མྨོ་ཏི ‘རུ་ཀྑཾ་རུ་ཀྑ’མི་ཙྩཱ་དི་ཀཾ ཡོ ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྶ ཝ་ཏྟུ་ནོ དྷ་མྨོ… ཨི་ཙྪཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ, ས་དྡོ་ཏི རུ་ཀྑ་མི་ཙྩཱ་དི་ཀོ, ཏ་སྶ ས་དྡ་སྶ ཡཾ རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ བྷཱ་ཝོ, ཏ་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྱཱ ‘‘སུ་ཏཱ་ནུ་མི་ཏེ་སུ སུ་ཏ་ས་མྦ་ནྡྷོ་ཝ བ་ལ་ཝཱ’’ཏི ཝི་ཙྪཱ བྷི་ཀྑ་ཉྙེ་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏ་སྶེ་ཝ ཏ་སྶ རཱུ་པ་སྶ པ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྭི་ས་ངྑྱཱ ཡུ་ཏྟཾ དྭི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ས་ངྑྱཱ་ཡ ‘རུ་ཀྑཾ རུ་ཀྑ’མི་ཙྩེ་ཝཾ ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ཏི་དི་སཱི་ཡ་ཏེ སུ་ཏྟེ དྭེ་ཨི་ཙྩ་ནེ་ན, དྭི་བྦ་ཙ་ན་སྶེ་ཝ [དྭི་བྦ་ཙ་ན་མེ་ཝ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཧི དྭི་ས་ངྑྱཱ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ, ཨ་ཐ ཀ་ཏ་མེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་སྶ དྭི་བྦ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་ཧི ས་བྦེ་ཡེ་ཝེ་ཏེ་ཏྠ ཝི་ཙྪཱ་ཡཾ དྭི་ཏྟེ་ཧྱ་བྷི་དྷ་ཡ་ནྟེ་ཏི བ་ཧ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་པྤོ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟུ ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ‘རུ་ཀྑཾ རུ་ཀྑཾ སི་ཉྩ་ཏཱི’ཏི ཨེ་ཀ་ཏྠཱ་བྷི་དྷཱ་ན་བྷི་ནྣ་ས་བྦ་རུ་ཀྑ་པྤ་ཏཱི་ཏཱི་ཏི ཀ་ཐ་མེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་སྶ དྭི་བྦ་ཝ་ཙ་ན་ནྟཱི ཨཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘ཏ་ཏྠེ’ཙྩཱ་དི, ཨ་ཏྠ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་ཏི ‘བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་པྤ་ཡོ་གེ་ཧི’ཙྩཱ་དི་ནཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡེ་ན བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་པྤ་ཡོ་གེ་ནེ་ཝ ཝི་ཙྪཱ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏོ ན ཏ་ཏྠ དྭཱི་བྦ་ཙ་ནཾ སི་ཡཱ, བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ཉྩ དྭི་བྦ་ཙ་ནེ (ན, ཨེ) ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟ་མ་ནྟ་རེ་ན ན ཙཱ་ཏྠི དྭི་བྦ་ཙ་ནཱ་ཝ་ཀཱ སོ་ཏི པ་ཏཱི་ཏི བ་ལཱ་ཝ་ག་ཏོ ཡོ-ཏྠོ, ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ནུ་པ་པ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ཨ་ཏྠ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ, ཨ་ཏྠ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་སྶ དྭཱི་བྦ་ཙ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷཱ, ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཡོ་ག་ནྟི ཀི་རི་ཡཱ་གུ་ཎཱ་དི ས་མྦ་ནྡྷོ, མ་ནྟྭཱ་ཏི བྱཱ་པི་ཏུ་མི་ཙྪཱ་ཡ་ནྟཱི་མ་སྶ པུ་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་བྷི་སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ་ཀ་ཏྭཱ. ས་དྡ་སྶ ཏཱ་དི་ས་ཏྠ་པ་ཙྩཱ་ཡ་ཀ་ཏྟེ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ས་དྡ་ས་ཏྟི [ས་དྡ་སྶ]. ཡུ་ག་པ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡཾ ས་ཧ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ, ན ཏ་ཏྠ དྭི་བྦ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝེ’ཙྩཱ་དི, ཨ་ཏོ ཡེ་ཝཱ་ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་སྶ ས་དྡ་ས་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཙྪཱ་ཛོ་ཏ་ན་ཏོ དྭི་བྦ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏེ- ‘ཨི་དྷ པ་ན ཡོ་ག་པ་ཛྫཾ དུ་ཝི་དྷཾ ས་དྡ་ཡོ་ག་པ་ཛྫཾ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ག་པ་ཛྫ་ཉྩ, ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩི སཱ་ཏྠ་ཀཱ་ནཾ ས་དྡ་ཡོ་ག་པ་ཛྫ་མ་ཏྠ་ཡོ་ག པ་ཛྫཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི, ཡུ་ག་པ་དི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ དྷ་ཝཱ་དི ཨ་ཏྠོ ཡ་སྶ སོ་དྷ་ཝ་ཁ་དི་ར་པ་ལཱ་ས་ས་དྡོ ཡུ་ག་པ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཏ་ཐཱ, ཏ་སྶ་ཉྩ ས་ཏི, ས་དྡ་ཡོ་ག་པ་ཛྫ་མ་ནྟ་རེ་ན བྷི་ནྣ་ཏྠཱ་ན་མེ་ཀ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ་ན མེ་ཀ་ཏོ པ་པ་ཏྟི ཨ་ཏྠ་ཡོ་ག་པ་ཛྫཾ, ཏཾ ས་ཧ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཏ་སྶཾ ས་ཧ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ་ཉྩ ས་ཏི, སོ་བྷ་ནཱ དྷ་ཝ་ཁ་དི་ར་པ་ལཱ་སཱ སོ་བྷ་ནཱ རུ་ཀྑཱ་ཏི སོ་བྷ་ན་གུ་ཎ་ཡོ་གེ་པི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཝི་ཙྪཱ་ཛོ་ཏ་ན་ཏོ དྭི་བྦ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི, སོ་བྷ་ནཾ དྷ་ཝ་ཁ་དི་ར་ནྟི པ་ན ས་ཏཱི་པི ས་དྡ་ཡོ་ག་པ་ཛྫེ ས་མཱ་ཧཱ་ར་ཏྟཱ ན་ཏྠ་ཏྠ་ཡོ་ག་པ་ཛྫ [ནཱ་ཏྭ་ཡཱ་ག་པ་ཛྫ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ནྟི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་ཏྟཱ དྭི་ཏྟ་པྤ་ས་ངྒེ་པི སོ་བྷ་ནཾ དྷ་ཝ་ཁ་དི་ར་ནྟི ས་དྡཱ་ནཾ ས་ཀིཾ བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝཱ ན དྭི་བྦ་ཙ་ན་ནྟི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ.

ཝཱ་ཏྟི་ཀ་ཀཱ་རེ་ན ‘‘ཨཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡེ དྭེ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི (༨-༡-༡-ཝཱ) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དཱ་ཧ-‘ཨཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡེ་པི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡེ་པི ཝི་ཙྪཱ ཏ་ཏོ་ཝ དྭི་ཏྟ་ནྟི པ་ཊི་པཱ་ད་ཡ ‘མཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡ’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ‘ཨ་ཏྠི་ཡེ་ཝེ་ཙྩཱ་དི་ནོ ཝུ་ཏྟི་ཝཱ་ཀྱ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎ་མཱ་ཧ. གཱ་མ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཏུ་ལྱ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ནཾ དི་སཱ དེ་སཱ་དི་བྷེ་དེ་ན བྷི་ནྣཱ་ན་མི་ཝ གཱ་མཱ་ནཾ, ན ཨེ་ཏྠ ཝི་ཙྪཱ, མཱུ་ལ་མ་གྒཾ ཝཱ ཧི མུ་ཁྱ མེ་ཀ་མེ་ཝ… ཧེ་ཊྛུ་དྡྷ་བྷཱ་ག་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཀ་ཏྟཱ, ཡེ་ནུ་པ་རི་ཡ་དྷོ བྷཱ་གཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཀ་ཏ་མཱུ་ལ་གྒ་བྱ་པ་དེ་སེ་ན བྷི་ནྣ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ མཱུ་ལ་གྒ་བྷཱ་གཱ, ཏེ བྷི་ནྣ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ, ན ཙ བྷི་ནྣ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ནཾ ཝི་ཙྪཱ ཧོ་ཏི, ན ཧི གོ་གོ་ཏི ཝུ་ཏྟེ (ཝཱ་ཧཱི་ཀ)ག་ཏཱ ཝི་ཙྪཱ་ཝ་ག་མྱ་ཏེ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཛི་ནི་ནྡ་བུ་དྡྷི་ནཱ ཨཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡེ ཝི་ཙྪཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་པཱ་དི་ཏཾ, ཏཾ ཝི་གྷ་ཊ་ཡི་ཏུཾ ‘ཡ་དི ཧི’ཙྩཱ་དི་ནཱ ཡཾ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝི་པ་ཉྩི་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཡ་ཐེ’ཙྩཱ་དི, ན་ས་ནྣི་ཝི་ཊྛོ་ཏི ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ, ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཡ་སྶཱུ་པ་རི་བྷཱ་གོ ཨ་ཏྠི ཏ་མྤི མཱུ་ལ་ནྟི མཱུ་ལ བྱ་པ་དེ་ས་སྶཱ་པེ་ཀྑཱ ཀ་ཏ་ཏྟ་མཱ་ཧ, ཨུ་བྷ་ཡ་ནྟི མཱུ་ལ་མ་གྒ་ཉྩ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ་པི མཱུ་ལ་གྒ་བྷཱ་གཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ མཱུ་ལ་གྒ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཡ ག་ཧ་ཎེ ས་ཏི བ་ཧུ་ཏྟ་མཱ་ཧ, པུ་བྦ་ཀ་ཐི་ཏེ་ནཱ་ཏི ‘རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ བཱ་ཧུ་ལླེ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན, ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘མཱུ་ལཱ་དཱི་ནཾ བཱ་ཧུ་ལླེ་ན ཐཱུ་ལཱ་དི གུ་ཎ་ཡོ་ག་མྨ་ནྟྭཱ ས་ཏྟ་མཱི་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟེ་ན མཱུ་ལཱ་དི་ས་དྡ་ས་ཧི་ཏེ་ན ས་བྦ ས་དྡེ་ན མཱུ་ལཱ་དི་ཀ་མ་ཏྠ་མ་བྷི་སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་བྦ་སྨིཾ མཱུ་ལེ ཐཱུ་ལཱ ས་བྦ་སྨིཾ ཨ་གྒེ སུ་ཁུ་མཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ (ཝ་ཏྟུ་ནོ) བྱཱ་པི་ཏུ་མི་ཙྪཱ་ཡ་མེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་སྶ ཝི་ཙྪཱ་ཡ་ནྟྭེ་ཝ དྭི་བྦ་ཙ་ན’’ནྟི.

ཛེ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཙྪཱ་ས་མྦྷ་ཝེ ས་བྦ་ཀ་ནི་ཊྛ་སྶ ཛེ་ཊྛ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པྤ་ཝེ་སོ ན སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡ་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ ཏེ་ནེ་ཝ དྭི་ཏྟ་མ་བྷི་ཧི་ཏཾ ‘ཛེ་ཊྛཾ ཛེ་ཊྛ་མ་ནུ་པྤ་ཝེ་ས་ཡཱ’ཏི ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན, ཏ་ད་དྷུ་ནཱ ཝི་གྷ་ཊཱི་ཡ་ཏི ‘ཛེ་ཊྛ’ མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཀ་ནི་ཊྛོ་པི པ་ཝེ་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་ནི་ཊྛ་སྶ་པི ཝི་ཙྪཱ་ས་མྦྷ་ཝ་མཱ་ཧ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ-‘ཡ་ཐེ་ཝ ཧི’ཙྩཱ་དི, པ་ར་སྶཱ་ཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཀ་ནི་ཊྛ་སྶཱ་པི ཛེ་ཊྛ་བྱ་པ་དེ་སོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་མ་ཏྠེ་ཏི ‘ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ་ནི་བ་ནྡྷ་ནེ ཧི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ་དི་བ་ནྡྷ་ནེ་ཏི ཝ་ཏྟུ་ནོ ཨི་ཙྪཱ ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་མ་སྶཱ་ཏི ས་མཱ་སོ, ཝ་ཏྠུ་ས་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྠུ ཏ་ཏྠེ, ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ པ་ཝ་ཏྟི, ནཱ་བྷི་ས་མྦྷུ་ཎཱ་ཏི ན པ་པྤོ་ཏི.

‘‘ས་ཀ་ཏྠེ ཝ་དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ནེ་ཀ་སྨིཾ དྭེ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི (༨-༡-༡༢-ཝཱ) ཝཱ་ཏྟི་ཀ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དཱ་ཧ ‘ས་ཀ་ཏྠེ’ཨི་ཙྩཱ་དི, ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ར་ཎཱ་དྱ་ན་པེ་ཀྑ་སྶ པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠེ ས་ཀ་ཏྠེ ཨ་ཝ་དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝེ་ཏི ག་མྨ་མཱ་ནེ ཨ་ནེ་ཀ་སྨིཾ དི་ཡྻ་མཱ་ནེ དྭི་བྦ་ཙ་ན་མི་ཊྛཾ མ་ཏཾ པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཡ་མྤ་ནེ་ས་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘མཱ་ས་ཀཾ མཱ་ས་ཀཾ ཨི་མ་མྷཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ བྷ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ དེ་ཧཱི ཏྱ་ཏྲ དྭེ ཨེ་ཝ མཱ་སཱ དཱ་ཏུ་མི་ཙྪི་ཏཱ, ཀ་ཧཱ་པ་ཎཾ ནཱ་མ–

ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝི་ཧ་ཡོ གུ་ཉྫཱ, དྭེ་གུ་ཉྫཱ མཱ་ས་ཀོ བྷ་ཝེ;

དྭེ ཨ་ཀྑཱ་ཝ མཱ་ས་ཀཱ་པ་ཉྩ,ཀྑཱ་ནཾ དྷ་ར་ཎ་མ་ཊྛ་ཀཾ་ཏི.

ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནཱ་ནེ་ཀ་མཱ་ས་ཀ་ས་མུ་དཱ་ཡོ, ཏ་ཏྠ ན ས་བྦེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ ས་མྦ་ནྡྷི་ནོ མཱ་སཱ དཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ བྱཱ་པི་ཏཱ, དྭེ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ནེ་ཏྠ་ཏྠ ཝི་ཙྪཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཏྟ་བྦེ་ན དྭི་བྦ་ཙ་ན’’ནྟི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ་ཏི ཏཾ དྭི་བྦ་ཙ་ནོ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ, པ་ཊི་པཱ་ད་ཡི་ཏུཾ ཝི་ཙྪཱ་ཡ་མེ་ཝ དྭི་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ… མཱ་ས་ཀཾ མཱ་ས་ཀ་མི་ཙྩཱ་དོ་ཏྭ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ-‘‘དེ་ཧཱི་ཏི དཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ མཱ་སྶ བྱཱ་པི་ཏུ་མི་ཊྛཱ་ཏི ཝི་ཙྪཱ་ཡ་མེ་ཝེ་ཏྠ དྭི་བྦ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་ཧྱ་ཏོ དྭི་རུ་ཏྟཱ ཝི་ཙྪཱ་ཝ ག་མྱ་ཏེ’’ཏི, ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏོ་ཙྩཱ་དི་ཀཾ ཀི་མཱ་ས་ངྐི་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ‘དེ་ཧཱི’ཏི་ཨཱ་དི, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ པ་ཏཱི་ཡ་མཱ་ནེ་ཏི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་མྦ་ནྡྷི་ནི བ་ཧུ་མྷི མཱ་ས་ཀ་ས་མུ་དཱ་ཡེ མཱ་ས་ཀ་དྭ་ཡ་ནི་ཙྪ་ཡེ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནེ ས་ཏི, ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན སཱ་མ་ཉྙེ་ན མཱ་སཱ་ནཾ དེ་ཧཱི་ཏི དཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ བྱཱ་པ་ནཱ བྷཱ་ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏོ་ཙྩཱ་དི་ནོ སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་མ་ཏྠ་མ་བྷི་དྷཱ་ཏུ་མཱ་ར་བྷ་ཏེ ‘པ་དེ་ནེ’ཙྩཱ་དི, ཨེ་ཏྠ པ་དེ་ནཱ་ཏི མཱ་ས་ཀ་མི་ཙྩ་ནེ་ན པ་དེ་ན, ཨི་མ་མྷཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏྠ ས་དྡ་ནྟ་རཾ, ཀ་ཏཱ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་སྶཱ་ཏི མཱ་ས་ཀཾ མཱ་ས་ཀ་མི་ཙྩེ་ཝཾ ནི་པྥཱ་དི་ཏ་སྶ, ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ད་ནྟ་ར་ཡོ་གོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘པ་ད་ནྟ་རེ་ན ཡོ་ག་ཏོ’ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘དྭི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ས་དྡ་ནྟ་ར་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶ་ཏྠ་སྶཱ་ན་པེ་ཀྑི་ཏ་ཏྟཱ མཱ་ས་ཀཾ་མཱ་ས་ཀ་ནྟི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན མཱ་ས་ཀ་ཝི་ཙྪཱ་ཡཾ དྭི་ཏྟཾ, ཏ་ད་ནུ པ་ན ཨི་མ་མྷཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ཏི་ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་མྦ་ནྡྷེ ས་ཏི ཡ་དི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་མྦ་ནྡྷྱ ན ཝ་སེ་ས་མཱ་ས་ཀ་ཝི་ཙྪཱ པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཏི ཏ་དཱ ཨི་མ་སྶ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་སྶཱ་ཏི ཚ་ཊྛི་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨི་མ་མྷཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ཏི པ་ན ཨ་ཝ་དྷི་པ་ཉྩ་མཱི་ནི་དྡེ་ས་ཏོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ཏོ དྭ་ཡ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ དེ་ཧཱི་ཏི ཨི་མ་མྷཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ཏི ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏོ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ག་མྱ་ཏེ’’ཏི.