༡༢. ནཱ་གི་ཏ་སུ་ཏྟཾ
༤༢. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཀོ་ས་ལེ་སུ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ མ་ཧ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡེ་ན ཨི་ཙྪཱ་ན་ངྒ་ལཾ ནཱ་མ ཀོ་ས་ལཱ་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མོ ཏ་ད་ཝ་ས་རི. ཏ་ཏྲ སུ་དཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་ཙྪཱ་ན་ངྒ་ལེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨི་ཙྪཱ་ན་ངྒ་ལ་ཝ་ན་ས་ཎྜེ. ཨ་སྶོ་སུཾ ཁོ ཨི་ཙྪཱ་ན་ངྒ་ལ་ཀཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ – ‘‘ས་མ་ཎོ ཁ་ལུ, བྷོ, གོ་ཏ་མོ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟོ ས་ཀྱ་ཀུ་ལཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཨི་ཙྪཱ་ན་ངྒ་ལཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ ཨི་ཙྪཱ་ན་ངྒ་ལེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨི་ཙྪཱ་ན་ངྒ་ལ་ཝ་ན་ས་ཎྜེ. ཏཾ ཁོ པ་ན བྷ་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏ་མཾ ཨེ་ཝཾ ཀ་ལྱཱ་ཎོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ – ‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ…པེ… བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ’ཏི. སོ ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ ས་དེ་ཝ་ཀཾ…པེ… ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ད་སྶ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཨི་ཙྪཱ་ན་ངྒ་ལ་ཀཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ ཏ་སྶཱ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཧཱུ་ཏཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཡེ་ན ཨི་ཙྪཱ་ན་ངྒ་ལ་ཝ་ན་ས་ཎྜོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཨ་ཊྛཾ་སུ ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡཱ མ་ཧཱ་ས་དྡཱ.
ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ ནཱ་གི་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ནཱ་གི་ཏཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཀེ པ་ན ཏེ, ནཱ་གི་ཏ, ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡཱ མ་ཧཱ་ས་དྡཱ ཀེ་ཝ་ཊྚཱ མ་ཉྙེ མ་ཙྪ་ཝི་ལོ་པེ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཏེ, བྷ་ནྟེ, ཨི་ཙྪཱ་ན་ངྒ་ལ་ཀཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ པ་ཧཱུ་ཏཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བ་ཧི་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཋི་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་དྡི་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཉྩཱ’’ཏི. ‘‘མཱ་ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, ཡ་སེ་ན ས་མཱ་ག་མཾ, མཱ ཙ མ་ཡཱ ཡ་སོ. ཡོ ཁོ, ནཱ་གི་ཏ, ན་ཡི་མ་སྶ ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁ་སྶ པ་ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁ་སྶ ཨུ་པ་ས་མ་སུ་ཁ་སྶ ས་མྦོ་དྷ་སུ་ཁ་སྶ ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱི ཨ་སྶ ཨ་ཀི་ཙྪ་ལཱ་བྷཱི ཨ་ཀ་སི་ར་ལཱ་བྷཱི, ཡ་སྶཱ་ཧཾ ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁ་སྶ པ་ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁ་སྶ ཨུ་པ་ས་མ་སུ་ཁ་སྶ ས་མྦོ་དྷ་སུ་ཁ་སྶ ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱི ཨ་ཀི་ཙྪ་ལཱ་བྷཱི ཨ་ཀ་སི་ར་ལཱ་བྷཱི, སོ ཏཾ མཱི་ལ༹ྷ་སུ་ཁཾ མི་དྡྷ་སུ་ཁཾ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀ་སུ་ཁཾ སཱ་དི་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི.
‘‘ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུ དཱ་ནི, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ; ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུ, སུ་ག་ཏོ; ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཀཱ་ལོ དཱ་ནི, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ. ཡེ་ན ཡེ་ནེ་ཝ དཱ་ནི, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ག་མི་སྶ་ཏི, ཏ་ནྣི་ནྣཱ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ ནེ་ག་མཱ ཙེ་ཝ ཛཱ་ན་པ་དཱ ཙ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷ་ནྟེ, ཐུ་ལླ་ཕུ་སི་ཏ་ཀེ དེ་ཝེ ཝ་སྶ་ནྟེ ཡ་ཐཱ་ནི་ནྣཾ ཨུ་ད་ཀཱ་ནི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཡེ་ན ཡེ་ནེ་ཝ དཱ་ནི བྷ་ག་ཝཱ ག་མི་སྶ་ཏི, ཏ་ནྣི་ནྣཱ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ ནེ་ག་མཱ ཙེ་ཝ ཛཱ་ན་པ་དཱ ཙ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཏ་ཐཱ ཧི, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱི་ལ་པ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི.
‘‘མཱ་ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, ཡ་སེ་ན ས་མཱ་ག་མཾ, མཱ ཙ མ་ཡཱ ཡ་སོ. ཡོ ཁོ, ནཱ་གི་ཏ, ན་ཡི་མ་སྶ ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁ་སྶ པ་ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁ་སྶ ཨུ་པ་ས་མ་སུ་ཁ་སྶ ས་མྦོ་དྷ་སུ་ཁ་སྶ ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱི ཨ་སྶ ཨ་ཀི་ཙྪ་ལཱ་བྷཱི ཨ་ཀ་སི་ར་ལཱ་བྷཱི, ཡ་སྶཱ་ཧཾ ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁ་སྶ པ་ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁ་སྶ ཨུ་པ་ས་མ་སུ་ཁ་སྶ ས་མྦོ་དྷ་སུ་ཁ་སྶ ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱི ཨ་ཀི་ཙྪ་ལཱ་བྷཱི ཨ་ཀ་སི་ར་ལཱ་བྷཱི, སོ ཏཾ མཱི་ལ༹ྷ་སུ་ཁཾ མི་དྡྷ་སུ་ཁཾ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀ་སུ་ཁཾ སཱ་དི་ཡེ་ཡྻ.
‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, བྷི་ཀྑུཾ པ་སྶཱ་མི གཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རིཾ ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ནི་སི་ནྣཾ. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘ཨི་དཱ་ནི་མཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ [ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ ཝཱ གྷ་ཊྚེ་སྶ་ཏི ས་མ་ཎུ་དྡེ་སོ ཝཱ, ཏཾ ཏ་མྷཱ (ཀ. སཱི. པཱི.) ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ ཝཱ གྷ་ཊྚེ་སྶ་ཏི ས་མ་ཎུ་དྡེ་སོ ཝཱ, སོ ཏཾ ཏ་མྷཱ (ཀ. སཱི.) ཨ. ནི. ༨.༨༦ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ] ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ ཝཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་སྶ་ཏི ས་མ་ཎུ་དྡེ་སོ ཝཱ ཏཾ ཏ་མྷཱ [ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ ཝཱ གྷ་ཊྚེ་སྶ་ཏི ས་མ་ཎུ་དྡེ་སོ ཝཱ, ཏཾ ཏ་མྷཱ (ཀ. སཱི. པཱི.) ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ ཝཱ གྷ་ཊྚེ་སྶ་ཏི ས་མ་ཎུ་དྡེ་སོ ཝཱ, སོ ཏཾ ཏ་མྷཱ (ཀ. སཱི.) ཨ. ནི. ༨.༨༦ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ] ས་མཱ་དྷི་མྷཱ ཙཱ་ཝེ་སྶ་ཏཱི’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ན ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་མི གཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན. ཨི་དྷ པ་ནཱ་ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, བྷི་ཀྑུཾ པ་སྶཱ་མི ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀཾ ཨ་ར་ཉྙེ པ་ཙ་ལཱ་ཡ་མཱ་ནཾ ནི་སི་ནྣཾ. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ ཨི་མཾ ནི་དྡཱ་ཀི་ལ་མ་ཐཾ པ་ཊི་ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙ་ས་ཉྙཾ་ཡེ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རི་སྶ་ཏི ཨེ་ཀ་ཏྟ’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་མི ཨ་ར་ཉྙ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན.
‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ་ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, བྷི་ཀྑུཾ པ་སྶཱ་མི ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀཾ ཨ་ར་ཉྙེ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ནི་སི་ནྣཾ. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་ད་ཧི་སྶ་ཏི, ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ར་ཀྑི་སྶ་ཏཱི’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་མི ཨ་ར་ཉྙ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན.
‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ་ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, བྷི་ཀྑུཾ པ་སྶཱ་མི ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀཾ ཨ་ར་ཉྙེ ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ནི་སི་ནྣཾ. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ཝི་མོ་ཙེ་སྶ་ཏི, ཝི་མུ་ཏྟཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ར་ཀྑི་སྶ་ཏཱི’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་མི ཨ་ར་ཉྙ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན.
‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ་ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, བྷི་ཀྑུཾ པ་སྶཱ་མི གཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རིཾ ལཱ་བྷིཾ ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གི་ལཱ་ན་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནཾ. སོ ཏཾ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀཾ ནི་ཀཱ་མ་ཡ་མཱ་ནོ རི་ཉྩ་ཏི པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཾ རི་ཉྩ་ཏི ཨ་ར་ཉྙ་ཝ་ན་པ་ཏྠཱ་ནི པ་ནྟཱ་ནི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི; གཱ་མ་ནི་ག་མ་རཱ་ཛ་དྷཱ་ནིཾ ཨོ་ས་རི་ཏྭཱ ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ན ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་མི གཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན.
‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ་ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, བྷི་ཀྑུཾ པ་སྶཱ་མི ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀཾ ལཱ་བྷིཾ ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གི་ལཱ་ན་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནཾ. སོ ཏཾ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀཾ པ་ཊི་པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ན རི་ཉྩ་ཏི པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཾ ན རི་ཉྩ་ཏི ཨ་ར་ཉྙ་ཝ་ན་པ་ཏྠཱ་ནི པ་ནྟཱ་ནི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་མི ཨ་ར་ཉྙ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན. ཡ་སྨཱ་ཧཾ, ནཱ་གི་ཏ, ས་མ་ཡེ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ན ཀ་ཉྩི [ན ཀི་ཉྩི (སཱི. པཱི. ཀ.)] པ་སྶཱ་མི པུ་ར་ཏོ ཝཱ པ་ཙྪ་ཏོ ཝཱ, ཕཱ་སུ མེ, ནཱ་གི་ཏ, ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཧོ་ཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝ་ཀ་མྨཱ་ཡཱ’’ཏི. དྭཱ་ད་ས་མཾ.
དེ་ཝ་ཏཱ་ཝ་གྒོ [སེ་ཀྑ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡ་ཝ་གྒོ (སྱཱ.)] ཙ་ཏུ་ཏྠོ.