ས་ཉྙཱ་དྷི་ཀཱ་ར

༡. ཨ ཨཱ་ད་ཡོ

ས་བྦ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ སཱ་ཏྠ་ཀ་ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཏྟ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རི་ཏྟཱ ‘ཨི་ད’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་དི་ཊྛ་ནྟེ་ན སཾ་ས་ཡ་མུ་པ་ད་སྶི་ཡ སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏྟ་མ་སྶ ད་སྶེ་ཏུ་ཉྩ ‘ན ཏཱ་ཝ…པེ… སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏྟཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ་དི་ཝཱ་ཀྱ་མི་ཏི ‘ད་ས དཱ་ལི༹་མཱ, ཚ ཨ་པཱུ་པཱ, ཀུ་ཎྜ་མ་ཛཱ་ཛི་ནཾ, པ་ལཱ་ལ་པི་ཎྜོ’ཨི་ཙྩཱ་དི་ཀཾ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྠཱ་ན མ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷཱ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་ཏྟཾ, ཨཱ་དི་ཝཱ་ཀྱ་ནྟི ‘‘མ་ནོ་སེ་ཊྛཱ མ་ནོ་མ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝཱ་ཀྱཾ, སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏྟཾ པ་ན་སྶ པ་ད་ཏྠཱ་ན མ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ པ་ཏཱི་ཏི་ཏོ.

ཨ་ཐ ཨ་ཨཱ་དྱཱ་དི་ས་དྡཱ་ནཾ སཱ་དྷུ་ཏྟཱ་ནྭཱ་ཁྱཱ་ནཱ་ཡ ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ན་མི་ཙྩཱ་དི་ཝི་ཀ་པྤ་ནྟ་ར་ས་མྦྷ་ཝེ ཀ་ཐཾ ནི་ཡ་མོ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏྟ་མི་ཙྩཱ་ས་ངྐི་ཡ ཏེ་ས་མི་ཧཱ་ནུ་པ་ཡོ་གི་ཏྟཾ ཀ་མེ་ན པ་ཊི་པཱ་ད་ཡི་ཏུ་མཱ་ཧ ‘ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝི་ད’མི་ཙྩཱ་དི,’ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་ནྟཱ’ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ ཡ་སྶ ཏཾ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ, སཱ་དྷཱུ་ནཾ སཱ་དྷུ་ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ ཨཱ་ཁྱཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཡ་སྶ ཏ་ནྟི ཝི་གྒ་ཧོ.

སཱ་དྷུ་ས་དྡཱ་ནུ་སཱ་ས་ན་ས་ངྐཱ་པེ་ཏྠ ‘‘ཀ་ཏྠེ་ཏྠ ཀུ་ཏྲཱ་ཏྲ་ཀྭེ་ཧི་དྷཱ’’ཏི (༤-༡༠༠) ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་ཏྠཱ་དི་ས་དྡཱ་ནཾ སཱ་དྷུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་ས་ན་སྶ ད་སྶ་ན་ཏོ, ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟ་རེ་ན སཱ་དྷུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནྭཱ་ཁྱཱ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་པུ་བྦཱ་དཱ་ཨི་ཙྩ་སྨཱ ‘‘དཱ་དྷཱ་ཏྭཱི’’ཏི (༥-༤༥) ཨི་པྤ་ཙྩ་ཡེ ཨཱ་ཀཱ་ར་ལོ་པེ ཙ ཨཱ་དཱི་ཏི ཨ་ཨཱ་དི་ཡེ་ས་ནྟི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་སེ ཡོ་མྷི ‘‘ཡོ་སུ ཛྷི་སྶ པུ་མེ’’ཏི (༢-༩༣) ‘ཊེ ཨ་ཨཱ་ད་ཡོ’ཏི, ཏ་ཡོ ཙ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ ཙཱ་ཏི ཙ་ཏྠ ས་མཱ་སེ ‘‘ཏ་ད་མི་ནཱ་དཱི་ནི’’ཏི ཙ་ཏ ལོ་པེ་ཙ ར་སྶེ ཙ ཏི་ཏཱ་ལཱི་སཱ་ཏི, ‘ཝ་ཎྞ-ཝ་ཎྞ་ནེ’ཨི་ཙྩ་སྨཱ ‘‘བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཀེ་སྭ གྷ་ཎ གྷ་ཀཱ’’ཏི (༥-༤༤) ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ཡོ་མྷི ཊཱ་དེ་སེ ཝ་ཎྞཱ་ཨི་ཏི ཙ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ, པ་ཡོ་ག་ནི་ཡ་མ་ཏྠ་ནྟི ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས་ཝ་ཎྞ་ས་དྡེ་སུ པ་རེ་སུ ཨེ་ཝ ཨ་ཨཱ་དི་ས་དྡོ པ་ཡུ་ཛྫཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཡོ་ག་ནི་ཡ་མ་ཏྠཾ, ཨ་ཡ་མྤི ཝི་ཀ་པྤ་ནྟ་ར ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ ‘‘ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏ་བྦྷཱ་ཝེ ཀ་རཱ་ས་བྷཱུ་ཡོ་གེ ཝི་ཀཱ་རཱ ཙཱི’’ཏི (༤-༡༡༩) པ་ཡོ་ག་ནི་ཡ་མ་སྶཱ ཛྷཱ་ཡ་མཱ་ན་སྶ དི་ཊྛ་ཏྟཱ, ཋཱ་ནྱཱ་དེ་ས་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཨཱ་དི་ས་དྡ་སྶ ཋཱ་ནེ ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས་ཝ་ཎྞ་ས་དྡཱ ཨཱ་དེ་སཱ ཧོ་ནྟི ཏེ་སཾ ཝཱ སོ ཨི་ཏི, ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡཱ་ཏི ཋཱ་ནྱཱ་དེ་སཱ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡ ཚ་ཊྛཱི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ, ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ག་མཱ་ག་མི་ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡ ཚ་ཊྛི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡེ་ཝ, ཨ་ག་མཱ་ག་མི བྷཱ་ཝ་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཨཱ་དི་ས་དྡ་སྶ ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས ཝ་ཎྞ་ས་དྡཱ ཨཱ་ག་མཱ ཧོ་ནྟི ཏེ་སཾ ཝཱ སོ ཨི་ཏི, ཨེ་ཏེ་སུ་པི ས་ངྐཱ, ‘‘ཡ་ཝཱ་ས་རེ’’ (༡-༣༠) ‘‘སུ་ཉ ས་སྶ’’ཨི་ཏི (༢-༥༣) ཨཱ་དེ་སཱ་ག་མཱ་ནཾ ད་སྶ་ནེ་ན, ཨཱ་ག་མ ལི་ངྒཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨུ་ཀཱ་ར ཀ་ཀཱ་ར མ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཏྠ་ནྟི ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས་ཝ་ཎྞ་ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ཨཱ་དི་ས་དྡོ ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཏེ ཝཱ ཏ་སྶེ-ཏི, ཨེ་ཏྠཱ་པི ས་ངྐཱ ‘ནཱི་ལུ་པྤ་ལ’མི་ཙྩཱ་དཱི་ན་མ་ཉྙ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཱ, ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ནུ་པ་ཡོ་ག་ཏོ་ཏི ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་དྡ་ས་ངྑ་ར་ཎ་སྶ པ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ- ‘རཱུ་པ་ཝི་སེ་སཱུ་པ ལ་ཀྑ་ཎཱ་བྷཱ་ཝཱ’ཏི, རཱུ་པ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ ནི་མི་ཏྟཾ ཏ་སྶ་ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན ཧི ཝི་སེ་ས་ན ཝི་སེ་སྶ་བྷཱ་ཝེ པ་ཊི་པཱ་དི་ཏེ ཨ་ཨཱ་དྱཱ་དི་ས་དྡཱ་ནཾ རཱུ་པ་ཝི་སེ་ས་སྶ ས་ངྑ་ར་ཎཾ ཀ་ཏཾ སི་ཡཱ་ཏི, ཡ་དི ཨེ་སོ་ཝ ས་དྡ་ས་ངྑ་ར་ཎ་ནྟི ག་ཡ྄ཧེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ‘ནཱི་ལུ་པྤ་ལ’མི་ཙྩཱ་དཱི་ན་མྤི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ནཱ་སྶ ཏ་ད་ཏྠ ཏཱ་པི ས་མྦྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏེ, ལོ་ཀེ སཱི་ཧ་གུ་ཎ་སྶ མཱ་ན་ཝ་ཀེ ད་སྶ་ན་ཏོ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ‘སཱི་ཧོ-ཡཾ མཱ་ན་ཝ་ཀོ’ཏི ཏ་གྒུ་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་རོ་པོ་པི དི་སྶ་ཏི, ཏ་ད་ཏྠ་མྤེ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘ཏ་གྒུ་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་རོ་པ་ན་ཏྠ་མྤེ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཨ་ཨཱ་དི་ས་དྡ་སྶ, ཏེ་སཾ ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས་ཝ་ཎྞ་ས་དྡཱ་ནཾ ཝཱ གུ་ཎོ ཨ་ཨཱ་དི་ཏྟཱ་དི, ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རོ་པ་ནཾ-ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས་ཝ་ཎྞ་ས་དྡེ་སུ ཝཱ ཨ་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཨཱ་རོ་པ་ནཾ, ཏ་ད་ཏྠ་མྤེ་ཏཾ སུ་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ- ‘ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝ རཱུ་པ་ཝི་སེ་སཱུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཱ བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཡོ, པ་ཀ་ཏཾ ས་དྡ་ས་ངྑ་ར་ཎཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ ཝི་ཀ་པྤ་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝེ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་མི་དཾ སི་ཡཱ, ཏ་ཏྠ པ་རི་བྷཱ་ས་ཏྠཾ ན ཧོ་ཏི… ཏ་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨུ་པ་རི་ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི པཱ་རི་སེ་ས་མཱ་ལ་མྦི་ཡཱ་ཧ ‘ས་ཉྙཱ་ས་ཉྙི’ཙྩཱ་དི.

མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་མྤ་ཀཱ་རེ་ཙ, ས་མཱི་པེ ཝ་ཡ་ཝེ ཏ་ཐཱ;

ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་པྤ་ཀཱ་རོ་ཡཾ, ཨཱ་དི་ས་དྡ་སྶ དི་སྶ་ཏེ་ཏི.

མ་རི་ཡཱ་ད་ཏྠོ ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི་ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཨཱ་དི་མ་རི་ཡཱ་དཱ བྷཱུ་ཏོ’ཏི, ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཨུ་པ་ལ་ཀྑི་ཡ་མཱ་ནཱ་ན་མཱ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ-‘ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶུ་པ་ས་ཛྫ་ནཱི་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ’ཏི, ཀཱ་རི་ཡེ་ནཱ་ཏི ཝ་ཎྞ་ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ནཱ, ན གུ་ནྣ་མྤི ཨཱ་ན་ཡ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི..གུ་ནྣ་མུ་པ་ས་ཛྫ་ནཱི་ཡ བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་སྶེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ, ས་ཉྙཱ་ཡཱ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨ་ཀཱ་ར་སྶ ཝ་ཎྞ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ, རཱུ་པ་ནྟི་ཏི ཏཱ་ལཱི་སཱ་རཱུ་པཾ, ཏི་ཏཱ་ལཱི་སཱ+ཝ་ཎྞཱ་ཏི་པ་ད་ཙྪེ་དོ, ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས+ཝ་ཎྞཱ་ཏི་ཝཱ, སུ་ཏྟཱ་ཝ་ཡ་ཝ་སྶཱ་པི སུ་ཏྟ་ས་མྦ་ནྡྷི་ཏྟཱ ‘‘བྱ་ཉྫ་ནེ དཱི་གྷ་ར་སྶཱ’’ཏི (༡-༣༣) པ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ར་སྶ་ཏྟ་ནྟུ ‘‘དཱི་གྷ་ར་སྶཱ’’ཏི ཡོ་ག་ཝི་བྷཱ་གེ་ན, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ བྱ་ཉྫ་ན་པ་ར་སྶེ་ཝ ར་སྶ་ཏྟེ ད་སྶི་ཏེ ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས་ཨི་ཏི ཨ་བྱ་ཉྫ་ནེ པ་དཾ ན ས་མྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ཡོ་ག་ཙ་ཏྠེ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མྤ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ, ར་སྶ ཨེ ཨོ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏེ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀྑ་རཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨེ ཨོ་ཀཱ་རེ ཧཱི་ཏི ས་ཧ་ཏྠེ ཏ་ཏི་ཡཱ, ས་ཀྐ་ཏཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱ་ཏི ས་ཀྐ་ཏེ ‘‘ས་ནྡྷི ཡ་ཀྑ་རཱ་ནཾ ར་སྶཱ ན ས་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་སཱ་རེ་ན, ཀོ་ཙཱི་ཏི སཱ ས་ན་པྤ་སཱ་ད་ཀ་ཙོ་ལི༹་ཡ་བུ་དྡྷ་པྤི་ཡཱ་ཙ་རི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི, ན ཧི་ཙྩཱ་དིཾ ཝ་ད་ཏོ-ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘ར་སྶཱ་ཨི་ཝཱ་ཏི ཨི་ཝ་ས་དྡོ སཱ་དྷ་མྨོ་པ་མཱ་ཛོ་ཏ་ཀོ ཝཱ སི་ཡཱ ཝེ་དྷ་མྨོ་པ་མཱ་ཛོ་ཏ་ཀོ ཝཱ, ཡ་དི ཏཱ་ཝ ཝེ་དྷ་མྨོ་པ་མཱ་ཛོ་ཏ་ཀོ, ར་སྶ་དྷ་མྨ་སྶ ཨེ ཨོ་ཀཱ་རེ་སྭ ས་མྦྷ་ཝཱ ཏེ་སཾ དཱི་གྷ་ཀཱ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཏེ དཱི་གྷཱ་ཡེ་ཝ སི་ཡུཾ, ཡ་དི པ་ན སཱ་དྷ་མྨོ་པ་མཱ་ཛོ་ཏ་ཀོ, ཏེ་སུ ར་སྶ་དྷ་མྨ་སྶ་ས་མྦྷ་ཝཱ ར་སྶ་ཀཱ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ར་སྶཱ་ཨེ་ཝ ཏེ སི་ཡུ་ནྟི ‘ཨེ་ཏྠཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ ཨོ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ལ་ཀ་ཏཾ ར་སྶ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’ཏི, ར་སྶ་ཀཱ་ལ་ཝ་ནྟོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་ས་དྡོ སོ་ག་ཏེ ཝ་ཎྞ་ཝི་ནི་མྨུ་ཏྟ་སྶ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝཱ་བྷཱ་ཝཱ ཝ་ཎྞཱ་ན་ཉྩ པ་ཙྩ་ཀྑ སི་དྡྷ་ཏྟཱ པ་མཱ་ཎ་སི་དྡྷཾ པཱ་ར་མ་ཏྠི་ཀ མེ ཨོ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ར་སྶ་ཀཱ་ལ་ཝ་ནྟ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི, ཨ་ཏྠཱ་ཏི ཝ་ད་ཏོ པ་ནཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘ཨེ་ཏྠཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡ་དི ཨེ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ དཱི་གྷཱ་ཨེ་ཝ སཾ་ཡོ་ག་པུ་བྦ་ཏྟཱ ར་སྶཱ་ཝ སི་ཡུཾ་ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཨ་ཏྠཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི དཱི་གྷོ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་རོ སཾ་ཡོ་ག་པུ་བྦ་ཏྟཱ་ར་སྶོ ཨི་ཝ ཨུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ལ་ཀ་ཏོ་ཝ ར་སྶ་དཱི་གྷ་བྷཱ་ཝོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’ཏི, ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་ཝུ་ཏྟི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཉཱ་སོ, ཏ་ཉྙཱ་པ་ནེ་ཏི བ་ཧི་དྡྷཱ ཨ་ཉྙེ་ས་མ་ཀྑ་རཱ་ནཾ ཉཱ་པ་ནེ, པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཏེ་ན སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨི་ཊྛ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ, ཀི་མེ་ཏྠ ས་མུ་དཱ་ཡེ ཝཱ་ཀྱ་པ་རི་ས་མ་ཏྟི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘པ་ཙྩེ་ཀ’ནྟི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘རུ་ཀྑཱ ཝ་ན’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ས་མུ་དཱ་ཡེ ཝཱ་ཀྱ་པ་རི་ས་མ་ཏྟི་ཡཾ ‘‘ཨི་ཡུ་ཝ་ཎྞཱ ཛྷ་ལཱ ན་མ་སྶ་ནྟེ’’ (༡-༩) ཨི་ཙྩཱ་དི་ཀཾ ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི, པ་ཙྩེ་ཀཾ ཝ་ཎྞཱ ནཱ་མ་ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཀཱ་རོ ཝ་ཎྞོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཨཱ་ཀཱ་རོ ཝ་ཎྞོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ‘པ་ཙྩེ་ཀ’ནྟི ཝ་ཙ་ནེ ས་དི་ཊྛ་ནྟཾ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ, དི་ཊྛ་ནྟོ་པ་ནཱི་ཏོ ཏྱ་ཏྠོ སུ་ཁེ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ཧི པ་ཙྩེ་ཀ་ནྟི ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི དེ་ཝ་ད་ཏྟོ བྷོ་ཛཱི་ཡ་ཏཱུ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩེ་ཀཾ བྷུ་ཉྫི་ཀི་རི་ཡཱ པ་རི་ས་མཱ་པཱི་ཡ་ཏེ, ཏེ་ནཱ་ཧ-‘ན ཙོ་ཙྩ་ཏེ’ ཨི་ཙྩཱ་དི, ཨ་ཐ་ཝཱ ས་མུ་དཱ་ཡེ་པི ཝཱ་ཀྱ་པ་རི་ས་མཱ པ་ཏྟི་ཡཾ ས་ཏི ས་མུ་དཱ་ཡེ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་དྡཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་སུ་པི ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ‘ས་མུ་དྡེ་ཀ་དེ་ས་ད་སྶ་ནེ་པི ས་མུ་དྡོ དི་ཊྛོ, ཁ་ནྡྷེ་ཀ་དེ་ས བྷཱུ་ཏཱ་ཡ་པི པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ན དོ་སོ, ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ‘པ་ཙྩེ་ཀ’ནྟི ན ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་ཎྞ་ས་དྡ་སྶ གུ་ཎཱ་དྱ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟེ་པི པ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ་ཝེ་ཏྠ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི’ཙྩཱ་དི, པ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ་པི ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཏེ, ཝུ་ཏྟཾ ཧི–

ཨ་ཏྠཱ པ་ཀ་ར་ཎཱ ལི་ངྒཱ, ཨོ་ཙི་ཏྱཱ དེ་ས་ཀཱ་ལ་ཏོ;

ས་དྡ་ཏྠཱ ཝི་བྷ་ཛཱི་ཡ་ནྟེ, ན ས་དྡཱ་ཡེ་ཝ ཀེ་ཝ་ལཱ་ཏི.

ན་ནུ ཛྷ་ལཱ་དི་ས་ཉྙཱ ཝི་ཡ ལ་ཧུ་ས་ཉྙཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ གུ་རུ་ས་ཉྙཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡ རུ་ལ༹ྷི ཨ་ནྭ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན དྭི་པྤ་ཀཱ་རཱ་སུ ས་ཉྙཱ་སུ ཛྷཱ་ལཱ་ཏི རུ་ལ༹ྷི ས་ཉྙཱ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝོ་ཧཱ་ར་སུ་ཁ་མ་ཏྟ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ, ཨ་ནྭ་ཏྠ་ས་ཉྙཱ པ་ན ཏ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་པི ཧོ་ཏི ཏ་ད་ཉྙ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཨེ་ཝ’མི་ཙྩཱ་དི, ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏཱི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཨ་ནུ་ག་ཏ་ཏྠཱ ཝ་ཎྞ་ས་ཉྙཱ ཏཾ, ས་དྡཱ་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡ་སྶཱ་ཏི ས་དྡེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་སྶ, ཝ་ཎྞཾ མཱུ་ལ་མ་སྶཱ་ཏི ཝ་ཎྞ་མཱུ་ལ་ཀོ-ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཝ་ཎྞ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏཱ, ཨ་ཏྠ་སྶ ཝ་ཎྞ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏཾ སཱ་དྷེ་ཏི ‘སཱ་པི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཝ་ཎྞཾ རཱུ་པཾ ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝ་ཎྞ་རཱུ་པཱ་ནི-པ་དཱ་ནི, ས་མུ་དཱ་ཡོ པཱ་དཱ་ནཾ རཱུ་པ་མ་སྶཱ་ཏི ས་མུ་དཱ་ཡ་རཱུ་པཾ ཝཱ་ཀྱཾ, ཝི་བྷ་ཏྱ་ནྟ་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀཾ པ་དཾ, པ་ད་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཝཱ་ཀྱཾ, ས་བྦ་ཉྩེ་ཏ་མུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝ་ཎྞ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྟཾ ག་ཙྪ་ཏི ཝ་ཎྞ་མ་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ས་བྦོ་པི ས་མྨུ་ཏི་པ་ར་མ་ཏྠ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣོ ཨ་ཏྠོ ཝཱ་ཀྱཱ་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡོ ཝ་ཎྞེ་ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ནཱ་མ ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ནཾ་ལ་ཧུ་ས་ཉྙཱ་ཡ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཏ་ད་ཏྠ་མ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ནཾ གུ་རུ་བྷཱུ་ཏཱ ཝ་ཎྞ་ས་ཉྙཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ས་མྨུ་ཏི ས་ངྐེ་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཝོ་ཧཱ་རོ, པ་ར་མ་ཏྠོ ས་ནི་བྦཱ་ནོ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཨུ་བྷོ་ཧི པ་ནེ་ཏེ་ཧི བྷི་ནྣོ ཏ་ཏི་ཡོ ཀོ་ཊྛཱ་སོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་ཙ ཝུ་ཏྟཾ–

དུ་ཝེ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་ཀྑཱ་སི, ས་མྦུ་དྡྷོ ཝ་ད་ཏཾ ཝ་རོ,

ས་མྨུ་ཏིཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཉྩ, ཏ་ཏི་ཡཾ ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི.

ན་ནུ ཙ–

ཨ་པྤ་ཀྑ་ར་མ་ས་ནྡི་དྡྷཾ, ས་སཱ་རཾ གཱུ་ལ༹ྷ་ནི་ཎྞ་ཡཾ;

པ་ས་ནྣ་ཏྠ་ཉྩ སུ་ཏྟ་ནྟི, ཨཱ་ཧུ ཏ་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཉྙུ་ནོ་ཏི.

‘‘ཨཱ་ད་ཡོ ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས ཝ་ཎྞཱ’’ ‘‘ཏི་ཏཱ་ལཱི་སཱ་ད་ཡོ ཝ་ཎྞཱ’’ཏི ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ན ཏ་ཐཱ ས་ཏི ས་ནྡི་དྡྷཾ སུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ་ཏི, ན་ནུ ས་ཏྠཱ་དོ མ་ངྒ་ལ་ཝ་ཙ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཀཱ་རོ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི (ན) ས་ཏྠཱ་དོ སི་དྡྷ་ས་དྡ་སྶོ་པ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ཐ ཧོ་ཏྭ པུ་བྦཱ ཛྷཱ་ལཱ་དི ས་ཉྙཱ, ས་དྡ་སཱ་དྷ་ན་མ་ཏྟ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ པ་ན ས་བྦ་ཝི་དྷཱ་ན་སྶ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ ས་ཉྙཱ་ཝཱ་ལ་མེ་ཏྠཱ་ཏི ཀིཾ པུ་ནཱ་པི ཝ་ཎྞཱ་དི་ས་ཉྙཱ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ག་ནྠ་གཱ་ར་ཝ ཀ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡེ་སུ པ་ན གཱ་ར་ཝཾ ཏ་ད་ནུ་ག་མ་ན་ཉྩ དཱི་པེ་ཏུཾ ཀཱ་ཙི ས་ཉྙཱ་ཡོ་པྱ་ནྭཱ་ཁྱཱ་ཡ་ནྟེ, ཡ་ཛྫེ་ཝཾ སཾ་ཡོ་ག་ས་བྦ་ནཱ་མ་ལོ་པཱ་ད་ཡོ་པི ས་ཉྙཱ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཝུ་ཏྟཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ན་ནུ བྷོ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་མྷེ་ཧི’ཀཱ་ཙི ས་ཉྙཱ་ཡོ ཨཱ་ཁྱཱ་ཡ་ནྟེ’ཏི, ཀི་ནྟ་དཱ་ཁྱཱ་ན་དྭཱ་རེ་ན བྷ་ཝ་ཏཱ ཏཱ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི, ཀེ་ས་ཉྩི སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏྟོ་པི པ་ཏི་ཝ་ཎྞ་མ་ཏྠཱ་ནུ་པ་ལ་དྡྷི་ཏོ ཝ་ཎྞཱ་ན་མ་དི་ཊྛཱ་ན་མ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ན་མ་ནུ་ཀ་ཏི་ཡོ ཨི་ཧོ་པ་དི་ཊྛཱ་ཨི་ཏྱ་ནུ་ཀཱ་རི་ཡེ་ནཱ་ཏྠེ་ནཱ་ཏྠ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཧོ་ཏེ་ཝཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཏོ ཝི་བྷ་ཏྟི, ལོ་པེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ པ་ན་སྶཱ ཨ་སྶ་ཝ་ནཾ ས་ནྣི་ཀཾ་ས་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝཱ སཾ་ཧི་ཏཱ་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ, ཨ་ནུ་ཀྐ་མོ་ཏི ཨཱ་དོ་ནི་སྶ་ཡཱ ས་རཱ་ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ནི་སྶི་ཏཱ བྱ་ཉྫ་ནཱ, ས་རེ་སུ་པི ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ ཨ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ བ་ཧུ་ཏྟཱ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ ཋཱ་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན, ཏ་ཏོ དྭི་ཛཱ ཋཱ་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན, ཏེ་སུ་པི ར་སྶཱ་ཝ ལ་ཧུ་ཏྟཱ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ དཱི་གྷཱ, བྱ་ཉྫ་ནེ་སུ་པི ཝ་གྒཱ བ་ཧུ་ཏྟཱ ཋཱ་ན་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཡ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ, ཝ་གྒེ་སུ ཙ ཨ་གྷོ་སཱ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ གྷོ་སཱ, ཏེ་སུ ཙ སི་ཐི་ལཱ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ དྷ་ནི་ཏཱ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་པྤ་ཀ་ཏྟཱ དྭི་ཛཱ པ་ཉྩ་མཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཡ་ར་ལ་ཝཱ གྷོ་ས་བྷཱུ་ཏཱ ཋཱ་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན, ཏ་ཏོ དྷ་ནི་ཏཱ ས་ཀཱ་ར་ཧ ཀཱ་རཱ, ཏེ་སུ་པི་ཧ་ཀཱ་རོ ཀེ་ས་ཉྩི ཨོ་ར་སོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི དྭི་ཛ་ཏྟཱ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟོ, ཀེ་ཧི་ཙི ‘‘ལ་ལཱ༹་ན་མ་ཝི་སེ་སོ’’ཏི དྭི་ནྣ་མ་ཝི་སེ་སེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་པི ལི་པི་བྷེ་དེ་ན ཋཱ་ན་བྷེ་དེ་ན ཙ བྷི་ནྣ་ཏྟཱ ལ༹་ཀཱ་རོ ཝི་སུཾ ཨ་ཀྑ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏོ, སོ་པི གྷོ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཋཱ་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན་ཙ ཧ་ཀཱ་ར་ཏོ པ་རཾ ཝུ་ཏྟོ ནི་གྒ་ཧཱི་ཏཾ པ་ན ས་ར་ཏྟཱ་དི་ས་བྦ་ཝི་ནི་མྨུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་བྦ་པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ན་མ་ཡ་མ་ནུ་ཀྐ་མོ, ཨི་མ་སྶེ་ཝཱ་ནུ་ཀྐ་མ་སྶ མ་ན་སི ཝི་པ་སྶ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཏི་ཏཱ་ལཱི་སཱ་ཏི ག་ཎ་ནཱ་པ་རི་ཙྪེ་ད་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ‘ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་ནྟཱ’ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཀ་ཏཾ སཱ་དྷུ་ས་དྡཱ་ནྭཱ་ཁྱཱ་ནཾ, ན ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏེ, ཏི ས་དྡ་ས་ངྑ་ར་ཎ ས་ངྑཱ་ཏ མུ་ཁྱ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ, ཀི་ཉྩཱ་པི ན ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏེ, ཨ་མྷེ་ཧི པ་ན ཀ་ཐ་མ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ན་མ་ཡ་མ་ནུ་ཀྐ་མོ ཨུ་པྤ་ནྣོ་ཏི སི་སྶཱ་ནཾ ཀ་ངྑཱ ཝི་ཙྪེ་ད་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་མྤ་ཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐ་ན་བྱཱ་ཛེ་ན ཝ་ཎྞི་ཏོ ཡེ་ཝཱ་ཏི, ཀ་རཱི་ཡ་ནྟེ ཨུ་ཙྩཱ་རཱི་ཡ་ནྟེ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏྠ ཛི་ཝ྄ཧཱ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཏཱ་ལུ་ཛཱ་ནཾ, ཛི་ཝ྄ཧོ་པ་གྒཾ མུ་དྡྷ་ཛཱ་ནཾ, ཛི་ཝ྄ཧ་གྒཾ, ད་ནྟ་ཛཱ་ནཾ སེ་སཱ་ནཾ ས་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎཾ, པ་ཡ་ཏྟི པ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཏ་མྤ་ན ཝ་ཎྞུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རོ བཱ་ཧི་ཡོ ཙ ཨུ་སྶཱ་ཧོ, ཏ་ཏྠ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་པ་ཡ་ཏ་ནཾ-སཾ་ཝུ་ཏ་ཏྟ་མ་ཀཱ་ར་སྶ, ཝི་ཝ་ཊ་ཏྟཾ ས་རཱ་ནཾ ས་ཀཱ་ར་ཧ་ཀཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཕུ་ཊྛ་ཏྟཾ ཝ་གྒཱ་ནཾ, ཨཱི་སཾ་ཕུ་ཊྛ་ཏྟཾ ཡ་ར་ལ་ཝཱ་ནཾ, བཱ་ཧི་ཡ་པ་ཡ་ཏ་ན་ནྟུ སཾ་ཝུ་ཏ་ཀ་ཎྛ་ཏཱ་དི, ཋཱ་ན་ཏོ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཡཱ ཝི་དྷཱི་ཡ་མཱ་ན་ཀཱ་རི་ཡ་ས་མྦྷ་ཝེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ན་ས་མྦྷ་ཝཱ ཨཱ་ཧ-‘ཋཱ་ན་མྤ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཏི་ཊྛ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝ་ཎྞཱ་ཏི ཋཱ་ནཾ, ‘‘ཨེ ཨོ་ན་མ ཝ་ཎྞེ’’ཏི (༡-༣༧) སུ་ཏྟེ ཝ་ཎྞེ་ཏི ཀ་ཐ་ན་མེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ས་ཉྙཱ་ཀ་ར་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་མ་ཉྙ་ཏྲ བྱཱ་པ་དི་ས་ཏི’ ཨེ་ཝ’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ད་སཱ་དོ ས་རཱ’’ཨི་ཙྩཱ་དོ ‘ཏེ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘ཏེ་ན ས་ར་ཨི་ཙྩ་ནེ་ན ཀྭ་ཏྠོ ཀ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་རོ་ལོ་པོ ས་རེ’’ཙྩཱ་དཱི’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ, ཉཱ་པེ་ཏི ཝ་ཎྞ་ལོ་པ་ནྟི ཉཱ་པ་ཀཾ, ཀ་སྨཱ པ་ན’སོ ཙེ་མི་ནཱ་ཝ ཉཱ་པ་ཀེ་ན སི་དྡྷོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ན་ནུ ‘ཏ་ད་མི་ནཱ་དཱི་ནི’’ཏི (༡-༤༧) སུ་ཏྟཾ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི, (ས་ཙྩཾ) ཏ་ཐཱ་པི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རོ་ཡ་མྤི ཝ་ཎྞ་ལོ་པེ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝ་ས་དྡོ པ་ན ‘ཡ་དི ཉཱ་པ་ཀེ་ན ཝ་ཎྞ་ལོ་པོ སི་ཡཱ སོ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཉཱ་པ་ཀེ་ན སི་དྡྷོ, ནཱ་ཉྙེ་ནཱ’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་རེ་ཏི.

༢. ད་སཱ

ན་ནུ ཨ་ཨཱ་ད་ཡོ་ཏི པ་ཋ་མ་ནྟེ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟེ ཀ་ཐ་མེ་ཏྠ’ཏ་ཏྠཱ’ཏི ས་ཏྟ་མཱི་ནི་དྡི་ཊྛ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཏ་ཉྩཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཨ་ཏྠ་ཝ་སཱ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཨཱ་ད་ཡོ་ཏི པ་ཋ་མ་ནྟ་སྶ‘ཨཱ་དོ ད་སཱ’ཏྱ་ནེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཱ ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནེ ཙཱ་དྷཱ་ར་ཏྠེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་དྷཱ་ར་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་མཱི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཏྠ་ཝ་སཱ ས་ཏྟ་མི་ཡཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ས་མྦྷ་ཝཱ་ཡེ་ཝ་སུ་ཏྟེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི‘ཏ་ཏྠཱ’ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨཱ་དོ་ད་ས་ནྣ་མ་ན་ཉྙ་ཏྠ་པ་ཝ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཏེ་སཾ ཨ་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན་པི ས་ཀྐཱ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏུ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ-‘ཏེ་སུ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སཱུ’ཏི, ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ… ཝ་ཎྞ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ན མཱ་དོ ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ད་ས་ས་ངྑྱཱ་གུ་ཎེ་ན ནི་དྡྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཨཱ་དི་མྷི ད་ས ཝ་ཎྞཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཨ་ཝ་སྶཾ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནཾ ཨཱུ་ན་པཱུ་ར་ཎ་ཏྠ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ- ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏཱ ནི་དྡི་ཊྛཱ ཝཱ’ཏི, ཨེ་ཀཱ་དཱི་ན མ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྟཱ་ནཾ ས་ངྑྱཱ་ནཾ ས་ངྑྱེ་ཡྻེ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨཱ་ཧ-‘ད་ས་ས་ངྑྱཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ’ཏི, ག་ཡ྄ཧུ་པ་གཱ་ནཾ ར་སྶ་ཨེ ཨོ་ཝ་ཎྞཱ་ན་མྤི ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནེ ཝི་ཡ ཨ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ ཨ་ནཱུ་ནཱ, ཨ་ག་ཡ྄ཧུ་པ་གཱ་ནཾ ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ ཀེ་ས་ཉྩི ས་རཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་གཱ ཨ་ན་དྷི་ཀཱ, ད་ས་ས་དྡ་སྶ ས་ངྑྱེ་ཡྻ ཝུ་ཏྟི་ཏྟཱ ད་ས་ནྣ་མྤི ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ-‘ད་ས་ནྣ་མྤཱི’ཏི་ཨཱ་དི, ས་ཡཾ པུ་བྦཱ’རཱ་ཛ=ཙི་ཏྟི་ཡཾ’ཏཱི་སྨཱ ཀྭི་མྷི ཨ་ནྟ་ལོ་པེ ས་མཱ་སེ ཙ ཏ་ད་མི་ནཱ་དི་ཏྟཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཝཱ ས་ར་ས་དྡོ ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི, ‘ས་ར-ག་ཏི་ཧིཾ སཱ་ཙི་ནྟཱ་སུ’ ཨི་ཙྩ་སྨཱ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ན ཝཱ ནི་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ=‘ས་ཡཾ རཱ་ཛ་ནྟཱི’ཏི་ཨཱ་དི.

༣. དྭེ་དྭེ

ཏེ་ཏི’ཨཱ་དོ’ཏི ས་ཏྟ་མྱ་ནྟ་ཏྟཱ ཨ་པ་རེ དྭེ པ་རཱ་མ་ས་ཏི, ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་སཱ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཾ ཨུ་པ་མེ་ཏི, ཨ་ཏོ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཏེ་སུ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་སུ་ཏི པ་ན ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཏྟ་ཝི་ཝ་ཙྪཱ་ཡཾ ཏ་མྤི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཝ་ཎྞཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ དྭེ་དྭེ་ཏི དྭི་ས་ངྑྱཱ་ཡ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཝི་ཙྪཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟི ཡ་སྶ སོ ཝི་ཙྪཱ་ཝུ་ཏྟི-དྭི་ས་དྡོ, ཝི་ཙྪཱ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ ཙཱ་སྶ ས་ཝ་ཎྞ་ཏྟ་གུ་ཎེ་ན དྭི་ནྣཾ (‘བྱཱ་པི་ཏུ) མི་ཊྛ་ཏྟཱ, ཀ་མེ་ནཱ་ཝ་ཊྛི་ཏེ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་ཎྞ་པྤ་བ་ནྡྷ་སྶ ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལ་སི་དྡྷཾ ཀ་མ་སི་དྡྷ་ཏྟ་མཱ་ཧ. ན་ནུ ས་མཱ་ནཱ ཝ་ཎྞཱ ས་ཝ་ཎྞཱ་ཏྱ་ནྭ་ཏྠེ ས་ཝ་ཎྞ་ས་དྡེ ས་ཏི ཀ་ཏཾ ར་སྶ་དཱི་གྷཱ་ནཾ ས་ཝ་ཎྞ་ས་ཉྙཱ སི་ཡཱ… ཨ་ས་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི, ནེ་ཏ་ད་ཏྠི་ཝ་ཎྞ་པྤ་བ་ནྡྷ་སྶ ཀ་མ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཝ་ཙ་ན་བ་ལེ་ནེ་ཝཱ་ས་མཱ་ནཱ་ན་མྤི ཧོ་ཏེ་ཝཱ་ཏི, ནེ་ཝ་མྤི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟཾ‘‘དྭེ་དྭེ ས་ཝ་ཎྞཱ’’ཏི སུ་ཏྟ་སྶ ཏཱ་དི་ས་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝེ [ས་བྦྷཱ་ཝེ་ན (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ‘ས་མཱ་ན་ཏྟ་མྤ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི. ཏི་ཊྛ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཎྞཱ ཙི་ཏྟ་ཛ་ཏྟེ་པི ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཋཱ་ནཾ ཀ་ཎྛཱ་དི, ཏེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ས་མཱ་སོ, ཀ་ཎྛ་ཏཱ་ཏུ ཨི་ཏི ཙ་ཏྟེ པཱ་ཎྱ་ངྒ་ཏྟཱ ན་པུཾ་ས་ཀ་ཏྟཾ. པ་ཉྩ་མེ་ཧི ཝ་གྒ་པ་ཉྩ་མེ་ཧི. ཨ་ནྟ་ཊྛཱ་ཀཱི་ཏི ཝ་གྒཱ་ན་མ་ནྟེ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནྟ་ཊྛཱ, ཏཱ་ཧི, ཡུ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ, གུ་ཡ྄ཧ’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡུ་ཏྟ་སྶ. ཀེ་ཙཱི་ཏི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ པ་ན–

‘‘ཧ་ཀཱ་རོ པ་ཉྩ་མེ་ཧེ་ཝ, ཨ་ནྟ་ཊྛཱ་ཧི ཙ སཾ་ཡུ་ཏོ;

ཨོ་ར་སོ ཨི་ཏི ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ, ཀ་ཎྛ་ཛོ ཏ་ད་སཾ་ཡུ་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.

༤. པུ་བྦོ

ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་སཱ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏེ, ན་ནུ ཙེ་ཏྱཱ་དི་ཙོ་ད་ནཱ, ནེ་ས་དོ་སོ་ཙྩཱ་དི པ་རི་ཧཱ་རོ, དོ་སཱ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ མཱ་ཧ-‘ཡོ་ཡོ…པེ… པ་ཏཱི་ཡ་ཏེ’ཏི, ཝུ་ཏྟཾ ས་མ་ཏྟེ་ཏི-‘ན་ཧི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ན་ནུ ཙ པུ་བྦ་ས་དྡོ ཡ་མེ་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཾ པུ་བྦ་མཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི ན ས་ཀ་ལ་ནྟི ཀ་ཐཾ ‘‘པུ་བྦོ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཡོ་ཡོ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏི ‘ཡོ་ཡོ པུ་བྦོ’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ‘ཏེ་སུ དྭཱི་སུ’ཏི ཨེ་ཏྠ’དྭཱི་སུ དྭཱི་སུ’ཏི ཨི་དཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ པ་ཏཱི་ཡ་ཏེ ཏ་དི་ད་མ་སི་དྡྷེ་ནཱ་སི་དྡྷ་སཱ་དྷ་ན་ནྟི ཨཱ་ས་ངྐི་ཡ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་མུ་བྦྷཱ་ཝཱི་ཡ པུ་བྦ ས་དྡ་སྶ ཝི་ཙྪཱ་ག་མ་ཀ་ཏྟ་མ་ཝ་ག་མ་ཡི་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ན་ཙེ་ད’མི་ཙྩཱ་དི. ཏཾ་ཡོ་གཱ་ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་ཧ, ཏ་བྦ་ནྟ་ཏཱ་ཡ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠི་ཡ་ཏྠེ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཨེ་ཝ་མུ་པ་རི་པི.

༥. པ་རོ

སེ་ས་མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ‘ཏེ་སུ དྭཱི་སཱུ་ཏི ས་ཝ་ཎྞ་ས་ཉྙ་ཀེ་སུ དྭཱི་སུ’ ཨི་ཙྩཱ་དི ཀ་མ་ཏི་དི་སྶ་ཏི. ལ་ཧུ་ས་ཉྙཱ ར་སྶ་སྶ, སཾ་ཡོ་ག་པུ་བྦ་སྶ ར་སྶ་སྶ དཱི་གྷ་སྶ ཙ གུ་རུ་ས་ཉྙཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ… ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ནྭ་ཏྠ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨི་ཧཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་ས་ས་ཉྙཱ་ཝི་ཡ.

༦. ཀཱ་ད་ཡོ

ཀེ་ཝ་ལ བྱ་ཉྫ་ནཱ་ན་མ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ ས་རཱ་ན་མ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ ཨ་ཙྩ་ནྟོ་པ་ཀཱ་རཱ བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཏི ‘ཨེ་ཏེ་ཧཱི’ཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘ས་རཱ་ན’མི་ཙྩཱ་དི. ཝི་པུ་བྦཱ ‘ཨ་ཉྫ-བྱ་ཏྟི་ཡཾ’ཏཱི་མ་སྨཱ ཀ་ར་ཎེ ཨ་ན་པྤ་ཙྩ་ཡེ རཱུ་པཾ, ན་པུཾ་ས་ཀ་ཏྟ་མྤི་སྶཱ་ཝ་ག་མ་ཡི་ཏུཾ ‘ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཱི’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, བྱ་ཉྫ་ན་ཏྟཾ དི་ཊྛ་ནྟེ་ན ཕུ་ཊ་ཡ་ཏི ‘ཡ་ཐཱ’ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཡ་ཐཱ ཨོ་ད་ན་སྶུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནི སཱུ་པཱ་དཱི་ནི བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི, ཏ་ཐཱ ས་རཱ་ན་མུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, བྱ་ཉྫ་ན་མྤ་ན ཨ་དྡྷ་མ་ཏྟི་ཀཾ, ཝུ་ཏྟཾ ཧི–

ཨེ་ཀ་མ་ཏྟོ བྷ་ཝེ ར་སྶོ, དཱི་གྷོ མ་ཏྟ་དྭ་ཡཱ་ཡུ་ཏོ;

པླུ་ཏོ ཏི་མ་ཏྟོ ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ, བྱ་ཉྫ་ནཾ ཏྭ་དྡྷ་མ་ཏྟི་ཀཾ་ཏི.

ཨ་ནྭ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ནྭ་ཏྠ་ཏོ, ‘ཨ་ནྭ་ཏྠཱ བྱ་ཉྫ་ནཱ’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

༧. པ་ཉྩ

ས་ཛཱ་ཏྱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝཱ་ཙི་ཏྟེ་པི ཀཱ་ད་ཡོ་ཏཱི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཝ་གྒ་ས་དྡེ་ན ཀ་ཁ་ག་གྷ་ཉཱ་ད་ཡོ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, པ་ཉྩ པ་རི་མཱ་ཎ་མ་སྶ པ་ཉྩ་ཀོ་ཝ་གྒོ, ‘‘ཏ་མ་སྶ པ་རི་མཱ་ཎཾ ཎི་ཀོ ཙཱ’’ཏི (༤-༤༡) ཀོ, སུ་ཏྟེ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏོ པ་ཉྩ་ས་དྡོ པ་ཉྩ་ས་ངྑྱཱ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ མཱ་ཝ་སཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་གྒཱ་ནཾ བ་ཧུ་ཏྟཾ ག་མེ་ཏཱི་ཏི ‘པ་ཉྩ་ཀཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་གྒཱ་ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཝ་ཛྫེ་ནྟི ཡ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ་བྷི ཝ་གྒཱ, པ་ཋ་མ་ཀྑ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ན ཀ་ཝ་གྒཱ་དི་ཝོ་ཧཱ་རོ.

༨. བི་ནྡུ

ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ན མུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་པེ་ཏྠ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ནི་པུ་བྦཱ ཏ་ཏོ ཀ་མྨ་ནྟི ཏྟ་པྤ་ཙྩ་ཡེ ཉྙི་མྷི པཱ་དི་ས་མཱ་སེ དཱི་གྷེ་ཙ རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘ར་སྶཱ’ཏི་ཨཱ་དཱི་མཱ་ཧ, པཱི་ལ༹་ན་ཏྠ་ཏོ ནི་གྒ་ཧ་ནཾ ནི་གྒ་ཧོ, ‘ཨི-ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ན ག་ཏཱི་སུ’ཨི་ཙྩ་སྨཱ ཀ་ཏྟ་རི [ཀ་མྨ་ནི-ཨི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨི་ཏཾ ཨུ་ཙྩཱ་རི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ] ཏྟ་པྤ་ཙྩ་ཡེ ཨི་ཏཾ, ནི་གྒ་ཧེ་ན ཨི་ཏ་ནྟི ཨ་མཱ་དི་ས མཱ་སེ རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘ཀ་ར་ཎཾ ནི་གྒ་ཧེ་ན ཝཱ’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, པ་ཙྪི་མ་པ་ཀྑཾ སཱ་དྷེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཝུ་ཏྟཾ ཧཱི’ཏི.

༩. ཨི་ཡུ

ཙ་ཏྠ་ས་མཱ་སོ་ཏི ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ཡོ་ག་དྭ་ནྡ་ས་མཱ་སོ. ཨ་ཏྟེ་ཏི མུ་ནི ས་དྡཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡེ ཨ་ཏྠེ, ན་མ་ཏཱི་ཏཱི་མ་སྶེ་ཏཾ ཀ་མྨཾ,

ཡཾ ས་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་བྦ, ལི་ངྒཾ ས་བྦ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཀཾ;

ཏཾ ས་བྦ་ཏྠེ ན་མ་ན་ཏོ, ཝི་དུཾ ནཱ་མ་ནྟི ཏ་བྦི་དཱུ.

ཨི་དྷ ནཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཨ་ནྭ་ཏྠ་བ་ལཱ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ་ས་ཉྙཱ སི་དྡྷཱ་ཏི (ཨཱ་ཧ) ‘ཨ་ནྭ་ཏྠ་བྱ་པ་དེ་སེ་ནཱ’ཏི, སྱཱ་དྱ་ནྟ་པ་ཀ་ཏི་རཱུ་པ་ནྟི པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ཋ་མཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ཀ་ཏི, སཱ ཨེ་ཝ རཱུ་པ་ནྟི པ་ཀ་ཏི་རཱུ་པཾ, སྱཱ་དྱ་ནྟ་སྶ པ་ཀ་ཏི རཱུ་པཾ མུ་ནི་ས་དྡཱ་དི སྱཱ་དྱ་ནྟ་པ་ཀ་ཏི་རཱུ་པཾ, ཨ་ཏྠ་ཝ་ནྟ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་མ་པྤ་ཙྩ་ཡ་མྤཱ་ཊི་པ་དི་ཀཾ, པ་དཾ པ་དཾ པ་ཏི པ་ཊི་པ་དེ, པ་ཊི་པ་དཾ ནི་ཡུ་ཏྟཾ པཱ་ཊི་པ་དི་ཀཾ. ཝི་སེ་ས་ནེ་ནཱ་ཏི སུ་ཏྟེ ‘ན་མ་སྶ་ནྟེ’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ན ཨི་ཝ་ཎྞུ་ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ནེ་ན. ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཙ་ཏི་ཨཱ་དི་ནོ. ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་ཝ་ཏྟི་ནོ་ཏི ཨི་ནྡ ཨུ་ད་ཀ་ས་དྡཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་དོ, པ་ཁུ་མཱ་དཱི་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཙ ཝ་ཏྟི་ནོ. པ་དེ་སེ་སཱུ་ཏི ‘‘ཛྷ་ལཱ ས་སྶ ནོ’’ཏི (༢-༨༣) ཨཱ་དི་ཀེ་སུ སུ་ཏྟ་པྤ་དེ་སེ་སུ, ཨ་ནི་ཊྛ་པ་ས་ངྒ (ས་ངྐཾ) ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒོ་ནཱ་མ [ནཱ་མཱ་ཏི (པོ་ཏྠ་ཀེ)] པ་ཙ་ཏི-ཨི་ནྡ (ཨུ་ད་ཀ པ་ཁུ་མ) ས་དྡཱ་དཱི་ན མ་ནྟ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱུ་ཏ་ཨི་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ཛྷ་ལ་ས་ཉྙཱ ཝི་དྷཱ་ཡ ཏ་ཏོ པ་རཱ་སཾ སཱ་དི ཝི་བྷ་ཏྟཱི་ནཾ ‘‘ཛྷ་ལཱ ས་སྶ ནོ’’ཏི (༢-༨༡) ཨཱ་དཱི་ཧི ‘ནོ’ ཨཱ་དེ་སཱ་དི་མྷི ཀ་ཏེ ‘པ་ཙ་ཏི་ནོ, ཨི་ནྡ་ནོ, ཨུ་ད་ཀ་ནོ, པ་ཁུ་མ་ནོ’ཏི་ཨཱ་དི རཱུ་པ་པྤ་ས་ངྒོ, ན་ནུ་ཙཱ་དི་ཨཱ་དི ཙོ་ད་ནཱ. ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི སུ་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. བྱཱ་ས་ནི་དྡེ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ས་མཱ་ས་ནི་དྡེ་སེ་ན. ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་ནྟི་ཨཱ་དི པ་རི་ཧཱ་རོ, ཏ་ནྟི ཏཾ ཙོ་དྱཾ, ས་ཏི་ཧཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི, དྭཱི་སུ་ཏྟ་རེ་སུ ཡོ་གེ་སཱུ་ཏི ཨུ་པ་རི་མེ་སུ ‘‘པི་ཏྠི་ཡཾ’’ ‘‘གྷཱ’’ཏི དྭཱི་སུ སུ་ཏྟེ་སུ. ཨི་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨི་ད་ནྟི ‘‘པི་ཏྠི་ཡ’’ནྟི སུ་ཏྟེ ཨི་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨི་དཾ པ་དཾ. ཝ་ཎྞ་ཝི་སེ་ས་ནཾ སི་ཡཱ་ཏི ‘‘པི་ཏྠི་ཡ’’ནྟི སུ་ཏྟེ ‘ཨི་ཡུ་ཝ་ཎྞཱ’ཏི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ‘ཨི་ཏྠི་ཡཾ ཨི་ཝ་ཎྞུ་ཝ་ཎྞཱ’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་ཝ་ཎྞུ ཝ་ཎྞཱ ‘‘གྷོ’’ཏི སུ་ཏྟེ ‘ཨི་ཏྠི་ཡཾ ཨཱ’ཏི་ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཎྞ་སྶ ཙ ཝི་སེ་ས་ནཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཝ་ཎྞ་ཝི་སེ་ས་ནེ ཝི་རོ་དྷ་མཱ་ཧ ‘ཨེ་ཝ་ཉྩེ’ཙྩཱ་དི, ནཱ་མ་སྶ་ནྟེ་ཏི ཨ་ས་མཱ་ས་ནི་དྡེ་སེ ཏྭ་ཝི་རོ་དྷ་མཱ་ཧ- ‘བྱཱ་སེ’ཙྩཱ་དི. ས་ཀྐཱ་ནཱ་མ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཀཱ་ཏུ་ནྟི དྭཱི་སུ སུ་ཏྟེ་སུ ཨི་ཏྠི་ཡ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཀྐ་མེ་ན. ནཱ་མ་སྶ ཨ་ནྟོ ནཱ་མ་ནྟོ་ཏི ས་མཱ་ས་སྶ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ས་མཱ་སེ གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ནཱ་མ་སྶ ཨི་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨི་དཾ ཝི་སེ་ས་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཝ་ཙ་ན་མ་ནྟ་རེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ་ན་མི་ཝ ‘‘ཡ་ཐཱ་ས་ངྑྱ་མ་ནུ་དེ་སོ ས་མཱ་ནཾ’’ཏི (༡-༣-༡༠) སུ་ཏྟཾ ཝི་ནཱ, ས་མཱ་ས་ངྑྱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ས་མ་ས་ངྑྱ་ཀཱ, ཨི་ཏི་ས་དྡོ ཨཱ་དྱ་ཏྠོ, ཏེ་ན–

‘‘ཨཱ་ལཱ་པ་ཧཱ་ས་ལཱི་ལཱ་ཧི, མུ་ནི་ནྡ ཝི་ཛ་ཡཱ ཏ་ཝ;

ཀོ་ཀི་ལཱ ཀུ་མུ་དཱ་ནཱི ཝོ, པ་སེ་ཝ་ནྟེ ཝ་ནཾ ཛ་ལཾ’’ (༢༦༠).

ཨི་ཙྩཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

༡༠. པི་ཏྠི

ཨི་ཏྠི་ཡཾ ནཱ་མ་སྶཱ་ཏི ཙ, ཨ་ནྟེ ཨི་ཝ་ཎྞུ་ཝ་ཎྞཱ་ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ཏེ་ས་མཱ དྷཱ་རཱ་དྷེ་ཡྻ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཨཱ་དྷེ་ཡྻ་སྶཱ་དྷཱ་རེ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཝི་ནཱ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ‘ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ’ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཝ་ཎྞུ ཝ་ཎྞཱ་ཏི ཨ་པེ་ཀྑི་ཡ‘ཝི་སེ་སཱི་ཡ་ནྟཱི’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ པུ་རི་སཱ་དྷཱི་ན་ཏཱ་ཡ ནཱ་མ་ནྟཱི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷེ ས་ཏི‘ཝི་སེ་སཱི་ཡ་ཏཱི’ཏེ་ཀ་ཏྟེ་ན པ་རི་ཎ་མ་ཏི.

༡༡. གྷཱ

ཨི་ཏྠི་ཡཾ ནཱ་མ་སྶ་ནྟེ་ཏི ཙ ཝ་ཏྟ་ཏེ. ཧེ་ཊྛཱ ས་བྦ་ཏྠ ས་ཉྙི་ནོ ནི་དྡི་སི་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཝི་ཡ ཝི་སུཾ ས་ཉྙི་ནོ པ་ཋ་མ་མ་ནི་དྡེ་སེ ཨ་ས་ནྟོ ཝི་ཡཱ་ཏི དོ་ས་ལེ་ས་མཱ་ལ་མྦི་ཡ ཙོ་ད་ཡ་ཏི ན་ནྷ་ཙེ’ཏྱཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ སེ་ཏོ་ཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ས་ཉྙི་ནོ. ཀཱ་རི་ཡེ་ནཱ་ཏི ས་ཉྙཱ་ཀཱ་རི་ཡེ་ན. པ་རི་ཧ་ར་ཏི ‘ནཱ་ཡཾ དོ་སོ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. པ་ཙྪཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ‘‘གྷཱ’’ཏི སུ་ཏྟེ ཀཱ་རི་ཡི་ནོ ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ན. ན་ཙཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ས་དྡོ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟ་ར་ས་མུ་ཙྩ་ཡེ, ཨ་པ་ར་མྤི ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟ་བྦ་མ་ནི་ཡ་མ་རཱུ་པ་མ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནི་ཡ་མ་རཱུ་པ་མཱ་ཙ་རི་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ སཱ་དྷེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི’ཙྩཱ་དི.

༡༢. གོ་སྱཱ

ཨཱ་ས་དྡོ ཨཱ་བྷི་མུ་ཁྱེ, ཨ་ན་བྷི་མུ་ཁ་མ་བྷི་མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ ལ་པ་ནཾ ཀ་ཐ་ན་མཱ་ལ པ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ལ་པ་ནེ, ཨཱ་ལ་པ་ན་ཏྠེ ཝི་ཧི་ཏོ སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་ཏི མོ་གྒ་ལླཱ་ན་པ་ཉྩི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ སཱ་ར་ཏྠ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཾ

ས་ཉྙཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ས་མ་ཏྟོ.