༥. དྷ་མྨི་ཀ་ཝ་གྒོ
༡. ནཱ་ག་སུ་ཏྟཾ
༤༣. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པཱ་ཝི་སི. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨཱ་ཡཱ་མཱ་ན་ནྡ, ཡེ་ན པུ་བྦཱ་རཱ་མོ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏུ་པཱ་སཱ་དོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶཱ་མ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡཱ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡེ་ན པུ་བྦཱ་རཱ་མོ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏུ་པཱ་སཱ་དོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨཱ་ཡཱ་མཱ་ན་ནྡ, ཡེ་ན པུ་བྦ་ཀོ་ཊྛ་ཀོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶཱ་མ ག་ཏྟཱ་ནི པ་རི་སི་ཉྩི་ཏུ’’ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡེ་ན པུ་བྦ་ཀོ་ཊྛ་ཀོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི ག་ཏྟཱ་ནི པ་རི་སི་ཉྩི་ཏུཾ. པུ་བྦ་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ག་ཏྟཱ་ནི པ་རི་སི་ཉྩི་ཏྭཱ པ་ཙྩུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རོ ཨ་ཊྛཱ་སི ག་ཏྟཱ་ནི པུ་བྦཱ་པ་ཡ་མཱ་ནོ.
ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ར་ཉྙོ པ་སེ་ན་དི་སྶ ཀོ་ས་ལ་སྶ སེ་ཏོ ནཱ་མ ནཱ་གོ མ་ཧཱ་ཏཱུ་རི་ཡ [མ་ཧཱ་ཏུ་རི་ཡ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཏཱ་ལི༹་ཏ་ཝཱ་དི་ཏེ་ན པུ་བྦ་ཀོ་ཊྛ་ཀཱ པ་ཙྩུ་ཏྟ་ར་ཏི. ཨ་པི་སྶུ ཏཾ ཛ་ནོ དི་སྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཨ་བྷི་རཱུ་པོ ཝ་ཏ, བྷོ, ར་ཉྙོ ནཱ་གོ; ད་སྶ་ནཱི་ཡོ ཝ་ཏ, བྷོ, ར་ཉྙོ ནཱ་གོ; པཱ་སཱ་དི་ཀོ ཝ་ཏ, བྷོ, ར་ཉྙོ ནཱ་གོ; ཀཱ་ཡུ་པ་པ་ནྣོ ཝ་ཏ, བྷོ, ར་ཉྙོ ནཱ་གོ’’ཏི! ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་དཱ་ཡཱི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཧ་ཏྠི་མེ་ཝ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, མ་ཧ་ནྟཾ བྲ་ཧ་ནྟཾ [མ་ཧ་ནྟཾ བྲུ་ཧ་ནྟཾ (སཱི.), མ་ཧ་ཏྟཾ བྲ་ཧྨ་ཏྟཾ (ཀ.)] ཀཱ་ཡུ་པ་པ་ནྣཾ ཛ་ནོ དི་སྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘ནཱ་གོ ཝ་ཏ, བྷོ, ནཱ་གོ’ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙ་མྤི ཀ་ཉྩི [ཀི་ཉྩི (ཀ.)] མ་ཧ་ནྟཾ བྲ་ཧ་ནྟཾ ཀཱ་ཡུ་པ་པ་ནྣཾ ཛ་ནོ དི་སྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘ནཱ་གོ ཝ་ཏ, བྷོ, ནཱ་གོ’’’ཏི? ‘‘ཧ་ཏྠི་མྤི ཁོ, ཨུ་དཱ་ཡི, མ་ཧ་ནྟཾ བྲ་ཧ་ནྟཾ ཀཱ་ཡུ་པ་པ་ནྣཾ ཛ་ནོ དི་སྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘ནཱ་གོ ཝ་ཏ, བྷོ, ནཱ་གོ’ཏི! ཨ་སྶ་མྤི ཁོ, ཨུ་དཱ་ཡི, མ་ཧ་ནྟཾ བྲ་ཧ་ནྟཾ…པེ… གོ་ཎ་མྤི ཁོ, ཨུ་དཱ་ཡི, མ་ཧ་ནྟཾ བྲ་ཧ་ནྟཾ…པེ… ཨུ་ར་ག་མྤི [ནཱ་ག་མྤི (ཀ.)] ཁོ, ཨུ་དཱ་ཡི, མ་ཧ་ནྟཾ བྲ་ཧ་ནྟཾ…པེ… རུ་ཀྑ་མྤི ཁོ, ཨུ་དཱ་ཡི, མ་ཧ་ནྟཾ བྲ་ཧ་ནྟཾ…པེ… མ་ནུ་སྶ་མྤི ཁོ, ཨུ་དཱ་ཡི, མ་ཧ་ནྟཾ བྲ་ཧ་ནྟཾ ཀཱ་ཡུ་པ་པ་ནྣཾ ཛ་ནོ དི་སྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘ནཱ་གོ ཝ་ཏ, བྷོ, ནཱ་གོ’ཏི! ཨ་པི ཙ, ཨུ་དཱ་ཡི, ཡོ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ཨཱ་གུཾ ན ཀ་རོ་ཏི ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ མ་ན་སཱ, ཏ་མ་ཧཾ ‘ནཱ་གོ’ཏི བྲཱུ་མཱི’’ཏི.
‘‘ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་བྦྷུ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ! ཡཱ་ཝ སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཙི་དཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ – ཨ་པི ཙ, ཨུ་དཱ་ཡི, ཡོ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ཨཱ་གུཾ ན ཀ་རོ་ཏི ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ མ་ན་སཱ, ཏ་མ་ཧཾ ‘ནཱ་གོ’ཏི བྲཱུ་མཱི’’ཏི. ཨི་ད་ཉྩ པ་ནཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཨི་མཱ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་ནུ་མོ་དཱ་མི –
‘‘མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཾ ས་མྦུ་དྡྷཾ, ཨ་ཏྟ་ད་ནྟཾ ས་མཱ་ཧི་ཏཾ;
ཨི་རི་ཡ་མཱ་ནཾ བྲ་ཧྨ་པ་ཐེ, ཙི་ཏྟ་སྶཱུ་པ་ས་མེ ར་ཏཾ.
‘‘ཡཾ མ་ནུ་སྶཱ ན་མ་སྶ་ནྟི, ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ན པཱ་ར་གུཾ;
དེ་ཝཱ་པི ཏཾ [ནཾ (སཱི. པཱི.)] ན་མ་སྶ་ནྟི, ཨི་ཏི མེ ཨ་ར་ཧ་ཏོ སུ་ཏཾ.
‘‘ས་བྦ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏཱི་ཏཾ, ཝ་ནཱ ནི་བྦ་ན [ནི་བྦཱ་ན (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] མཱ་ག་ཏཾ;
ཀཱ་མེ་ཧི ནེ་ཀྑ་མྨ་ར་ཏཾ [ནེ་ཀྑ་མྨེ ར་ཏཾ (ཀ. སཱི.)], མུ་ཏྟཾ སེ་ལཱ་ཝ ཀ་ཉྩ་ནཾ.
‘‘ས་བྦེ ཨ་ཙྩ་རུ་ཙཱི ནཱ་གོ, ཧི་མ་ཝཱ་ཉྙེ སི་ལུ་ཙྩ་ཡེ;
ས་བྦེ་སཾ ནཱ་ག་ནཱ་མཱ་ནཾ, ས་ཙྩ་ནཱ་མོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ.
‘‘ནཱ་གཾ ཝོ [ཏེ (ཀ.)] ཀི་ཏྟ་ཡི་སྶཱ་མི, ན ཧི ཨཱ་གུཾ ཀ་རོ་ཏི སོ;
སོ་ར་ཙྩཾ ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ ཙ, པཱ་དཱ ནཱ་ག་སྶ ཏེ དུ་ཝེ.
‘‘ཏ་པོ ཙ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཙ་ར་ཎཱ ནཱ་ག་སྶ ཏྱཱ་པ་རེ;
ས་དྡྷཱ་ཧ་ཏྠོ མ་ཧཱ་ནཱ་གོ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་སེ་ཏ་ད་ནྟ་ཝཱ.
‘‘ས་ཏི གཱི་ཝཱ སི་རོ པ་ཉྙཱ, ཝཱི་མཾ་སཱ དྷ་མྨ་ཙི་ནྟ་ནཱ;
དྷ་མྨ་ཀུ་ཙྪི་ས་མཱ་ཏ་པོ, ཝི་ཝེ་ཀོ ཏ་སྶ ཝཱ་ལ་དྷི.
‘‘སོ ཛྷཱ་ཡཱི ཨ་སྶཱ་ས་ར་ཏོ, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ [ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ (སྱཱ. ཀ.)];
ག་ཙྪཾ ས་མཱ་ཧི་ཏོ ནཱ་གོ, ཋི་ཏོ ནཱ་གོ ས་མཱ་ཧི་ཏོ.
‘‘སེ་ཡྻཾ ས་མཱ་ཧི་ཏོ ནཱ་གོ, ནི་སི་ནྣོ་པི ས་མཱ་ཧི་ཏོ;
ས་བྦ་ཏྠ སཾ་ཝུ་ཏོ ནཱ་གོ, ཨེ་སཱ ནཱ་ག་སྶ ས་མྤ་དཱ.
‘‘བྷུ་ཉྫ་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནི, སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ནི ན བྷུ་ཉྫ་ཏི;
གྷཱ་ས་མ་ཙྪཱ་ད་ནཾ ལ་དྡྷཱ, ས་ནྣི་དྷིཾ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ཡཾ.
‘‘སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཎུཾ ཐཱུ་ལཾ, ས་བྦཾ ཚེ་ཏྭཱ་ན བ་ནྡྷ་ནཾ;
ཡེ་ན ཡེ་ནེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ན་པེ་ཀྑོ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི.
‘‘ཡ་ཐཱ་པི ཨུ་ད་ཀེ ཛཱ་ཏཾ, པུ་ཎྜ་རཱི་ཀཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི;
ནུ་པ་ལི་པྤ་ཏི [ན ཨུ་པ་ལི་པྤ་ཏི (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.), ནུ་པ་ལི་མྤ་ཏི (ཀ.)] ཏོ་ཡེ་ན, སུ་ཙི་ག་ནྡྷཾ མ་ནོ་ར་མཾ.
‘‘ཏ་ཐེ་ཝ ལོ་ཀེ སུ་ཛཱ་ཏོ, བུ་དྡྷོ ལོ་ཀེ ཝི་ཧ་ར་ཏི;
ནུ་པ་ལི་པྤ་ཏི ལོ་ཀེ་ན, ཏོ་ཡེ་ན པ་དུ་མཾ ཡ་ཐཱ.
‘‘མ་ཧཱ་གི་ནཱི་ཝ ཛ་ལི་ཏོ [མ་ཧཱ་གྒི་ནི པ་ཛྫ་ལི་ཏོ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ.)], ཨ་ནཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི;
ས་ངྑཱ་རེ་སཱུ་པ་ས་ནྟེ་སུ [ཨ་ངྒཱ་རེ་སུ ཙ ས་ནྟེ་སུ (ཀ.)], ནི་བྦུ་ཏོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི.
‘‘ཨ་ཏྠ་སྶཱ་ཡཾ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཱི, ཨུ་པ་མཱ ཝི་ཉྙཱུ་ཧི དེ་སི་ཏཱ;
ཝི་ཉྙ་སྶ་ནྟི [ཝི་ཉྙི་སྶ་ནྟི (ཀ.)] མ་ཧཱ་ནཱ་གཱ, ནཱ་གཾ ནཱ་གེ་ན དེ་སི་ཏཾ.
‘‘ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ ཝཱི་ཏ་དོ་སོ, ཝཱི་ཏ་མོ་ཧོ ཨ་ནཱ་ས་ཝོ;
ས་རཱི་རཾ ཝི་ཛ་ཧཾ ནཱ་གོ, པ་རི་ནི་བྦི་སྶ་ཏི [པ་རི་ནི་བྦཱ་ཏི (པཱི. ཀ.)] ཨ་ནཱ་ས་ཝོ’’ཏི. པ་ཋ་མཾ;
༢. མི་ག་སཱ་ལཱ་སུ་ཏྟཾ
༤༤. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ཡེ་ན མི་ག་སཱ་ལཱ་ཡ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ཁོ མི་ག་སཱ་ལཱ [མི་ག་སཱ་ཎཱ (ཀ.) ཨ. ནི. ༡༠.༧༥] ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཡེ་ནཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཱ ཁོ མི་ག་སཱ་ལཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ཀ་ཐཾ ཀ་ཐཾ ནཱ་མཱ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ ཨཱ་ན་ནྡ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨོ དེ་སི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ཡྻོ, ཡ་ཏྲ ཧི ནཱ་མ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཙ ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཙ ཨུ་བྷོ ས་མ་ས་མ་ག་ཏི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡཾ? པི་ཏཱ མེ, བྷ་ནྟེ, པུ་རཱ་ཎོ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཨ་ཧོ་སི ཨཱ་རཱ་ཙཱ་རཱི ཝི་ར་ཏོ མེ་ཐུ་ནཱ གཱ་མ་དྷ་མྨཱ. སོ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྱཱ་ཀ་ཏོ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ས་ཏྟོ [ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་པ་ཏྟོ (ཀ. སྱཱ. པཱི.)] ཏུ་སི་ཏཾ ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣོ་ཏི. པེ་ཏྟེ་ཡྻོ་པི [པེ་ཏྟ་ཡྻོ པི་ཡོ (སཱི. པཱི. ཀ.), པི་ཏུ པི་ཡོ (སྱཱ. ཀཾ.)] མེ, བྷ་ནྟེ, ཨི་སི་ད་ཏྟོ ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཨ་ཧོ་སི ས་དཱ་ར་ས་ནྟུ་ཊྛོ. སོ་པི ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྱཱ་ཀ་ཏོ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་པ་ཏྟོ ཏུ་སི་ཏཾ ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣོ་ཏི. ཀ་ཐཾ ཀ་ཐཾ ནཱ་མཱ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ ཨཱ་ན་ནྡ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨོ དེ་སི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ཡྻོ, ཡ་ཏྲ ཧི ནཱ་མ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཙ ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཙ ཨུ་བྷོ ས་མ་ས་མ་ག་ཏི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡ’’ནྟི? ‘‘ཨེ་ཝཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ, བྷ་གི་ནི, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྱཱ་ཀ་ཏ’’ནྟི.
ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ མི་ག་སཱ་ལཱ་ཡ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ ནི་ཝེ་ས་ནེ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ཡེ་ན མི་ག་སཱ་ལཱ་ཡ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དིཾ. ཨ་ཐ ཁོ, བྷ་ནྟེ, མི་ག་སཱ་ལཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཡེ་ནཱ་ཧཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ མཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཱ ཁོ, བྷ་ནྟེ, མི་ག་སཱ་ལཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ མཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘ཀ་ཐཾ ཀ་ཐཾ ནཱ་མཱ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ ཨཱ་ན་ནྡ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨོ དེ་སི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ཡྻོ, ཡ་ཏྲ ཧི ནཱ་མ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཙ ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཙ ཨུ་བྷོ ས་མ་ས་མ་ག་ཏི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡཾ. པི་ཏཱ མེ, བྷ་ནྟེ, པུ་རཱ་ཎོ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཨ་ཧོ་སི ཨཱ་རཱ་ཙཱ་རཱི ཝི་ར་ཏོ མེ་ཐུ་ནཱ གཱ་མ་དྷ་མྨཱ. སོ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྱཱ་ཀ་ཏོ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་པ་ཏྟོ ཏུ་སི་ཏཾ ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣོ་ཏི. པེ་ཏྟེ་ཡྻོ་པི མེ, བྷ་ནྟེ, ཨི་སི་ད་ཏྟོ ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཨ་ཧོ་སི ས་དཱ་ར་ས་ནྟུ་ཊྛོ. སོ་པི ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྱཱ་ཀ་ཏོ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་པ་ཏྟོ ཏུ་སི་ཏཾ ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣོ་ཏི. ཀ་ཐཾ ཀ་ཐཾ ནཱ་མཱ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ ཨཱ་ན་ནྡ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨོ དེ་སི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ཡྻོ, ཡ་ཏྲ ཧི ནཱ་མ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཙ ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཙ ཨུ་བྷོ ས་མ་ས་མ་ག་ཏི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡ’ནྟི? ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, མི་ག་སཱ་ལཾ ཨུ་པཱ་སི་ཀཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཾ – ‘ཨེ་ཝཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ, བྷ་གི་ནི, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྱཱ་ཀ་ཏ’’’ནྟི.
‘‘ཀཱ ཙཱ་ན་ནྡ, མི་ག་སཱ་ལཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ བཱ་ལཱ ཨ་བྱ་ཏྟཱ ཨ་མྨ་ཀཱ ཨ་མྨ་ཀ་ས་ཉྙཱ [ཨ་མྦ་ཀཱ ཨ་མྦ་ཀ་པ་ཉྙཱ (སཱི. པཱི.), ཨ་མྦ་ཀཱ ཨ་མྦ་ཀ་ས་ཉྙཱ (སྱཱ. ཀཾ.) ཨ. ནི. ༡༠.༧༥ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ], ཀེ ཙ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎེ? ཚ་ཡི་མེ, ཨཱ་ན་ནྡ, པུ་གྒ་ལཱ ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ.
‘‘ཀ་ཏ་མེ ཚ? ཨི་དྷཱ་ན་ནྡ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ སོ་ར་ཏོ ཧོ་ཏི སུ་ཁ་སཾ་ཝཱ་སོ, ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནྟི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཝཱ་སེ་ན. ཏ་སྶ ས་ཝ་ནེ་ན་པི ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, བཱ་ཧུ་ས་ཙྩེ་ན་པི ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, དི་ཊྛི་ཡཱ་པི ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, སཱ་མཱ་ཡི་ཀ་མྤི ཝི་མུ་ཏྟིཾ ན ལ་བྷ་ཏི. སོ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཧཱ་ནཱ་ཡ པ་རེ་ཏི ནོ ཝི་སེ་སཱ་ཡ, ཧཱ་ན་གཱ་མཱི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི ནོ ཝི་སེ་ས་གཱ་མཱི.
‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ་ན་ནྡ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ སོ་ར་ཏོ ཧོ་ཏི སུ་ཁ་སཾ་ཝཱ་སོ, ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནྟི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཝཱ་སེ་ན. ཏ་སྶ ས་ཝ་ནེ་ན་པི ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, བཱ་ཧུ་ས་ཙྩེ་ན་པི ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, དི་ཊྛི་ཡཱ་པི པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, སཱ་མཱ་ཡི་ཀ་མྤི ཝི་མུ་ཏྟིཾ ལ་བྷ་ཏི. སོ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཝི་སེ་སཱ་ཡ པ་རེ་ཏི ནོ ཧཱ་ནཱ་ཡ, ཝི་སེ་ས་གཱ་མཱི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི ནོ ཧཱ་ན་གཱ་མཱི.
‘‘ཏ་ཏྲཱ་ན་ནྡ, པ་མཱ་ཎི་ཀཱ པ་མི་ཎ་ནྟི – ‘ཨི་མ་སྶ་པི ཏེ་ཝ དྷ་མྨཱ ཨ་པ་ར་སྶ་པི ཏེ་ཝ དྷ་མྨཱ, ཀ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨེ་ཀོ ཧཱི་ནོ ཨེ་ཀོ པ་ཎཱི་ཏོ’ཏི! ཏ་ཉྷི ཏེ་སཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཧོ་ཏི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ.
‘‘ཏ་ཏྲཱ་ན་ནྡ, ཡྭཱ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ སོ་ར་ཏོ ཧོ་ཏི སུ་ཁ་སཾ་ཝཱ་སོ, ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནྟི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཝཱ་སེ་ན, ཏ་སྶ ས་ཝ་ནེ་ན་པི ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, བཱ་ཧུ་ས་ཙྩེ་ན་པི ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, དི་ཊྛི་ཡཱ་པི པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, སཱ་མཱ་ཡི་ཀ་མྤི ཝི་མུ་ཏྟིཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨ་ཡཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, པུ་གྒ་ལོ ཨ་མུ་ནཱ པུ་རི་མེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཏ་རོ ཙ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རོ ཙ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨི་མཾ ཧཱ་ན་ནྡ, པུ་གྒ་ལཾ དྷ་མྨ་སོ་ཏོ ནི་བྦ་ཧ་ཏི, ཏ་ད་ནྟ་རཾ ཀོ ཛཱ་ནེ་ཡྻ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན! ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧཱ་ན་ནྡ, མཱ པུ་གྒ་ལེ་སུ པ་མཱ་ཎི་ཀཱ ཨ་ཧུ་ཝ་ཏྠ; མཱ པུ་གྒ་ལེ་སུ པ་མཱ་ཎཾ ག་ཎྷི་ཏྠ. ཁ་ཉྙ་ཏི ཧཱ་ན་ནྡ, པུ་གྒ་ལེ་སུ པ་མཱ་ཎཾ ག་ཎྷ་ནྟོ. ཨ་ཧཾ ཝཱ, ཨཱ་ན་ནྡ, པུ་གྒ་ལེ་སུ པ་མཱ་ཎཾ ག་ཎྷེ་ཡྻཾ, ཡོ ཝཱ པ་ན་སྶ མཱ་དི་སོ.
‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ་ན་ནྡ, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཀོ་དྷ་མཱ་ནོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ [ཨ་ཝི་ག་ཏོ (ཀ.)] ཧོ་ཏི, ས་མ་ཡེ་ན ས་མ་ཡ་ཉྩ་སྶ ལོ་བྷ་དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཏ་སྶ ས་ཝ་ནེ་ན་པི ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, བཱ་ཧུ་ས་ཙྩེ་ན་པི ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, དི་ཊྛི་ཡཱ་པི ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, སཱ་མཱ་ཡི་ཀ་མྤི ཝི་མུ་ཏྟིཾ ན ལ་བྷ་ཏི. སོ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཧཱ་ནཱ་ཡ པ་རེ་ཏི ནོ ཝི་སེ་སཱ་ཡ, ཧཱ་ན་གཱ་མཱི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི ནོ ཝི་སེ་ས་གཱ་མཱི.
‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ་ན་ནྡ, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཀོ་དྷ་མཱ་ནོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ ཧོ་ཏི, ས་མ་ཡེ་ན ས་མ་ཡ་ཉྩ་སྶ ལོ་བྷ་དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཏ་སྶ ས་ཝ་ནེ་ན་པི ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི…པེ… ནོ ཧཱ་ན་གཱ་མཱི.
‘‘ཏ་ཏྲཱ་ན་ནྡ, པ་མཱ་ཎི་ཀཱ པ་མི་ཎ་ནྟི…པེ… ཡོ ཝཱ པ་ན་སྶ མཱ་དི་སོ.
‘‘ཨི་དྷ, པ་ནཱ་ན་ནྡ, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཀོ་དྷ་མཱ་ནོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ ཧོ་ཏི, ས་མ་ཡེ་ན ས་མ་ཡ་ཉྩ་སྶ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཏ་སྶ ས་ཝ་ནེ་ན་པི ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི…པེ… སཱ་མཱ་ཡི་ཀ་མྤི ཝི་མུ་ཏྟིཾ ན ལ་བྷ་ཏི. སོ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཧཱ་ནཱ་ཡ པ་རེ་ཏི ནོ ཝི་སེ་སཱ་ཡ, ཧཱ་ན་གཱ་མཱི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི ནོ ཝི་སེ་ས་གཱ་མཱི.
‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ་ན་ནྡ, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཀོ་དྷ་མཱ་ནོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ ཧོ་ཏི, ས་མ་ཡེ་ན ས་མ་ཡ་ཉྩ་སྶ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཏ་སྶ ས་ཝ་ནེ་ན་པི ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, བཱ་ཧུ་ས་ཙྩེ་ན་པི ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, དི་ཊྛི་ཡཱ་པི པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, སཱ་མཱ་ཡི་ཀ་མྤི ཝི་མུ་ཏྟིཾ ལ་བྷ་ཏི. སོ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཝི་སེ་སཱ་ཡ པ་རེ་ཏི ནོ ཧཱ་ནཱ་ཡ, ཝི་སེ་ས་གཱ་མཱི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི ནོ ཧཱ་ན་གཱ་མཱི.
‘‘ཏ་ཏྲཱ་ན་ནྡ, པ་མཱ་ཎི་ཀཱ པ་མི་ཎ་ནྟི – ‘ཨི་མ་སྶ་པི ཏེ་ཝ དྷ་མྨཱ, ཨ་པ་ར་སྶ་པི ཏེ་ཝ དྷ་མྨཱ. ཀ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨེ་ཀོ ཧཱི་ནོ, ཨེ་ཀོ པ་ཎཱི་ཏོ’ཏི? ཏ་ཉྷི ཏེ་སཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཧོ་ཏི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ.
‘‘ཏ་ཏྲཱ་ན་ནྡ, ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཀོ་དྷ་མཱ་ནོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ ཧོ་ཏི, ས་མ་ཡེ་ན ས་མ་ཡ་ཉྩ་སྶ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་སྶ ས་ཝ་ནེ་ན་པི ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, བཱ་ཧུ་ས་ཙྩེ་ན་པི ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, དི་ཊྛི་ཡཱ་པི པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, སཱ་མཱ་ཡི་ཀ་མྤི ཝི་མུ་ཏྟིཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨ་ཡཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, པུ་གྒ་ལོ ཨ་མུ་ནཱ པུ་རི་མེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཏ་རོ ཙ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རོ ཙ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨི་མཾ ཧཱ་ན་ནྡ, པུ་གྒ་ལཾ དྷ་མྨ་སོ་ཏོ ནི་བྦ་ཧ་ཏི. ཏ་ད་ནྟ་རཾ ཀོ ཛཱ་ནེ་ཡྻ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན! ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧཱ་ན་ནྡ, མཱ པུ་གྒ་ལེ་སུ པ་མཱ་ཎི་ཀཱ ཨ་ཧུ་ཝ་ཏྠ; མཱ པུ་གྒ་ལེ་སུ པ་མཱ་ཎཾ ག་ཎྷི་ཏྠ. ཁ་ཉྙ་ཏི ཧཱ་ན་ནྡ, པུ་གྒ་ལེ་སུ པ་མཱ་ཎཾ ག་ཎྷ་ནྟོ. ཨ་ཧཾ ཝཱ, ཨཱ་ན་ནྡ, པུ་གྒ་ལེ་སུ པ་མཱ་ཎཾ ག་ཎྷེ་ཡྻཾ, ཡོ ཝཱ པ་ན་སྶ མཱ་དི་སོ.
‘‘ཀཱ ཙཱ་ན་ནྡ, མི་ག་སཱ་ལཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ བཱ་ལཱ ཨ་བྱ་ཏྟཱ ཨ་མྨ་ཀཱ ཨ་མྨ་ཀ་ས་ཉྙཱ, ཀེ ཙ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎེ! ཨི་མེ ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཚ པུ་གྒ་ལཱ ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ.
‘‘ཡ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ན, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱི་ལེ་ན པུ་རཱ་ཎོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ན སཱི་ལེ་ན ཨི་སི་ད་ཏྟོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ. ན་ཡི་དྷ པུ་རཱ་ཎོ ཨི་སི་ད་ཏྟ་སྶ ག་ཏི་མྤི ཨ་ཉྙ་སྶ. ཡ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ ཙ, ཨཱ་ན་ནྡ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨི་སི་ད་ཏྟོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ པུ་རཱ་ཎོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ. ན་ཡི་དྷ ཨི་སི་ད་ཏྟོ པུ་རཱ་ཎ་སྶ ག་ཏི་མྤི ཨ་ཉྙ་སྶ. ཨི་ཏི ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨི་མེ པུ་གྒ་ལཱ ཨུ་བྷོ ཨེ་ཀ་ངྒ་ཧཱི་ནཱ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. ཨི་ཎ་སུ་ཏྟཾ
༤༥. ‘‘དཱ་ལི་དྡི་ཡཾ [དཱ་ལི༹་དྡི་ཡཾ (སཱི.)], བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཀྑཾ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་མ་བྷོ་གི་ནོ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཡ་མྤི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ད་ལི་དྡོ [ད་ལི༹་དྡོ (སཱི.)] ཨ་སྶ་ཀོ ཨ་ནཱ་ལ༹ྷི་ཀོ [ཨ་ན་དྡྷི་ཀོ (སྱཱ. ཀཾ.)] ཨི་ཎཾ ཨཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨི་ཎཱ་དཱ་ན་མྤི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཀྑཾ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་མ་བྷོ་གི་ནོ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཡ་མྤི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ད་ལི་དྡོ ཨ་སྶ་ཀོ ཨ་ནཱ་ལ༹ྷི་ཀོ ཨི་ཎཾ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷིཾ པ་ཊི་སྶུ་ཎཱ་ཏི, ཝ་ཌྜྷི་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཀྑཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་མ་བྷོ་གི་ནོ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཡ་མྤི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ད་ལི་དྡོ ཨ་སྶ་ཀོ ཨ་ནཱ་ལ༹ྷི་ཀོ ཝ་ཌྜྷིཾ པ་ཊི་སྶུ་ཎི་ཏྭཱ ཀཱ་ལཱ་བྷ་ཏཾ [ཀཱ་ལ་ག་ཏཾ (ཀ.)] ཝ་ཌྜྷིཾ ན དེ་ཏི, ཙོ་དེ་ནྟི་པི ནཾ; ཙོ་ད་ནཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཀྑཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་མ་བྷོ་གི་ནོ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཡ་མྤི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ད་ལི་དྡོ ཨ་སྶ་ཀོ ཨ་ནཱ་ལ༹ྷི་ཀོ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ན དེ་ཏི, ཨ་ནུ་ཙ་ར་ནྟི་པི ནཾ; ཨ་ནུ་ཙ་རི་ཡཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཀྑཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་མ་བྷོ་གི་ནོ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཡ་མྤི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ད་ལི་དྡོ ཨ་སྶ་ཀོ ཨ་ནཱ་ལ༹ྷི་ཀོ ཨ་ནུ་ཙ་རི་ཡ་མཱ་ནོ ན དེ་ཏི, བ་ནྡྷ་ནྟི་པི ནཾ; བ་ནྡྷ་ན་མྤི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཀྑཾ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་མ་བྷོ་གི་ནོ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’.
‘‘ཨི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དཱ་ལི་དྡི་ཡ་མྤི དུ་ཀྑཾ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་མ་བྷོ་གི་ནོ, ཨི་ཎཱ་དཱ་ན་མྤི དུ་ཀྑཾ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་མ་བྷོ་གི་ནོ, ཝ་ཌྜྷི་པི དུ་ཀྑཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་མ་བྷོ་གི་ནོ, ཙོ་ད་ནཱ་པི དུ་ཀྑཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་མ་བྷོ་གི་ནོ, ཨ་ནུ་ཙ་རི་ཡཱ་པི དུ་ཀྑཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་མ་བྷོ་གི་ནོ, བ་ནྡྷ་ན་མྤི དུ་ཀྑཾ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་མ་བྷོ་གི་ནོ; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ས་དྡྷཱ ན་ཏྠི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ, ཧི་རཱི ན་ཏྠི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ, ཨོ་ཏྟ་པྤཾ ན་ཏྠི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ, ཝཱི་རི་ཡཾ ན་ཏྠི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ, པ་ཉྙཱ ན་ཏྠི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ – ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡེ ད་ལི་དྡོ ཨ་སྶ་ཀོ ཨ་ནཱ་ལ༹ྷི་ཀོ.
‘‘ས ཁོ སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ད་ལི་དྡོ ཨ་སྶ་ཀོ ཨ་ནཱ་ལ༹ྷི་ཀོ ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ས་ཏི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ, ཧི་རི་ཡཱ ཨ་ས་ཏི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ, ཨོ་ཏྟ་པྤེ ཨ་ས་ཏི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ, ཝཱི་རི་ཡེ ཨ་ས་ཏི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ས་ཏི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ, ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ཏི, ཝཱ་ཙཱ་ཡ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ཏི, མ་ན་སཱ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ཏི. ཨི་ད་མ་སྶ ཨི་ཎཱ་དཱ་ན་སྨིཾ ཝ་དཱ་མི.
‘‘སོ ཏ་སྶ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཧེ་ཏུ པཱ་པི་ཀཾ ཨི་ཙྪཾ པ་ཎི་ད་ཧ་ཏི [པ་ད་ཧ་ཏི (ཀ.)]. ‘མཱ མཾ ཛ་ཉྙཱུ’ཏི ཨི་ཙྪ་ཏི, ‘མཱ མཾ ཛ་ཉྙཱུ’ཏི ས་ངྐ་པྤ་ཏི, ‘མཱ མཾ ཛ་ཉྙཱུ’ཏི ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་ས་ཏི, ‘མཱ མཾ ཛ་ཉྙཱུ’ཏི ཀཱ་ཡེ་ན པ་ར་ཀྐ་མ་ཏི. སོ ཏ་སྶ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཧེ་ཏུ…པེ… སོ ཏ་སྶ མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཧེ་ཏུ…པེ… ‘མཱ མཾ ཛ་ཉྙཱུ’ཏི ཀཱ་ཡེ་ན པ་ར་ཀྐ་མ་ཏི. ཨི་ད་མ་སྶ ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ ཝ་དཱ་མི.
‘‘ཏ་མེ་ནཾ པེ་ས་ལཱ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘ཨ་ཡ་ཉྩ སོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ་ཀཱ་རཱི ཨེ་ཝཾ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ’ཏི. ཨི་ད་མ་སྶ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཝ་དཱ་མི.
‘‘ཏ་མེ་ནཾ ཨ་ར་ཉྙ་ག་ཏཾ ཝཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་ག་ཏཾ ཝཱ སུ་ཉྙཱ་གཱ་ར་ག་ཏཾ ཝཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ས་ཧ་ག་ཏཱ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི. ཨི་ད་མ་སྶ ཨ་ནུ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཝ་དཱ་མི.
‘‘ས ཁོ སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ད་ལི་དྡོ ཨ་སྶ་ཀོ ཨ་ནཱ་ལ༹ྷི་ཀོ ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་རི་ཏྭཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་རི་ཏྭཱ མ་ན་སཱ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་རི་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ནི་ར་ཡ་བ་ནྡྷ་ནེ ཝཱ བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་བ་ནྡྷ་ནེ ཝཱ. ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་བ་ནྡྷ་ན་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི ཨེ་ཝཾ་དཱ་རུ་ཎཾ ཨེ་ཝཾ་ཀ་ཊུ་ཀཾ [ཨེ་ཝཾ་དུ་ཀྑཾ (སྱཱ. ཀཾ. ཀ.)] ཨེ་ཝཾ་ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་སྶ ཡོ་ག་ཀྑེ་མ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ནི་ར་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ ཝཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ ཝཱ’’ཏི.
‘‘དཱ་ལི་དྡི་ཡཾ དུ་ཀྑཾ ལོ་ཀེ, ཨི་ཎཱ་དཱ་ན་ཉྩ ཝུ་ཙྩ་ཏི;
ད་ལི་དྡོ ཨི་ཎ་མཱ་དཱ་ཡ, བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནོ ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི.
‘‘ཏ་ཏོ ཨ་ནུ་ཙ་ར་ནྟི ནཾ, བ་ནྡྷ་ན་མྤི ནི་ག་ཙྪ་ཏི;
ཨེ་ཏ་ཉྷི བ་ནྡྷ་ནཾ དུ་ཀྑཾ, ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱ་བྷི་ཛ་པྤི་ནཾ.
‘‘ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ན་ཡེ, ས་དྡྷཱ ཡ་སྶ ན ཝི་ཛྫ་ཏི;
ཨ་ཧི་རཱི་ཀོ ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤཱི, པཱ་པ་ཀ་མྨ་ཝི་ནི་བྦ་ཡོ.
‘‘ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ, ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི ཙ;
མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ, ‘མཱ མཾ ཛ་ཉྙཱུ’ཏི ཨི་ཙྪ་ཏི.
‘‘སོ སཾ་ས་པྤ་ཏི [ས་ངྐ་པྤ་ཏི (ཀ.)] ཀཱ་ཡེ་ན, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨུ་ད ཙེ་ཏ་སཱ;
པཱ་པ་ཀ་མྨཾ པ་ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པུ་ན་པྤུ་ནཾ.
‘‘སོ པཱ་པ་ཀ་མྨོ དུ་མྨེ་དྷོ, ཛཱ་ནཾ དུ་ཀྐ་ཊ་མ་ཏྟ་ནོ;
ད་ལི་དྡོ ཨི་ཎ་མཱ་དཱ་ཡ, བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནོ ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི.
‘‘ཏ་ཏོ ཨ་ནུ་ཙ་ར་ནྟི ནཾ, ས་ངྐ་པྤཱ མཱ་ན་སཱ དུ་ཁཱ;
གཱ་མེ ཝཱ ཡ་དི ཝཱ་ར་ཉྙེ, ཡ་སྶ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཛཱ.
‘‘སོ པཱ་པ་ཀ་མྨོ དུ་མྨེ་དྷོ, ཛཱ་ནཾ དུ་ཀྐ་ཊ་མ་ཏྟ་ནོ;
ཡོ་ནི་མ་ཉྙ་ཏ་རཾ ག་ནྟྭཱ, ནི་ར་ཡེ ཝཱ་པི བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི.
‘‘ཨེ་ཏ་ཉྷི བ་ནྡྷ་ནཾ དུ་ཀྑཾ, ཡ་མྷཱ དྷཱི་རོ པ་མུ་ཙྩ་ཏི;
དྷ་མྨ་ལ་དྡྷེ་ཧི བྷོ་གེ་ཧི, ད་དཾ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་ད་ཡཾ.
‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཀ་ཊ་གྒཱ་ཧོ, ས་དྡྷ་སྶ གྷ་ར་མེ་སི་ནོ;
དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཧི་ཏ་ཏྠཱ་ཡ, ས་མྤ་རཱ་ཡ་སུ་ཁཱ་ཡ ཙ;
ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ, ཙཱ་གོ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི.
‘‘ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ན་ཡེ, ས་དྡྷཱ ཡ་སྶ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ;
ཧི་རཱི་མ་ནོ ཙ ཨོ་ཏྟ་པྤཱི, པ་ཉྙ་ཝཱ སཱི་ལ་སཾ་ཝུ་ཏོ.
‘‘ཨེ་སོ ཁོ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ན་ཡེ, ‘སུ་ཁ་ཛཱི་ཝཱི’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི;
ནི་རཱ་མི་སཾ སུ་ཁཾ ལ་དྡྷཱ, ཨུ་པེ་ཀྑཾ ཨ་དྷི་ཏི་ཊྛ་ཏི.
‘‘པ་ཉྩ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ ཧི་ཏྭཱ, ནི་ཙྩཾ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ;
ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ, ཨེ་ཀོ་དི ནི་པ་ཀོ ས་ཏོ.
‘‘ཨེ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ, ས་བྦ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཀྑ་ཡེ;
ས་བྦ་སོ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ, ས་མྨཱ ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི.
‘‘ཏ་སྶ ས་མྨཱ ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ, ཉཱ་ཎཾ ཙེ ཧོ་ཏི ཏཱ་དི་ནོ;
‘ཨ་ཀུ་པྤཱ མེ ཝི་མུ་ཏྟཱི’ཏི, བྷ་ཝ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཀྑ་ཡེ.
‘‘ཨེ་ཏཾ ཁོ པ་ར་མཾ ཉཱ་ཎཾ, ཨེ་ཏཾ སུ་ཁ་མ་ནུ་ཏྟ་རཾ;
ཨ་སོ་ཀཾ ཝི་ར་ཛཾ ཁེ་མཾ, ཨེ་ཏཾ ཨཱ་ན་ཎྱ་མུ་ཏྟ་མ’’ནྟི. ཏ་ཏི་ཡཾ;
༤. མ་ཧཱ་ཙུ་ནྡ་སུ་ཏྟཾ
༤༦. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཙུ་ནྡོ ཙེ་ཏཱི་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཡཾ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ [ས་ཧ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ (སཱི. པཱི.), ས་ཉྫཱ་ཏི་ཡཾ (སྱཱ. ཀཾ.)]. ཏ་ཏྲ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཙུ་ནྡོ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་ཙུ་ནྡ་སྶ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ. ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཙུ་ནྡོ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, དྷ་མྨ་ཡོ་གཱ བྷི་ཀྑཱུ ཛྷཱ་ཡཱི བྷི་ཀྑཱུ ཨ་པ་སཱ་དེ་ནྟི – ‘ཨི་མེ པ་ན ཛྷཱ་ཡི་ནོ་མྷཱ, ཛྷཱ་ཡི་ནོ་མྷཱ་ཏི ཛྷཱ་ཡ་ནྟི པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི [ཨ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི (མ. ནི. ༡.༥༠༨)]. ཀི་མི་མེ [ཀིཾ ཧི་མེ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཛྷཱ་ཡ་ནྟི, ཀི་ནྟི་མེ ཛྷཱ་ཡ་ནྟི, ཀ་ཐཾ ཨི་མེ ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱི’ཏི? ཏ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཡོ་གཱ ཙ བྷི་ཀྑཱུ ན་པྤ་སཱི་ད་ནྟི, ཛྷཱ་ཡཱི ཙ བྷི་ཀྑཱུ ན་པྤ་སཱི་ད་ནྟི, ན ཙ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ བ་ཧུ་ནོ ཛ་ན་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ.
‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ་ཝུ་སོ, ཛྷཱ་ཡཱི བྷི་ཀྑཱུ དྷ་མྨ་ཡོ་གེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་པ་སཱ་དེ་ནྟི – ‘ཨི་མེ པ་ན དྷ་མྨ་ཡོ་ག་མྷཱ, དྷ་མྨ་ཡོ་ག་མྷཱ་ཏི ཨུ་དྡྷ་ཏཱ ཨུ་ནྣ་ལཱ༹ ཙ་པ་ལཱ མུ་ཁ་རཱ ཝི་ཀི་ཎྞ་ཝཱ་ཙཱ མུ་ཊྛ་སྶ་ཏཱི ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ནཱ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཱ ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཙི་ཏྟཱ པཱ་ཀ་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ. ཀི་མི་མེ དྷ་མྨ་ཡོ་གཱ, ཀི་ནྟི་མེ དྷ་མྨ་ཡོ་གཱ, ཀ་ཐཾ ཨི་མེ དྷ་མྨ་ཡོ་གཱ’ཏི? ཏ་ཏྠ ཛྷཱ་ཡཱི ཙ བྷི་ཀྑཱུ ན་པྤ་སཱི་ད་ནྟི, དྷ་མྨ་ཡོ་གཱ ཙ བྷི་ཀྑཱུ ན་པྤ་སཱི་ད་ནྟི, ན ཙ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ བ་ཧུ་ནོ ཛ་ན་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ.
‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ་ཝུ་སོ, དྷ་མྨ་ཡོ་གཱ བྷི་ཀྑཱུ དྷ་མྨ་ཡོ་གཱ་ན་ཉྙེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ནྟི, ནོ ཛྷཱ་ཡཱི་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ནྟི. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཡོ་གཱ ཙ བྷི་ཀྑཱུ ན་པྤ་སཱི་ད་ནྟི, ཛྷཱ་ཡཱི ཙ བྷི་ཀྑཱུ ན་པྤ་སཱི་ད་ནྟི, ན ཙ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ བ་ཧུ་ནོ ཛ་ན་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ.
‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ་ཝུ་སོ, ཛྷཱ་ཡཱི བྷི་ཀྑཱུ ཛྷཱ་ཡཱི་ན་ཉྙེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ནྟི, ནོ དྷ་མྨ་ཡོ་གཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཛྷཱ་ཡཱི ཙ བྷི་ཀྑཱུ ན་པྤ་སཱི་ད་ནྟི, དྷ་མྨ་ཡོ་གཱ ཙ བྷི་ཀྑཱུ ན་པྤ་སཱི་ད་ནྟི, ན ཙ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ བ་ཧུ་ནོ ཛ་ན་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ.
‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧཱ་ཝུ་སོ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘དྷ་མྨ་ཡོ་གཱ ས་མཱ་ནཱ ཛྷཱ་ཡཱི་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ ཧེ་ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, པུ་གྒ་ལཱ དུ་ལླ་བྷཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ, ཡེ ཨ་མ་ཏཾ དྷཱ་ཏུཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཕུ་སི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧཱ་ཝུ་སོ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཛྷཱ་ཡཱི ས་མཱ་ནཱ དྷ་མྨ་ཡོ་གཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ ཧེ་ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, པུ་གྒ་ལཱ དུ་ལླ་བྷཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཡེ ག་མྦྷཱི་རཾ ཨ་ཏྠ་པ་དཾ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཝི་ཛ྄ཛྷ པ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. པ་ཋ་མ་ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༤༧. ཨ་ཐ ཁོ མོ་ལི༹་ཡ་སཱི་ཝ་ཀོ [མོ་ལི་ཡ་སཱི་ཝ་ཀོ (སཱི. པཱི.), མོ་ལི༹་སཱི་ཝ་ཀོ (ཀ.)] པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི. ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝཱི་ཏི་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ མོ་ལི༹་ཡ་སཱི་ཝ་ཀོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘‘ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ དྷ་མྨོ, ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ དྷ་མྨོ’ཏི, བྷ་ནྟེ, ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ དྷ་མྨོ ཧོ་ཏི ཨ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཨེ་ཧི་པ་སྶི་ཀོ ཨོ་པ་ནེ་ཡྻི་ཀོ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཝི་ཉྙཱུ་ཧཱི’’ཏི?
‘‘ཏེ་ན ཧི, སཱི་ཝ་ཀ, ཏ་ཉྙེ་ཝེ་ཏྠ པ་ཊི་པུ་ཙྪཱ་མི. ཡ་ཐཱ ཏེ ཁ་མེ་ཡྻ ཏ་ཐཱ ནཾ བྱཱ་ཀ་རེ་ཡྻཱ་སི. ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, སཱི་ཝ་ཀ, ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ལོ་བྷཾ ‘ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ལོ་བྷོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་སི, ཨ་ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ལོ་བྷཾ ‘ན་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ལོ་བྷོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཡཾ ཁོ ཏྭཾ, སཱི་ཝ་ཀ, ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ལོ་བྷཾ ‘ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ལོ་བྷོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་སི, ཨ་ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ལོ་བྷཾ ‘ན་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ལོ་བྷོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་སི – ཨེ་ཝ་མྤི ཁོ, སཱི་ཝ་ཀ, ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ དྷ་མྨོ ཧོ་ཏི…པེ….
‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, སཱི་ཝ་ཀ, ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ དོ་སཾ…པེ… ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མོ་ཧཾ…པེ… ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ལོ་བྷ་དྷ་མྨཾ…པེ… ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ དོ་ས་དྷ་མྨཾ…པེ… ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མོ་ཧ་དྷ་མྨཾ ‘ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མོ་ཧ་དྷ་མྨོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་སི, ཨ་ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མོ་ཧ་དྷ་མྨཾ ‘ན་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མོ་ཧ་དྷ་མྨོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཡཾ ཁོ ཏྭཾ, སཱི་ཝ་ཀ, ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མོ་ཧ་དྷ་མྨཾ ‘ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མོ་ཧ་དྷ་མྨོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་སི, ཨ་ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མོ་ཧ་དྷ་མྨཾ ‘ན་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མོ་ཧ་དྷ་མྨོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་སི – ཨེ་ཝཾ ཁོ, སཱི་ཝ་ཀ, ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ དྷ་མྨོ ཧོ་ཏི ཨ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཨེ་ཧི་པ་སྶི་ཀོ ཨོ་པ་ནེ་ཡྻི་ཀོ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཝི་ཉྙཱུ་ཧཱི’’ཏི.
‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷ་ནྟེ…པེ… ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ མཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ དྷཱ་རེ་ཏུ ཨ་ཛྫ་ཏ་གྒེ པཱ་ཎུ་པེ་ཏཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏ’’ནྟི. པ་ཉྩ་མཾ.
༦. དུ་ཏི་ཡ་ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༤༨. ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི. ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝཱི་ཏི་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘‘ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ དྷ་མྨོ, ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ དྷ་མྨོ’ཏི, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ དྷ་མྨོ ཧོ་ཏི ཨ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཨེ་ཧི་པ་སྶི་ཀོ ཨོ་པ་ནེ་ཡྻི་ཀོ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཝི་ཉྙཱུ་ཧཱི’’ཏི?
‘‘ཏེ་ན ཧི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཏ་ཉྙེ་ཝེ་ཏྠ པ་ཊི་པུ་ཙྪི་སྶཱ་མི. ཡ་ཐཱ ཏེ ཁ་མེ་ཡྻ ཏ་ཐཱ ནཾ བྱཱ་ཀ་རེ་ཡྻཱ་སི. ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱ་གཾ ‘ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱ་གོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་སི, ཨ་ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱ་གཾ ‘ན་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱ་གོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷོ’’. ‘‘ཡཾ ཁོ ཏྭཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱ་གཾ ‘ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱ་གོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་སི, ཨ་ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱ་གཾ ‘ན་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱ་གོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་སི – ཨེ་ཝ་མྤི ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ དྷ་མྨོ ཧོ་ཏི…པེ….
‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ དོ་སཾ…པེ… ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མོ་ཧཾ…པེ… ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ས་ནྡོ་སཾ…པེ… ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝ་ཙཱི་ས་ནྡོ་སཾ…པེ… ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མ་ནོ་ས་ནྡོ་སཾ ‘ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མ་ནོ་ས་ནྡོ་སོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་སི, ཨ་ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མ་ནོ་ས་ནྡོ་སཾ ‘ན་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མ་ནོ་ས་ནྡོ་སོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷོ’’. ‘‘ཡཾ ཁོ ཏྭཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མ་ནོ་ས་ནྡོ་སཾ ‘ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མ་ནོ་ས་ནྡོ་སོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་སི, ཨ་ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མ་ནོ་ས་ནྡོ་སཾ ‘ན་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མ་ནོ་ས་ནྡོ་སོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་སི – ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ དྷ་མྨོ ཧོ་ཏི ཨ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཨེ་ཧི་པ་སྶི་ཀོ ཨོ་པ་ནེ་ཡྻི་ཀོ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཝི་ཉྙཱུ་ཧཱི’’ཏི.
‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ…པེ… ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ མཾ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ དྷཱ་རེ་ཏུ ཨ་ཛྫ་ཏ་གྒེ པཱ་ཎུ་པེ་ཏཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏ’’ནྟི. ཚ་ཊྛཾ.
༧. ཁེ་མ་སུ་ཏྟཾ
༤༩. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཙ ཁེ་མོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཙ སུ་མ་ནོ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟི ཨ་ནྡྷ་ཝ་ན་སྨིཾ. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཙ ཁེ་མོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཙ སུ་མ་ནོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཁེ་མོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ཡོ སོ, བྷ་ནྟེ, བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཧཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཝུ་སི་ཏ་ཝཱ ཀ་ཏ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ ཨོ་ཧི་ཏ་བྷཱ་རོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟ་ས་ད་ཏྠོ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་བྷ་ཝ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནོ ས་མྨ་ད་ཉྙཱ ཝི་མུ་ཏྟོ ཏ་སྶ ན ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘ཨ་ཏྠི མེ སེ་ཡྻོ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠི མེ ས་དི་སོ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠི མེ ཧཱི་ནོ་ཏི ཝཱ’’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙཱ་ཡ་སྨཱ ཁེ་མོ. ས་མ་ནུ་ཉྙོ ས་ཏྠཱ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཁེ་མོ ‘‘ས་མ་ནུ་ཉྙོ མེ ས་ཏྠཱ’’ཏི ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི.
ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སུ་མ་ནོ ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ ཁེ་མེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཡོ སོ, བྷ་ནྟེ, བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཧཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཝུ་སི་ཏ་ཝཱ ཀ་ཏ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ ཨོ་ཧི་ཏ་བྷཱ་རོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟ་ས་ད་ཏྠོ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་བྷ་ཝ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནོ ས་མྨ་ད་ཉྙཱ ཝི་མུ་ཏྟོ ཏ་སྶ ན ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘ན་ཏྠི མེ སེ་ཡྻོ་ཏི ཝཱ ན་ཏྠི མེ ས་དི་སོ་ཏི ཝཱ ན་ཏྠི མེ ཧཱི་ནོ་ཏི ཝཱ’’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙཱ་ཡ་སྨཱ སུ་མ་ནོ. ས་མ་ནུ་ཉྙོ ས་ཏྠཱ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སུ་མ་ནོ ‘‘ས་མ་ནུ་ཉྙོ མེ ས་ཏྠཱ’’ཏི ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟེ་སུ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ ཙ ཁེ་མེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ ཙ སུ་མ་ནེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟི. ཨ་ཏྠོ ཙ ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ནུ་པ་ནཱི་ཏོ. ཨ་ཐ ཙ པ་ན ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ ཧ་ས་མཱ་ན་ཀཱ [ཧ་ས་མཱ་ན་ཀཾ (ཀ.) མ་ཧཱ་ཝ. ༢༤༥] མ་ཉྙེ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟི. ཏེ པ་ཙྪཱ ཝི་གྷཱ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི.
‘‘ན ཨུ་སྶེ་སུ ན ཨོ་མེ་སུ, ས་མ་ཏྟེ ནོ་པ་ནཱི་ཡ་རེ [ནོ་པ་ནི་ཡྻ་རེ (སྱཱ. པཱི. ཀ.)];
ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏི ཝུ་སི་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཙ་ར་ནྟི སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་པྤ་མུ་ཏྟཱ’’ཏི. ས་ཏྟ་མཾ;
༨. ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སུ་ཏྟཾ
༥༠. [ཨ. ནི. ༥.༢༤, ༡༦༨; ༢.༧.༦༥] ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ས་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ཝི་པ་ནྣ་སྶ ཧ་ཏཱུ་པ་ནི་སཾ ཧོ་ཏི སཱི་ལཾ; སཱི་ལེ ཨ་ས་ཏི སཱི་ལ་ཝི་པ་ནྣ་སྶ ཧ་ཏཱུ་པ་ནི་སོ ཧོ་ཏི ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི; ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་མྷི ཨ་ས་ཏི ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་ཝི་པ་ནྣ་སྶ ཧ་ཏཱུ་པ་ནི་སཾ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ; ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནེ ཨ་ས་ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་པ་ནྣ་སྶ ཧ་ཏཱུ་པ་ནི་སོ ཧོ་ཏི ནི་བྦི་དཱ་ཝི་རཱ་གོ; ནི་བྦི་དཱ་ཝི་རཱ་གེ ཨ་ས་ཏི ནི་བྦི་དཱ་ཝི་རཱ་ག་ཝི་པ་ནྣ་སྶ ཧ་ཏཱུ་པ་ནི་སཾ ཧོ་ཏི ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རུ་ཀྑོ སཱ་ཁཱ་པ་ལཱ་ས་ཝི་པ་ནྣོ. ཏ་སྶ པ་པ་ཊི་ཀཱ་པི ན པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཙོ་པི ན པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཕེ་གྒུ་པི ན པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ཏི, སཱ་རོ་པི ན པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རེ ཨ་ས་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ཝི་པ་ནྣ་སྶ ཧ་ཏཱུ་པ་ནི་སཾ ཧོ་ཏི སཱི་ལཾ…པེ… ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ.
‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨུ་པ་ནི་ས་ས་མྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི སཱི་ལཾ; སཱི་ལེ ས་ཏི སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨུ་པ་ནི་ས་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི; ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་མྷི ས་ཏི ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨུ་པ་ནི་ས་ས་མྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ; ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནེ ས་ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨུ་པ་ནི་ས་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི ནི་བྦི་དཱ་ཝི་རཱ་གོ; ནི་བྦི་དཱ་ཝི་རཱ་གེ ས་ཏི ནི་བྦི་དཱ་ཝི་རཱ་ག་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨུ་པ་ནི་ས་ས་མྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རུ་ཀྑོ སཱ་ཁཱ་པ་ལཱ་ས་ས་མྤ་ནྣོ. ཏ་སྶ པ་པ་ཊི་ཀཱ་པི པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཙོ་པི པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཕེ་གྒུ་པི པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ཏི, སཱ་རོ་པི པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རེ ས་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨུ་པ་ནི་ས་ས་མྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི སཱི་ལཾ…པེ… ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. ཨཱ་ན་ནྡ་སུ་ཏྟཾ
༥༡. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཡེ་ནཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི. ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝཱི་ཏི་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ, བྷི་ཀྑུ ཨ་སྶུ་ཏ་ཉྩེ་ཝ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི, སུ་ཏཱ ཙ་སྶ དྷ་མྨཱ ན ས་མྨོ་སཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཡེ ཙ་སྶ དྷ་མྨཱ པུ་བྦེ ཙེ་ཏ་སཱ ས་མྥུ་ཊྛ་པུ་བྦཱ ཏེ ཙ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི, ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཉྩ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཁོ ཨཱ་ན་ནྡོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ. པ་ཊི་བྷཱ་ཏུ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ན་ནྡ’’ནྟི. ‘‘ཏེ་ན་ཧཱ་ཝུ་སོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ, སུ་ཎཱ་ཧི, སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཧི; བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝ་མཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨཱ་ན་ནྡ་སྶ པ་ཙྩ་སྶོ་སི. ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ, བྷི་ཀྑུ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎཱ་ཏི – སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ གཱ་ཐཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨི་ཏི་ཝུ་ཏྟ་ཀཾ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཨ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨཾ ཝེ་ད་ལླཾ. སོ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཡ་ཏྟཾ དྷ་མྨཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན པ་རེ་སཾ དེ་སེ་ཏི, ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཡ་ཏྟཾ དྷ་མྨཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན པ་རེ་སཾ ཝཱ་ཙེ་ཏི, ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཡ་ཏྟཾ དྷ་མྨཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི, ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཡ་ཏྟཾ དྷ་མྨཾ ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་ནུ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏི ཨ་ནུ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏི མ་ན་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑ་ཏི. ཡ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཐེ་རཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཧ་ར་ནྟི བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་མཱ དྷ་མྨ་དྷ་རཱ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་དྷ་རཱ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་སྶཾ ཨུ་པེ་ཏི. ཏེ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་རི་པུ་ཙྪ་ཏི པ་རི་པ་ཉྷ་ཏི – ‘ཨི་དཾ, བྷ་ནྟེ, ཀ་ཐཾ; ཨི་མ་སྶ ཀྭ་ཏྠོ’ཏི? ཏེ ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨ་ཝི་ཝ་ཊ་ཉྩེ་ཝ ཝི་ཝ་ར་ནྟི, ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ཏ་ཉྩ ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏེ་སུ ཙ ཀ་ངྑཱ་ཋཱ་ནི་ཡེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཀ་ངྑཾ པ་ཊི་ཝི་ནོ་དེ་ནྟི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ, བྷི་ཀྑུ ཨ་སྶུ་ཏ་ཉྩེ་ཝ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི, སུ་ཏཱ ཙ་སྶ དྷ་མྨཱ ན ས་མྨོ་སཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཡེ ཙ་སྶ དྷ་མྨཱ པུ་བྦེ ཙེ་ཏ་སཱ ས་མྥུ་ཊྛ་པུ་བྦཱ ཏེ ཙ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི, ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཉྩ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི.
‘‘ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་བྦྷུ་ཏཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཡཱ་ཝ སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཙི་དཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན. ཨི་མེ་ཧི ཙ མ་ཡཾ ཚ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ དྷཱ་རེ་མ. ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཧི ཨཱ་ན་ནྡོ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎཱ་ཏི – སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ གཱ་ཐཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨི་ཏི་ཝུ་ཏྟ་ཀཾ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཨ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨཾ ཝེ་ད་ལླཾ. ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཡ་ཏྟཾ དྷ་མྨཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན པ་རེ་སཾ དེ་སེ་ཏི, ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཡ་ཏྟཾ དྷ་མྨཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན པ་རེ་སཾ ཝཱ་ཙེ་ཏི, ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཡ་ཏྟཾ དྷ་མྨཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཡ་ཏྟཾ དྷ་མྨཾ ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་ནུ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏི ཨ་ནུ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏི མ་ན་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑ་ཏི. ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཡ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཐེ་རཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཧ་ར་ནྟི བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་མཱ དྷ་མྨ་དྷ་རཱ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་དྷ་རཱ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་སྶཾ ཨུ་པེ་ཏི. ཏེ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་རི་པུ་ཙྪ་ཏི པ་རི་པ་ཉྷ་ཏི – ‘ཨི་དཾ, བྷ་ནྟེ, ཀ་ཐཾ; ཨི་མ་སྶ ཀྭ་ཏྠོ’ཏི? ཏེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨཱ་ན་ནྡ་སྶ ཨ་ཝི་ཝ་ཊ་ཉྩེ་ཝ ཝི་ཝ་ར་ནྟི, ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ཏ་ཉྩ ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏེ་སུ ཙ ཀ་ངྑཱ་ཋཱ་ནི་ཡེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཀ་ངྑཾ པ་ཊི་ཝི་ནོ་དེ་ནྟཱི’’ཏི. ན་ཝ་མཾ.
༡༠. ཁ་ཏྟི་ཡ་སུ་ཏྟཾ
༥༢. ཨ་ཐ ཁོ ཛཱ་ཎུ་སྶོ་ཎི [ཛཱ་ཎུ་སོ་ཎི (ཀ.)] བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི. ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝཱི་ཏི་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ ཛཱ་ཎུ་སྶོ་ཎི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ཁ་ཏྟི་ཡཱ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཀིཾ་ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ, ཀིཾ་ཨུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ, ཀིཾ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ, ཀིཾ་ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ, ཀིཾ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ’’ཏི? ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, བྷོ་གཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ པ་ཉྙཱུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ བ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ པ་ཐ་ཝཱི་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ ཨི་སྶ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ’’ཏི.
‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ པ་ན, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཀིཾ་ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ, ཀིཾ་ཨུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ, ཀིཾ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ, ཀིཾ་ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ, ཀིཾ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ’’ཏི? ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, བྷོ་གཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ པ་ཉྙཱུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ མ་ནྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ཡ་ཉྙཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ’’ཏི.
‘‘ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ པ་ན, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཀིཾ་ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ, ཀིཾ་ཨུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ, ཀིཾ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ, ཀིཾ་ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ, ཀིཾ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ’’ཏི? ‘‘ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, བྷོ་གཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ པ་ཉྙཱུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ སི་པྤཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ཀ་མྨ་ནྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ ནི་ཊྛི་ཏ་ཀ་མྨ་ནྟ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ’’ཏི.
‘‘ཨི་ཏྠཱི པ་ན, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཀིཾ་ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ, ཀིཾ་ཨུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ, ཀིཾ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ, ཀིཾ་ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ, ཀིཾ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ’’ཏི? ‘‘ཨི་ཏྠཱི ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, པུ་རི་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ ཨ་ལ་ངྐཱ་རཱུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ པུ་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ཨ་ས་པ་ཏཱི་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ ཨི་སྶ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ’’ཏི.
‘‘ཙོ་རཱ པ་ན, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཀིཾ་ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ, ཀིཾ་ཨུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ, ཀིཾ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ, ཀིཾ་ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ, ཀིཾ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ’’ཏི? ‘‘ཙོ་རཱ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨཱ་དཱ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ ག་ཧ་ནཱུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ ས་ཏྠཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ ཨ་ད་སྶ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ’’ཏི.
‘‘ས་མ་ཎཱ པ་ན, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཀིཾ་ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ, ཀིཾ་ཨུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ, ཀིཾ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ, ཀིཾ་ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ, ཀིཾ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ’’ཏི? ‘‘ས་མ་ཎཱ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཁ་ནྟི་སོ་ར་ཙྩཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ པ་ཉྙཱུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ སཱི་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ [ཨ་ཀི་ཉྩ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ (སྱཱ. ཀ.)] ནི་བྦཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ’’ཏི.
‘‘ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཨ་བྦྷུ་ཏཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ! ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ན་མྤི བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཉྩ ཨུ་པ་ཝི་ཙཱ་ར་ཉྩ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཉྩ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཉྩ. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ན་མྤི བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ཛཱ་ནཱ་ཏི…པེ… ག་ཧ་པ་ཏཱི་ན་མྤི བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ཛཱ་ནཱ་ཏི… ཨི་ཏྠཱི་ན་མྤི བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ཛཱ་ནཱ་ཏི… ཙོ་རཱ་ན་མྤི བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ཛཱ་ནཱ་ཏི … ས་མ་ཎཱ་ན་མྤི བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཉྩ ཨུ་པ་ཝི་ཙཱ་ར་ཉྩ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཉྩ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཉྩ. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ…པེ… ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ མཾ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ དྷཱ་རེ་ཏུ ཨ་ཛྫ་ཏ་གྒེ པཱ་ཎུ་པེ་ཏཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏ’’ནྟི. ད་ས་མཾ.
༡༡. ཨ་པྤ་མཱ་ད་སུ་ཏྟཾ
༥༣. ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི. ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝཱི་ཏི་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ བྷཱ་ཝི་ཏོ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏོ ཡོ ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠེ ས་མ་དྷི་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ཏི – དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ, ཡོ ཙ ཨ་ཏྠོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ’’ཏི? ‘‘ཨ་ཏྠི ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ བྷཱ་ཝི་ཏོ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏོ ཡོ ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠེ ས་མ་དྷི་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ཏི – དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ, ཡོ ཙ ཨ་ཏྠོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ’’ཏི.
‘‘ཀ་ཏ་མོ པ་ན, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ བྷཱ་ཝི་ཏོ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏོ ཡོ ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠེ ས་མ་དྷི་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ཏི – དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ, ཡོ ཙ ཨ་ཏྠོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ’’ཏི? ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ བྷཱ་ཝི་ཏོ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏོ ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠེ ས་མ་དྷི་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ཏི – དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ, ཡོ ཙ ཨ་ཏྠོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ’’.
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཡཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི ཛ་ངྒ་ལཱ་ནཾ [ཛ་ངྒ་མཱ་ནཾ (སཱི. པཱི.) ཨ. ནི. ༡༠.༡༥; མ. ནི. ༡.༣༠༠] པཱ་ཎཱ་ནཾ པ་ད་ཛཱ་ཏཱ་ནི, ས་བྦཱ་ནི ཏཱ་ནི ཧ་ཏྠི་པ་དེ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟི; ཧ་ཏྠི་པ་དཾ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི, ཡ་དི་དཾ མ་ཧ་ནྟ་ཏྟེ་ན. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ བྷཱ་ཝི་ཏོ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏོ ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠེ ས་མ་དྷི་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ཏི – དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ, ཡོ ཙ ཨ་ཏྠོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ.
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སྶ ཡཱ ཀཱ་ཙི གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ ས་བྦཱ ཏཱ ཀཱུ་ཊ་ངྒ་མཱ ཀཱུ་ཊ་ནི་ནྣཱ ཀཱུ་ཊ་ས་མོ་ས་ར་ཎཱ, ཀཱུ་ཊཾ ཏཱ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ …པེ….
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, པ་བྦ་ཛ་ལཱ་ཡ་ཀོ པ་བྦ་ཛཾ [བ་བྦ་ཛ་ལཱ་ཡ་ཀོ བ་བྦ་ཛཾ (སཱི. པཱི.)] ལཱ་ཡི་ཏྭཱ ཨ་གྒེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨོ་དྷུ་ནཱ་ཏི ནི་དྷུ་ནཱ་ཏི ནི་ཙྪཱ་དེ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ…པེ….
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨ་མྦ་པི་ཎྜི་ཡཱ ཝ་ཎྚ་ཙྪི་ནྣཱ་ཡ ཡཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི ཨ་མྦཱ་ནི ཝ་ཎྚཱུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི ཏཱ་ནི ཏ་ད་ནྭ་ཡཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ…པེ….
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཡེ ཀེ་ཙི ཁུ་དྡ་རཱ་ཛཱ་ནོ [ཀུ་ཌྜ་རཱ་ཛཱ་ནོ (སཱི. སྱཱ. ཨ་ཊྛ.), ཀུ་དྡ་རཱ་ཛཱ་ནོ (པཱི.) ཨ. ནི. ༡༠.༡༥] ས་བྦེ་ཏེ ར་ཉྙོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སྶ ཨ་ནུ་ཡ་ནྟཱ [ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] བྷ་ཝ་ནྟི, རཱ་ཛཱ ཏེ་སཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ…པེ….
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཡཱ ཀཱ་ཙི ཏཱ་ར་ཀ་རཱུ་པཱ་ནཾ པ་བྷཱ ས་བྦཱ ཏཱ ཙ་ནྡ་སྶ པ་བྷཱ་ཡ ཀ་ལཾ ནཱ་གྒྷ་ནྟི སོ་ལ༹་སིཾ, ཙ་ནྡ་པྤ་བྷཱ ཏཱ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ བྷཱ་ཝི་ཏོ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏོ ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠེ ས་མ་དྷི་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ཏི – དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ཡོ ཙ ཨ་ཏྠོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ.
‘‘ཨ་ཡཾ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ བྷཱ་ཝི་ཏོ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏོ ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠེ ས་མ་དྷི་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ཏི – དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ, ཡོ ཙ ཨ་ཏྠོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ’’ཏི.